Pramāṇavārttikaṭīkā · Chapter 21

/ .ādhyātmiko bhedo viśeṣa eva parasparavilakṣaṇa eva / kiṃbhūto bhinnapratibhāsādiḥ / bhinnaḥ / pratibhāsādir yasyeti vigrahaḥ / abhinno 'py atra pratibhāso 'sti / tenābhedo 'pīti ced āha / na cātretyādi / atreti bhedeṣu
v1 /// .. tīyaṃ yadbalenābhinnapratibhāsabalena / ato viśeṣa eva bheda eva / na tv abhedo 'pi / sa eva viśeṣo 'rtho vastu / ye tv apare sāmānyadharmā vṛkṣatvādayas tasyaiva vyāvṛttayaḥ kalpitāḥ / tatkāryam ityādi / kāryādi yad asamānādhikaraṇyān napunsakaṃ / anyathā viśeṣasya prakrāntatvāt* sa iti syāt* / tad eva viśeṣarūpaṃ kāryaṃ kāraṇaṃ coktaṃ tad eva svalakṣaṇam ucyate tattyāgāptiphalā iti tasyaiva viśeṣasya / heyasyopā /

/ .. phalaṃ yāsāṃ pravṛttīnāṃ tās tathoktāḥ sa cārthakriyākārī viśeṣa .. .. .. syaiveti viśeṣasyāparasmād vijātīyād bhedo vyāvṛttimātraṃ na tu vastubhūtaṃ kiñcit sāmānyaṃ nāma yadi syāt tadupalabdhilakṣaṇaprāptam* / bhedavyatirekeṇopalabhyeta / yasmān na hi tasya sāmānyasyārthatve vastutve sati dṛśyasya sataḥ rūpānupalakṣaṇaṃ svarūpāgra .. ..ṃ .. .. /

/ .. .. deṣv abhedapratyayasya na hi svayam agṛhītapara + nahetuḥ yathā sāṃkhyasyābhedāviśeṣe 'pi na sarvaṃ sarvasādhanaṃ tathā bauddhasya bhedāviśeṣe 'pi kasya punaś codyasyāyaṃ samādhir ity āha / yad uktam ityādi / tajjananasvabhāvād iti / śālyaṃkurajananasvabhāvāt* / bhinnaḥ pṛthivyādi / asyety aṃkurasya kathaṃ janakaḥ syāt* janakatve vā .. .. .. .yamāne bheda .. /

/ .. .. m idaṃ tu dvitīyam ucyate kiṃ puna .. .. m i .. ha / yadītyādi / tulye 'pi bhede yadi .. .. sya bheda pratiniyatakāryajanakājanakatvalakṣaṇo viśeṣo na syāt* / syād etac codyam iti / yathetyādinā ślokārtham āha / tathā viśeṣe 'pi bhaviṣyati na sarvaḥ sarvasya janaka iti saṃbandhaḥ / vastudharmatayeti vastuśaktyā bhāvānāṃ abhede tv abhyupagamyamāne tasya .. r.. .. /

/ .. tretyādinā vyācaṣṭe / hetur upādānakā + + / pratyayāḥ sahakāriṇaḥ sve hetupratyayāḥ svahetupratyayās tair niyamito viśiṣṭakāryanirvartanasamarthaḥ kṛtaḥ svabhāvo yeṣāṃ te tathoktās tadbhāvas tasmāt* nānya ity akārakābhimatād anye na kārakās syuḥ kiṃ kāraṇaṃ atatsvabhāvatvāt* / atatkāryajananasvabhāvatvāt* / tasyety ekasya traiguṇyasya tatraivety ekasminn eva kārye tatheti .. naivābhinnena .. /

/ .. .. b. j. yaś ca śālibījasyā .. .. eva + .. bījasyety ekatraikasya kriyākriye prasajyete / tariguṇyasya tena tena sanniveśe .. bhedo 'py asti / ato bhedāt kasyacid akriyā cet* netyādi prativa .. .. .. / bhedaś ced akriyāhetur na kuryaḥ sahakāriṇaḥ teṣām api parasparaṃ bhedāt* / netyādinā vyācaṣṭe sarvākārāvivekaṃ sarvathaikyaṃ kasmād bhedasyāpi /