Pauṣkarasaṃhitā 27-43 · Chapter 39
iti śrīpāñcarātre mahopaniṣadi pauṣkarasaṃhitāyāṃ adhikāranirūpaṇaṃ nāma aṣṭātriṃśo 'dhyāyaḥ ||
(samuditaślokasaṃkhyā 313)
atha ekonacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ
pauṣkara uvāca ---
pramāṇam āgamānāṃ ca sasaṃjñaṃ parameśvara /
jñātumicchāmyahaṃ śaśvat saṃbandhaṃ vibudhādikam
śrībhagavānuvāca ---
saṃkṣiptaṃ triprakāraṃ ca kanīyomadhyamottamam /
anuṣṭup chandobandhena baddhaṃ ślokaśatāt tu yat
pādasaṃjñaṃ hi tacchāstraṃ mūlākhyaṃ dviguṇaṃ ca tat /
yat sārdhaṃ śatasaṃkhyaṃ tu taduddhāram iti smṛtam
nyūnabhedāstrayastvete ūnādhikyena vai saha /
bahudhā cāpi sarveṣāṃ na saṃjñā calate punaḥ
sārdhaṃ śatadvayaṃ yad vai parijñeyaṃ taduttaram /
bṛhaduttarasaṃjñaṃ ca yad etad dviguṇaṃ bhavet
sārdhaṃ sahasrasaṃkhyaṃ tu kalpaṃ tat samudāhṛtam /
trayasyāsya parijñeyam ūnādhikyaṃ punaḥ śataiḥ
evaṃ saṃjñāntarāstvanye āgamāḥ santyanekaśaḥ /
kalpaikadeśāste sarve parijñeyāstathābjaja
ā sahasratrayāt sārdhāt ṣaṭsahastraṃ hi sottaram /
dviṣaṭsahasraparyantaṃ saṃhitākhyaṃ tadāgamam
ye cānye cāntarālaṃ vai śāstrārthenādhikaiḥ śataiḥ /
sarveṣāṃ saṃhitāsaṃjñā boddhavyā kamalodbhava
sapādalakṣaparyantā ye ca śāstrāṇyatordhvataḥ /
sahasraśatamānena ādhikyena prakāśitāḥ
kalpaskandhāt tu te sarve parijñeyāḥ krameṇa tu /
lakṣādhikaistu bahubhiḥ sahasraistu śatānvitaiḥ
sārdhakoṭitrayāntaṃ ca tacca tantrākhyam āgamam /
navaprakāramityetad bhedamuktaṃ trayasya ca
yatrāntarālasaṃkhyānām asaṃkhyeyaṃ pravartate /
yugānusārabodhena traiguṇyavalitena ca
divyādyavāntarāntena saṃbandhena ca bhūriṇā /
aprameyābhidhānaṃ ca ata ūrdhvaṃ samāgamaḥ
kālena saha niryāntam asaṃkhyaṃ parameśvarāt /
tad vai viditavedyānāṃ siddhānāṃ saṃsthitaṃ hṛdi
yaiḥ svabodhapramāṇena koṭisaṃkhyaṃ prakāśitam /
pādāntā yasya vai bhedāḥ kramaśaḥ samudāhṛtāḥ
yatra yatrecchayā jātaṃ matabhedena vai saha /
kriyāntarāśca bahavaḥ śuddhā rājasa-tāmasāḥ
ādyaṃ sarvāgamānāṃ ca pārameśvaram āgamam /
pramāṇapariśuddhaṃ ca hitam abjaja sātvatam
siddhānte bhagavat tattvavedinaḥ paramārthataḥ /
kramāgataśca taiḥ prāptaṃ muktaye bhavināṃ tu vai
pauṣkara uvāca ---
vibhoḥ sarveśvarādyena svīkṛtaṃ pārameśvaram /
aprameyaṃ mahat śāstram anantaṃ gaganopamam
śrībhagavānuvāca ---
sarveśvarasya ca vibhor avyayasyācyutasya ca /
vācyasya vāsudevasya aprameyākhyam āgamam
apṛthaglakṣaṇaṃ viddhi svasya śabdaṃ yathā dvija /
jñānātmasaṃjñam ātmānaṃ nītaṃ vai svecchayā dvija
svabhāvamāptakāmasya tasyaitat svavaśasya ca /
jñānāṃśenābhimānākhyaṃ guṇaśaktimayaṃ mahat
gṛhītasvayam ātmānam atīndriyam anaśvaram /
śabdamūrtiḥ sa bhagavān svecchayā svayametya ca
viśrāntaṃ jñānamūrtau tu sa ca saṃkarṣaṇo vibhuḥ /
svayaṃ vīryam anantaṃ ca mūrchitaṃ jñānamūrtinā
guṇaṃ śaktimayaṃ yasya prakāśākhyaṃ tu vigraham /
ābhimānikam akṣobhyaṃ pradyumnākhyaṃ tu śāśvatam
mahatā tena bhūtena śāstraṃ vidyutprabhojvalam /
śvasitaṃ vīryamūrtistu praviṣṭaḥ svayameva hi
atha vīryātmanā vipra prasaraṃ taijasaṃ mahat /
janitaṃ cāniruddheti dhatte yo 'naśvaraṃ vapuḥ
guṇaśaktiguṇopetam aparājitam akṣayam /
tyaktam udgāravat śāstraṃ pradyumnena mahātmanā
ādāya vidhṛtaṃ tad vai aniruddhātmanā hṛdi /
guṇavyaktimayaṃ devaṃ vāgīśam asṛjat prabhuḥ
aniruddho 'vyayātmā ca arthayugmaṃ tadāgamam /
anuddhṛtam asandigdhaṃ gataṃ cāvyayatāṃ tataḥ
yadaṃśād viditaṃ tad vai jñānamūrte svavigrahe /
avyayīkṛtamādye tu svarūpaṃ jñānamūrtinā
nītaṃ samarasatvaṃ ca pratiśāstre prakāśite /
vāgīśvarācca siddhānāṃ tairuddhṛtya yathoditam
samyak samuccayīkṛtya navanītaṃ yatho(?thā)dadheḥ /
vibhorvidyādhidevasya brahmaṇo 'sya prakāśitam
rudrādityendrapūrvāṇāṃ devānāṃ coditairdvija /
svāṃśotthānāṃ ca rudrādyaiḥ svāṃśotthairarthināmapi
brahmaṇā nāradādīnāṃ svasutānāṃ prakāśitam /
tebhyo lokatrayāntasthaṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām
svābhiprāyavaśenaiva nānākālavaśād api /
nānādeśavaśāccaiva nānājātivaśād api
ityetat śāstrasaṃbandhaṃ kathitaṃ te yathāsthitam /
sarahasyaṃ mahābuddhe boddhavyaṃ hi yathārthataḥ
Original text: Pauṣkarasaṃhitā 27-43 · Edition: Prabhakar Pandurang Apte: Pauṣkarasaṃhitā : dvitīyo bhāgaḥ, Tirupati 2006 (Rashtriya Sanskrit Vidyapeetha Series, 120) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0