Pramāṇavārttikaṭīkā · Chapter 4

/ rhi sāmānyatadvatoḥ saṃbandho bhaviṣyatīti ced āhānyasyāpītyādi / vyaṃgyavyaṃjakabhāvāder iti pañcamī ādiśabdād ādhārādheyabhāvaparigrahaḥ / etasmāt pūrvaniṣiddhāt saṃbandhadvayād anyasyāpi yasya ///
v1 /// yasya kasyacit saṃbandhasya vyaktiṃ prati sāmānyasyābhāvāt kiṃ kāraṇaṃ nityatvāt kenacid vyaktibhedanānupakāryasya sāmānyasyāpratibandhena na hy apratibandhasya kaścit saṃbandho 'stīty uktam* / etena cānyatve 'napāśrayād iti ślokabhāgo vyākhyātaḥ / asaṃbandham apisāmānyaṃ vyaktiṣu sāmānyānukāriṇī pratītiṃ janayatīti ced āhāsaṃbandhād ityādi /

/ .. d ity arthaḥ / tad iti tasmāt* / ayam iti sāmānyāvādī / ekasya sāmānyasya darśanena hetunā ekasmin śābaleye vyaktibhede vṛttir yasya pratyayasya tasyānyatra vyaktyantare vṛttim avicchan* / vastutveneṣṭasya sāmānyasya vyakteḥ sakāśād ye tatvānyatve te nātikrāmati vastuno gatyantarābhāvāt* tatra cokto doṣa ity ayuktam etat* / vastubhūtāt sāmānyād anuyā /

/ .. .ākārā pratītiḥ bhrāntir eva bhinneṣv abhedādhyāropeṇa vṛtteḥ kutas tarhi sā utpannety āha vikalpetyādi / vijātīyavyāvṛttipadārthānubhavena yā tathābhūtavikalpasya prakṛtyā janikā vāsanā āhitā tataḥ samutthitāḥ etac ca prāg evoktam ity āha bhāvabheda ityādi bhāvānāṃ tatkāryāṇām atatkāryebhyo bhedaḥ tathābhūtānāṃ cā /

/ ti nirloṭhitam etat prāk* tatra bhāvabhedaḥ pāraṃparyeṇa kāraṇaṃ vāsanāprakṛtiḥ sākṣād iti dvayaṃ upanyastaṃ / yady anyāpoha eva śabdavācyaḥ / kathaṃ tarhīdānīm ityādi / pradhāneśvarādikāryaśabdā iti pradhānakāryam īśvarakāryaṃ jagad iti ādiśabdāt* śabdabrahmapariṇāma ityādiśabdānāṃ saṃgrahaḥ / bhāveṣv ādhyātmābāhyeṣu atadbhūto 'pra /

/ .āt tadā bhavet pradhānādikāryātmako bhedaḥ / sa eva sa sarveṣām abhedaḥ / tenābhedena nimittena sarvatrā vartante / sa ca nāsti bhāvānām anyāpohavādino matenāpradhānādikāryātmakatvāt* / tataś ca katham evaṃbhūteṣv abhedena vartante / naivety abhiprāyaḥ / tathā cāvyāpiny anyāpohavyavastheti bhāvaḥ / te 'pītyādinā pariharati / te /

/ tetyādi / vastuny atathā .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. pariṇāmenopaskṛtatvād vijñānasantateḥ sarveṣām bāhyādhyātmikānām arthānāṃ darśaneṣv anubhaveṣu / satsu apy anapekṣya tadbhedam apradhānakā .. /

/ .. .. .. .. kṣyety arthaḥ / tathādhyavasāy. + + saṃketam apradhānakāryān api bhāvāt pradhānakāryatvenādhyavasāyāt* / atathābhūtaṃ kalpitapradhānakāryatvena kalpitaṃ caitanyaṃ / tasya vyavacchedena pradhānakāryābhāvā iti / yadvikalpavijñānaṃ tatpratibhāsiny arthe sa eva / vijātīyavikalpavyavacchedenānyāpoha iti /