Rājanighaṇṭu [also called Nighaṇṭurāja, or Abhidhānacūḍāmaṇi] · Part 81100

vijñeyā rājataruṇī kaṣāyā kaphakāriṇī /
cakṣuṣyā harṣadā hṛdyā surabhiḥ suravallabhā // Rajni_10.128
atha raktāmlānaḥ syād raktasahākhyaḥ sa cāparimlānaḥ /
raktāmalāntako 'pi ca raktaprasavaś ca kuravakaś caiva // Rajni_10.129
rāmāliṅganakāmo rāgaprasavo madhūtsavaḥ prasavaḥ /
subhago bhramarānandaḥ syād ity ayaṃ pakṣacandramitaḥ // Rajni_10.130
uṣṇaḥ kaṭuḥ kuravako vātāmayaśophanāśano jvaranut /
ādhmānaśūlakāsaśvāsārtipraśamano varṇyaḥ // Rajni_10.131
pītaḥ sa kiṅkirātaḥ pītāmlānaḥ kuraṇṭakaḥ kanakaḥ /
pītakuravaḥ supītaḥ sa pītakusumaś ca saptasaṃjñakaḥ syāt // Rajni_10.132
kiṅkirātaḥ kaṣāyoṣṇastiktaś ca kaphavātajit /
dīpanaḥ śophakaṇḍūtiraktatvagdoṣanāśanaḥ // Rajni_10.133
nīlapuṣpā tu sā dāsī nīlāmlānas tu chādanaḥ /
bālā cārttagalā caiva nīlapuṣpā ca ṣaḍvidhā // Rajni_10.134
ārttagalā kaṭus tiktā kaphamārutaśūlanut /
kaṇḍūkuṣṭhavraṇān hanti śophatvagdoṣanāśanī // Rajni_10.135
kaṇṭakaraṇṭo jhiṇṭī sā vanyasahacarī tu sā pītā /
śoṇī kuravakanāmnī kaṇṭakinī śoṇajhiṇṭikā caiva // Rajni_10.136
sānyā tu nīlajhiṇṭī nīlakuraṇṭaś ca nīlakusumā ca /
bāṇo bāṇā dāsī kaṇṭārttagalā ca saptasaṃjñā syāt // Rajni_10.137
jhiṇṭikāḥ kaṭukās tiktā dantāmayaśāntidāś ca śūlaghnāḥ /
vātakaphaśophakāsatvagdoṣavināśakāriṇyaḥ // Rajni_10.138
uṣṭrakāṇḍī raktapuṣpī jñeyā karabhakāṇḍikā /
raktā lohitapuṣpī ca varṇapuṣpī ṣaḍāhvayā // Rajni_10.139
uṣṭrakāṇḍī tu tiktoṣṇā rucyā hṛdrogahāriṇī /
tadbījaṃ madhuraṃ śītaṃ vṛṣyaṃ santarpaṇaṃ smṛtam // Rajni_10.140
tagaraṃ kuṭilaṃ vakraṃ vinamraṃ kuñcitaṃ natam /
śaṭhaṃ ca nahuṣākhyaṃ ca dadruhastaṃ ca barhaṇam // Rajni_10.141
piṇḍītagarakaṃ caiva pārthivaṃ rājaharṣaṇam /
kālānusārakaṃ kṣatraṃ dīnaṃ jihmaṃ munīndudhā // Rajni_10.142
tagaraṃ śītalaṃ tiktaṃ dṛṣṭidoṣavināśanam /
viṣārtiśamanaṃ pathyaṃ bhūtonmādabhayāpaham // Rajni_10.143
atha damanakas tu damano dānto gandhotkaṭo munir jaṭilaḥ /
daṇḍī ca pāṇḍurāgo brahmajaṭā puṇḍarīkaś ca // Rajni_10.144
tāpasapatraḥ patrī pavitrako devaśekharaś caiva /
kulapatraś ca vinītastapasvipatraś ca saptadhātrīkaḥ // Rajni_10.145
damanaḥ śītalatiktaḥ kaṣāyakaṭukaś ca kuṣṭhadoṣaharaḥ /
dvandvatridoṣaśamano viṣavisphoṭavikāraharaṇaḥ syāt // Rajni_10.146
anyaś ca vanyadamano vanādināmā ca damanaparyāyaḥ /
vīryastambhanakārī baladāyī cāmadoṣahārī ca // Rajni_10.147

tulasī subhagā tīvrā pāvanī viṣṇuvallabhā /
surejyā surasā jñeyā kāyasthā suradundubhī // Rajni_10.148
surabhir bahupatrī ca mañjarī sā haripriyā /
apetarākṣasī śyāmā gaurī tridaśamañjarī /
bhūtaghnī pūtapatrī ca jñeyā caikonaviṃśatiḥ // Rajni_10.149
tulasī kaṭutiktoṣṇā surabhiḥ śleṣmavātajit /
jantubhūtakrimiharā rucikṛd vātaśāntikṛt // Rajni_10.150
kṛṣṇā tu kṛṣṇatulasī śvetā lakṣmīḥ sitāhvayā /
kāsavātakrimivamibhūtāpahāriṇī pūtā // Rajni_10.151
maruvaḥ kharapatras tu gandhapatraḥ phaṇiñjhakaḥ /
bahuvīryaḥ śītalakaḥ surāhvaś ca samīraṇaḥ // Rajni_10.152
jambīraḥ prasthakusumo jñeyo maruvakas tathā /
ājanmasurabhipatro marīcaś ca trayodaśa // Rajni_10.153
dvidhā maruvakaḥ proktaḥ śvetaś caiva sitetaraḥ /
śveto bheṣajakārye syād aparaḥ śivapūjane // Rajni_10.154
maruvaḥ kaṭutiktoṣṇaḥ kṛmikuṣṭhavināśanaḥ /
viḍbandhādhmānaśūlaghno māndyatvagdoṣanāśanaḥ // Rajni_10.155
arjakaḥ kṣudratulasī kṣudraparṇo mukhārjakaḥ /
ugragandhaś ca jambīraḥ kuṭheraś ca kaṭhiñjaraḥ // Rajni_10.156
sitārjakas tu vaikuṇṭho vaṭapatraḥ kuṭherakaḥ /
jambīro gandhabahulaḥ sumukhaḥ kaṭupatrakaḥ // Rajni_10.157
kṛṣṇārjakaḥ kālamālo mālūkaḥ kṛṣṇamālukaḥ /
syāt kṛṣṇamallikā proktā garaghno vanabarbaraḥ // Rajni_10.158
trayo 'rjakāḥ kaṭūṣṇāḥ syuḥ kaphavātāmayāpahāḥ /
netrāmayaharā rucyāḥ sukhaprasavakārakāḥ // Rajni_10.159
vanabarbarikānyā tu sugandhiḥ suprasannakaḥ /
doṣotkleśī viṣaghnaś ca sumukhaḥ sūkṣmapatrakaḥ /
nidrāluḥ śophahārī ca suvaktraś ca daśāhvayaḥ // Rajni_10.160
vanabarbarikā coṣṇā sugandhā kaṭukā ca sā /
piśācavāntibhūtaghnī ghrāṇasantarpaṇī parā // Rajni_10.161
gaṅgāpatrī tu patrī syāt sugandhā gandhapatrikā /
gaṅgāpatrī kaṭūṣṇā ca vātajid vraṇaropaṇī // Rajni_10.162
pācī marakatapatrī haritalatā haritapatrikā patrī /
surabhir mallāriṣṭā gārutmatapatrikā caiva // Rajni_10.163
pācī kaṭutiktoṣṇā sakaṣāyā vātadoṣahantrī ca /
grahabhūtavikārakārī tvagdoṣapraśamanī vraṇeṣu hitā // Rajni_10.164
bālakaṃ vāriparyāyair uktaṃ hrīverakaṃ tathā /
keśyaṃ vajram udīcyaṃ ca piṅgaṃ ca lalanāpriyam /
bālaṃ ca kuntalośīraṃ kacāmodaṃ śaśīndudhā // Rajni_10.165
bālakaṃ śītalaṃ tiktaṃ pittavāntitṛṣāpaham /

jvarakuṣṭhātisāraghnaṃ keśyaṃ śvitravraṇāpanut // Rajni_10.166
barbaraḥ sumukhaś caiva garaghnaḥ kṛṣṇabarbaraḥ /
sukandano gandhapatraḥ pūtagandhaḥ surārhakaḥ // Rajni_10.167
barbaraḥ kaṭukoṣṇaś ca sugandhir vāntināśanaḥ /
visarpaviṣavidhvaṃsī tvagdoṣaśamanas tathā // Rajni_10.168
suraparṇaṃ devaparṇaṃ vīraparṇaṃ sugandhikam /
mañcipatraṃ sūkṣmapatraṃ devārhaṃ gandhapatrakam // Rajni_10.169
kaṭūṣṇaṃ suraparṇaṃ ca krimiśvāsabalāsajit /
dīpanaṃ kaphavātaghnaṃ varṇyaṃ bālahitaṃ tathā // Rajni_10.170
ārāmaśītalā nandā śītalā sā sunandinī /
rāmā caiva mahānandā gandhāḍhyārāmaśītalā // Rajni_10.171
ārāmaśītalā tiktā śītalā pittahāriṇī /
dāhaśoṣapraśamanī visphoṭavraṇaropaṇī // Rajni_10.172
pāthojaṃ kamalaṃ nabhaṃ ca nalināmbhojāmbujanmāmbujaṃ śrīpadmāmburuhābjapadmajalajāny ambhoruhaṃ sārasam /
paṅkejaṃ sarasīruhaṃ ca kuṭapaṃ pāthoruhaṃ puṣkaraṃ vārjaṃ tāmarasaṃ kuśeśayakaje kañjāravinde tathā // Rajni_10.173
śatapatraṃ bisakusumaṃ sahasrapatraṃ mahotpalaṃ vāriruham /
sarasijasalilajapaṅkeruharājīvāni vedavahnimitāni // Rajni_10.174
kamalaṃ śītalaṃ svādu raktapittaśramārtinut /
sugandhi bhrāntisaṃtāpaśāntidaṃ tarpaṇaṃ param // Rajni_10.175
puṇḍarīkaṃ śvetapatraṃ sitābjaṃ śvetavārijam /
harinetraṃ śaratpadmaṃ śāradaṃ śambhuvallabham // Rajni_10.176
puṇḍarīkaṃ himaṃ tiktaṃ madhuraṃ pittanāśanam /
dāhāsraśramadoṣaghnaṃ pipāsādoṣanāśanam // Rajni_10.177
kokanadam aruṇakamalaṃ raktāmbhojaṃ ca śoṇapadmaṃ ca /
raktotpalam aravindaṃ ravipriyaṃ raktavārijaṃ vasavaḥ // Rajni_10.178
kokanadaṃ kaṭutiktaṃ madhuraṃ śiśiraṃ ca raktadoṣaharam /
pittakaphavātaśamanaṃ santarpaṇakāraṇaṃ vṛṣyam // Rajni_10.179
utpalaṃ nīlakamalaṃ nīlābjaṃ nīlapaṅkajam /
nīlapadmaṃ ca bāṇāhvaṃ nīlādikamalābhidham // Rajni_10.180
nīlābjaṃ śītalaṃ svādu sugandhi pittanāśakṛt /
rucyaṃ rasāyane śreṣṭhaṃ keśyaṃ ca dehadārḍhyadam // Rajni_10.181
īṣat śvetaṃ padmaṃ nalinaṃ ca tad uktam īṣad āraktam /
utpalam īṣan nīlaṃ trividham itīdaṃ bhavet kamalam // Rajni_10.182
utpalādir ayaṃ dāharaktapittaprasādanaḥ /
pipāsādāhahṛd rogacchardimūrchāharo gaṇaḥ // Rajni_10.183
padminī nalinī proktā kūṭapiny abjinī tathā /
itthaṃ tatpadmaparyāyanāmnī jñeyā prayogataḥ // Rajni_10.184
padminī madhurā tiktā kaṣāyā śiśirā parā /
pittakṛmiśoṣavāntibhrāntisaṃtāpaśāntikṛt // Rajni_10.185
padmabījaṃ tu padmākṣaṃ gāloḍyaṃ kandalī ca sā /

bheḍā krauñcādanī krauñcā śyāmā syāt padmakarkaṭī // Rajni_10.186
padmabījaṃ kaṭu svādu pittacchardiharaṃ param /
dāhāsradoṣaśamanaṃ pācanaṃ rucikārakam // Rajni_10.187
mṛṇālaṃ padmanālaṃ ca mṛṇālī ca mṛṇālinī /
bisaṃ ca padmatantuś ca bisinī nalinīruham // Rajni_10.188
mṛṇālaṃ śiśiraṃ tiktaṃ kaṣāyaṃ pittadāhajit /
mūtrakṛcchravikāraghnaṃ raktavāntiharaṃ param // Rajni_10.189
padmakandas tu śālūkaṃ padmamūlaṃ kaṭāhvayam /
śālīnaṃ ca jalālūkaṃ syād ity evaṃ ṣaḍāhvayam // Rajni_10.190
śālūkaṃ kaṭu viṣṭambhi rūkṣaṃ rucyaṃ kaphāpaham /
kaṣāyaṃ kāsapittaghnaṃ tṛṣṇādāhanivāraṇam // Rajni_10.191
kiñjalkaṃ makarandaṃ ca kesaraṃ padmakesaram /
kiñjaṃ pītaṃ parāgaṃ ca tuṅgaṃ cāmpeyakaṃ nava // Rajni_10.192
kiñjalkaṃ madhuraṃ rūkṣaṃ kaṭu cāsyavraṇāpaham /
pittaghnaṃ śiśiraṃ rucyaṃ tṛṣṇādāhanivāraṇam // Rajni_10.193
anūṣṇaṃ cotpalaṃ caiva rātripuṣpaṃ jalāhvayam /
himābjaṃ śītajalajaṃ niśāphullaṃ ca saptadhā // Rajni_10.194
utpalaṃ śiśiraṃ svādu pittaraktārtidoṣanut /
dāhaśramavamibhrāntikrimijvaraharaṃ param // Rajni_10.195
dhavalotpalaṃ tu kumudaṃ kahlāraṃ kairavaṃ ca śītalakam /
śaśikāntam indukamalaṃ candrābjaṃ candrikāmbujaṃ ca nava // Rajni_10.196
kumudaṃ śītalaṃ svādu pāke tiktaṃ kaphāpaham /
raktadoṣaharaṃ dāhaśramapittapraśāntikṛt // Rajni_10.197
nīlotpalam utpalakaṃ kuvalayam indīvaraṃ ca kandottham /
saugandhikaṃ sugandhaṃ kuḍmalakaṃ cāsitotpalaṃ navadhā // Rajni_10.198
nīlotpalam atisvādu śītaṃ surabhi saukhyakṛt /
pāke tu tiktam atyantaṃ raktapittāpahārakam // Rajni_10.199
utpalinī kairaviṇī kumudvatī kumudinī ca candreṣṭā /
kuvalayinīndīvariṇī nīlotpalinī ca vijñeyā // Rajni_10.200
utpalinī himatiktā raktāmayahāriṇī ca pittaghnī /
tāpakaphakāsatṛṣṇāśramavamiśamanī ca vijñeyā // Rajni_10.201
puṣpadravaḥ puṣpasāraḥ puṣpasvedaś ca puṣpajaḥ /
puṣpaniryāsakaś caiva puṣpāmbujaḥ ṣaḍāhvayaḥ // Rajni_10.202
puṣpadravaḥ surabhiśītakaṣāyagaulyo dāhaśramātivamimohamukhāmayaghnaḥ /
tṛṣṇārtipittakaphadoṣaharaḥ saraś ca santarpaṇaś ciram arocakahārakaś ca // Rajni_10.203
jātī bhāti mṛdur manojñamadhurāmodā muhūrtadvayaṃ dvaiguṇyena ca mallikā madakarī gandhādhikā yūthikā /
ekāhaṃ navamālikā madakaraṃ cāhnāṃ trayaṃ campakaṃ tīvrāmodam athāṣṭavāsaramitāmodānvitā ketakī // Rajni_10.204
itthaṃ nānāprathitasumanaḥpatrapadmābhidhānasaṃsthānoktipraguṇitatayā tadguṇākhyāpravīṇam /
vācoyuktisthiraparimalaṃ vargam enaṃ paṭhitvā nityāmodair mukhasarasijaṃ vāsayatv āśu vaidyaḥ // Rajni_10.205
sthairye śailaśilopamāny api śanair āsādya tadbhāvanāṃ bhedyatvaṃ yamināṃ manāṃsy api yayuḥ puṣpāśugasyāśugaiḥ /

teṣāṃ bhūṣayatāṃ surādikaśiraḥ patraprasūnātmanāṃ vargo 'yaṃ vasatir matā sumanasām uttaṃsavargākhyayā // Rajni_10.206
lokān sparśanayogataḥ prasṛmarāṇy āmodayanty añjasā protphullāni ca yad yaśāṃsi viśadāny uttaṃsayante diśaḥ /
tasyāyaṃ daśamaḥ kṛtau sthitim agād vargo nṛsiṃheśituḥ sūrīndoḥ karavīrakādir abhidhāsambhāracūḍāmaṇau // Rajni_10.207
Rājanighaṇṭu, Āmrādivarga
āmrāḥ pañcavidhāḥ proktā jambūś caiva caturvidhā /
panasaḥ kadalī cābdhiḥ nārikeladvayaṃ tathā // Rajni_11.1
kharjūrī pañcadhā caiva cāro bhallātarāyaṇī /
dāḍimaṃ tindukau cātho akṣoṭaḥ pīluko dvidhā // Rajni_11.2
pārevate madhūkaṃ tu dvidhā bhavyāruke kramāt /
drākṣā tridhātha karmāraḥ paruṣaḥ pippalo vaṭaḥ // Rajni_11.3
vaṭī cāśvatthikā plakṣas tathā codumbaras tridhā /
tattvacā badaraṃ cābdhi bījapūraṃ tridhā matam // Rajni_11.4
āmalakyau dvidhā caiva ciñcā ciñcārasas tathā /
āmrātako 'tha nāraṅgo nimbūr jambīrakadvayam // Rajni_11.5
kapitthas tumbaraś cātha rudrākṣo bilvaśallakī /
katakaḥ karkaṭaś caiva dvidhā śleṣmātakas tathā // Rajni_11.6
muṣkakaḥ karamardaś ca tathā tejaḥphalas tathā /
vikaṇṭakaḥ śivā saptāpy akṣaḥ pūgo 'ṣṭadhā smṛtaḥ // Rajni_11.7
saptadhā nāgavallī syāc cūrṇaṃ caivāṣṭadhā smṛtam /
uktā āmrādike varge śūnyacandrendusaṅkhyayā // Rajni_11.8
āmraḥ kāmaśaraś cūto rasālaḥ kāmavallabhaḥ /
kāmāṅgaḥ sahakāraś ca kīreṣṭo mādhavadrumaḥ // Rajni_11.9
bhṛṅgābhīṣṭaḥ sīdhuraso madhūlī kokilotsavaḥ /
vasantadūto 'mlaphalo madāḍhyo manmathālayaḥ // Rajni_11.10
madhvāvāsaḥ sumadanaḥ pikarāgo nṛpapriyaḥ /
priyāmbuḥ kokilāvāsaḥ sa proktas trikarāhvayaḥ // Rajni_11.11
āmraḥ kaṣāyāmlarasaḥ sugandhiḥ kaṇṭhāmayaghno 'gnikaraś ca bālaḥ /
pittaprakopānilaraktadoṣapradaḥ paṭutvādirucipradaś ca // Rajni_11.12
bālaṃ pittānilakaphakaraṃ tac ca baddhāsthi tādṛk pakvaṃ doṣatritayaśamanaṃ svādu puṣṭiṃ guruṃ ca /
datte dhātupracayam adhikaṃ tarpaṇaṃ kāntikāri khyātaṃ tṛṣṇāśramaśamakṛtau cūtajātaṃ phalaṃ syāt // Rajni_11.13
kośāmraś ca ghanaskandho vanāmro jantupādapaḥ /
kṣudrāmraś ceti raktāmro lākṣāvṛkṣaḥ suraktakaḥ // Rajni_11.14
kośāmram amlam anilāpaharaṃ kaphārttipittapradaṃ guru vidāhaviśophakāri /
pakvaṃ bhaven madhuram īṣad apāram amlaṃ paṭvādiyuktarucidīpanapuṣṭibalyam // Rajni_11.15
rājāmro 'nyo rājaphalaḥ smarāmraḥ kokilotsavaḥ /
madhuraḥ kokilānandaḥ kāmeṣṭo nṛpavallabhaḥ // Rajni_11.16
anyo mahārājacūto mahārājāmrakas tathā /
sthūlāmro manmathāvāsaḥ kaṅko nīlakapitthakaḥ // Rajni_11.17
kāmāyudhaḥ kāmaphalo rājaputro nṛpātmajaḥ /
mahārājaphalaḥ kāmo mahācūtas trayodaśa // Rajni_11.18

tasyāpi śreṣṭhato 'nyāmro rasālo baddhapūrvakaḥ /
jñeyaś cakralatāmraś ca madhvāmraḥ sitajāmrakaḥ /
vanejyo manmathānando madanecchāphalo muniḥ // Rajni_11.19
rājāmrāḥ komalāḥ sarve kaṭvamlāḥ pittadāhadāḥ /
supakvāḥ svādumādhuryāḥ puṣṭivīryabalapradāḥ // Rajni_11.20
rājāmreṣu triṣu proktaṃ sāmyam eva rasādhikam /
guṇādhikaṃ tu vijñeyaṃ paryāyād uttarottaram // Rajni_11.21
bālaṃ rājaphalaṃ kaphāsrapavanaśvāsārtipittapradaṃ madhyaṃ tādṛśam eva doṣabahulaṃ bhūyaḥ kaṣāyāmlakam /
pakvaṃ cen madhuraṃ tridoṣaśamanaṃ tṛṣṇāvidāhaśramaśvāsārocakamocakaṃ guru himaṃ vṛṣyāticūtāhvayam // Rajni_11.22
āmratvacā kaṣāyā ca mūlaṃ saugandhi tādṛśam /
rucyaṃ saṃgrāhi śiśiraṃ puṣpaṃ tu rucidīpanam // Rajni_11.23
jambūs tu surabhipatrā nīlaphalā śyāmalā mahāskandhā /
rājārhā rājaphalā śukapriyā meghamodinī navāhvā // Rajni_11.24
jambūḥ kaṣāyamadhurā śramapittadāhakaṇṭhārtiśoṣaśamanī krimidoṣahantrī /
śvāsātisārakaphakāsavināśanī ca viṣṭambhinī bhavati rocanapācanī ca // Rajni_11.25
mahājambū rājajambūḥ svarṇamātā mahāphalā /
śukapriyā kokileṣṭā mahānīlā bṛhatphalā // Rajni_11.26
mahājambūr uṣṇā samadhurakaṣāyā śramaharā nirasyaty āsyasthaṃ jhaṭiti jaḍimānaṃ svarakarī /
vidhatte viṣṭambhaṃ śamayati ca śoṣaṃ vitanute śramātīsārārttiśvasitakaphakāsapraśamanam // Rajni_11.27
kākajambūḥ kākaphalā nādeyī kākavallabhā /
bhṛṅgeṣṭā kākanīlā ca dhvāṅkṣajambūr dhanapriyā // Rajni_11.28
kākajambūḥ kaṣāyāmlā pāke tu madhurā guruḥ /
dāhaśramātisāraghnī vīryapuṣṭibalapradā // Rajni_11.29
anyā ca bhūmijambūr hrasvaphalā bhṛṅgavallabhā hrasvā /
bhūjambūr bhramareṣṭā pikabhakṣā kāṣṭhajambūś ca // Rajni_11.30
bhūmijambūḥ kaṣāyā ca madhurā śleṣmapittanut /
hṛdyā saṃgrāhihṛtkaṇṭhadoṣaghnī vīryapuṣṭidā // Rajni_11.31
panasas tu mahāsarjaḥ phalinaḥ phalavṛkṣakaḥ /
sthūlaḥ kaṇṭaphalaś caiva syān mūlaphaladaḥ smṛtaḥ /
apuṣpaphaladaḥ pūtaphalo hy aṅkamitas tathā // Rajni_11.32
panasaṃ madhuraṃ supicchilaṃ guru hṛdyaṃ balavīryavṛddhidam /
śramadāhaviśoṣanāśanaṃ rucikṛd grāhi ca durjaraṃ param // Rajni_11.33
īṣat kaṣāyaṃ madhuraṃ tadbījaṃ vātalaṃ guru /
tatphalasya vikāraghnaṃ rucyaṃ tvagdoṣanāśanam // Rajni_11.34
bālaṃ tu nīrasaṃ hṛdyaṃ madhyapakvaṃ tu dīpanam /
rucidaṃ lavaṇādy uktaṃ panasasya phalaṃ smṛtam // Rajni_11.35
kadalī suphalā rambhā sukumārā sakṛtphalā /
mocā gucchaphalā hastiviṣāṇī gucchadantikā // Rajni_11.36
kāṣṭhīrasā ca niḥsārā rājeṣṭā bālakapriyā /
ūrustambhā bhānuphalā vanalakṣmīś ca ṣoḍaśa // Rajni_11.37

bālaṃ phalaṃ madhuram alpatayā kaṣāyaṃ pittāpahaṃ śiśirarucyam athāpi nālam /
puṣpaṃ tad apy anuguṇaṃ krimihāri kandaṃ parṇaṃ ca śūlaśamakaṃ kadalībhavaṃ syāt // Rajni_11.38
rambhāpakvaphalaṃ kaṣāyamadhuraṃ balyaṃ ca śītaṃ tathā pittaṃ cāsravimardanaṃ gurutaraṃ pathyaṃ na mandānale /
sadyaḥ śukravivṛddhidaṃ klamaharaṃ tṛṣṇāpahaṃ kāntidaṃ dīptāgnau sukhadaṃ kaphāmayakaraṃ santarpaṇaṃ durjaram // Rajni_11.39
kāṣṭhakadalī sukāṣṭhā vanakadalī kāṣṭhikā śilārambhā /
dārukadalī phalāḍhyā vanamocā cāśmakadalī ca // Rajni_11.40
syāt kāṣṭhakadalī rucyā raktapittaharā himā /
gurur mandāgnijananī durjarā madhurā parā // Rajni_11.41
girikadalī girirambhā parvatamocāpy araṇyakadalī ca /
bahubījā vanarambhā girijā gajavallabhābhihitā // Rajni_11.42
girikadalī madhurahimā balavīryavivṛddhidāyinī rucyā /
tṛṭpittadāhaśoṣapraśamanakartrī ca durjarā ca guruḥ // Rajni_11.43
anyā suvarṇakadalī suvarṇarambhā ca kanakarambhā ca /
pītā suvarṇamocā campakarambhā surambhikā subhagā // Rajni_11.44
hemaphalā svarṇaphalā kanakastambhā ca pītarambhā ca /
gaurā ca gaurarambhā kāñcanakadalī surapriyā ṣaḍbhūḥ // Rajni_11.45
suvarṇamocā madhurā himā ca svalpāśane dīpanakāriṇī ca /
tṛṣṇāpahā dāhavimocanī ca kaphāvahā vṛṣyakarī guruś ca // Rajni_11.46
nārikelo rasaphalaḥ sutuṅgaḥ kūrcaśekharaḥ /
dṛḍhanīlo nīlatarur maṅgalyoccatarus tathā // Rajni_11.47
tṛṇarājaḥ skandhatarur dākṣiṇātyo durāruhaḥ /
lāṅgalī tryambakaphalas tathā dṛḍhaphalasthitiḥ // Rajni_11.48
nārikelo guruḥ snigdhaḥ śītaḥ pittavināśanaḥ /
arddhapakvas tṛṣāśoṣaśamano durjaraḥ paraḥ // Rajni_11.49
nārikelasalilaṃ laghu balyaṃ śītalaṃ ca madhuraṃ guru pāke pittapīnasatṛṣāśramadāhaśānti śoṣaśamanaṃ sukhadāyi /
pakvam etad api kiṃcid ihoktaṃ pittakāri rucidaṃ madhuraṃ ca dīpanaṃ balakaraṃ guru vṛṣyaṃ vīryavardhanam idaṃ tu vadanti // Rajni_11.50
khubaraṃ nārikelasya snigdhaṃ guru ca durjaram /
dāhaviṣṭambhadaṃ rucyaṃ balavīryavivardhanam // Rajni_11.51
madhunārikelako 'nyo mādhvīkaphalaś ca madhuphalo 'sitajaphalaḥ /
mākṣikaphalo mṛduphalo bahukūrco hrasvaphalaś ca vasugaṇitāhvaḥ // Rajni_11.52
madhuraṃ madhunārikelam uktaṃ śiśiraṃ dāhatṛṣārtipittahāri /
balapuṣṭikaraṃ ca kāntim agryaṃ kurute vīryavivardhanaṃ ca rucyam // Rajni_11.53
mādhvīkaṃ nārikelaṃ phalam atimadhuraṃ durjaraṃ jantukāri snigdhaṃ vātātisāraśramaśamanam atha dhvaṃsanaṃ vahnidīpteḥ /
āmaśleṣmaprakopaṃ janayati kurute cārukāntiṃ balaṃ ca sthairyaṃ dehasya dhatte ghanamadanakalāvardhanaṃ pittanāśam // Rajni_11.54
kharjūrī tu kharaskandhā duṣpradharṣāṃ durāruhā /
niḥśreṇī ca kaṣāyā ca yavaneṣṭā haripriyā // Rajni_11.55
kharjūrī tu kaṣāyā ca pakvā gaulyakaṣāyakā /
pittaghnī kaphadā caiva krimikṛd vṛṣyabṛṃhaṇī // Rajni_11.56
madhukharjūrī tv anyā madhukarkaṭikā ca kolakarkaṭikā /
kaṇṭakinī madhuphalikā mādhvī madhurā ca madhurakharjūrī // Rajni_11.57

madhukharjūrī madhurā vṛṣyā saṃtāpapittaśāntikarī /
śiśirā ca jantukarī bahuvīryavivardhanaṃ tanute // Rajni_11.58
bhūkharjūrī bhuktā vasudhākharjūrikā ca bhūmikharjūrī /
bhūkharjūrī madhurā śiśirā ca vidāhapittaharā // Rajni_11.59
dīpyā ca piṇḍakharjūrī sthalapiṇḍā madhusravā /
phalapuṣpā svādupiṇḍā hayabhakṣyā svarābhidhā // Rajni_11.60
tathānyā rājakharjūrī rājapiṇḍā nṛpapriyā /
munikharjūrikā vanyā rājeṣṭā ripusammitā // Rajni_11.61
piṇḍakharjūrikāyugmaṃ gaulyaṃ svāde himaṃ guru /
pittadāhārttiśvāsaghnaṃ śramahṛd vīryavṛddhidam // Rajni_11.62
dāhaghnī madhurāsrapittaśamanī tṛṣṇārtidoṣāpahā śītā śvāsakaphaśramodayaharā santarpaṇī puṣṭidā /
vahner māndyakarī gurur viṣaharā hṛdyā ca datte balaṃ snigdhā vīryavivardhanī ca kathitā piṇḍākhyakharjūrikā // Rajni_11.63
cāraḥ khadruḥ kharaskandho lalanaś cārakas tathā /
bahuvalkaḥ priyālaś ca navadrus tāpasapriyaḥ /
snehabījaś copavaṭo bhakṣabījaḥ karendudhā // Rajni_11.64
cārasya ca phalaṃ pakvaṃ vṛṣyaṃ gaulyāmlakaṃ guru /
tadbījaṃ madhuraṃ vṛṣyaṃ pittadāhārtināśanam // Rajni_11.65
bhallātako 'gnir dahanas tapano 'ruṣkaro 'nalaḥ /
krimighnas tailabījaś ca vātāriḥ sphoṭabījakaḥ // Rajni_11.66
pṛthagbījo dhanurbījo bhallāto bījapādapaḥ /
vahnir varataruś ceti vijñeyaḥ ṣoḍaśāhvayaḥ // Rajni_11.67
bhallātakaḥ kaṭus tiktaḥ kaṣāyoṣṇaḥ krimīñ jayet /
kaphavātodarānāhamehadurnāmanāśanaḥ // Rajni_11.68
bhallātasya phalaṃ kaṣāyamadhuraṃ koṣṇaṃ kaphārtiśramaśvāsānāhavibandhaśūlajaṭharādhmānakrimidhvaṃsanam /
tanmajjā ca viśoṣadāhaśamanī pittāpahā tarpaṇī vātārocakahāridīptijananī pittāpahā tv añjasā // Rajni_11.69
rājādano rājaphalaḥ kṣīravṛkṣo nṛpadrumaḥ /
nimbabījo madhuphalaḥ kapīṣṭo mādhavodbhavaḥ // Rajni_11.70
kṣīrī gucchaphalaḥ proktaḥ śukeṣṭo rājavallabhaḥ /
śrīphalo 'tha dṛḍhaskandhaḥ kṣīraśuklas tripañcadhā // Rajni_11.71
rājādanī tu madhurā pittahṛd gurutarpaṇī /
vṛṣyā sthaulyakarī hṛdyā susnigdhā mehanāśakṛt // Rajni_11.72
dāḍimo dāḍimīsāraḥ kuṭṭimaḥ phalaṣāḍavaḥ /
karako raktabījaś ca suphalo dantabījakaḥ // Rajni_11.73
madhubījaḥ kucaphalo rocanaḥ śukavallabhaḥ /
maṇibījas tathā valkaphalo vṛttaphalaś ca saḥ /
sunīlo nīlapatraś ca jñeyaḥ saptadaśāhvayaḥ // Rajni_11.74
dāḍimaṃ madhuram amlakaṣāyaṃ kāsavātakaphapittavināśi /
grāhi dīpanakaraṃ ca laghūṣṇaṃ śītalaṃ śramaharaṃ rucidāyi // Rajni_11.75
dāḍimaṃ dvividham īritam āryair amlam ekam aparaṃ madhuraṃ ca /
tatra vātakaphahāri kilāmlaṃ tāpahāri madhuraṃ laghu pathyam // Rajni_11.76

tinduko nīlasāraś ca kālaskandho 'timuktakaḥ /
sphūrjako rāmaṇaś caiva sphūrjanaḥ syandanāhvayaḥ // Rajni_11.77
tindukas tu kaṣāyaḥ syāt saṃgrāhī vātakṛt paraḥ /
pakvas tu madhuraḥ snigdho durjaraḥ śleṣmalo guruḥ // Rajni_11.78
tinduko 'nyaḥ kākapīluḥ kākāṇḍaḥ kākatindukaḥ /
kākasphūrjaś ca kākenduḥ kākāhvaḥ kākabījakaḥ // Rajni_11.79
kākatinduḥ kaṣāyo 'mlo gurur vātavikārakṛt /
pakvas tu madhuraḥ kiṃcit kaphakṛt pittavāntihṛt // Rajni_11.80
akṣoṭaḥ pārvatīyaś ca phalasneho guḍāśayaḥ /
kīreṣṭaḥ kandarālaś ca madhumajjā bṛhacchadaḥ // Rajni_11.81
akṣoṭo madhuro balyaḥ snigdhoṣṇo vātapittajit /
raktadoṣapraśamanaḥ śītalaḥ kaphakopanaḥ // Rajni_11.82
pītuḥ śītaḥ sahasrāṃśī dhānī guḍaphalas tathā /
virecanaphalaḥ śākhī śyāmaḥ karabhavallabhaḥ // Rajni_11.83
aṅkāhvaḥ kaṭukaḥ pīluḥ kaṣāyo madhurāmlakaḥ /
saraḥ svāduś ca gulmārśaḥśamano dīpanaḥ paraḥ // Rajni_11.84
anyaś caiva bṛhatpīlur mahāpīlur mahāphalaḥ /
rājapīlur mahāvṛkṣo madhupīluḥ ṣaḍāhvayaḥ // Rajni_11.85
madhuras tu mahāpīlur vṛṣyo viṣavināśanaḥ /
pittapraśamano rucya āmaghno dīpanīyakaḥ // Rajni_11.86
pārevataṃ tu raivatam ārevatakaṃ ca kiṃca raivatakam /
madhuphalam amṛtaphalākhyaṃ pārevatakaṃ ca saptāhvam // Rajni_11.87
pārevataṃ tu madhuraṃ krimivātahāri vṛṣyaṃ tṛṣājvaravidāhaharaṃ ca hṛdyam /
mūrchābhramaśramaviśoṣavināśakāri snigdhaṃ ca rucyam uditaṃ bahuvīryadāyi // Rajni_11.88
mahāpārevataṃ cānyat svarṇapārevataṃ tathā /
sāmrāṇijaṃ khārikaṃ ca raktaraivatakaṃ ca tat /
bṛhatpārevataṃ proktaṃ dvīpajaṃ dvīpakharjūrī // Rajni_11.89
mahāpārevataṃ gaulyaṃ balakṛt puṣṭivardhanam /
vṛṣyaṃ mūrchājvaraghnaṃ ca pūrvoktād adhikaṃ guṇaiḥ // Rajni_11.90
madhūko madhuvṛkṣaḥ syāt madhuṣṭhīlo madhusravaḥ /
guḍapuṣpo lodhrapuṣpo vānaprasthaś ca mādhavaḥ // Rajni_11.91
madhukaṃ madhuraṃ śītaṃ pittadāhaśramāpaham /
vātalaṃ jantudoṣaghnaṃ vīryapuṣṭivivardhanam // Rajni_11.92
anyo jalamadhūko maṅgalyo dīrghapatrako madhupuṣpaḥ /
kṣaudrapriyaḥ pataṅgaḥ kīreṣṭo gairikākṣaś ca // Rajni_11.93
jñeyo jalamadhūkas tu madhuro vraṇanāśanaḥ /
vṛṣyo vāntiharaḥ śīto balakārī rasāyanaḥ // Rajni_11.94
madhūkapuṣpaṃ madhuraṃ ca vṛṣyaṃ hṛdyaṃ himaṃ pittavidāhahāri /
phalaṃ ca vātāmayapittanāśi jñeyaṃ madhūkadvayam evam etat // Rajni_11.95
bhavyaṃ bhavaṃ bhaviṣyaṃ ca bhāvanaṃ vaktraśodhanam /

tathā picchalabījaṃ ca tac ca lomaphalaṃ matam // Rajni_11.96
bhavyam amlaṃ kaṭūṣṇaṃ ca bālaṃ vātakaphāpaham /
pakvaṃ tu madhurāmlaṃ ca rucikṛt sāmaśūlahṛt // Rajni_11.97
ārukaṃ vīrasenaṃ ca vīraṃ vīrārukaṃ tathā /
tatra vidyāc caturjātīḥ patrapuṣpādibhedataḥ // Rajni_11.98
ārukāṇi ca sarvāṇi madhurāṇi himāni ca /
arśaḥpramehagulmāsradoṣavidhvaṃsanāni ca // Rajni_11.99
drākṣā cāruphalā kṛṣṇā priyālā tāpasapriyā /
gucchaphalā rasālā ca jñeyāmṛtaphalā ca sā // Rajni_11.100
drākṣātimadhurāmlā ca śītā pittārtidāhajit /
mūtradoṣaharā rucyā vṛṣyā saṃtarpaṇī parā // Rajni_11.101
anyā kapiladrākṣā mṛdvīkā gostanī ca kapilaphalā /
amṛtarasā dīrghaphalā madhuvallī madhuphalā madhūlī ca // Rajni_11.102
haritā ca hārahūrā suphalā mṛdvī himottarāpathikā /
haimavatī śatavīryā kāśmīrī gajarājamahigaṇitā // Rajni_11.103
gostanī madhurā śītā hṛdyā ca madaharṣaṇī /
dāhamūrchājvaraśvāsatṛṣāhṛllāsanāśinī // Rajni_11.104
anyā sā kākalīdrākṣā jambukā ca phalottamā /
laghudrākṣā ca nirbījā suvṛttā rucikāriṇī /
śiśirā śvāsahṛllāsanāśinī janavallabhā // Rajni_11.105
drākṣābālaphalaṃ kaṭūṣṇaviśadaṃ pittāsradoṣapradaṃ madhyaṃ cāmlarasaṃ rasāntaragate rucyātivahnipradam /
pakvaṃ cen madhuraṃ tathāmlasahitaṃ tṛṣṇāsrapittāpahaṃ pakvaṃ śuṣkatamaṃ śramārtiśamanaṃ santarpaṇaṃ puṣṭidam // Rajni_11.106
śītā pittāsradoṣaṃ damayati madhurā snigdhapākātirucyā cakṣuṣyā śvāsakāsaśramavamiśamanī śophatṛṣṇājvaraghnī /
dāhādhmānabhramādīn apanayati parā tarpaṇī pakvaśuṣkā drākṣā sukṣīṇavīryān api madanakalākelidakṣān vidhatte // Rajni_11.107
karmāraḥ karmarakaḥ pītaphalaḥ karmaraś ca mudgarakaḥ /
mudgaraphalaś ca dhārāphalakas tu karmārakaś caiva // Rajni_11.108
karmārako 'mla uṣṇaś ca vātahṛt pittakārakaḥ /
pakvas tu madhurāmlaḥ syād balapuṣṭirucipradaḥ // Rajni_11.109
parūṣakaṃ tīlaparṇaṃ giripīlu parāvaram /
nīlamaṇḍalam alpāsthi paruṣaṃ ca parus tathā // Rajni_11.110
parūṣam amlaṃ kaṭukaṃ kaphārtijid vātāpahaṃ tatphalam eva pittadam /
soṣṇaṃ ca pakvaṃ madhuraṃ rucipradaṃ pittāpahaṃ śophaharaṃ ca pītam // Rajni_11.111
aśvatthaś cācyutāvāsaś calapatraḥ pavitrakaḥ /
śubhado bodhivṛkṣaś ca yājñiko gajabhakṣakaḥ // Rajni_11.112
śrīmān kṣīradrumo vipro maṅgalyaḥ śyāmalaś ca saḥ /
pippalo guhyapuṣpaś ca sevyaḥ satyaḥ śucidrumaḥ /
caityadrumo dharmavṛkṣo jñeyo viṃśatisaṃjñakaḥ // Rajni_11.113
pippalaḥ sumadhuras tu kaṣāyaḥ śītalaś ca kaphapittavināśī /
raktadāhaśamanaḥ sa hi sadyo yonidoṣaharaṇaḥ kila pakvaḥ // Rajni_11.114
aśvatthavṛkṣasya phalāni pakvāny atīvahṛdyāni ca śītalāni /

kurvanti pittāsraviṣārtidāhavicchardiśoṣārucidoṣanāśam // Rajni_11.115
syād atha vaṭo jaṭālo nyagrodho rohiṇo 'varohī ca /
viṭapī raktaphalaś ca skandharuho maṇḍalī mahācchāyaḥ // Rajni_11.116
śṛṅgī yakṣāvāso yakṣataruḥ pādarohiṇo nīlaḥ /
kṣīrī śiphāruhaḥ syād bahupādaḥ sa tu vanaspatir navabhūḥ // Rajni_11.117
vaṭaḥ kaṣāyo madhuraḥ śiśiraḥ kaphapittajit /
jvaradāhatṛṣāmohavraṇaśophāpahārakaḥ // Rajni_11.118
nadīvaṭo yajñavṛkṣaḥ siddhārtho vaṭako vaṭī /
amarā saṅginī caiva kṣīrakāṣṭhā ca kīrtitā // Rajni_11.119
vaṭī kaṣāyamadhurā śiśirā pittahāriṇī /
dāhatṛṣṇāśramaśvāsavicchardiśamanī parā // Rajni_11.120
aśvatthī laghupatrī syāt pavitrā hrasvapatrikā /
pippalikā vanasthā ca kṣudrā cāśvatthasaṃnibhā // Rajni_11.121
aśvatthikā tu madhurā kaṣāyā cāsrapittajit /
viṣadāhapraśamanī gurviṇyā hitakāriṇī // Rajni_11.122
plakṣaḥ kapītanaḥ kṣīrī supārśvo 'tha kamaṇḍaluḥ /
śṛṅgī varohaśākhī ca gardabhāṇḍaḥ kapītakaḥ /
dṛḍhaprarohaḥ plavakaḥ plavaṅgaś ca mahābalaḥ // Rajni_11.123
plakṣaś caivāparo hrasvaḥ suśītaḥ śītavīryakaḥ /
puṇḍro mahāvarohaś ca hrasvaparṇas tu pimpariḥ /
bhiduro maṅgalacchāyo jñeyo dvāviṃśadhābhidhaḥ // Rajni_11.124
plakṣaḥ kaṭukaṣāyaś ca śiśiro raktadoṣajit /
mūrchābhramapralāpaghno hrasvaplakṣo viśeṣataḥ // Rajni_11.125
udumbaraḥ kṣīravṛkṣo hemadugdhaḥ sadāphalaḥ /
kālaskandho yajñayogyo yajñīyaḥ supratiṣṭhitaḥ // Rajni_11.126
śītavalko jantuphalaḥ puṣpaśūnyaḥ pavitrakaḥ /
saumyaḥ śītaphalaś ceti manusaṃjñaḥ samīritaḥ // Rajni_11.127
udumbaraṃ kaṣāyaṃ syāt pakvaṃ tu madhuraṃ himam /
kṛmikṛt pittaraktaghnaṃ mūrchādāhatṛṣāpaham // Rajni_11.128
audumbaraṃ phalam atīva himaṃ supakvaṃ pittāpahaṃ ca madhuraṃ śramaśophahāri /
āmaṃ kaṣāyam atidīpanarocanaṃ ca māṃsasya vṛddhikaram asravikārakāri // Rajni_11.129
nadyudumbarikā cānyā laghupatraphalā tathā /
proktā laghuhemadugdhā laghupūrvasadāphalā // Rajni_11.130
laghvādyumbarāhvā syād bāṇāhvā ca prakīrtitā /
rasavīryavipākeṣu kiṃcin nyūnā ca pūrvataḥ // Rajni_11.131
kṛṣṇodumbarikā cānyā kharapatrī ca rājikā /
udumbarī ca kaṭhinā kuṣṭhaghnī phalguvāṭikā // Rajni_11.132
ajākṣī phalgunī caiva malapūś citrabheṣajā /
kākodumbarikā caiva dhvāṅkṣanāmnī trayodaśa // Rajni_11.133
kākodumbarikā śītā pakvā gaulyāmlikā kaṭuḥ /

tvagdoṣapittaraktaghnī tadvalkaṃ cātisarajit // Rajni_11.134
udumbaratvacā śītā kaṣāyā vraṇanāśinī /
gurviṇīgarbhasaṃrakṣe hitā stanyapradāyinī // Rajni_11.135
badaro badarī kolī karkandhūḥ kolaphenilau /
sauvīrako guḍaphalo bāleṣṭaḥ phalaśaiśiraḥ // Rajni_11.136
dṛḍhabījo vṛttaphalaḥ kaṇṭakī vakrakaṇṭakaḥ /
subījaḥ suphalaḥ svacchaḥ surasaḥ smṛtisammitaḥ // Rajni_11.137
badaraṃ madhuraṃ kaṣāyam amlaṃ paripakvaṃ madhurāmlam uṣṇam etat /
kaphakṛt pacanātisāraraktaśramaśoṣārtivināśanaṃ ca rucyam // Rajni_11.138
badarasya patralepo jvaradāhavināśanaḥ /
tvacā visphoṭaśamanī bījaṃ netrāmayāpaham // Rajni_11.139
rājabadaro nṛpeṣṭo nṛpabadaro rājavallabhaś caiva /
pṛthukolas tanubījo madhuraphalo rājakolaś ca // Rajni_11.140
rājabadaraḥ sumadhuraḥ śiśiro dāhārtipittavātaharaḥ /
vṛṣyaś ca vīryavṛddhiṃ kurute śoṣaśramaṃ harati // Rajni_11.141
bhūbadarī kṣitibadarī vallībadarī ca badarivallī ca /
bahuphalikā laghubadarī badaraphalī sūkṣmabadarī ca // Rajni_11.142
bhūbadarī madhurāmlā kaphavātavikārahāriṇī pathyā /
dīpanapācanakartrī kiṃcit pittāsrakāriṇī rucyā // Rajni_11.143
sūkṣmaphalo laghubadaro bahukaṇṭaḥ sūkṣmapatrako duḥsparśaḥ /
madhuraḥ śambarāhāraḥ śikhipriyaś caiva nirdiṣṭaḥ // Rajni_11.144
laghubadaraṃ madhurāmlaṃ pakvaṃ kaphavātanāśanaṃ rucyam /
snigdhaṃ tu jantukārakam īṣat pittārtidāhaśoṣaghnam // Rajni_11.145
bījapūro bījapūrṇaṃ pūrṇabījaḥ sukesaraḥ /
bījakaḥ keśarāmlaś ca mātuluṅgaḥ supūrakaḥ // Rajni_11.146
rucako bījaphalako jantughno danturatvacaḥ /
pūrako rocanaphalo dvidevamunisammitaḥ // Rajni_11.147
bījapūraphalam amlakaṭūṣṇaṃ śvāsakāsaśamanaṃ pacanaṃ ca /
kaṇṭhaśodhanaparaṃ laghu hṛdyaṃ dīpanaṃ ca rucikṛj jaraṇaṃ ca // Rajni_11.148
bālaṃ pittamarutkaphāsrakaraṇaṃ madhyaṃ ca tādṛgvidhaṃ pakvaṃ varṇakaraṃ ca hṛdyam atha tat puṣṇāti puṣṭiṃ balam /
śūlājīrṇavibandhamārutakaphaśvāsārtimandāgnijit kāsārocakaśophaśāntidam idaṃ syān mātuluṅgaṃ sadā // Rajni_11.149
tvak tiktā durjarā syāt kṛmikaphapavanadhvaṃsinī snigdham uṣṇaṃ madhyaṃ śūlārtipittapraśamanam akhilārocakaghnaṃ ca gaulyam /
vātārtighnaṃ kaṭūṣṇaṃ jaṭharagadaharaṃ kesaraṃ dīpyam amlaṃ bījaṃ tiktaṃ kaphārśaḥśvayathuśamakaraṃ bījapūrasya pathyam // Rajni_11.150
vanabījapūrako 'nyo vanajo vanapūrakaś ca vanabījaḥ /
atyamlā gandhāḍhyā vanodbhavā devadūtī ca // Rajni_11.151
pītā ca devadāsī deveṣṭā mātuluṅgikā caiva /
pavanī mahāphalā ca syād iyam iti vedabhūmimitā // Rajni_11.152
amlaḥ kaṭūṣṇo vanabījapūro ruciprado vātavināśanaś ca /
syād amladoṣakṛmināśakārī kaphāpahaḥ śvāsaniṣūdanaś ca // Rajni_11.153
madhurabījapūro madhuparṇī madhurakarkaṭī madhuvallī /

madhukarkaṭī madhuraphalā mahāphalā vardhamānā ca // Rajni_11.154
madhukarkaṭī madhurā śiśirā dāhanāśanī /
tridoṣaśamanī rucyā vṛṣyā ca gurudurjarā // Rajni_11.155
āmalakī vayaḥsthā ca śrīphalā dhātrikā tathā /
amṛtā ca śivā śāntā śītāmṛtaphalā tathā // Rajni_11.156
jātīphalā ca dhātreyī jñeyā dhātrīphalā tathā /
vṛṣyā vṛttaphalā caiva rocanī śarabhūhvayā // Rajni_11.157
āmalakaṃ kaṣāyāmlaṃ madhuraṃ śiśiraṃ laghu /
dāhapittavamīmehaśophaghnaṃ ca rasāyanam // Rajni_11.158
kaṭu madhurakaṣāyaṃ kiṃcid amlaṃ kaphaghnaṃ rucikaram atiśītaṃ hanti pittāsratāpam /
śramavamanavibandhādhmānaviṣṭambhadoṣapraśamanam amṛtābhaṃ cāmalakyāḥ phalaṃ syāt // Rajni_11.159
anyac cāmalakaṃ proktaṃ kāṣṭhadhātrīphalaṃ tathā /
kṣudrāmalakasaṃproktaṃ kṣudrajātīphalaṃ ca tat // Rajni_11.160
kāṣṭhadhātrīphalaṃ svāde kaṣāyaṃ kaṭukaṃ tathā /
śītaṃ pittāsradoṣaghnaṃ pūrvoktam adhikaṃ guṇaiḥ // Rajni_11.161
ciñcā tu cukrikā cukrā sāmlikā śākacukrikā /
amlī sutintiḍī cāmlā cukrikā ca navābhidhā // Rajni_11.162
ciñcātyamlā bhaved āmā pakvā tu madhurāmlikā /
vātaghnī pittadāhāsrakaphadoṣaprakopaṇī // Rajni_11.163
amlikāyāḥ phalaṃ tv āmam atyamlaṃ laghu pittakṛt /
pakvaṃ tu madhurāmlaṃ syād bhedi viṣṭambhavātajit // Rajni_11.164
pakvaciñcāphalaraso madhurāmlo rucipradaḥ /
śophapākakaro lepād vraṇadoṣavināśanaḥ // Rajni_11.165
ciñcāpatraṃ ca śophaghnaṃ raktadoṣavyathāpaham /
tasyāḥ śuṣkatvacākṣāraṃ śūlamandāgnināśanam // Rajni_11.166
amlasāras tu śākāmlaṃ cukrāmlaṃ cāmlacukrikā /
ciñcāmlam amlacūḍaś ca ciñcāraso 'pi saptadhā // Rajni_11.167
amlasāras tv atīvāmlo vātaghnaḥ kaphadāhakṛt /
sāmyena śarkarāmiśro dāhapittakaphārttinut // Rajni_11.168
āmrātakaḥ pītanakaḥ kapicūto 'mlavāṭakaḥ /
śṛṅgī kapirasāḍhyaś ca tanukṣīraḥ kapipriyaḥ // Rajni_11.169
āmrātakaṃ kaṣāyāmlam āmahṛt kaṇṭhaharṣaṇam /
pakvaṃ tu madhurāmlāḍhyaṃ snigdhaṃ pittakaphāpaham // Rajni_11.170
nāraṅgaḥ syān nāgaraṅgaḥ suraṅgas tvaggandhaś cairāvato vaktravāsaḥ /
yogīraṅgo nāgaro yogaraṅgaḥ gandhāḍhyo 'yaṃ gandhapatro ravīṣṭaḥ // Rajni_11.171
nāraṅgaṃ madhuraṃ cāmlaṃ gurūṣṇaṃ caiva rocanam /
vātāmakrimiśūlaghnaṃ śramahṛd balarucyadam // Rajni_11.172
nimbūkaḥ syād amlajambīrakākhyo vahnir dīpyo vahnibījo 'mlasāraḥ /
dantāghātaḥ śodhano jantumārī nimbūś ca syād rocano rudrasaṃjñaḥ // Rajni_11.173
nimbūphalaṃ prathitam amlarasaṃ kaṭūṣṇaṃ gulmāmavātaharam agnivivṛddhikāri /

cakṣuṣyam etad atha kāsakaphārttikaṇṭhavicchardihāri paripakvam atīva rucyam // Rajni_11.174
jambīro dantaśaṭho jambho jambhīrajambhalau caiva /
rocanako mukhaśodhī jāḍyārir jantujin navadhā // Rajni_11.175
jambīrasya phalaṃ rase 'mlamadhuraṃ vātāpahaṃ pittakṛt pathyaṃ pācanarocanaṃ balakaraṃ vahner vivṛddhipradam /
pakvaṃ cen madhuraṃ kaphārttiśamanaṃ pittāsradoṣāpanut varṇyaṃ vīryavivarddhanaṃ ca rucikṛt puṣṭipradaṃ tarpaṇam // Rajni_11.176
anyo madhujambīro madhujambho madhurajambhalaś caiva /
śaṅkhadrāvī śarkarakaḥ pittadrāvī ca ṣaṭsaṃjñaḥ // Rajni_11.177
madhuro madhujambīraḥ śiśiraḥ kaphapittanut /
śoṣaghnas tarpaṇo vṛṣyaḥ śramaghnaḥ puṣṭikārakaḥ // Rajni_11.178
mālūras tu kapittho maṅgalyo nīlamallikā ca dadhi /
grāhiphalaś cirapākī granthiphalaḥ kucaphalo dadhiphalaś ca // Rajni_11.179
gandhaphalaś ca kapīṣṭo vṛttaphalaḥ karabhavallabhaś caiva /
dantaśaṭhaḥ kaṭhinaphalaḥ karaṇḍaphalakaś ca saptadaśasaṃjñaḥ // Rajni_11.180
kapittho madhurāmlaś ca kaṣāyas tiktaśītalaḥ /
vṛṣyaḥ pittānilaṃ hanti saṃgrāhī vraṇanāśanaḥ // Rajni_11.181
āmaṃ kapittham amloṣṇāṃ kaphaghnaṃ grāhi vātalam /
doṣatrayaharaṃ pakvaṃ madhurāmlarasaṃ guru // Rajni_11.182
āmaṃ kaṇṭharujaṃ kapittham adhikaṃ jihvājaḍatvāvahaṃ tad doṣatrayavardhanaṃ viṣaharaṃ saṃgrāhakaṃ rocakam /
pakvaṃ śvāsavamiśramaklamaharaṃ hikkāpanodakṣamaṃ sarvaṃ grāhi rucipradaṃ ca kathitaṃ sevyaṃ tataḥ sarvadā // Rajni_11.183
tumbaruḥ saurabhaḥ sauro vanajaḥ sānujo dvijaḥ /
tīkṣṇavalkas tīkṣṇaphalas tīkṣṇapatro mahāmuniḥ /
sphuṭaphalaḥ sugandhiś ca sa prokto dvādaśāhvayaḥ // Rajni_11.184
tumbarur madhuras tiktaḥ kaṭūṣṇaḥ kaphavātanut /
śūlagulmodarādhmānakṛmighno vahnidīpanaḥ // Rajni_11.185
rudrākṣaś ca śivākṣaś ca śarvākṣo bhūtanāśanaḥ /
pāvano nīlakaṇṭhākṣo harākṣaś ca śivapriyaḥ // Rajni_11.186
rudrākṣam amlam uṣṇaṃ ca vātaghnaṃ kaphanāśanam /
śiraārtiśamanaṃ rucyaṃ bhūtagrahavināśanam // Rajni_11.187
bilvaḥ śalyo hṛdyagandhaḥ śalāṭuḥ śāṇḍilyaḥ syāc chrīphalaḥ karkaṭāhvaḥ /
śailūṣaḥ syāc chaivapatraḥ śiveṣṭaḥ patraśreṣṭho gandhapatras tripattraḥ // Rajni_11.188
lakṣmīphalo gandhaphalo durāruhas triśākapattras triśikhaḥ śivadrumaḥ /
sadāphalaḥ satphaladaḥ subhūtikaḥ samīrasāraḥ śikhinetrasaṃjñitaḥ // Rajni_11.189
bilvas tu madhuro hṛdyaḥ kaṣāyaḥ pittajit guruḥ /
kaphajvarātisāraghno rucikṛd dīpanaḥ paraḥ // Rajni_11.190
bilvamūlaṃ tridoṣaghnaṃ madhuraṃ laghu vātanut /
phalaṃ tu komalaṃ snigdhaṃ guru saṃgrāhi dīpanam // Rajni_11.191
tad eva pakvaṃ vijñeyaṃ madhuraṃ sarasaṃ guru /
kaṭutiktakaṣāyoṣṇaṃ saṃgrāhi ca tridoṣajit // Rajni_11.192
sallakaḥ sallakī sallī sugandhā surabhisravā /
surabhir gajabhakṣyā ca suvahā gajavallabhā // Rajni_11.193

gandhamūlā mukhāmodā suśrīkā jalavikramā /
hṛdyā kuṇṭarikā caiva proktā tryasraphalā ca sā /
chinnaruhā gandhaphalā jñeyā cāṣṭādaśāhvayā // Rajni_11.194
sallakī tiktamadhurā kaṣāyā grāhiṇī parā /
kuṣṭhāsrakaphavātārśovraṇadoṣārtināśinī // Rajni_11.195
katako 'mbuprasādaś ca katas tiktaphalas tathā /
rucyas tu chedanīyaś ca jñeyo guḍaphalaḥ smṛtaḥ /
proktaḥ kataphalas tiktamarīcaś ca navāhvayaḥ // Rajni_11.196
katakaḥ kaṭutiktoṣṇaś cakṣuṣyaḥ kṛmidoṣanut /
rucikṛc chūladoṣaghno bījam ambuprasādanam // Rajni_11.197
karkaṭaḥ kārkaṭaḥ karkaḥ kṣudradhātrī ca sa smṛtaḥ /
kṣudrāmalakasaṃjñaś ca proktaḥ karkaphalaś ca ṣaṭ // Rajni_11.198
kārkaṭaṃ tu phalaṃ rucyaṃ kaṣāyaṃ dīpanaṃ param /
kaphapittaharaṃ grāhi cakṣuṣyaṃ laghu śītalam // Rajni_11.199
śleṣmātako bahuvāraḥ picchalo dvijakutsitaḥ /
śeluḥ śītaphalaḥ śītaḥ śākaṭaḥ karbudārakaḥ /
bhūtadrumo gandhapuṣpaḥ khyāta ekādaśāhvayaḥ // Rajni_11.200
śleṣmātakaḥ kaṭuhimo madhuraḥ kaṣāyaḥ svāduś ca pācanakaraḥ krimiśūlahārī /
āmāsradoṣamalarodhabahuvraṇārtivisphoṭaśāntikaraṇaḥ kaphakārakaś ca // Rajni_11.201
bhūkarbudārakaś cānyaḥ kṣudraśleṣmātakas tathā /
bhūśelur laghuśeluś ca picchalo laghupūrvakaḥ /
laghuśītaḥ sūkṣmaphalo laghubhūtadrumaś ca saḥ // Rajni_11.202
bhūkarbudāro madhuraḥ krimidoṣavināśanaḥ /
vātaprakopaṇaḥ kiṃcit saśītaḥ svarṇamārakaḥ // Rajni_11.203
muṣkako mocako muṣko mokṣako muñcakas tathā /
gauliko mehanaś caiva kṣāravṛkṣaś ca pāṭaliḥ // Rajni_11.204
viṣāpaho jaṭālaś ca vanavāsī sutīkṣṇakaḥ /
śvetaḥ kṛṣṇaś ca sa dvedhā syāt trayodaśasaṃjñakaḥ // Rajni_11.205
muṣkakaḥ kaṭuko 'mlaś ca rocanaḥ pācanaḥ paraḥ /
plīhagulmodarārtighno dvidhā tulyaguṇānvitaḥ // Rajni_11.206
karamardaḥ suṣeṇaś ca karāmlaḥ karamardakaḥ /
avignaḥ pāṇimardaś ca kṛṣṇapākaphalo muniḥ // Rajni_11.207
karamardaḥ satiktāmlo bālo dīpanadāhakaḥ /
pakvas tridoṣaśamano 'rucighno viṣanāśanaḥ // Rajni_11.208
tejaḥphalo bahuphalas tathoktaḥ śālmalīphalaḥ /
phalas tīkṣṇādisaṃyuktaḥ phalāntastavakādikaḥ /
steyīphalo gandhaphalaḥ kaṇṭavṛkṣaḥ prakīrtitaḥ // Rajni_11.209
tejaḥphalaḥ kaṭus tīkṣṇaḥ sugandhir dīpanaḥ paraḥ /
vātaśleṣmārucighnaś ca bālarakṣākaraḥ paraḥ // Rajni_11.210
vikaṇṭako mṛduphalo granthilaḥ svādukaṇṭakaḥ /

gokaṇṭakaḥ kākanāśo vyāghrapādo ghanadrumaḥ // Rajni_11.211
garjāphalo ghanaphalo meghastanitodbhavaś ca mudiraphalaḥ /
prāvṛṣyo hāsyaphalaḥ stanitaphalaḥ pañcadaśasaṃjñaḥ // Rajni_11.212
vikaṇṭakaḥ kaṣāyaḥ syāt kaṭū rūkṣo rucipradaḥ /
dīpanaḥ kaphahārī ca vastraraṅgavidhāyakaḥ // Rajni_11.213
harītakī hemavatī jayābhayā śivāvyathā cetanikā ca rohiṇī /
pathyā prapathyāpi pūtanāmṛtā jīvapriyā jīvanikā bhiṣagvarā // Rajni_11.214
jīvantī prāṇadā jīvyā kāyasthā śreyasī ca sā /
devī divyā ca vijayā vahninetramitābhidhā // Rajni_11.215
harītakī pañcarasā ca recanī koṣṭhāmayaghnī lavaṇena varjitā /
rasāyanī netrarujāpahāriṇī tvagāmayaghnī kila yogavāhinī // Rajni_11.216
bījāsthitiktā madhurā tadantastvagbhāgataḥ sā kaṭur uṣṇavīryā /
māṃsāṃśataś cāmlakaṣāyayuktā harītakī pañcarasā smṛteyam // Rajni_11.217
harītaky amṛtotpannā saptabhedair udīritā /
tasyā nāmāni varṇāṃś ca vakṣyāmy atha yathākramam // Rajni_11.218
vijayā rohiṇī caiva pūtanā cāmṛtābhayā /
jīvantī cetakī ceti nāmnā saptavidhā matā // Rajni_11.219
alābunābhir vijayā suvṛttā rohiṇī matā /
svalpatvak pūtanā jñeyā sthūlamāṃsāmṛtā smṛtā // Rajni_11.220
pañcāsrā cābhayā jñeyā jīvantī svarṇavarṇabhāk /
tryasrāṃ tu cetakīṃ vidyād ity āsāṃ rūpalakṣaṇam // Rajni_11.221
vindhyādrau vijayā himācalabhavā syāc cetakī pūtanā sindhau syād atha rohiṇī tu vijayā jātā pratiṣṭhānake /
campāyām amṛtābhayā ca janitā deśe surāṣṭrāhvaye jīvantīti harītakī nigaditā saptaprabhedā budhaiḥ // Rajni_11.222
sarvaprayoge vijayā ca rohiṇī kṣateṣu lepeṣu tu pūtanoditā /
virecane syād amṛtā guṇādhikā jīvantikā syād iha jīrṇarogajit // Rajni_11.223
syāc cetakī sarvarujāpahārikā netrāmayaghnīm abhayāṃ vadanti /
itthaṃ yathāyogam iyaṃ prayojitā jñeyā guṇāḍhyā na kadācid anyathā // Rajni_11.224
cetakī ca dhṛtā haste yāvat tiṣṭhati dehinaḥ /
tāvad viricyate vegāt tatprabhāvān na saṃśayaḥ // Rajni_11.225
saptānām api jātīnāṃ pradhānaṃ vijayā smṛtā /
sukhaprayogasulabhā sarvavyādhiṣu śasyate // Rajni_11.226
kṣiptāpsu nimajjati yā sā jñeyā guṇavatī bhiṣagvaryaiḥ /
yasyā yasyā bhūyo nimajjanaṃ sā guṇāḍhyā syāt // Rajni_11.227
harate prasabhaṃ vyādhīn bhūyas tarati yad vapuḥ /
harītakī tu sā proktā tatra kīrdīptivācakaḥ // Rajni_11.228
harītakī tu tṛṣṇāyāṃ hanustambhe galagrahe /
śoṣe navajvare jīrṇe gurviṇyāṃ naiva śasyate // Rajni_11.229
vibhītakas tailaphalo bhūtāvāsaḥ kalidrumaḥ /
saṃvartakas tu vāsantaḥ kalkivṛkṣo vaheḍakaḥ // Rajni_11.230
hāryaḥ karṣaphalaḥ kalkir dharmaghno 'kṣo 'nilaghnakaḥ /

bahuvīryaś ca kāsaghnaḥ sa proktaḥ ṣoḍaśāhvayaḥ // Rajni_11.231
vibhītakaḥ kaṭus tiktaḥ kaṣāyoṣṇaḥ kaphāpahaḥ /
cakṣuṣyaḥ palitaghnaś ca vipāke madhuro laghuḥ // Rajni_11.232
pūgas tu pūgavṛkṣaś ca kramuko dīrghapādapaḥ /
valkatarur dṛḍhavalkaś cikkaṇaś ca munir mataḥ // Rajni_11.233
pūgavṛkṣasya niryāso himaḥ saṃmohano guruḥ /
vipāke soṣṇakakṣāraḥ sāmlo vātaghnapittalaḥ // Rajni_11.234
pūgaṃ tu cikkaṇī cikkā cikkaṇaṃ ślakṣṇakaṃ tathā /
udvegaṃ kramukaphalaṃ jñeyaṃ pūgaphalaṃ vasu // Rajni_11.235
serī ca madhurā rucyā kaṣāyāmlā kaṭus tathā /
pathyā ca kaphavātaghnī sārikā mukhadoṣanut // Rajni_11.236
tailvanaṃ madhuraṃ rucyaṃ kaṇṭhaśuddhikaraṃ laghu /
tridoṣaśamanaṃ dīpyaṃ rasālaṃ pācanaṃ samam // Rajni_11.237
gaulyaṃ guhāgaraṃ ślakṣṇaṃ kaṣāyaṃ kaṭu pācanam /
viṣṭambhajaṭharādhmānaharaṇaṃ drāvakaṃ laghu // Rajni_11.238
ghoṇṭā kaṭukaṣāyoṣṇā kaṭhinā rucikāriṇī /
malaviṣṭambhaśamanī pittahṛd dīpanī ca sā // Rajni_11.239
pūgīphalaṃ ceulasaṃjñakaṃ yat tat koṅkaṇeṣu prathitaṃ sugandhi /
śleṣmāpahaṃ dīpanapācanaṃ ca balapradaṃ puṣṭikaraṃ rasāḍhyam // Rajni_11.240
yat koṅkaṇe valligulābhidhānakaṃ grāmodbhavaṃ pūgaphalaṃ tridoṣanut /
āmāpahaṃ rocanarucyapācanaṃ viṣṭambhatundāmayahāri dīpanam // Rajni_11.241
candrāpurodbhavaṃ pūgaṃ kaphaghnaṃ malaśodhanam /
kaṭu svādu kaṣāyaṃ ca rucyaṃ dīpanapācanam /
āndhradeśodbhavaṃ pūgaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ rase /
vātajid vaktrajāḍyaghnam īṣad amlaṃ kaphāpaham // Rajni_11.242
pūgaṃ sammohakṛt sarvaṃ kaṣāyaṃ svādu recanam /
tridoṣaśamanaṃ rucyaṃ vaktrakledamalāpaham // Rajni_11.243
āmaṃ pūgaṃ kaṣāyaṃ mukhamalaśamanaṃ kaṇṭhaśuddhiṃ vidhatte raktāmaśleṣmapittapraśamanam udarādhmānahāraṃ saraṃ ca /
śuṣkaṃ kaṇṭhāmayaghnaṃ rucikaram uditaṃ pācanaṃ recanaṃ syāt tat parṇenāyutaṃ cet jhaṭiti vitanute pāṇḍuvātaṃ ca śoṣam // Rajni_11.244
atha bhavati nāgavallī tāmbūlī phaṇilatā ca saptaśirā /
parṇalatā phaṇivallī bhujagalatā bhakṣyapatrī ca // Rajni_11.245
nāgavallī kaṭus tīkṣṇā tiktā pīnasavātajit /
kaphakāsaharā rucyā dāhakṛd dīpanī parā // Rajni_11.246
sā śrīvāṭyamlādivāṭādinānāgrāmastomasthānabhedād vibhinnā /
ekāpy eṣā deśamṛtsnāviśeṣān nānākāraṃ yāti kāye guṇe ca // Rajni_11.247
śrīvāṭī madhurā tīkṣṇā vātapittakaphāpahā /
rasāḍhyā surasā rucyā vipāke śiśirā smṛtā // Rajni_11.248
syād amlavāṭī kaṭukāmlatiktā tīkṣṇā tathoṣṇā mukhapākakartrī /
vidāhapittāsravikopanī ca viṣṭambhadā vātanibarhaṇī ca // Rajni_11.249
satasā madhurā tīkṣṇā kaṭur uṣṇā ca pācanī /

gulmodarādhmānaharā rucikṛd dīpanī parā // Rajni_11.250
guhāgare saptaśirā prasiddhā sāparṇajūrṇātirasātirucyā /
sugandhi tīkṣṇā madhurātihṛdyā sandīpanī puṃstvakarātibalyā // Rajni_11.251
nāmnānyāmlasarā sutīkṣṇamadhurā rucyā himā dāhanut pittodrekaharā sudīpanakarī balyā mukhāmodinī /
strīsaubhāgyavivardhanī madakarī rājñāṃ sadā vallabhā gulmādhmānavibandhajic ca kathitā sā mālave tu sthitā // Rajni_11.252
andhre paṭulikā nāma kaṣāyoṣṇā kaṭus tathā /
malāpakarṣā kaṇṭhasya pittakṛd vātanāśanī // Rajni_11.253
hvesaṇīyā kaṭus tīkṣṇā hṛdyā dīrghadalā ca sā /
kaphavātaharā rucyā kaṭur dīpanapācanī // Rajni_11.254
sadyas troṭitabhakṣitaṃ mukharujājāḍyāvahaṃ doṣakṛt dāhārocakaraktadāyi malakṛd viṣṭambhi vāntipradam /
yad bhūyo jalapānapoṣitarasaṃ tac cec cirāt troṭitaṃ tāmbūlīdalam uttamaṃ ca rucikṛd varṇyaṃ tridoṣārtinut // Rajni_11.255
kṛṣṇaṃ parṇaṃ tiktam uṣṇaṃ kaṣāyaṃ dhatte dāhaṃ vaktrajādyaṃ malaṃ ca /
śubhraṃ parṇaṃ śleṣmavātāmayaghnaṃ pathyaṃ rucyaṃ dīpanaṃ pācanaṃ ca // Rajni_11.256
śirā parṇasya śaithilyaṃ kuryāt tasyāsrahṛd rasaḥ /
śīrṇaṃ tvagdoṣadaṃ tasya bhakṣite ca śitaṃ sadā // Rajni_11.257
anidhāya mukhe parṇaṃ pūgaṃ khādāta yo naraḥ /
matibhraṃśo daridraḥ syād ante smarati no harim // Rajni_11.258
parṇādhikye dīpanī raṅgadātrī pūgādhikye rūkṣadā kṛcchradātrī /
sārādhikye khādire śoṣadātrī cūrṇādhikye pittakṛt pūtigandhā // Rajni_11.259
cūrṇaṃ cārjunavṛkṣajaṃ kaphaharaṃ gulmaghnam arkāhvayaṃ śophaghnaṃ kuṭajaṃ karañjajanitaṃ vātāpahaṃ rucyadam /
pittaghnaṃ jalajaṃ balāgnirucidaṃ śailāhvayaṃ pittadaṃ sphāṭikyaṃ dṛḍhadantapaṅktijananaṃ śuktyādijaṃ rūkṣadam // Rajni_11.260
itthaṃ nānāphalatarulatānāmatattadguṇādivyaktākhyānapraguṇaracanācārusaurabhyasāram /
vargaṃ vaktrāmburuhavalabhīlāsyalīlārasālaṃ vidyāvaidyaḥ khalu saphalayed etam āmnāyabhūmnā // Rajni_11.261
yāny upabhuñjānānāṃ sa bhavati saṃsārapādapaḥ saphalaḥ /
teṣām eṣa phalānāṃ vargaḥ phalavarga iti kathitaḥ // Rajni_11.262
yasyājasravikasvarāmalayaśaḥprāgbhārapuṣpodgamaḥ sāścaryaṃ vibudhepsitāni phalati śrīmān karaḥ svardrumaḥ /
Rājanighaṇṭu, Candanādivarga
śrīkhaṇḍaṃ śabaraṃ pītaṃ patrāṅgaṃ raktacandanam /
barbaraṃ harigandhaṃ ca candanaṃ saptadhā smṛtam // Rajni_12.1
devadāru dvidhā proktaṃ cīḍā saptacchadas tathā /
saralaḥ kuṅkume kaṅguḥ kastūrī rocanā tathā // Rajni_12.2
karpūrau syāj javādis tu nandī ca jātipatrikā /
jātīphalaṃ ca kakkolaṃ lavaṅgaṃ svādur ucyate // Rajni_12.3
agarvyaś ca tridhā māṃsī turuṣko guggulus tridhā /
rālaḥ kundurukaḥ kuṣṭhaṃ sārivā tu dvidhā nakhau // Rajni_12.4
spṛkkā sthauṇeyakaṃ caiva murā śaileyacorakaḥ /
padmaprapauṇḍarīke ca lāmajjaṃ rohiṇī dvidhā /
śrīveṣṭośīranalikā munibāṇamitāhvayāḥ // Rajni_12.5
śrīkhaṇḍaṃ candanaṃ proktaṃ mahārhaṃ śvetacandanam /
gośīrṣaṃ tilaparṇaṃ ca maṅgalyaṃ malayodbhavam // Rajni_12.6

gandharājaṃ sugandhaṃ ca sarpāvāsaṃ ca śītalam /
gandhāḍhyaṃ gandhasāraṃ ca bhadraśrīr bhogivallabham /
śītagandho malayajaṃ pāvanaṃ cāṅkabhūhvayam // Rajni_12.7
śrīkhaṇḍaṃ kaṭutiktaśītalaguṇaṃ svāde kaṣāyaṃ kiyat pittabhrāntivamijvarakrimitṛṣāsaṃtāpaśāntipradam /
vṛṣyaṃ vaktrarujāpahaṃ pratanute kāntiṃ tanor dehināṃ liptaṃ suptamanojasindhuramadārambhādisaṃrambhadam // Rajni_12.8
śreṣṭhaṃ koṭarakarparopakalitaṃ sugranthi sadgauravaṃ chede raktamayaṃ tathā ca vimalaṃ pītaṃ ca yad dharṣaṇe /
svāde tiktakaṭuḥ sugandhabahulaṃ śītaṃ yad alpaṃ guṇe kṣīṇaṃ cārdhaguṇānvitaṃ tu kathitaṃ tac candanaṃ madhyamam // Rajni_12.9
candanaṃ dvividhaṃ proktaṃ beṭṭasukvaḍisaṃjñakam /
beṭṭaṃ tu sārdravicchedaṃ svayaṃ śuṣkaṃ tu sukvaḍi // Rajni_12.10
malayādrisamīpasthāḥ parvatā beṭṭasaṃjñakāḥ /
tajjātaṃ candanaṃ yat tu beṭṭavācyaṃ kvacin mate // Rajni_12.11
beṭṭacandanam atīva śītalaṃ dāhapittaśamanaṃ jvarāpaham /
chardimohatṛṣikuṣṭhataimirotkāsaraktaśamanaṃ ca tiktakam // Rajni_12.12
sukvaḍicandanaṃ tiktaṃ kṛcchrapittāsradāhanut /
śaityasugandhadaṃ cārdraṃ śuṣkaṃ lepe tadanyathā // Rajni_12.13
nātipītaṃ kairātaṃ śabaraṃ candanaṃ sugandham /
vanyaṃ ca gandhakāṣṭhaṃ kirātakāntaṃ ca śailagandhaṃ ca // Rajni_12.14
kairātam uṣṇaṃ kaṭuśītalaṃ ca śleṣmānilaghnaṃ śramapittahāri /
visphoṭapāmādikanāśanaṃ ca tṛṣāpahaṃ tāpavimohanāśi // Rajni_12.15
pītagandhaṃ tu kālīyaṃ pītakaṃ mādhavapriyam /
kālīyakaṃ pītakāṣṭhaṃ barbaraṃ pītacandanam // Rajni_12.16
pītaṃ ca śītalaṃ tiktaṃ kuṣṭhaśleṣmānilāpaham /
kaṇḍūvicarcikādadrukṛmihṛt kāntidaṃ param // Rajni_12.17
pattaṅgaṃ caiva patrāṅgaṃ raktakāṣṭhaṃ suraṅgadam /
patrāḍhyaṃ paṭṭarāgaṃ ca bhāryāvṛkṣaś ca raktakaḥ // Rajni_12.18
lohitaṃ raṅgakāṣṭhaṃ ca rāgakāṣṭhaṃ kucandanam /
paṭṭarañjanakaṃ caiva suraṅgaṃ ca caturdaśa // Rajni_12.19
patrāṅgaṃ kaṭukaṃ rūkṣam amlaṃ śītaṃ tu gaulyakam /
vātapittajvaraghnaṃ ca visphoṭonmādabhūtahṛt // Rajni_12.20
raktacandanam idaṃ ca lohitaṃ śoṇitaṃ ca haricandanaṃ himam /
raktasāram atha tāmrasārakaṃ kṣudracandanam athārkacandanam // Rajni_12.21
raktacandanam atīva śītalaṃ tiktam īkṣaṇagadāsradoṣanut /
bhūtapittakaphakāsasajvarabhrāntijantuvamijit tṛṣāpaham // Rajni_12.22
barbarotthaṃ barbarakaṃ śvetabarbarakaṃ tathā /
śītaṃ sugandhi pittāri surabhi ceti saptadhā // Rajni_12.23
barbaraṃ śītalaṃ tiktaṃ kaphamārutapittajit /
kuṣṭhakaṇḍūvraṇān hanti viśeṣād raktadoṣajit // Rajni_12.24
haricandanaṃ surārhaṃ harigandham indracandanaṃ divyam /
divijaṃ ca mahāgandhaṃ nandanajaṃ lohitaṃ ca navasaṃjñam // Rajni_12.25
haricandanaṃ tu divyaṃ tiktahimaṃ tad iha durlabhaṃ manujaiḥ /

pittāṭopavilopi candanavac chramaśoṣamāndyatāpaharam // Rajni_12.26
candanāni samānāni rasato vīryatas tathā /
bhidyante kiṃtu gandhena tatrādyaṃ guṇavattaram // Rajni_12.27
devadāru suradāru dārukaṃ snigdhadārur amarādidāru ca /
bhadradāru śivadāru śāmbhavaṃ bhūtahāri bhavadāru rudravat // Rajni_12.28
snigdhadāru smṛtaṃ tiktaṃ snigdhoṣṇaṃ śleṣmavātajit /
āmadoṣavibandhārśaḥpramehajvaranāśanam // Rajni_12.29
devakāṣṭhaṃ pūtikāṣṭhaṃ bhadrakāṣṭhaṃ sukāṣṭhakam /
asnigdhadārukaṃ caiva kāṣṭhadāru ṣaḍāhvayam // Rajni_12.30
devakāṣṭhaṃ tu tiktoṣṇaṃ rūkṣaṃ śleṣmānilāpaham /
bhūtadoṣāpahaṃ dhatte liptam aṅgeṣu kālikam // Rajni_12.31
devadāru dvidhā jñeyaṃ tatrādyaṃ snigdhadārukam /
dvitīyaṃ kāṣṭhadāru syād dvayor nāmāny abhedataḥ // Rajni_12.32
cīḍā ca dārugandhā gandhavadhūr gandhamādanī taruṇī /
tārā ca bhūtamārī maṅgalyā tu kapāṭinī grahabhītijit /
cīḍā kaṭūṣṇā kāsaghnī kaphajid dīpanī parā /
atyantasevitā sā tu pittadoṣabhramāpahā // Rajni_12.33
saptaparṇaḥ patravarṇaḥ śuktiparṇaḥ suparṇakaḥ /
saptacchado gucchapuṣpo 'yugmaparṇo municchadaḥ // Rajni_12.34
bṛhattvag bahuparṇaś ca tathā śālmalipatrakaḥ /
madagandho gandhiparṇo vijñeyo vahnibhūmitaḥ // Rajni_12.35
saptaparṇas tu tiktoṣṇastridoṣaghnaś ca dīpanaḥ /
madagandho nirunddhe 'yaṃ vraṇaraktāmayakrimīn // Rajni_12.36
saralas tu pūtikāṣṭhaṃ tumbī pītadrur utthito dīpataruḥ /
sa snigdhadārusaṃjñaḥ snigdho mārīcapatrako navadhā // Rajni_12.37
saralaḥ kaṭutiktoṣṇaḥ kaphavātavināśanaḥ /
tvagdoṣaśophakaṇḍūtivraṇaghnaḥ koṣṭhaśuddhidaḥ // Rajni_12.38
jñeyaṃ kuṅkumam agnisekharam asṛk kāśmīrajaṃ pītakaṃ kāśmīraṃ rudhiraṃ varaṃ ca piśunaṃ raktaṃ śaṭhaṃ śoṇitam /
vāhlīkaṃ ghusṛṇaṃ vareṇyam aruṇaṃ kāleyakaṃ jāguḍaṃ kāntaṃ vahniśikhaṃ ca kesaravaraṃ gauraṃ karākṣīritam // Rajni_12.39
kuṅkumaṃ surabhi tiktakaṭūṣṇaṃ kāsavātakaphakaṇṭharujāghnam /
mūrdhaśūlaviṣadoṣanāśanaṃ rocanaṃ ca tanukāntikārakam // Rajni_12.40
tṛṇakuṅkumaṃ tṛṇāsraṃ gandhitṛṇaṃ śoṇitaṃ ca tṛṇapuṣpam /
gandhādhikaṃ tṛṇotthaṃ tṛṇagauraṃ lohitaṃ ca navasaṃjñam // Rajni_12.41
tṛṇakuṅkumaṃ kaṭūṣṇaṃ kaphamārutaśophanut /
kaṇḍūtipāmākuṣṭhāmadoṣaghnaṃ bhāskaraṃ param // Rajni_12.42
priyaṅguḥ phalinī śyāmā priyavallī phalapriyā /
gaurī govandanī vṛttā kārambhā kaṅgu kaṅgunī // Rajni_12.43
bhaṅgurā gauravallī ca subhagā parṇabhedinī /
śubhā pītā ca maṅgalyā śreyasī cāṅkabhūmitā // Rajni_12.44
priyaṅguḥ śītalā tiktā dāhapittāsradoṣajit /