Pramāṇavārttikaṭīkā · Chapter 23

/ .. .. kiṃtu tayor api bhedasāmānyayor bhedo bhaved yadi / kvacid bhede sāmānye vā asya sāṃkhyasya bhedo 'bhedo vā aikāntiko na hīti saṃbandhaḥ / ekatvavāditvāt parasya bheda aikāntiko nāstīti gamyata evābhedas tu katham aikāntiko nety atra kāraṇam āha / vivekenetyādi / sāmānyaṃ śaktiḥ vyaktayo viśeṣā ity evaṃ bhedena vyavasthānāt* / yenetyādy ā .. .. ///
v1 1 /// .. .. .. sāmānyam ity etad yenātmanā vyavasthāpyate yadi .. .. tmanā sāmānyaviśeṣayor bhedās tadā bheda evātyantaṃ yadītyādinā vyācaṣṭe / yam ātmānam iti śaktivyaktyātmakaṃ / tenātmanā sāmānyaviśeṣayor yadi bheda iti saṃbandhaḥ / etad eva sphuṭayann āha yasmād ityādi / tau hi bhedavyasthāpakāv ātmānau tayor iti sāmāny. /

/ bhūtau tau ced vyatirekiṇau parasparabhinnau tadā vyatireka e + + bheda eva / kiṃ kāraṇaṃ svabhāvabhedāt* / syāt matam avasthāvasthātror bhedavyavasthāpako bhāva eva bhidyate na svabhāva ity āha / svabhāvo hītyādi / svabhāva eva bhāva ity arthaḥ / tathā ceti bhedasāmānyayo{r iti sāmānyaviśeṣayoḥ svātmanau svabhāvabhūtau tau ced vyatirekiṇau paraspa /

/ bheda eva kiṃ kāraṇaṃ svabhāvabhedāt* / syāt matam avasthātror bhedavyavasthāpako bhāva eva bhidyate na svabhāva ity āha} r atyantabhede sati bhedasya niḥsāmānyatā sāmānyasya nirviśeṣatā syād iti saṃbandhaḥ / sāmānyasya bhedavatvaṃ bhedānāṃ ca sāmānyavatvaṃ na syād asaṃbhavād iti yāvat* / yadvadghaṭādīnāṃ bhedānāṃ saṃbandhābhāvāt parasparaṃ tadvattā nāsti .. /

/ .. nakatvena saṃbandhābhāvāt* uktam iti na syāt sāmānyabhedadhīr ity atrāntare / atha vā asthāne 'yaṃ yatnaḥ kriyate paraiḥ / kalpitaṃ sāmānyaṃ svalakṣaṇād bhinnaṃ / kiṃ vā neti tad dhi nityam iṣyate / parais tataś cānarthakriyākāritvāc chaśaviṣāṇaprakhyaṃ / tatrārthakriyārthinaḥ .. .. bhedābhedacinta /

/ .. .. m anyatra yathā parikalpitāyā vyāvṛ .. ty etad darśayitum āhāpi cetyādi / yam ātmānam arthakriyāyogyaṃ puraskṛtyālaṃbanīkṛtya tatsādhyaphalavāñchāvān* tenātmanā yatsādhyaṃ phalaṃ tadabhilāṣavān* / ayaṃ puruṣaḥ pravartate / tadāśrayau tadadhiṣṭhānau bhedābhedau cintyete / tasya cārthakriyāyogyasya svā .. /

/ .. lpabuddhipratibhāsānurodhinyā kṛtavya .. .. .. samānatā asty evādhyavasitatadbhāvā iyataivārthakriyārthino bhedābhedacintā / samāptā tato 'narthakriyākāriṇaḥ sāmānyasya kiṃ svalakṣaṇena / bhedābhedacintayeti / vastv eva sāmānyam astu kiṃ parikalpitayā vyāvṛtyety āha / vastu nānvetīti svalakṣaṇānāṃ parasparaṃ .. /

/ .. .. r.. ta / tad āha pravṛtyādītyādi / ādiśabdāt tulyotpattinirodhādiprasaṃgataḥ / sarva evetyādinā vyācaṣṭe / viśeṣam evārthakriyāyogyaṃ / svabhāvākhyam ātmabhūtam ity arthaḥ / kasya bhāvasya vastuno 'dhikṛtya pravartate / sa eva hīty arthakriyākārī viśeṣaḥ / tatheti gaur ityādiśabdaiḥ arthakriyārthī hi svalakṣa /