Pramāṇavārttikaṭīkā · Chapter 38

/ .. vināśahetor asannidhānāt kaścin na vinaśyed api / sa .. .. hetusannidhānena niyato vināśo yato na hy avaśyaṃ hetavaḥ phalavantaḥ vināśākhyakāryavantaḥ / kasmād vaikalyetyādi sahakārisannidhānavaikalyaṃ / viruddhopanipātaḥ pratibandhaḥ / eteneti sāpekṣasya nāvaśyaṃbhāvitve
In margin (line 8) /// nāśahetūnāṃ nāśasya liṅgatvena ye he .. .. + + + + + + nte teṣāṃ / kasmāt kāryāvyavasthiteḥ nāśahetor nāśasvabhāvakāryotpattiniyamābhāvāt* / keṣāṃ punar vādinām ayaṃ prasaṃga ity āha heyuma .. tyādi / hetumantaṃ
7 /// .. / tad ityādinopasaṃhāraḥ / tad iti tasmāt* / + + + + + .i .. śasyāyaṃ bhāvaḥ / kṛtako 'napekṣas tadbhāvaṃ prati / vināśabhāvaṃ prati /
v1 /// .ināśabhāvaniyataḥ / anena sādhanaphalaṃ / asaṃbhava + + + + + .. .. antyāyāḥ sāmagryāḥ sā tathoktā / kā punar saṃbhavatpratibandhety āha sakaleti / sahakāripratyayena santānapariṇāmena ca paripūraṇety arthaḥ / anena dṛṣṭānta uktaḥ / prayogas tu / ye yadbhāvaṃ praty anapekṣās te tadbhāvaniyatās tadyathāsaṃbhavatpratibandhākāraṇa .. /

/ vo vināśa iti svabhāvahetuḥ / nanv ityādinānekāntam āśaṃkate / kvacit kārye 'napekṣāṇām api keṣāṃcit kāraṇānāṃ nāvaśyaṃ tadbhāva iti yatrānapekṣās tadbhāvaniyamo nāstīty arthaḥ / kva punar etad ity āha bhūmītyādi / sā hi kāryajanane 'napekṣā tathābhūtāyāṃ satyām api kadācit pratibandhakāle 'ṅkurānutpatteḥ / etac ca santāna /

/ .. nekāntas ta .. yathoktāyāṃ sāmagryā santānapariṇāmo 'pekṣatvāt kāryotpādanasya tato 'napekṣatvād ity asya hetos tatrāvṛttiḥ kṛtakasyāpy asti vināśaṃ prati kālāntarapratīkṣā tato hetur asiddha ity āha naivam ityādi kṛtakasya bhāvasya nāśe kācit kālāntarāpekṣā / yadi hi syāt svabhāvasyāviśeṣāt prāgvat paścād pi na .i /

/ ṇāmāpekṣatvam ato vyabhicāra eva hetor ity āha tatrāpītyādi / na bhūmibījādaya ekasvabhāvāḥ paścād iva prāg api kāryotpādaprasaṃgāt* kiṃtūttarottarapariṇāmena bhinnāḥ / tatreti tasyāṃ santānapariṇāmena bhinnāyāṃ sāmagryām* / ante bhāvā antyā paścād utpannā sāmagrī yā kāryotpādane kṣa /

/ .. anantaroktā sāmagrī pariṇāmeṣu madhye / pūrvas tarhi pariṇāmaḥ kimarthaḥ kathaṃ vā kāraṇam ity ucyata ity āha anyas tv ityādi / tasmāj janakābhimatād antyāt pariṇāmād anyaḥ tato 'nyaḥ paro 'py astīty āha / pūrva iti tadartha iti samarthakṣaṇārthaḥ / ataś ca kāraṇakāraṇatvād upacāreṇa kāraṇavyapadeśa i .. /

/ dṛṣṭānta ity āha na cetyādi / tām ity antyāṃ sāmagrīm* / tatreti kārye janye ekatra bhāva iti kāraṇabhūte 'ntye kṣaṇe vikārasyotpattau vā tasyāntyasya kṣaṇasya ekatvahāneḥ pūrvasya pracyuter vikārākhyasya ca dvitīyasyotpatteḥ / tataś ca nāsāv antyaḥ syāt* atha mā bhūd eṣa doṣa iti ta .. /