Pramāṇavārttikaṭīkā · Chapter 30
/ .. .. .. raparikalpitasyābhāvasya pratiṣedha iti ced iṣṭas tāvad abhāvaviṣayaḥ / śabdaḥ tasmāt kathaṃcid abhāvavyavahāraṃ pravartayatā avaśyam abhāvaviṣayā jñānaśabdā eṣṭavyā / yat punar etad uktaṃ arthaniṣedhe sati / anarthakaśabdāprayogāt kāraṇān nirviṣayasya naño 'prayoga ity atrottaraṃ vakṣyate / anādivāsanodbhūtavika ///
P Pramāṇavārttikaṭīkā
r1 /// t* / svabhāvābhāvād abhāvasya rūpābhidhāyinaḥ / svabhāvābbhidhāyinaḥ śabdā nāśaṅkyā eva yatas te śabdā abhāvaviṣayāḥ vyavacchedasyānyāpohasya vācakāḥ siddhā eva / vastuni vṛttir vyāpāro yeṣāṃ śabdānāṃ teṣāṃ kiṃ rūpam abhidheyaṃ vidhirūpeṇa vastv abhidheyam āhosvid bh. /
/ .. .. .. ttavyasya viṣayīkartavyasya rūpasya vastusvabhāvasya tadbhāve tasya rūpasya sattāyamm abhāvāyogāt* / tasya rūpasya bhāvas tadbhāvaḥ / sa eva lakṣaṇaṃ yasya bhāvasya sa tathoktaḥ ayam eva sa mukhyo viveko 'nyāpoho yaḥ sarvabhāvavirahaḥ / tasya vivekasya tathābhāvakhyāpina iti vivekarūpābhi .. /
/ ..ṃbandhaḥ / te śabdā vikalpāś ca ekaṃ vyāvṛttisamāśrayabhūtaṃ vastupratisaraṇam adhiṣṭhānaṃ yeṣāṃ śabdānāṃ vikalpānāñ ca te tathoktāḥ / tathā hy akṛtakavyavacchedena yad eva vastu kṛtakaśabdasya vikalpasya vādhiṣṭhānaṃ / tad evānityānātmādiśābdānāṃ vikalpānāñ ca / te tathābhūtā api bhinnaviṣayā eveti saṃbandhaḥ / kasmād yathāsvam ityādi / yā vyāvṛttir yato .. .. /
/ tyatvalakṣaṇasya vyavacchedasya nitya ityādi / teṣāṃ yathāsvaṃ avadhīnāṃ bhedās tair bhedair upakalpitā nacitā anityatvādīnāṃ vivekānāṃ bhedāḥ parasparaṃ viśeṣās tair bhedaiḥ bhinneṣv iva vivekeṣu vikalpabuddhau pratibhātsu / pratibhāsamāneṣu teṣāṃ śabdānāṃ vikalpānāṃ copalayanāt* / yathākramaṃ vācakatvena grāhakatvena copaśleṣāt* / .. /
/ syaiva sādhyasādhanabhāve 'pi na sādhyasādhanayoḥ saṃsarga ekatvaṃ tataś ca yad uktaṃ svabhāve sādhye pratijñārthaikadeśo hetuḥ syād iti sa doṣo nāstīty āha / taṃ netyādi / tad iti tasmāt* / sa cāyaṃ svabhāva iti saṃbandhaḥ / hetutvenāpadiśyamāna ucyamāna upādhibhedāpekṣo viśeṣaṇabhedāpekṣa ucyate / kevalo vety upādhyana .. /
/ anityatve sādhye kṛtakatvam upādhibhedāpekṣam* tadanapekṣaṃ tu satvaṃ / apekṣitetyādinopādhibhedāpekṣitvaṃ kṛtakatvasyāha / vastubhūtāyāḥ asiddheḥ parasya hetvabhimatasya jananaśaktir eva paravyāpāraḥ / anvayavyatirekānuvidhānam eva cāpekṣā / svabhāvaniṣpattau svabhāvaniṣpattinimittam apekṣitaḥ / paravyāpāro yena bhāve .. .. /
/ ḥ / svabhāvābhidhāyiny api satī paropādhir ity anyaviśeṣaṇam enaṃ svabhāvam āksipati / eteneti kṛtakatvasyopādhibhedāpekṣapratipādanena / pratyayānāṃ kārāṇāṃ bhedaḥ pratyayabhedas tena bhettuṃ śīlaṃ yasya sa tathā / tadbhāvaḥ pratyayabhedabheditvaṃ / sthānaprayatnādikāraṇabhedena hi bhidyate śabdaḥ / ādiśabdāt prayatnānantarīyakatvādayo vyākhyātāḥ / ete 'pi hetu .. /
/ iti / evam ityādinopasaṃhāraḥ / kvacid iti prayoge / upādhibheda .. .. .. pekṣaṃ / ata eva sāmānyena hetuphalabhāvena padadvayaṃ anitya eva sādhye yathā satvaṃ / svabhāvabhūtaś cāsau dharmaviśeṣaś ceti vigrahaḥ / tasya parigraheṇa kvacit svabhāvo hetur ucyate iti prakṛtaṃ / yathā tatraiveti anityatve sādhye
9 /// ḥ / svabhāvabhūto 'pi dharmaviśeṣatvena pratīyate / prādurbhāvasya dharmaviśeṣatvena pratīteḥ / na tu sattāvac chuddhasya svabhāvamātrasya pratītiḥ /
v1 /// .. bhāvabhūto 'pi dharmaviśeṣatvena pratīyate / prādurbhāvasya dharmaviseṣatvena pratīteḥ / na tu sattāvac chuddasya svabhāvamātrasya pratītiḥ / ayam apy upādhyapekṣa eva svabhāvo draṣṭavyaḥ / kṛtakatvādau parabhūta upādhir iha tv ātmabhū eva dharmaviśeṣa ity etāvān bhedaḥ / anayā diśeti / upādhyapekṣahetupravibhāgadisā / dharmī sāmānyena siddho viśeṣeṇa /
2 /// sādhyeti nyāyaḥ tatra yadi sattākhyaḥ svabhāvaḥ sattāsvabhāvaḥ / satvam i .i + .. .. kṛtakatvādiko 'pi svabhāvas tannivṛtyarthaṃ / sattāgrahaṇaṃ vyatiriktāpi sattā kaiścid iṣṭeti svabhāvagrahaṇaṃ / ātmabhūtā sattety arthaḥ / sattāsvabhāvaś cet* hetuḥ na sattā sādhyate / kathaṃ sādhyāpi syāt* / atha mataṃ sattāsāmānye sādhye siddhasādhyatā syād ataḥ sattāviśeṣaḥ sādhyas tasmiṃś ca sādhye /
/ .. .. dṛṣṭāntaḥ / syād ato na sattā sādhyate / tadā hetāv api satve viśeṣasyānanvayāt sādhanaśūnyo dṛṣṭāntaḥ syāt* tad āhānanvayo hītyādi / bhedānāṃ viśeṣāṇāṃ vyāhato duṣṭaḥ / hetusādhayor iti saptamīdvivacanaṃ / hetau sādhye cety arthaḥ / anyatra cānātmādau / tad iti satvaṃ / kilaśabdo 'nabhimatadyotakaḥ evaṃ prasādhyamānam iti asti pradhānam ityādinā pradhānādi /
/ sādhayituṃ śakyate / kasmāt tasya viśeṣasyānanvayāt* / yathāhety ācāryadiṅnāgaḥ / asti pradhānaṃ ity annena pradhāna{m ity anena pradhā} svalakṣaṇam eva sādhyata iti yat sāṃkhyenoktaṃ tat pramāṇasyānumānasya viṣayājñānāt* / sāmānyaviṣayaṃ hy anumānaṃ na svalakṣaṇa[yogena} viṣayaṃ / vyāhanyate duṣyati kiṃ tarhi hetāv api / tulyadoṣatvāt* / tad evāha na hetur ityādi / .. .. /
/ .. .ity āha tata ityādi / tato 'sādhāraṇād dhetoḥ / bhāvaḥ sattā sā upādānaṃ viśeṣaṇaṃ yasya dharmiṇaḥ sa tathā / mātraśabdo 'vadhāraṇe / sattāviśeṣaṇamātra ityaḥ / evaṃbhūte sādhye sāmānyadharmiṇi sāṃkhyasya na kaścid arthaḥ siddhaḥ syāt* / traiguṇyādilakṣaṇasyāsiddheḥ tad evaṃ sva .. kṣyāsiddhyā sādhanaṃ vaiphalyam uktaṃ / parasyāpī .. /
/ .. m iti sāmānyamātraṃ / anena siddhasādhyatoktā / atha vā na kaścid arthaḥ siddhaḥ syāt* / aniṣiddhaṃ ca tādṛśaṃ hyarthe caśabdaḥ yasmāt tādṛśam aniṣiddham ataḥ siddhasādhyatādoṣān na kaścid arthaḥ siddhaḥ / syād iti / na sarvathetyādinā vyācaṣṭe / sattāsādhana iti sāttāsiddhau / bhāvamātraviśeṣaṇa iti sattāmātraviśeṣaṇaḥ / anirdiṣṭaḥ viśeṣo yasy. /
/ .. / kiṃ tu sa vādī tathā sāmānyena nāsti kaścid iti / kañcanāsya dharmiṇo bhedaṃ viśeṣam aparāmṛṣyānupādāya aneneti vādinā upāttabheda ity apāttaviśeṣaḥ triguṇātmako nitya ityādinā upāttabhede sādhye 'smin pradhānādike dharmiṇi / bhaved dhetur ananvayaḥ / nāsya sādhyaviśeṣeṇa dṣṛṭānte 'nvayo 'stīty ananvayaḥ / sādhyaśūnyo dṛṣṭānta iti /
Original text: Pramāṇavārttikaṭīkā · Edition: M. Inami, K. Matsuda und T. Tani: A study of the Pramāṇavārttikaṭīkā by Śākyabuddhi from the National Archives collection, Kathmandu, Tokyo 1992 (Studia Tibetica, 23) · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0