Language

ENहिગુ
Scripture Library

Pratāparudrīya or Pratāparudrayaśobhūṣaṇa with Kumārasvāmin's commentary Ratnāpaṇa · Chapter 3.0

3.0.1

[II.7.5 tarāvali]
tārāṇāṃ saṃkhyayā padyairyuktā tārāvalī matā /
evaṃ kaviprauḍhoktisiddhāḥ kṣudrāḥ prabandhā yathāsaṃbhavamūhyāḥ /
athaiteṣāmudāharaṇāni vistarabhayādiha noktāni //
iti śrīvidyānāthaviracite pratāparudrayaśobhūṣaṇe 'laṃkāraśāstre kāvyaprakaraṇaṃ samāptam //
// atha nāṭakaprakaraṇam //
// atha nāṭyapradhānāḥ prabandhā nirūpyante //
[III.1.1 nāṭyasvarūpam]
tatra nāṭyasvarūpaṃ nirūpyate /
caturvidhairabhinayaiḥ sāttvikāṅgikapūrvakaiḥ /
dhīrodāttādyavasthānukṛtirnāṭyaṃ rasāśrayam

3.0.2

bhāvāśrayaṃ tu nṛttyaṃ syānnṛttaṃ tālalayānvitam /
eṣā daśarūpakoktā prakriyā /
nṛttyanṛtūyornāṭakādyaṅgatvādiha svarūpanirūpaṇaṃ kṛtam /
tathoktaṃ 'daśarūpake'---
"madhuroddhatabhedena taddvayaṃ dvividhaṃ punaḥ /
lāsyatāṇḍavarūpeṇa nāṭakādyupakārakam //
'; iti /
tena nāṭyena daśa rūpakāṇi bhavanti /
[III.1.2 daśavidharūpakanirdeśāḥ]
nāṭakaṃ saprakaraṇaṃ bhāṇaḥ prahasanaṃ ḍimaḥ /
vyāyogasamavākārau vīthyaṅkehāmṛgā daśa

3.0.3

nāṭyāśrayatvenābheda iti śaṅkā na yujyate /
vastunetṛrasāsteṣāṃ rūpakāṇāṃ hi bhedakāḥ

3.0.4

vastu trividham---prakhyātam, utpādyam, miśraṃ ceti /
tathoktaṃ 'daśarūpake'---
"prakhyātotpādyamiśratvabhedāt tattrividhaṃ matam '; iti /
[III.1.3 daśavidharūparakāṃṇāṃ itivṛttādayaḥ]
itihāsanibandhanaṃ prakhyātam, kavikalpitamutpādyam, saṃkarāyattaṃ miśraṃ ceti evamādivastubhedānnāyakabhedāt rūpakāṇāṃ parasparaṃ bhedaḥ /
tathā hi---nāṭake prakhyātamitivṛttam, dhīrodātto nāyakaḥ, śṛṅgāravīrarasayoranyatarasya prādhānyam, anyeṣāṃ rasānāmaṅgatvenānupraveśaḥ /
prakaraṇe utpādyamitivṛttam, dhīraśānto nāyakaḥ, śṛṅgārarasasyaiva prādhānyam /
bhāṇe utpādyamitivṛttam, dhūrtaviṭo nāyakaḥ, śṛṅgāravīrayoḥ sūcanāmātrasāratā /
prahasane kalpyamitivṛttam, pāṣaṇḍaprabhṛtayo nāyakāḥ, hāsyarasaḥ pradhānam /
ḍime prakhyātamitivṛttam, devagandharvapiśācādayo dhīroddhatā nāyakāste ṣoḍaśa, raudrarasaḥ pradhānam, vīraśṛṅgārayoranupraveśaḥ /
vyāyoge prakhyātamitivṛttam, dhīroddhato nāyakaḥ, vīrarasaḥ pradhānam /
samavakāre devāsurādayo dvādaśa nāyakāḥ, vīrarasaḥ pradhānam, kalpitamitivṛttaṃ prasiddhaṃ vā /
vīthyāṃ kalpitamitivṛttam, dhīroddhato nāyakaḥ, śṛṅgārarasasya sūcanāmātrasāratā /
aṅke prakhyātamitivṛttam, prākṛtajano nāyakaḥ, karuṇarasaḥ pradhānam, īhāmṛge miśramitivṛttam, dhīroddhato nāyakaḥ, śṛṅgārarasasyābhāsatvam /
[III.1.4 da.rū. sāmagrī]
atha teṣāṃ sāmagrī nirūpyate /
tatra pañca sandhayaḥ /
tathā coktaṃ daśarūpake---
"mukhaṃ pratimukhaṃ garbhaḥ sāvamarśopasaṃhṛtiḥ'; iti /
[III.1.5. sandhipañcakavivecanam]
saṃdhirnāmaikena prayojanenānvitānāṃ kathānāmavāntaraprayojanasaṃbandhaḥ /
tatrārambhabījasaṃbandho mukhasaṃdhiḥ /
prayatnabindusaṃbandhaḥ pratimukhasaṃndhiḥ /
prāptyāśāpatākayoḥ saṃbandho garbhasaṃdhiḥ /
niyatāptiprakaryoḥ saṃbandho vimarśasaṃdhiḥ /
phalāgamakāryayoḥ saṃbandho nirvahaṇasaṃdhiḥ /
tathā coktaṃ daśarūpake---
"bījabindupatākākhyaprakarīkāryalakṣaṇāḥ /
ārambhayatnaprāptyāśāniyatāptiphalāgamāḥ //
arthaprakṛtayaḥ pañca pañcāvasthāsamanvitāḥ /
yathāsaṃkhyena jāyante mukhādyāḥ pañca saṃdhayaḥ //
'; iti /
athārambhādīnāṃ lakṣaṇaṃ nirūpyate---
autsukyamātramārambhaḥ phalalābhāya bhūyase /
prayatnastu phalaprāptau vyāpāro 'titvarānvitaḥ

3.0.5

upāyāpāyaṅkābhyāṃ prāptyāśā kāryasaṃbhavaḥ /
apāyābhāvataḥ kāryaniścayo niyatāptikā

3.0.6

samagraphalasaṃpattiḥ phalāgama udāhṛtaḥ /
atha bījādipañcakaṃ nirūpyate---
stokoddiṣṭaḥ kāryaheturbīṃjaṃ vistāryanekadhā

3.0.7

avāntarārthavicchede binduracchedakāraṇam /
pratipādyakathāṅgaṃ syāt patākā vyāpinī kathā

3.0.8

avyāpinī prakarikā kāryaṃ nirvāhakṛt phale
[III.2 mukhasandhiḥ]
atha mukhaṃ nirūpyate---
mukhaṃ bījasamutpattirnānārtharasasaṃbhavā

3.0.9

aṅgāni dvādaśaitasya bījārambhasamanvayāt
bījārambhānuguṇyena mukhasandheraṅgāni prayoktavyāni /
upakṣepaḥ parikaraḥ parinyāso vilobhanam

3.0.10

yuktiḥ prāptiḥ samādhānaṃ vidhānaṃ paribhāvanā /
udbhedabhedakaraṇānyanvarthāni yathākramam

3.0.11

yathākramameṣāṃ svarūpaṃ nirūpyate---
bījanyāsa upakṣepaḥ /
bījasya bahūkaraṇaṃ parikaraḥ /
bījaniṣpattiḥ parinyāsaḥ /
bījaguṇavarṇanaṃ vilobhanam /
bījānukūlasaṃghaṭanaprayojanavicāro yuktiḥ /
bījasukhāgamaḥ prāptiḥ /
bījasaṃnidhānaṃ samādhānam /
bījasukhaduḥ khaheturvidhānam /
bījaviṣayāścaryāveśaḥ paribhāvanā /
gūḍhabījaprakāśanamudbhedaḥ /
bījānuguṇaprotsāhanaṃ bhedaḥ /
bījānuguṇaprastutakāryārambhaḥ karaṇam /
etāni dvādaśa mukhasandheraṅgāni /
eteṣāṃ madhye upakṣepaparikaraparinyāsayuktyudbhedasamādhānānāmāvaśyakatvam /
[III.3 pratimukhasandhiḥ]
atha pratimukhasandhiḥ---
lakṣyālakṣyasya bījasya vyaktiḥ pratimukhaṃ matam /
binduprayatnānugamādaṅgānyasya trayodaśa

3.0.12

binduprayatnānuguṇyena pratimukhasandheraṅgāni prayoktavyāni /
vilāsaḥ parisarpaśca vidhūtaṃ śamanarmaṇī /
narmadyutiḥ pragamanaṃ nirodhaḥ paryupāsanam

3.0.13

vajraṃ puṣpamupanyāso varṇasaṃhāra ityapi
eṣāṃ svarūpaṃ nirūpyate---
saṃbhogaviṣayamanoratho vilāsaḥ /
dṛṣṭanaṣṭapadārthānusaraṇaṃ parisarpaḥ /
aniṣṭavastuvikṣepo vidhūtam /
aratyupaśamanaṃ śamaḥ /
parihāsavacanaṃ narma /
anurāgoddhāṭanotthā prītirnarmadyutiḥ /
uttarottaravākyairanurāgabījaprakāśanaṃ pragamanam /
chadmanā hitāgamananirodhanaṃ nirodhaḥ /
iṣṭajanānunayaḥ paryupāsanam /
pramukhaniṣṭhuravacanaṃ vajram /
anurāgaprakāśanaviśiṣṭavacanaṃ puṣpam /
anurāgahetuvākyaracanopanyāsaḥ /
caturvarṇanirvarṇataṃ varṇasaṃhāraḥ /
eteṣāṃ madhye parisarpapragamanavajropanyāsapuṣpāṇāṃ prādhānyam /
[III.4 garbhasandhiḥ]
atha garbhasaṃdhiḥ---
garbhastu dṛṣṭanaṣṭasya bījasyānveṣaṇaṃ muhuḥ

3.0.14

asyāptyāśāpatākānuguṇyenāṅgopakalpanam
patākāprāptyāśānuguṇyena garbhasandheraṅgāni prayoktavyāni /
abhūtāharaṇaṃ mārgo rūpodāharaṇakramāḥ

3.0.15

saṃgrahaścānumānaṃ ca toṭakādhibadhe tathā /
udvegasaṃbhramākṣepā dvādaśāṅgānyanukramāt

3.0.16

eṣāṃ svarūpaṃ nirūpyate---
prastutopayogicchadmācaraṇamabhūtāharaṇam /
tattvārthānukīrtanaṃ mārgaḥ /
vitarkapratipādanāvākyaṃ rūpam /
prastutotkarṣābhidhānamudāhṛtiḥ /
saṃcintitārthaprāptiḥ kramaḥ //
prastutopayogisāmadānavacanaṃ saṃgrahaḥ /
(prastutopayogisamādhānavākyamiti pāṭhāntaram //)//
liṅgādabhyūhanamanumānam /
roṣasaṃbhramavacanaṃ toṭakam /
iṣṭajanātisaṃdhānamadhibalam /
apakārijanād bhayamudvegaḥ /
śaṅkātrāsau ca saṃbhramaḥ /
iṣṭārthopāyānusaraṇamākṣepaḥ /
eteṣāṃ madhye 'bhūtāharaṇamārgatoṭakādhibalākṣepāṇāṃ prādhānyam /
[III.5 vimarśasandhiḥ]
atha vimarśasaṃdhiḥ---
garbhasaṃdhau prasiddhasya bījārthasyāvamarśanam /
hetunā yena kenāpi vimarśaḥ saṃdhiriṣyate

3.0.17

niyatāptiprakaryukteraṅgānyatra trayodaśa
niyatāptiprakaryānuguṇyena vimarśasaṃdheraṅgāni prayoktavyāni /
tatrāpavādaḥ saṃpheṭo vidravadravaśaktayaḥ

3.0.18

dyutiḥ prasaṅgaścalanaṃ vyavasāyo nirodhanam /
prarocanaṃ vicalanamādānaṃ tu trayodaśa

3.0.19

eteṣāṃ svarūpaṃ nirūpyate---
doṣaprakhyāpanamapavādaḥ /
roṣasaṃbhāṣaṇaṃ saṃpheṭaḥ /
vadhabandhādikaṃ vidravaḥ /
gurutiraskṛtirdravaḥ /
virodhaśamanaṃ śaktiḥ /
tarjanodvejane dyutiḥ /
gurukīrtanaṃ prasaṅgaḥ /
upamānaṃ calanam /
svaśaktipraśaṃsanaṃ vyavasāyaḥ /
krodhasaṃrabdhānāmanyonyavikṣepo nirodhanam /
siddhavadbhāviśreyaḥ kathanaṃ prarocanam /
svaguṇā'viṣkaraṇaṃ vicalanam /
kāryasaṃgraha ādānam /
eteṣāṃ madhye apavādaśaktivyavasāyaprarocanādānānāṃ prādhānyam //
[III.6nirvaharaṇasandhiḥ]
atha nirvahaṇasaṃdhiḥ---
bījavanto mukhādyarthā viprakīrṇā yathāyatham /
aikārthyamupanīyante yatra nirvahaṇaṃ hi tat

3.0.20

phalāptikāryānuguṇyādaṅgānyasya caturdaśa
phalāptikāryānuguṇyena nirvahaṇasaṃdheraṅgāni caturdaśa pratipādanīyāni /
saṃdhirvirodho grathanaṃ nirṇayaḥ paribhāṣaṇam

3.0.21

prasādānandasamayāḥ kṛtyābhāṣopagūhanam /
pūrvabhāvopasaṃhārau praśastiśca caturdaśa

3.0.22

eteṣāṃ svarūpaṃ nirūpyate---
bījopaśamanaṃ saṃdhiḥ /
kāryamārgaṇaṃ virodhaḥ /
kāryopakṣepaṇaṃ grathanam /
bījānuguṇakāryaprakhyāpanaṃ nirṇayaḥ /
mitho jalpanaṃ paribhāṣā /
paryupāsanaṃ prasādaḥ /
vāñchitārthaprāptirānandaḥ /
duḥ khapraśamanaṃ samayaḥ /
labdhasthirīkaraṇaṃ
kṛtiḥ /
prāptakāryānumodanam ābhāṣaṇam /
adbhutārthaprāptiḥ upagūhanam /
iṣṭakāryadarśanaṃ pūrvabhāvaḥ /
kāryārthopasaṃhṛtiḥ saṃhāraḥ /
śubhaśaṃsanaṃ praśastiḥ /
evaṃ catuḥ ṣaṣṭyaṅgasamanvitāḥ pañca sandhayaḥ pratipāditāḥ /
[III.6.1sandhināṃprayojanāni]eteṣāṃ ṣaṭ prayojanāni saṃbhavanti---vivakṣitārthapratipādanaṃ, gopyārthagopanaṃ, prakāśyārthaprakāśanaṃ, abhinayarāgasamṛddhiḥ, camatkāritvam, itivṛttavistaraśceti /
tatretivṛttaṃ sūcyamasūcyaṃ ceti dvividham /
asūcyamapi dvividhaṃ---dṛśyaṃ śrāvyaṃ ca /
tatra sūcyasya sūcanākramaḥ pañcavidhaḥ /
tathoktaṃ 'daśarūpake'---
"viṣkambhacūlikāṅkāsyapraveśāṅkāvatāraṇaiḥ'iti /
eteṣāṃ svarūpaṃ nirūpyate---
[III.6.2viṣkambhikā]
vṛttavartiṣyamāṇānāṃ kathāṃśānāṃ nidarśakaḥ /
saṃkṣepārthastu viṣkambho madhyapātraprayojitaḥ

3.0.23

sa dvividhaḥ-śuddhaḥ saṃkīrṇaśceti /
kevalasaṃskṛtaprāyaḥ śuddhaḥ /
saṃskṛtaprākṛtamiśritaḥ saṃkīrṇaḥ /
[III.6.3cūlikā]
atha cūlikā---
antaryavanikāsaṃsthaiścūlikār'thasya sūcanā
yatra nepathyagataiḥ pātrairarthaḥ sūcyate sā cūlikā /
[III.6.4aṅkāsyam]
athāṅkāsyam---
aṅkāntapātrairaṅkāsyamuttarāṅkārthasūcanā

3.0.24

yatra pūrvāṅkāntapātrairuttarāṅkārthaḥ sūcyate tadaṅkāsyam /
[III.6.5praveśakaḥ]
atha praveśakaḥ---
vṛttavartiṣyamāṇānāṃ kathāṃśānāṃ nidarśakaḥ /
praveśakastu nādye 'ṅke nīcapātraprayojitaḥ

3.0.25

nīcapātraprayuktaḥ praveśakaḥ ādye 'ṅke na prayoktavyaḥ /
[III.6.6aṅkāvatāraḥ]
athāṅkāvatāraḥ---
yatra syāduttarāṅkārthaḥ pūrvāṅkārthānusaṃgataḥ
asūcitāṅkapātraṃ tadaṅkāvataraṇaṃ matam //
ebhiḥ sūcyaṃ sūcayitvā dṛśyamaṅkaiḥ pradarśayet

3.0.26

[III.6.7aṅkāsvarūpam]
tatrāṅkasvarūpaṃ nirūpyate---
pratyakṣanetṛcarito binduvyaktipuraskṛtaḥ /
aṅko nānāprakārārthasaṃvidhānarasāśrayaḥ

3.0.27

III.7.athāmukhaṃ nirūpyate---
sūtradhāro naṭīṃ brūte māriṣaṃ vā vidūṣakam /
svakāryaprastutākṣepi citroktyā yat tadāmukham

3.0.28

prastāvanā vā tatra syāt kathodghātaḥ pravartakam /
prayogātiśayaśceti trīṇyaṅgānyāmukhasya tu

3.0.29

eṣāmaṅgānāṃ svarūpaṃ nirūpyate---
svetivṛttasamaṃ vākyamarthaṃ vā yatra sūtriṇaḥ /
gṛhītvā praviśet pātraṃ kathoddhāto dvidhaiva saḥ

3.0.30

prastūyamānakālasya guṇavarṇanayā svataḥ /
praviśet sūcitaṃ pātraṃ yatra tatsyāt pravartakam

3.0.31

eṣo 'yamityupakṣepāt sūtradhāraprayogataḥ /
pātrapraveśo yatrāyaṃ prayogātiśayo mataḥ

3.0.32

III.8
vīthyaṅgānyāmukhāṅgatvāducyante 'tra svabhāvataḥ /
uddhātyakāvalagite prapañcatrigate chalam

3.0.33

vākkelyadhibale gaṇḍamavasyanditanālike /
asatpralāpavyāhāramṛdavāni trayodaśa

3.0.34

eṣāṃ svarūpaṃ nirūpyate---
gūḍhārthapadaparyāyamālārūpeṇa praśnottaramālārūpeṇa coddhātyakaṃ dvividham /
avalagitamapi dvividham /
yatraikatra samāveśāt kāryamanyatra siddhyati /
vastuno 'nyatra vā yatsyāt dvidhāvalagitaṃ matam

3.0.35

anyakāryacchadmanā anyakāryakaraṇam, anyakāryaprasaṅgāt prakṛtakāryasiddhiśca /
asadbhūtaṃ mithaḥ /
stotraṃ prapañcaḥ /
trigataṃ dvividhaṃ---pūrvaraṅgāṅgaṃ prastāvanāṅgaṃ ceti /
pūrvaraṅge naṭādisaṃlāpaḥ, atra tu sāmyādanekārthayojanaṃ trigatam /
priyasadṛśairvākyairapriyairvilobhanaṃ chalam /
sākāṅkṣasyāpi vākyasya nivartanamuktipratyuktiḥ vākkelirdvividhā /
spardhayānyonyavākyādhikyamadhibalam /
sahasoditaṃ prastutavirodhi gaṇḍam /
rasavaśāduktānyathāvyākhyānamavasyanditam /
sopahāsanigūḍhārthaprahelikā nālikā /
asaṃbandhakathāprāyaḥ pralopo 'satpralāpaḥ /
anyārthaṃ hāsyalobhakaraṃ vacanaṃ vyāhāraḥ /
doṣāṇāṃ guṇatvapratipādanaṃ mṛdavam /
eteṣāṃ madhye yathāsaṃbhavaṃ kānicit prastāvanāyāṃ prayoktavyāni /
III.9atha daśarūpakāṇāṃ svarūpaṃ nirūpyate /
tatra
[III.9nāṭakalakṣaṇam]
sāṅgairmukhapratimukhagarbhamarśopasaṃhṛtaiḥ /
pūrṇaṃ prakṛtiranyeṣāmādhikārikavṛttavat

3.0.36

vīraśṛṅgārayorekaḥ pradhānaṃ yatra varṇyate /
prakhyātanāyakopetaṃ nāṭakaṃ tadudāhṛtam

3.0.37

[III.9.1nāndīsvarūpam]
tatra nāndīsvarūpaṃ nirūpyate---
arthataḥ śabdato vāpi manāk kāvyārthasūcanam
yatrāṣṭabhirdvādaśabhiraṣṭādaśabhireva vā //
dvāviṃśatyā padairvāpi sā nāndī parikīrtitā

3.0.38

nāṭakādirūpakāṇāmādau vihitaṃ padyaṃ nāndītyucyate /
veṇīsaṃhāre 'ṣṭapadā nāndī /
anargharāghave dvādaśapadā /
bālarāmāyaṇe dvāviṃśatipadā /
kaiścit nāndyāṃ padaniyamo nābhyupagataḥ /
nāndyanantaraṃ praviṣṭena sūtradhāreṇa raṅgaprasādhanapuraḥ saraṃ bhāratīvṛttyāśrayaṇena ślokaiḥ kāvyārthaḥ sūcanīyaḥ /
tathoktaṃ 'daśarūpake'---
"raṅgaṃ prasādhya madhuraiḥ ślokaiḥ kāvyārthasūcakaiḥ /
ṛtuṃ kaṃcidupādāya bhāratīṃ vṛttimāśrayet //
'; iti /
eṣā prakriyā nāṭakasyaiva mukhyā /
[III.9.2-prakataṇam]
atha prakaraṇam---
utpādyenetivṛttena dhīraśāntapradhānakam /
śeṣaṃ nāṭakatulyāṅgaṃ bhavet prakaraṇaṃ hi tat

3.0.39

[III.9.3-bhāṇaḥ]
atha bhāṇaḥ---
bhāratīvṛttibhūyiṣṭhaṃ śauryasaubhāgyasaṃstavaiḥ /
sūcyete vīraśṛṅgārau viṭena nipuṇoktinā

3.0.40

kalpitenetivṛttena dhūrtacāritravarṇanam /
eko 'ṅko mukhanirvāhau yatra bhāṇaḥ sa saṃmataḥ

3.0.41

[III.9.4-prahasanam]
atha prahasanam---
yatra sandhyaṅgavṛttyaṅgavarṇanaṃ bhāṇavanmatam /
hāsyo rasaḥ pradhānaṃ syādbhavet prahasanaṃ hi tat

3.0.42

tacca trividham---śuddhaṃ vaikṛtaṃ saṃkīrṇaṃ ceti /
tatra śuddham---
pāṣaṇḍavipraprabhṛticeṭīceṭasamākulam /
veṣabhāṣādisahitaṃ śuddhaṃ hāsyavaco 'nvitam

3.0.43

atha vaikṛtam---
kāmukādivacoveṣaiḥ ṣaṇḍakañcukitāpasaiḥ /
prahāsābhinayaprāyaṃ vaikṛtaṃ tat prakīrtyate

3.0.44

atha saṃkīrṇam---
yad vīthyaṅgaiḥ samākīrṇaṃ saṃkīrṇaṃ dhūrtasaṃkulam

3.0.45

[III.9.5-ḍimaḥ]
atha ḍimaḥ---
yatra vastu prasiddhaṃ syād vṛttayaḥ vaiśikīṃ vinā /
netāro devagandharvayakṣarakṣomahoragāḥ

3.0.46

bhūtapretapiśācādyāḥ ṣoḍaśātyantamuddhatāḥ /
hāsyaśṛṅgārarahitā rasā raudrapradhānakāḥ

3.0.47

catvāro 'ṅkāḥ saṃdhayaśca catvāro marśavarjitāḥ /
māyendrajālasaṃgrāmasūryacandragrahādayaḥ //
śeṣaṃ nāṭakavat sarvaṃ sa ḍimaḥ parikīrtyate

3.0.48

[III.9.6-vyāyogaḥ]
atha vyāyogaḥ---
yatra khyātetivṛttaṃ syāduddhato nāyako mataḥ /
garbhāvamarśarāhityaṃ ḍimavad rasapoṣaṇam /
ekavāsarakāryaṃ ca sa vyāyogo mahāraṇaḥ

3.0.49

[III.9.7-samavakāraḥ]
atha samavakāraḥ---
yatrāmukhaṃ nāṭakavat saṃdhayo marśavarjitāḥ /
netāro dvādaśa pṛthakphalā devāsurādayaḥ

3.0.50

vīrapradhānāśca rasāstrayo 'ṅkāsteṣu ca kramāt /
vastusvabhāvadaivārikṛtāḥ syuḥ kapaṭāstrayaḥ

3.0.51

purarodharaṇāgnyādinimittā vidravāstrayaḥ /
dharmārthakāmānuguṇāstisraḥ śṛṅgārarītayaḥ

3.0.52

prathame 'ṅke nibaddhavyā kathā yāmatrayāvadhiḥ /
yāmāvadhirdvitīye 'ṅke tṛtīye 'ṅke 'rdhayāmikā

3.0.53

asau samavakāraḥ syād vīthyaṅgaiḥ kaiścidanvitaḥ
[III.9.8-vīthī]
atha vīthī---
yatra bhāṇavadaṅgānāṃ kḷptirvṛttistu kaiśikī

3.0.54

śṛṅgāraḥ paripūrṇatvāt sūcanīyo 'tibhūyasā /
uddhātyakādīnyaṅgāni sā vīthī vīthivanmatā

3.0.55

[III.9.9-aṅkaḥ]
athāṅkaḥ---
yatretivṛttaṃ prakhyātaṃ pradhānaṃ karuṇo rasaḥ /
strīṇāṃ vilāso vāgyuddhaṃ netāraḥ prākṛtā narāḥ //
bhāṇavat saṃdhivṛttyādi sa utsṛṣṭo 'ṅkasaṃjñakaḥ

3.0.56

[III.9.10-īhāmṛgaḥ]
athehāmṛgaḥ---
miśramīhāmṛge vṛttaṃ caturaṅkaṃ trisandhikam /
martyadivyau ca niyamānnāyakapratināyakau

3.0.57

dhīroddhatau striyaṃ divyāṃ hartukāmau ca kāmukau /
avadhaṃ yuddhamanyonyamābhāsarasayostayoḥ

Original text: Pratāparudrīya or Pratāparudrayaśobhūṣaṇa with Kumārasvāmin's commentary Ratnāpaṇa · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc