Raghuvamsha · Chapter 19
agnivarṇam abhiṣicya rāghavaḥ sve pade tanayam agnitejasam
śiśriye śrutavatām apaścimaḥ paścime vayasi naimiṣaṃ vaśī //
tatra tīrthasalilena dīrghikās talpam antaritabhūmibhiḥ kuśaiḥ
saudhavāsam uṭaj ena vi smṛtaḥ saṃcikāya phalaniḥspṛhas tapaḥ //
labdhapālanavidhau na tatsutaḥ khedam āpa guruṇā hi medinī
bhoktum eva bhujanirjitadviṣā na prasādhayitum asya kalpitā //
so 'dhikāram abhikaḥ kulocitaṃ kāścana svayam avartayat samāḥ
taṃ niveśya saciveṣv ataḥ paraṃ strīvidheyanavayauvano 'bhavat //
kāminīsahacarasya kāminas tasya veśmasu mṛdaṅganādiṣu
ṛddhimantam adhikarddhir uttaraḥ pūrvam utsavam apohad utsavaḥ //
indriyārthapariśūnyam akṣarmaḥ soḍhum ekam api sa kṣaṇātaram
antare ca viharan divāniśaṃ na vyapaikṣata samutsukāḥ prajāḥ //
gauravād yad api jātu mantriṇāṃ darśanaṃ prakṛtikāṅkṣitaṃ dadau
tad gavākṣavivarāvalambinā kevalena caraṇena kalpitam //
taṃ kṛtapraṇatayo 'nujīvinaḥ komal ātma nakharāga rūṣitam
bhejire navadivākarātapa -spṛṣṭapaṅkajatulādhirohaṇam //
yuvanonnatavilāsinīstana -kṣobhalolakamalāś ca dīrghikāḥ
gūḍhamohanagṛhās tadambubhiḥ sa vyagāhata vigāḍhamanmathaḥ //
tatra sekahṛtalocanāñjanair dhautarāgaparipāṭalādharaiḥ
aṅganās tam adhikaṃ vyalobhayann arpita prakṛti kāntibhir mukhaiḥ //
ghrāṇakāntamadhugandhakarṣiṇīḥ pānabhūmiracanāḥ priyā sakhaḥ
abhy apadyata sa vāsitāsakhaḥ puṣpitāḥ kamalinīr iva dvipaḥ //
sātirekamada kāraṇaṃ rahas tena dattam abhileṣur aṅganāḥ
tābhir apy upahṛtaṃ mukhāsavaṃ so 'pibad bakulatulyadohadaḥ //
aṅkam aṅkaparivartanocite tasya ninyatur aśūnyatām ubhe
vallakī ca hṛdayaṃgamasvanā valgu vāg api ca vāmalocanā //
sa svayaṃ prahatapuṣkaraḥ kṛtī lolamālyavalayo haran manaḥ
nartakīr abhinayātilaṅghinīḥ pārśvavartiṣu guruṣv alajjavat //
cār u nṛtyavigame ca tanmukhaṃ svedabhinnatilakaṃ pariśramāt
premadattavadanāni aḥ manaḥ so 'nv ajīvad amarālakeśvarau //
tasya sāvaraṇa dṛṣṭa saṃdhayaḥ kāmyavastuṣu naveṣu saṅginaḥ
vallabhābhir upasṛtya cakrire sāmi bhukta viṣayāḥ samāgamāḥ //
aṅgulīkisalayāgratarjanaṃ bhrūvibhaṅgakuṭilaṃ ca vīkṣitam
mekhalābhir asakṛc ca bandhanaṃ vañcayan praṇayinīr avāpa saḥ //
tena dūti viditaṃ niṣeduṣā pṛṣṭhataḥ suratavārarātriṣu
śuśruve priyajanasya kātaraṃ vipralambhapariśaṅkino vacaḥ //
laulyam etya gṛhiṇīparigrahān nartakīṣv asulabhāsu tadvapuḥ
vartate sma sa kathaṃcid ālikhann aṅgulīkṣaraṇasannavartikaḥ //
premagarvitavipakṣamatsarād āyatāc ca madanān mahīkṣitam
ninyur utsavavidhicchalena taṃ devya ujjitaruṣaḥ kṛtārthatām //
prātar etya paribhogaśobhinā darśanena kṛtakhaṇḍanavyathāḥ
prāñjaliḥ praṇayinīḥ prasādayan so 'dunot praṇaya mantharaḥ punaḥ //
svapnakīrtitavipakṣam aṅganāḥ darśanena kṛtakhaṇḍanavyathāḥ
pracchadāntagalitāśrubindubhiḥ krodhabhinnavalayair vivartanaiḥ //
kḷptapuṣpaśayanāṃl latāgṛhān etya dūtikṛtamārgadarśanaḥ
anvabhūt parijanāṅganārataṃ so 'varodhabhayavepathūttaram //
nāma vallabhajanasya te mayā prāpya bhāgyam api tasya kāṅkṣ yate
lolupaṃ bata mano mameti taṃ gotraviskhalitam ūcur aṅganāḥ //
cūrṇababhru lulitasragākulaṃ chinnamekhalam alaktakāṅkitam
utthitasya śayanaṃ vilāsinas tasya vibhramartatāny apāvṛṇot //
sa svayaṃ caraṇarāgam ādadhe yoṣitaṃ na ca tathā samāhitaḥ
lobhyamānanayanaḥ ślathāṃśukair mekhalāguṇapadair nitambibhiḥ //
cumban e vipari vartitādharaṃ hastarodhi raśanāvighaṭṭane
vighniteccham api tasya sarvato manmathendhanam abhūd vadhūratam //
darpaṇeṣu paribhogadarśinīr narmapūrvam anupṛṣṭha saṃsthitaḥ
chāyayā smitamanojñayā vadhūr hrīnimīlita mukhīś cakāra saḥ //
kaṇṭhasaktamṛdubāhubandhanaṃ nyastapādatalam agrapādayoḥ
prārthayant a śayanotthitaṃ priyās taṃ niśātyayavisargacumbanam //
prekṣya darpaṇatalstham ātmano rājaveṣam ati śakra śobhinam
pipriye sa na tathā yathā yuvā vyaktalakṣm a paribhoga maṇḍanam //
mitrakṛtyam apa diśya pārśvataḥ prasthitaṃ tam anavasthitaṃ priyāḥ
vidma he śaṭha palāyanacchalāny añjaseti rurudhuḥ kacagrahaiḥ //
tasya nirdayaratiśramālasāḥ kaṇṭhasūtram apa diśya yoṣitaḥ
adhyaśerata bṛhad (?) bhujāntaraṃ pīvarastanavilupta candanam //
saṃgamāya niśi gūḍhacāriṇaṃ cāradūtikathitaṃ pur o gatāḥ
vañcayiṣyasi kutas tamovṛt aḥ kāmuketi cakṛṣus tam aṅganāḥ //
yoṣitām uḍupater ivāciṣāṃ sparśanirvṛtim asāv an āpnuvan
āruroha kumudākaropamāṃ rātrijāgaraparo divāśayaḥ //
veṇunā daśanapīḍitādharā vīṇayā nakhapadāṅkit oravaḥ
śilapakārya ubhayena vejitās taṃ vijihmanayanā vy alobhayan //
aṅgasattvavacanāśrayaṃ mithaḥ strīṣu nṛtyam upadhāya darśayan
sa prayoganipuṇaiḥ prayoktṛbhiḥ saṃ jagharṣa saha mitrasaṃnidhau //
aṃsalambikuṭajārjunasrajas tasya nīparajasāṅgarāgiṇaḥ
prāvṛṣi pramadabarhiṇeṣv abhūt kṛtimādriṣu vihāravibhramaḥ //
vigrahāc ca śayane parāṅmukhīr nānunetum abalāḥ sa tatvare
ācakāṅkṣa ghanaśabdaviklavās tā vivṛtya viśatīr bhujāntaram //
kārttikīṣu savitānaharmyabhāg yāminīṣu lalitāṅganāsakhaḥ
anvabhuṅkta surata śram āpah āṃ meghamuktaviśad āṃ sa candrik ām //
saikataṃ ca sarayūṃ vivṛṇvatīṃ śroṇibimbam iva haṃsamekhal am
svapriyāvilasitānukāriṇīṃ saudhajālvivarair vyalokayat //
marmarair aguru dhūpagandhibhir vyaktahemarśanais tam ekataḥ
jahrur ā grathanamokṣalolupaṃ haimanair nivsanaiḥ sumadhyamāḥ //
arpitastimitadīpadṛṣṭayo garbhaveśmasu nivātakukṣiṣu
tasya sarvasuratāntarakṣamāḥ sākṣitāṃ śiśirarātrayo yayuḥ //
dakṣiṇena pavanena saṃbhṛtaṃ prekṣya cūtakusumaṃ sapallavam
anvanaiṣur ava dhūta vigrahās taṃ durutsahaviyogam aṅganāḥ //
tāḥ svam aṅkam adhiropya dolayā preṅkhayan parijan āpaviddhayā
muktarajju nibiḍaṃ bhayacchalāt kaṇṭhabandhanam avāpa bāhubhiḥ //
taṃ payodhara niṣakta candanair mauktikagrathitacārubhūṣaṇaiḥ
grīṣmaveṣavidhibhiḥ siṣevire śroṇilambimaṇimekhal āḥ priyāḥ //
yat sa bhagna sahakāram āsavaṃ raktapāṭalasamāgamaṃ papau
tena tasya madhunirgamāt kṛśaś cittayonir abhavat punarnavaḥ //
evam indriyasukhāni nirviśann anyakāryavimukhaḥ sa pārthivaḥ
ātmalakṣaṇaniveditān ṛtūn atyavāhayad anaṅga vāhitaḥ //
taṃ pramattam api na prabhāvataḥ śekur ākramitum anyapārthivāḥ
āmayas tu ratirāgasaṃbhavo dakṣaśāpa iva candram akṣiṇot //
dṛṣṭadoṣam api tan na so 'tyajat saṅgavastu bhiṣajām anāśravaḥ
svādubhis tu viṣayair hṛtas tato duḥkham indriyagaṇo nivāryate //
tasya pāṇḍuvadanālpabhūṣaṇā sāvalambagamanā mṛdusvanā
yakṣmaṇāpi parihānir āyayau kāmayānasamavasthayā tulām //
vyoma paścimakalāsthitendu vā paṅkaśeṣam iva gharmapalvalam
rājñi tatkulam abhūt kṣayāture vāmanārcir iva dīpabhājanam //
bāḍham eṣu divaseṣu karma sādhayati putrajanmane
ity adarśitarujo 'sya mantriṇaḥ śaśvad ūcur aghaśaṅkinīḥ prajāḥ //
sa tv anekavanitāsakho 'pi san pāvanīm anavalokya saṃtatim
vaidyayatnaparibhāvinaṃ gadaṃ na pradīpa iva vāyum atyagāt //
taṃ gṛhopavana eva saṃgatāḥ paścimakratuvidā purodhasā
rogaśāntim apa diśya mantriṇaḥ saṃbhṛte śikhini gūḍham ādadhuḥ //
taiḥ kṛtaprakṛtimukhyasaṃgrahair āśu tasya sahadharmacāriṇī
sādh u dṛṣṭaśubhagarbhalakṣaṇā pratyapadyata narādhipaśriyam //
tasyās tathāvidhanarendravipattiśokād uṣṇair vilocanajalaiḥ prathamābhitaptaḥ
nirvāpitaḥ kanakakumbhamukh ojjhitena vaṃśābhiṣeka vidhinā śiśireṇa garbhaḥ //
taṃ bhāvāya prasavasamayākāṅkṣiṇīnāṃ prajānām antargūḍhaṃ kṣitir iva babhau bījamuṣṭiṃ dadhānā
maulaiḥ sārdhaṃ sthavirasacivair hema siṃhāsanasthā rājñī rājyaṃ vidhivad aśiṣad bhartur avyāhatājñā //
Original text: Raghuvaṃśa · Edition: A. Scharpé: Kalidasa Lexicon, Vol. 1, Brugge 1964 (Rijksuniversiteit te Gent, Werken uitgegeven door de Faculteit van de Letteren en Wijsbegeerte, 134) · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0