Raghuvamsha · Chapter 18

sa naiṣadhasy ārtha pateḥ sutāyām utpādayām āsa niṣiddhaśatruḥ
anūnasāraṃ niṣadhān nag endrāt putraṃ yam āhur niṣadhākhyam eva //

tenoru vīryeṇa pitā prajāyai kalpiṣyamāṇena nananda yūnā
su vṛṣtiyogād iva jīvalokaḥ sasyena saṃpattiphal ātmakena //

śabdādi nirviśya sukhaṃ cirāya tasmin pratiṣṭhāpitarājaśabdaḥ
kaumudvateyaḥ kumudāvadātair dyām arjitāṃ karmabhir āruroha //

pautraḥ kuśasyāpi kuśeśay ākṣaḥ sasāgarāṃ sāgaradhīracetāḥ
ekātapoatrāṃ bhuvam ekavīraḥ purārgalādīrghabhujo bubhoja //

tasyānalaujās tanayas tadante vaṃśaśriyaṃ prāpa nalābhidhānaḥ
yo naḍvalānīva gajaḥ pareṣāṃ balāny amṛdnān nalinābhavaktraḥ //

nabhaścarair gītayaśyāmatanuṃ tanūjam nabhastalaśyāmatanuṃ tanūjam
khyātaṃ nabhaḥśabdamayena nāmnā kāntaṃ nabhomāsam iva prajānām //

tasmai viṣrjyottarakosalānāṃ dharmottaras tat prabhave prabhutvam
mṛgair ajaryaṃ jaraspodaiṣṭam adehabandhāya punar babandha //

tena dvipānām iva puṇḍarīko rājñām ajayyo 'jani puṇḍarīkaḥ
śānte pitary āhṛtapuṇḍarīk ā yaṃ puṇḍarīkākṣam iv āśritā śrīḥ //

sa kṣemadhanvānam amoghadhanvā putraṃ prajākṣemavidhānadakṣam
kṣmāṃ lambhayitvā kṣamayopapannaṃ vane tapaḥ kṣāntataraś cacāra //

anīkinīnāṃ samare 'grayāyī tasyāpi devapratimaḥ suto 'bhūt
vyaśrūyatānīkapadāvasānaṃ devādi nāma tridive 'pi yasya //

pitā samārādhanatatpareṇa putreṇa putrī sa yathaiva tena
putras tathaiv ādhika vatsalena sa tena pitrā pitṛmān babhūva //

pūrvas tayor ātmasame ciroḍhām ātmodbhave varṇacatuṣṭayasya
dhuraṃ nidhāyaikanidhir guṇānām jagāma yajvā yajamānalokam //

vaśī sutas tasya vaśaṃvadatvāt sveṣām ivāsīd dviṣatām apīṣṭaḥ
sakṛd (?) vivignān api hi prayuktaṃ mādhuryam īṣṭe hariṇān grahītum //

ahīnagur nāma sa gāṃ samagrām ahīnabāhudraviṇaḥ śaśāsa
yo hīna saṃsargaparāṅmukhatvād mādhuryam īṣṭe hariṇān grahītum //

guroḥ sa cānantaram antarjñaḥ puṃsāṃ pumān ādya ivāvatīrṇaḥ
upakramair askhalitaiś caturbhiś caturdigīśaś caturo babhūva //

tasmin prayāte paralokayātrāṃ jetary arīṇāṃ tanayaṃ tadīyam
uccaiḥśirastvāj jitapāriyātraṃ lakṣmīḥ siṣeve kila pāriyātram //

tasyābhavat sūnur udāraśīlaḥ śilaḥ śilāpaṭṭaviśālavakṣāḥ
jitāripakṣo 'pi śilīmukhair yaḥ śālīnatām avrajad īḍyamānaḥ //

tam ātmasaṃpannam aninditātmā kṛtvā yuvānaṃ yuvarājam eva
sukhāni so 'bhuṅkta sukh oparodhi vṛttaṃ hi rājñām uparuddhavṛttam //

taṃ rāgabandhiṣv avitṛptam eva bhogeṣu saubhāgyaviśeṣabhogyam
vilāsinīnām aratikṣamāpi jarā vṛthā matsariṇī jahāra //

unnābha ity udagtasnāmadheyas tasyāyathārthonnatanābhhirandhraḥ
suto 'bhavat paṅkajanābhakalpaḥ kṛtsnasya nābhir nṛpamaṇḍalasya //

tataḥ paraṃ vajradharaprabhāvas tadātmajaḥ saṃyati vajraghoṣaḥ
babhūva vajrākarabhuṣaṇāyāḥ patiḥ pṛthivyāḥ kila vajranābhaḥ //

tasmin gate dyāṃ sukṛtopalabdhāṃ tatsaṃbhavaṃ śaṅkhaṇam arṇavāntā
utkhātaśatruṃ vasudhopatasthe ratnopahārair uditaiḥ khanibhyaḥ //

tasyāvasāne haridaśvadhāmā pitryaṃ prapede padam aśvirūpaḥ
velātaṭeṣūṣitasainikāśvaṃ purāvido yaṃ dhyuṣitāśvam āhuḥ //

ārādhya viśveśvaram īśvareṇa tena kṣiter viśva saho 'dhi jajñe
pātuṃ saho viśva sakhaḥ samagrāṃ viśvaṃbharām ātmajamūrtir ātmā //

aṃśe hiraṇyākśaripoḥ sa jāte hiraṇyanābhe tanaye nayajñaḥ
dviṣām asahyaḥ sutarāṃ tarūṇāṃ hiraṇyaretā sānilo 'bhūt //

pitā pitḥṇām anṛṇas tam ante vayasy anantāni sukhāni lipsuḥ
rājānam ājānuvilambibāhuṃ kṛtvā kṛtī valkalavān babhūva //

kausalya ity uttarakosalānāṃ patyuḥ pataṃgānvayabhūṣaṇasya
tasyaurasaḥ somasutaḥ suto 'bhūn netrotsavaḥ soma iva dvitīyaḥ //

kausalya ity uttarakosalānāṃ sa brahmabhūy aṃ gatim ājagāma
brahmiṣṭham ādhāya nije 'dhikāre brahmiṣṭham eva svatanuprasūtam //

yaśobhir ābrahma sabhaṃ prakāśaḥ samyag mahīṃ śāsati śāsanāṅkām
prajāś ciraṃ suprajasi prajeśe nanandur ānandajalāvilākṣyaḥ //

pātrīkṛtātmā gurusevanena spṛṣṭ ākṛtiḥ pattrarathendraketoḥ
taṃ putriṇ āṃ puṣkarapattranetraḥ putraḥ samāropayad agrasaṃkhyām //

vaṃśasthitiṃ vaṃśakareṇa tena saṃbhāvya bhāvī sa sakhā maghonaḥ
upa spṛṣan sparśanivṛttalaulyas tripuṣkareṣu tridaśatvam āpa //

tasya prabhānirjita puṣpa-rāgaṃ pauṣyaṃ tithau puṣyam asūta patnī
yasminn apuṣyann udite samagrāṃ puṣṭiṃ janāḥ puṣya iva dvitīye //

mahīṃ mahecchaḥ parikīrya sūnau manīṣiṇe jaiminaye 'rpitātmā
tasmāt sayogād adhigamya yogam ajanmane 'kalpata janmabhīruḥ //

tataḥ paraṃ tatprabhav aḥ prapede dhruvopamey o dhruvasaṃdh ir urv īm
yasminn abhūj jyāyasi satyasaṃdhe saṃdhir dhruvaḥ saṃnamatām arīṇām //

sute śiśāv eva sudarśanākhye darśātyayendupriyadarśane saḥ
mṛgāyatākṣo mṛgayāvihārī siṃhād avāpad vipadaṃ nṛsiṃhaḥ //

svargāminas tasya tam aikamatyād amātyavargaḥ kulatantum ekam
anāthadīnāḥ prakṛtīr avekṣya sāketanāthaṃ vidhivac cakāra //

vavendunā tan nabhasopameyaṃ śāvaikasiṃhena ca kānanena
raghoḥ kulaṃ ku ḍ mala paṅkajena toyena cāprauṣhanarendram āsīt //

lokena bhāvī pitur eva tulyaḥ saṃbhāvito mauli parigrahāt saḥ
dṛṣṭo hi vṛṇvan kalabhapramāṇo 'py āśāḥ purovātam avāpya meghaḥ //

taṃ rājavīthyām adhihasti yāntam ādhoraṇālambit am agryaveṣam
ṣaḍvarṣadeśiyam api prabhutvāt praikṣanta paurāḥ pitṛgauraveṇa //

kāmaṃ na so 'kalpata paitṛkasya siṃhāsanasya pratipūraṇāya
tejomahimnā punar āvṛtātmā tad vyāpa cāmīkarapiñjareṇa //

tasmād adhaḥ kiṃcid ivāvatīrṇāv asaṃspṛśantau tapanīyapīṭham
sālaktakau bhūpatayaḥ prasiddhair vavandire maulibhir asya pādau //

maṇau mahānīla iti prabhāvād alpapramāṇe 'pi yathā na mithyā
śabdo mahārāja iti pratītas tathaiva tasmin yuyuje 'rbhake 'pi //

paryantasaṃcāritacāmarasya kapolalolobhayakākapakṣat
tasyānanād uccarito vivādaś cakshāla velāsv api nārṇavānām //

nir vṛttajāmbūnadapaṭṭa śobhe nyastaṃ lalāṭe tilakaṃ dadhānaḥ
tenaiva śūnyāny arisundarīṇāṃ mukhāni sa smeramukhaś cakāra //

śirīṣapuṣp ādhika saukumāryaḥ khedaṃ sa yāyād api śrutavṛddhayogāt
nitāntagurvīm api cānu bhāvād dhuraṃ dharitryā bibharāṃ babhūva //

nyastākṣarām akṣarabhūmikāyāṃ kārtsnyena gṛhṇāti lipiṃ na yāvat
sarvāṇi tāvac ch rutavṛddhayogāt phalāny upāyuṅkta sa daṇḍanīteḥ //

urasy aparyāpta bhāgā prauḍhībhaviṣyantam udīkṣamāṇā
saṃjātalajjeva tam ātapatra -chhāyāchalenopajugūha lakṣmīḥ //

anaśnuvānena yugopamānam abaddha maurvīkiṇalāñchanena
aspṛṣṭakhaḍgatsaruṇāpi cāsīd rakṣāvatī tasya bhujena bhūmiḥ //

na kevalaṃ gacchati tasya kāle yayuḥ śarīrāvayavā vivṛddhim
vaṃśyā guṇāḥ khalv api lokakāntāḥ prārambhasūkṣmāḥ prathimānam āpuḥ //

sa pūrvajanmāntaradṛṣṭapārāḥ smarann ivākleśakaro gurūṇām
tisras trivargādhigamasya mūlaṃ jagrāha vidyāḥ prakṛtīś ca pitryāḥ //

vy ūhya sthitaḥ kiṃcid ivottarārdham unnaddhacūḍo 'ñcitasvyajānuḥ
ākarṇam ākṛṣṭasabānadhanvā vyarocat'; āst e sa vinīyamānaḥ //

atha madhu vanitāṃ netra nirveśanīyaṃ manasijatarupuṣpam rāga bandha pravālam
akṛtakavidhi sarvāṅgīṇam ākalpajātaṃ vilasitapadam ādyaṃ yauvanaṃ sa prapede //

pratikṛtiracanābhayo dūti saṃdarśitābhyaḥ samadhikatararūpāḥ śuddhasaṃtānakāmaiḥ
adhivividur amātyair āhṛtās tasya yūnaḥ prathamaparigṛhīte śrībhuvau rājakanyāḥ //

tasmād babhūvātha dalābhidhāno dal ānvitaḥ padmadal ābhadṛṣṭiḥ
kund āgra danto ripudantisiṃhaḥ patiḥ pṛthivyāḥ kulakair ivenduḥ //

hitv ātha bhogāṃs tapasottamena triviṣṭapaṃ prāptavati kṣitīśe
tadātmajaḥ sāgaradhīracetāḥ śaśāsa pṛthvīṃ sakalāṃ nṛsomaḥ //