Pramāṇavārttikaṭīkā · Chapter 39

/ .. .. .. .. .āraṇ. .. .. kṣaṇasaṃgṛhītasya tadutpādanaṃ kāryotpādanaṃ prati vaiguṇyam akurvāṇasya
U Pramāṇavārttikaṭīkā
r1 /// .. .kārye śālyaṅkure janye / kasmāt tadutpattipratyayānāṃ bhūmyudakādīnāṃ kadācit tatrāpi yavabījādau sannidhānāt* / te nirapekṣā api na śālyaṅkuraṃ janayanti / tatas tadavastho 'nekānta iti / katham iti siddhāntavādī / sāpekṣā evety arthaḥ eṣām iti /

/ .. t. saṃbandhaḥ / tatsvabhāvāpekṣā iti śālyaṅkurotpādanasvabhāvāpekṣāḥ / tathā ca na hetos tatra vṛttir iti nānekāntaḥ / evaṃ tarhīti paraḥ / upādhyapekṣaṃ śuddhaṃ ca hetudvayam apy adhikṛtyāha kṛtakānāṃ keṣāṃcit satāṃ veti tatrāpi keṣāṃcid iti saṃbandhaḥ / sa eva svabhāvo nāsti yo naśvaraḥ / pratikṣa /

/ .. śvarasvabhāvāpekṣatvāt* na vinaśvarāḥ / anenānapekṣatvād ity etasya hetor asiddhatām āha / śālibījetyādinā pariharati ādiśabdād yavabījādīnāṃ sa svabhāva iti abhimatetarakāryajananājananasvabhāvaḥ / svahetor iti kṛtvā yo yavabījādir na taddhetuḥ sa śālibījahetur yasya hetur na bhavatīty . /

/ katven. v. .. vād dhetupravibhāga eva nāstīti yo manyate taṃ praty āha niyataśaktiś cetyādi / niyatā pravibhaktā śaktir ātmātiśayalakṣaṇā yasya sa niyataśaktiḥ / sa hetur iti śāliyavabījajananaḥ / na hi bhūtabhautikatvaṃ nāma kiṃcid ekaṃ rūpam iṣyate pratyakṣapratītaś ca hetupravibhāga ity āha .. .. /

/ nenā .i .i .. ta ity āha na cetyādi arthānāṃ padārthānāṃ svabhāvaniyama iti pravibhaktasvabhāvatvam* / ākasmika ity ahetukaḥ kasmān na yukta ity āha / anapekṣasyetyādi / hetunirapekṣasya kvacid eva deśe na sarvatra kvacit kāle na sarvadā kvacid dravye yavabhījādau na sarvatreti / yo 'yaṃ .. /

/ .ād deśā .. ..m apekṣya bhavan* hetumān iti gamyate / etāvanmātranibandhanatvād dhetumatvavyavahārasyeti svabhāvahetuḥ / yathā śalibījādīnāṃ hetubhedāt svabhāvaniyamaḥ tathātrātrāpi kṛtakeṣu satsu vā niyamahetur vaktavyo yato niyāmakād dhetor ime kṛtakāḥ santo vā kecin naśvarātmano jātā nānye /

/ .. yeṣāṃ te sarvajanmānaḥ / kāraṇamātrād utpanna .. .. viśeṣeṇa nāśasiddher ity arthaḥ / etac ca parapratītam eva kālāntaravināśaṃ gṛhītvoktam iti pratyetavyam* / na tu pratikṣaṇavināśaṃ tasyaiva sādhayituṃ prastutatvāt* kālāntareṇāpi tu vināśe siddhe / tasya naśvarātmā sidhyati anyathā prāgvat paścād api /