Pramāṇavārttikaṭīkā · Chapter 22

/ .itād avasthābhedāt* / anyathā tatvavādinaḥ sāṃkhyasyābhedo 'pi durlabhaḥ /
L Pramāṇavārttikaṭīkā
r1 /// .. .. .. .. .. .. .. .. sarvasyopayogād akārakatvam eva nāstīty ata āha / paryāyeṇeti / sa paryāyaḥ kiṃ tasyaivaikasya vastuno naivety arthaḥ / bhedādhiṣṭhānatvāt paryāyasyeti bhāvaḥ / athetyādinā vyācaṣṭe / sarveṣāṃ bhedānāṃ sarvatra kārye paryāyeṇa krameṇa upayogāt* / etac ca yadā pradhānaśakt. .. /

/ .. .. .. .. .. .. .. + + .. pradhānaśaktir eva vastu satī saivārthakriyāyām upayujyate / bhedāḥ kevalaṃ vyavasthāmātrahetuvaḥ paramārthatas tv asanta eva / tadedam ucyate / śakter vetyādi / traiguṇyalakṣaṇāyāḥ tanniveśinyāḥ pūrvam akārakābhimatapadārthaniveśinyāḥ paścād rūpāntareṇa kārakābhimatarūpeṇa vipariṇatayā /

/ .. .. .. yasya sat tathoktaḥ ekasya .. .. sya kathaṃ naiva / etena sa kiṃ tasyaiva vastuna ity etad vivṛtaṃ / śakter veti yaduktaṃ / tatrāha vipariṇāmo veti / pūrvasmād avasthābhedād avyatirekiṇyāḥ śākteḥ parimāṇo 'vasthāntaraprāptir vā kathaṃ // atheṣyate pūrvāvasthāyāḥ paścād viśeṣaḥ traiguṇyasya tato viśeṣe vā .. .. ci .. .. .u .. /

/ .. .eṣyate / bhedasāmānyayoś ca paraspar. + + da evaṃ ca sati tadvati sāmānyaviśeṣavati vastuni atyantaṃ bhedābhedau syātāṃ / viśeṣebhyaḥ sāmānyasyāvyatirekāt* bhinnaṃ rūpam ity antabhedaḥ sāmānyasyābhāvāt* / sāmānyād viśeṣāṇām avyatirekād aikyam ity antābhedaḥ / sarvathā viśeṣāṇām abhāvāt / ekaṃ bhedasāmā /

/ / sadṛśāsadṛśātmanoḥ sāmānyaviśeṣayo .. .. vāś ced bhedina iti saṃbandhaḥ / abhinnenātmanā pradhānākhyena teṣām eva bhedānāṃ sātmabhūtena tadvantaḥ / syur abhinnasvabhāvavantaḥ syuḥ // abhinnaḥ svabhāvaḥ pradhānākhya ātmā rūpaṃ yasya bhedasya sa tadabhinnasvabhāvātmā tadbhāvas tasmād bhedasyāpi kutaḥ / parasparaṃ bhedo naiva anenā /

/ ..ḥ ātmā na bhavati .. dasyānekātmakatvāt* / .. .. s. .. .. dātmanā bhedātmanā tenāpi sāmānyapadārthena / tatheti sāmānyātmanā bhavituṃ na yuktaṃ bhedād avyatiriktatvāt sāmānyasya samānatā nāstīty arthaḥ / etenātyantabhedo vyākhyātaḥ tathābhāve hīti / sāmānyātmakatve pradhānasyeṣyamāṇe pradhānātmātaddharmā bhedadharmā na syāt* / avya /

/ .ān na syād ity arthaḥ / avasthātadvatoḥ parasparaṃ bhedaḥ syād iti yāvat* / tam eva sādhayann āha / na hy ayam ityādi / ayam ekasvabhāvaḥ / pravṛttinivṛttimān na yukta iti saṃbandhaḥ / sthānaṃ pravṛttiḥ / vigamo nivṛttiḥ / tathā hi sthitāyāṃ śaktau avasthānāṃ nivṛttir iṣyate / etenānyonyaṃ vā tayor bheda ityādi vyākhyātam* / netyādinā parābhiprāyam āśaṃkate sāmā /