Pauṣkarasaṃhitā 27-43 · Chapter 38
so 'cirācchuddhim āpnoti duṣkṛtāt pūrvasañcitām /
iti śrīpāñcarātre mahopaniṣadi pauṣkarasaṃhitāyāṃ āyatanavicāro nāma saptatriṃśo 'dhyāyaḥ ||
(samuditaślokasaṃkhyā 64)
atha aṣṭātriṃśo 'dhyāyaḥ
pauṣkara uvāca ---
ākārāṇām anantānāṃ kṣitau kṣetreṣu vartinām /
kālenāntarhitānāṃ ca teṣāṃ bhūyo niveśanam
kurvanti vibudhāḥ siddhāḥ smṛtvā smṛtvā tadākṛtim /
asatyair martyadharmasthaiḥ kathaṃ kāryaṃ niveśanam
svakuloddharaṇārthaṃ ca kīrtyarthamapi cātmanaḥ /
śrībhagavānuvāca ---
sāṅgenārādhya mantreṇa jñānadhyānānvitena ca /
bhavanārcanayuktena sajapena tu pauṣkara
niveśanaṃ ca mantrāṇāṃ dravyajāsvākṛtīṣu yat /
vihitā sā pratiṣṭhā vai mantriṇām āptalakṣaṇā
mantrasiddhipradaṃ śaśvadante mantraṃ padaṃ dvija /
mantrajñānām asāmarthyāt mṛtānām atha pauṣkara
anugrahadhiyā cāryapreritaistatsutādibhiḥ /
yathoditena vidhinā tanmantreṇa mahāmate
saha ṛksāmasaṃjñaistu mantraiḥ svavyāptisaṃyutaiḥ /
cetasā sāvadhānena vyavahārayutena ca
kriyate madhyamā sā vai pratiṣṭhā svalpabhogadā /
padamātraṃ ca dehānte saṃyacchatyamalaṃ śubham
kevalaiḥ śrutimantraistu yathāvasaralakṣaṇaiḥ /
dhāraṇā bhagavaddhyānamantranyāsena vai saha
deśikendreṇa vai kāryā bhaktānāṃ parameśvare /
sāmānyā tu parijñeyā yajñavat svargabhogadā
aihikāmuṣmikaṃ māntraṃ phalaṃ yatkamalodbhava /
vijñeyaṃ deśikādhīnaṃ loke 'smin lokapūjita
tasmād yastattvavijñānī śāstrajñaḥ satkriyāparaḥ /
ṣaḍadhvavid asaṃkīrṇaḥ sarvabhāvena pauṣkara
tena pratiṣṭhito devaścalo vā susthiro bṛhat /
tatra saṃrodhito mantraḥ samyag abjadalekṣaṇa
calastharavibhāgena bhavet sannihitaḥ tadā /
pauṣkara uvāca ---
deva kālāntareṇaiva dravyam eti kṣayātmatām /
apratyakṣo hi mantrātmā lokānāṃ lokapūjita (ḥ)
pratīkṣyate kiṃ tattvajñair atra me saṃśayo mahān /
śrībhagavānuvāca ---
karmabandhāt pṛthakkṛtya devo deśikamūrtikaḥ /
nānābhaktiprapannānāṃ tathā nānāphalārthinām
karmiṇāṃ kīrtiśaktiryā viśvamandirapūrakī /
nirastadoṣā mahatī tām ākramya mahāmate
divyamantrasvarūpeṇa vṛttidravyamayeṣu ca /
upāyeṣvanuviddhā sudhṛtyā śaktimarīcibhiḥ
tiṣṭhatyanugrahārthaṃ ca sā pratiṣṭheti kīrtitā /
evaṃ dravyamayo yatra sanniveśo 'bjasaṃbhava
ubhayānugrahaṃ nityaṃ karuṇābhaktilakṣaṇam /
pratiṣṭhākhyaṃ hi tatkarma śuktimuktiphalapradam
tacca sad brahmaniṣṭhānāṃ dvijānām ātmasiddhaye /
kartavyatvena vai nityaṃ niṣiddham amalekṣaṇa
tad doṣācca yatasteṣāṃ nistāro hi na vidyate /
dehāpātād ṛte nānyastatpātastvatidoṣakṛt
ādāveva hi tat tasmānnācartavyaṃ kṛtātmabhiḥ /
tatkarmapratipannānāṃ caturṇām api taiḥ sadā
kāryaṃ samyak pratiṣṭhānām anugrahadhiyā sadā /
noparodhasvabhāvena na lobhena na mānataḥ
prāpte tvākasmike doṣe hyaṅgabhaṅgādike 'bjaja /
bhaktānām anukampārthaṃ divyairmantrairbalādikaiḥ
dvādaśākṣarapūrvaistu mokṣaikaphalalakṣaṇaiḥ /
saṃpūjitaiḥ hutaiḥ japtaiḥ kurute niṣkṛtiṃ sadā
tasmāt sarvaprayatnena kartavye 'smin dvijottama /
traividyaiḥ kṣatriyairvaiśyaiḥ śūrdrairvā bhagavanmayaiḥ
sakāmair atha niṣkāmaiḥ mantrārādhanatatparaiḥ /
snātakaiḥ bhagavadbimbasthāpanārthaṃ sadaiva hi
purā prasādanīyaṃ (? yaśca) prārthanāpūrvakaṃ tu vai /
adhikārapadasthaṃ (? sthaśca) dvijendraḥ pāñcarātrikaḥ
vettā yo vyūhapūrvasya vyaktasya paramātmanaḥ /
so 'nyeṣāṃ bhagavadbimbasthāpane 'dhikṛtaḥ sadā
anugrahapratiṣṭhā cāpyadhikāranirūpaṇā /
ananyair upapannānāṃ bhaktānāṃ kāryamucyate
ananyāḥ pañcakālajñāḥ vyatiriktā na ye purā /
prāksṛṣṭestanmukhodbhūtā dviṣaṭkādhyātmacintakāḥ
caturvyūhaparatvena yeṣāṃ vai prabhavāpyaye /
karmaṇām api saṃnyāsaṃ kurvantyadhyakṣataḥ kramāt
ato 'nyo durlabhataraḥ pāramyaṃ yasya taṃ prati /
prameyaniṣṭhā śuddhā ca sphuṭā tatkarmaṇi sthitiḥ
paratvam anyamārgasthā necchanti ca parasparam /
ya icchanti vibhosteṣāṃ sthitirnāsti tadākṛteḥ
muktādhikāriṇaṃ taṃ vai labdhalakṣyam akṛtrimam /
pañcakālarataṃ śuddhaṃ tantrasiddhāntapāragam
tena vai śrutimantrāṇāṃ trayāṇām api codanā /
pratikarmaṇi vai kāryā yathāvasaralakṣaṇā
yasmāt abjasamudbhūta maṇḍalādiṣu vṛttiṣu /
svārthato vā parārthena sadārādhanakarmaṇi
nityasiddhe tadākāre tatparatve 'pi pauṣkara /
yasyāsti sattā hṛdaye tasyāsau sannidhiṃ bhajet
mantrarūpī jagannāthaḥ paramātmācyutaḥ prabhuḥ /
atyautsukyaṃ vinā vipra manasaḥ prītaye tvapi
kāmāptaye tā kīrtyarthaṃ tasya tadvihitaṃ dvija /
sādhanena pratiṣṭhānāṃ prāsāde svagṛhe tu vā
iti samyak samākhyātaṃ mukhyakalpam ataḥ param /
anukalpaṃ yadatrānyat tatsamāsānnibodhatu
prākprāptadīkṣaiḥ vidhivat trayīdharmasthitair dvijaiḥ /
nityārādhanasaktaistu bhaktair bhāgavatair vibhoḥ
dhāraṇādhyānapūrvaistu labdhalakṣyaistu karmaṇām /
mantramaṇḍalakuṇḍāstramudrādīnāṃ kṛtaśramaiḥ
ṣaḍadhvavyāptiniṣṭhaistu tyāgaśīlair amatsaraiḥ /
anujjhitakramair dakṣaiḥ svakarmaparipālakaiḥ
satkīrtiprathitaiḥ loke tathākīrtibahiṣkṛtaiḥ /
pratiṣṭhāṃ labhate kartā taiḥ pratiṣṭhāpane kṛte
niṣidvam aravindākṣa ato 'nyeṣāṃ hi sarvadā /
mahāmahaṃ pratiṣṭhākhyaṃ tathānyaṃ miśrayājinām
pauṣkara uvāca ---
deva vyāmiśrayājitvaṃ pratiṣiddhaṃ punaḥpunaḥ /
prāguktānāṃ ca yāgānāṃ draṣṭum aṅgīkṛtaṃ ca yat
tanmātrasaṃśayaṃ jātaṃ chettum arhasi sāṃpratam /
śrībhagavānuvāca ---
satyametanmahābuddhe yathā saṃcoditaṃ tvayā /
kintu kriyāntare prāpte na doṣastvadhikāriṇām
yasmātsarvaparatvaṃ hi teṣām astyacyutaṃ prati /
tadāśritatvād devānām anyeṣāṃ pūjanāt tu vai
na doṣo hi yathā loke bhrātṛbhṛtyagaṇasya ca /
mānanād dharmapatnīnāṃ samakṣādvā parokṣataḥ
ye punarlokadharmasthāḥ samabuddhipadojjhitāḥ /
bhagavatyaviśeṣajñā nityaṃ kāryavaśena tu
vāṅmātreṇa paratvaṃ vai sarveṣāṃ pravadanti hi /
adhikāraṃ vinā ye 'tra preritā devatārcane
evaṃ mārgasthiterlobhāt parijñāya tadāśayam /
vyāmiśrayājinaste vai pātityapadasaṃsthitāḥ
nayanti narakaṃ nūnam evam eva pravartinaḥ /
na tu sadbhaktipūtānāṃ vāsudevaratātmanām
kadācit tatkṛtaṃ doṣaṃ vidadhāti ca khaṇḍanām /
āstāṃ tāvanmahābuddhe kartavyaṃ bhaktipūrvakam
bhaktyā vai mantraniṣṭhānāṃ tanmantro japakarmaṇi /
varṇavyatyayam āpanno luptastena svareṇa vā
svarādinādhikaṃ caiva mantraikārthapradaḥ sadā /
acirāt tatprayoktṝṇāṃ tathāpi kamalodbhava
atibhaktiprabhāvācca vāñchitaṃ saṃprayacchati /
yasmāt sadbhaktipūtānāṃ prapannānāṃ kramaṃ vinā
prasādam eti mantreśastvacirād bhāvitātmanām /
kiṃ punarvai kriyājñānasaṃpūrṇānāṃ tu pauṣkara
śraddhābhaktiparāṇāṃ ca bodhitānāṃ ca deśikaiḥ /
tasmāt samyak prasannānāṃ śāsane 'smin mahāmate
kāryaṃ dīkṣādikaṃ sarvaṃ bhaktānāṃ bhaktavatsalaiḥ /
mām asaṃpratipanno yo matprāptyarthaṃ karoti ca
mandamadhyamabhaktānāṃ kāmabhogaratātmanām /
bhavināṃ māmakī dīkṣā mohād vā sthāpanādikam
sa (? sā) nayatyacirāt tasya bhaktibījena vai saha /
svakarma karmatantraṃ ca siddhayaśca parāṅmukhāḥ
ihaiva śīghram abjākṣa dehānte gatasadgatiḥ /
ghoraṃ prayāti narakaṃ bhuktvaivaṃ duṣkṛtaṃ mahat
bhagavanmantramāhātmyāt tadvyāpāravaśāt tu vai /
saṃsargottham aghaṃ yāti prāksaṃskāravaśāt punaḥ
cīrṇaduścarito bhūyaḥ prāpnuyānmānuṣīṃ tanum /
prayatnam ācarecchubhraṃ yena śāntim avāpnuyāt
sāhaṅkāraṃ tam ācāryam abhaktaṃ nādhikāriṇam /
prāpnoti nūnaṃ sa labhet sakāmaṃ nārakīṃ sthitim
sarvagastvapi mantrātmā sarvānugrahakṛ [dṭa dvija /
yadyapyevaṃ hi tatrāpi na bhajet tatra sannidhim
pratimām arcya dehāntaṃ nūnaṃ māṃ na viśatyuta /
tatkṣaṇād bhūtavetālāḥ kurvantyarthādikakṣayam
anyadarśanasaṃsthā ye nānugrāhyā ato 'bjaja /
nāpāsyo hi tathā'cāryaḥ saṃsārabhayabhīruṇā
samyagbhaktipareṇaiva ḍambharāgojjhitena ca /
ata eva mahābuddhe pratiṣṭhākhyaṃ makhottamam
nirvartanīyam āmūlāt vaiṣṇavānāṃ hi vaiṣṇavaiḥ /
pauṣkara uvāca ---
caturṇāṃ brāhmaṇādīnāṃ bhagavadbhāvināṃ vibho /
hitārthaṃ jñātum icchāmi bimbāpādanameva ca
śrībhagavānuvāca ---
devārthaṃ vanayātrārthaṃ kuryād rakṣādike śubhe /
prāpte vanabhuvo deśe kṛte tad devatārcane
śāśvataṃ vanaparyante pāṣāṇaṃ vā hareddrumam /
cetasā suviśuddhena bhagavadyāgapūrvakam
saha tatpañcarātrajñaistathā ṛksāmapūrvakaiḥ /
bhaktaiḥ kriyāparaiḥ svacchairvinītaiḥ śilpibhiḥ saha
saṃyatair dīkṣitaiścāpi vṛkṣādyaṃ prāk samāharet /
pāṣāṇaṃ dhātavo mṛdvā mṛdu(?d)garbhāṃstu secayet
vanabhūmivanotthānāṃ dhātūnāṃ mṛtsvarūpiṇām /
saṃgrahaṃ vihitaṃ svalpaṃ melanīyaṃ ca tad dvije
pratimāpādanārthaṃ ca mahāmṛtsaṃcaye śubhe /
dhātudravyamayānāṃ ca mṛdgarbhāṇāṃ hṛdā saha
tārahāṭakatāmrotthareṇūnāṃ kamalodbhava /
vihitā yojanā nityaṃ mantramṛddāhaśāntaye
aṅgārakāṣṭhaparyantaṃ vanāntād upayujyate /
tatsarvaṃ vidhipūrvaṃ tu siddhikṛt syāt samāhṛtam
evam ādāya tu purā vṛkṣapūrvaṃ vanāvaneḥ /
tatra vā svagṛhoddeśe bimbāpādanam ācaret
vidhivat karmaśālāyām ājñaptaṃ guruṇā yajet /
śilpisvāmisvakaṃ paścāt svotthitena krameṇa tu
buddhimān yajamāno vā ārambhādeva santyajet /
sarvottame 'smin vyāpāre bhāvaṃ rājasatāmasam
nūnaṃ kaluṣabuddhīnāṃ na tatsaṃpadyate 'bjaja /
yadyeva paripūrṇaṃ vā vighnadoṣaśatākulam
karmaṇā prāktanenaiva sāttvikasyāpi padmaja /
ghaṭamāne 'ṅgavaikalyaṃ jāyate daurmanasyakṛt
atha tatra vidhānaṃ yad vihitaṃ tannibodha me /
varṇakaiścitrabimbasya gālitenāmbhasādinā
vihitāvayavānāṃ ca yojanā gandhabhāvitaiḥ /
sitaraktādikai rāgaiḥ pāvanair astramantritaiḥ
mṛdā mṛnmayabimbānāṃ madhvājyakṣīramiśrayā /
kauśayacūrṇayutayā suvarṇodakasiktayā
dārujasya tu saṃjāte bhede bhaṅge tu vābjaja /
yojanā vastrāśastrabhyāṃ vihitā śāntipūrvikā
sarvadā vihitaṃ tyāgam aśmajānāṃ bṛhatkṣate /
kṣate hīṣatkṣate jāte sati ratnaśalākayā
sahemayā ca vihitaṃ ghṛṣṭaśāṇasya gharṣaṇam /
kṣatasāmye kṛte caiva pratimā syād guṇāvahā
sthāpanaṃ sakṣatānāṃ ca karoti maraṇaṃ dhruvam /
gurośca (?ssa) yajamānasya śilpiśreṣṭhasya deśinām
kṣatam indriyacakrasthaṃ karturbhavati doṣadam /
ākarṇān nābhiparyantam agrasthaṃ putramṛtyakṛt
paścāddvaye tu jāyāyāḥ praṣṭhāṅgaṃ bhrātṛhānidam /
ākaṭeḥ pāyuparyantaṃ bhaginīnāṃ kṣayo bhavet
ūrumūlācca jānvantaṃ yatra yatra bhavet kṣatam /
dhanadhānyapaśūnāṃ ca kṣayakṛccācireṇa tu
jānoḥ pādatalāntaṃ ca bhṛtyavargasya doṣadam /
sarveṣām anukampārtham ātmanaścāpi kīrtayet
kartā kamalasaṃbhūta kṣatam akṣatatāṃ nayet /
kriyamāṇasya bimbasya madhūcchiṣṭojjhitasya ca
jāte 'vayavavaikalye hyanukalpam idaṃ śṛṇu /
vigrahārambhe kṣatadoṣaḥ bhagavatpratipattau tu jātāyāṃ sati tatra ca /
tattyāgaṃ ca vināśaṃ ca viruddhaṃ hyuttarottaram
bṛhad bimbādyapekṣāyāṃ dravyatyāgaṃ hi nocitam /
hemādīnāṃ tu dhātūnām utkṛṣṭānāṃ viśeṣataḥ
jāte 'vayavavaikalye śāntyarthaṃ yāgam ācaret /
bhūyaḥ saṃpūrya tasyāṅgaṃ viśeṣavidhinābjaja
kevalaṃ hema haimasya yathālābhaṃ kṣate kṣipet /
sarvaṃ ratnamayaṃ cūrṇaṃ dvādaśākṣaramantritam
etatpūrvaṃ tathā cānyadhātūtthānāṃ mahāmate /
īṣatsuvarṇamiśreṇa pūrayetsvena dhātunā
yadi vai vidhinānena kriyamāṇena pauṣkara /
na bhaveccittanairmalyam ācartavyaṃ kriyāntaram
saṃmatena guruṇāṃ ca prāgvad arcanapūrvakam /
āvīkṣayanti vai sākṣāt nayeccāmūrtatāṃ punaḥ
āpādyam aparaṃ tena bimbadravyeṇa cākṣatam /
sarvāvayavasaṃpūrṇaṃ manohāri vilakṣaṇam
saṃbhave sati tacchaśvad vinā kālāntareṇa tu /
yasmāt kamalasaṃbhūta saṃkalpād eva śāśvatam
sthānam āsādayantyāhustasya pūrvapitāmahāḥ /
prapitāmahapūrvāstu vivadanti parasparam
prāyaśo muktadoṣāstu santānena kṛtā vayam /
yāsyāmo vāsudevatvaṃ yadi cecchati tatpunaḥ
tataḥ śīghrataraṃ kāryaṃ pratiṣṭhākhyaṃ makhaṃ mahat /
prītaye cāturātmyānām anūnāṃ (?mīṣāṃ) tattvavedinām
ṛṣīṇāṃ vibudhānāṃ ca pitṛṇāṃ padmasaṃbhava /
mānavānāṃ ca bhūtānāṃ trailokyodaravartinām
bhinnāgamotthitād bhagnabimbād dhātumayād dvija /
kṛtabimbāntaraṃ kuryād evam āmuṣmikādikam
atastadeva vihitaṃ tad bhedaṃ vā tad anvayāt /
lokadvayodbhavaṃ yena kartāpnoti śubhaṃ mahat
saṃsthitānāṃ svadeśe ca vihitānāṃ dhanādinā /
dravyapramāṇaṃ kartavyaṃ pūrvair bhedair vibhājitam
yor'the vai bāndhavādīnāṃ kuryādvai pratimāṃ vibhoḥ /
sarvadoṣavinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati
svayaṃvyaktaṃ tathā saiddhaṃ vibudhaiśca pratiṣṭhitam /
ṛte viprādikairvipra devabimbaṃ niveśitam
vinyastaṃ tatra yanmantram aṅgamantraiḥ salāñchanaiḥ /
saha prayāti svaṃ sthānaṃ bimbaṃ tyaktvā kriyāṃ vinā
śaptvācāryaṃ tathā kartrā yadarthaṃ ca pratiṣṭhitam /
piśācabhūtavetālāḥ sayakṣāścaiva rākṣasāḥ
sthānaṃ ca pīṭhaṃ bimbaṃ ca dhvajāntaṃ saṃśrayanti ca /
evaṃ jñātvā mahābuddhe tathā kāryaṃ śubhepsunā
pratiṣṭhitasya bimbasya yathā saṃpadyate śubham /
pūjāhomapradānaiśca vāditraiḥ saha gītakaiḥ
svagṛhe calabimbasya puṣpadhūpādikīṃ sthitim /
sarvakālaṃ yathāśaktyā bhaktaiḥ kāryā śubhāptaye
yāvajjīvāvadhiḥ kālaṃ tattvamantrair adhiṣṭhite /
traikālyaṃ calabimbe tu mantraṃ mantrī svakaṃ yajet
dvādaśākṣarapūrvaṃ vā sāmānyaṃ guruṇāṃ purā /
nyastaṃ saṃpratipannānāṃ bhaktānāṃ hitakāmyayā
saṃhṛtyaivaṃ yathāśāstraṃ bhaktyā bhogaphalāptaye /
nivedya mātrāsahitaṃ svagurorbhavaśāntaye
tadaṅghrigau karau kṛtvā vijñāpya natamastakaḥ /
tvayā dehaparityāgakāle yogyasya vā mama
nyastavyaṃ vaiṣṇavaiḥ pūrṇaṃ madanugrahakāmyayā /
dehasaṃnyāsakāle tu svaśiṣyasyānukampayā
evaṃ hi guruṇā kāryā yogyasyānyasya codanā /
tenāpyanyasya dehānte saṃyatasya mahāmate
satkriyasya ca bhaktasya tad abhāvānmahāmate /
sthitirvāyatane vipra vidheyā gṛhamedhinā
asaṃpattestu bhogānām annādyaṃ saṃparityajet /
vibhorārādhanārthāya śuciḥ snātaḥ prasannadhīḥ
mūrdhni dattvāmbunārghyaṃ prāk sapuṣpaṃ kevalaṃ tu vā /
ambupūjeyamādyā vai bhogānāṃ mūlameva hi
yato rasamayāḥ sarve tadrasaḥ parameśvaraḥ /
nārāyaṇākhyo bhagavāṃstadarghyaṃ cottamaṃ smṛtam
pādayostatpunardadyāt bhogajālaṃ yato 'khilam /
svakāraṇapuṭāntastham ānantyam upayāti ca
acirād eva bhaktānāṃ mantriṇāṃ mantrayājinām /
kṣmānalāmbaravāyavyavibhavenāpi yadyapi
puṣpadhūpādayo bhogā mantrāntāḥ parikīrtitāḥ /
tatrāpi rasamūlā vai vyaktisteṣāṃ tadātmikā
sthitamānandabhāvena khādīnāṃ caiva tadrasam /
sarvaḥ sarvatra vai yena rasiko dṛśyate 'bjaja
ityevaṃ mānavīyānām arcanāṃ kamalodbhava /
calānām acalānāṃ ca saṃsthānaṃ samudāhṛtam
muktvā dvijendrakarmārcām anyāṃ vai vaiṣṇavīṃ calām /
nārkarudrendrasaṃsthānāṃ saṃsthānaṃ bhagavadgṛhe
vihitaṃ pratimānāṃ ca pramādajanakaṃ ca tat /
na mūrtyantaradevānāṃ mūrtayo vyūhalakṣaṇāḥ
bhuvanāntargatāḥ kāryā vidhinā susthireṇa tu /
prādurbhāvāntarāṇāṃ ca prādurbhāvāstathaiva ca
niṣiddhaṃ bhittigeheṣu uccastheṣu niveśanam /
devānāṃ bhavanādvāme ucchrāyā[?yā]masamaṃ vinā
yathoktaṃ mukhyakalpād vai hetvapekṣāvaśād bhuvaḥ /
vyatyayaṃ kartumicchedyaḥ śraddhābhaktipuraḥsaram
pūjāhavanapūrvaṃ ca ājñām ādāya daiśikīm /
tathaiva ca samūhotthāṃ bhuvanāntaravartinām
surāṇām arcitānāṃ ca kadācinna virodhakṛt /
anyathā kṣmāmarāṇāṃ ca bhaktibhāgānuvartinām
ādṛṣṭavigrahāṇāṃ ca pīṭhānām aśubhaṃ bhavet /
evam āyatanasthānāṃ gṛhītāntaravartinām
vibhavavyūhamūrtīnāṃ mantramūrter'cane sati /
vihitaṃ vaiṣṇavānāṃ ca viprādīnām upārjanam
ārādhanārtham ādau tu mantrāntam akhilaṃ tu vai /
mukhyatvenānukalpe hi yadanyasthaṇḍilādikaiḥ
ūnam aṣṭāṣṭakāccāpi bhogajālād asaṃbhave /
sarveṣām eva bhogānāṃ karmaṇāṃ kamalo 'dbhava
ūnādhikaviśālārthā bhagavadyāgalakṣaṇā /
vidheyā paramā śāntiḥ satataṃ ca śubhārthinā
pauṣkara uvāca ---
sarvadoṣapraśamanī yathā kāryātha deśikaiḥ /
śāntirmāntrī parā devī tām ādiśa jagatpate
śrībhagavānuvāca ---
sarvadoṣapraśamanaṃ bhaktānāṃ bhāvitātmanām /
hitaṃ pūrvoditaṃ cakraṃ paṅkajaṃ veśmavarjitam
yasmādvā sthāpya pīṭhaṃ ca viṣvaksenāntam arcanam /
nopuyajyati vai tatra ṛte sarveśvarārcanāt
vyatiriktā nirāśānām ambarasthāmbareṣu ca /
vidhijñena sthitiḥ kāryā ṛgvidarcāpayet tataḥ
pīṭham aśrānvitaṃ kṛtvā puraṃ tvācaraṇānvitam /
tatra pūrvoditanyāsaṃ kuryād ādhārapūrvakam
svadehavat tamālakṣya smṛtvādhyakṣaprakāśitam /
tad vācakena mūrtestu citsāmānyena sāṃpratam
yatheha ca savedyādi smṛtvā yuktasvavigrahe /
na hi sāṃkaryadoṣo 'sti adhyakṣādhiṣṭhite sati
tathaivādhāraśaktyādi viṣvaksenāntam arcanam /
nirdeṣaṃ maṇḍale kintu bhagavacchabdapūrvakam
sarvasya nāma coccārya tadante tvātmane namaḥ /
evam āsanadevānāṃ dharmādīnāṃ samarcanam
sthānabhedasthitānāṃ ca kṛtvā tadanu pauṣkara /
maṇḍale mantramūrtīnām āhūtānāṃ samarcanam
saṃpūrṇaṃ śāntaye tatsyād asaṃpūrṇam aśāntaye /
ataḥ svaśaktyā śāntyarthe sadānaṃ vahnitarpaṇam
bhagavadyāgapūrvaṃ tu sarvatra vihitaṃ sadā /
tacca jñānānuviddhena karmaṇārghyādikaiḥ saha
samyaktato da (?ra)yīṃ jñātvā sadravyaṃ saṃsthitaṃ śubham /
yathā bījāṅkurābhyāṃ tu ananyatvamanādimat
phalāptaye phalepsūnāṃ jagatyasmiṃstathābjaja /
anyonyānugatatvaṃ hi saṃsthitaṃ jñānakarmaṇoḥ
jñātavyam avivekācca budhyā tu suviśuddhayā /
bhagavadvāsudevākhyaparasya paramātmanaḥ
anugrahārtham ullāsaṃ jñānakarmasamanvitam /
mantramudrāsametaṃ ca karmiṇām anukampayā
tattvaśaktisamopetaṃ jñānādyairanvitaṃ guṇaiḥ /
aṇimādyaṣṭakenāpi siddhibījena vai saha
śāntaye sarvadoṣāṇāṃ śaśvat parapadāptaye /
parameśvarollāsaḥ (1) pārameśvaram ullāsam ityabhinnaṃ dvijottama /
parijñeyaṃ yathā vahnernirdhūmasyārciṣaḥ śubhāḥ
samudrasyormayo yadvad raśmayo bhāskarasya ca /
saṃkalpād bhaktipūrvāt tu sūryavaddhṛdayāmbuje
karoti nityam udayaṃ bhavyabuddheḥ mahāmahe /
saṃkalpalakṣaṇair bhogair makhairiṣṭvā tu pūrvavat
bahiḥ śubhataraiḥ paścāt bhogair ājyādikaistataḥ /
tarpitaścānalādhāre yathoktavidhinābjaja
deśikadvijamūrtiśca sānnapānadhanādinā /
paritoṣaṃ paraṃ nītaṃ śāntiṃ yacchati vai para(?rā)m
pauṣkara uvāca ---
karmaṇāṃ śāntikādīnām ādhāre maṇḍalādike /
dhyātam asya jagaddhātur jñātum icchāmyahaṃ prabho
śrībhagavānuvāca ---
vyaktiḥ saṃpūjyate yā yā jñānādyaiḥ sā guṇair yutā /
jñātavyā kamalodbhūta nityā sarvātmanā vibhoḥ
saṃsāraduḥkhaśāntyarthaṃ tajjā vā sā suśāntaye /
saṃyajed gocarīkṛtya bhaktyā suśraddhayā tu vai
vācakair dvādaśārṇādyaiḥ śaśvaccābhimatāptaye /
vicitrākṛtir astrāṅgavastrasragbhūṣaṇādikaiḥ
śaktipūtaiḥ susaṃpūrṇā tathānyaiḥ sādhanaiḥ svakaiḥ /
śuddhasaṃvinmayaṃ tvevaṃ vyaktavigraham ācyutam
pauruṣeṇa tu rūpeṇa smartavyaṃ satpadāptaye /
vapuṣā sundareṇaiva divyenāvikṛtena ca
muñcantam aniśaṃ dehād ālokaṃ jñānalakṣaṇam /
prayatnena vinā jñānaṃ nyāsakṛd dhyāyināṃ mahat
sragvastrābharaṇair yuktaṃ svānurūpair anūpamaiḥ /
cinmayaiḥ svaprakāśaistu anyonyarucirañjitaiḥ
pūrvakarmānalārtānāṃdhyāyināṃ svedaśāntaye /
svadattenducayotthena hlādeyad gogaṇena tu
vidyākalābhidhe śaktī saṃdhatte śaṅkhacakravat /
jñānakriyātmake viddhi icchāsaṃvalite 'bjaja
anantaśaktir bhagavāṃstam anantaguṇaṃ smṛtam /
dṛśyadṛṣṭāntasūryenduvahnitattvair vilakṣaṇam
svabodhapratyayenaiva iyattāsya vidhīyate /
sarvam evaiṣa bhagavān kimu sarvam ataḥ param
dhyeyam asya yadā bhāti sā vidyā svātmani sthitā /
bhaktyā yathocitadhyānād etasmād eva śāntaye
evam asya paraṃ rūpaṃ paramaṃ vinibodhatu /
dhyāyināṃ bhavyabuddhīnāṃ paramānandadaṃ hi yat
dhanukuñcitanīlāliga (?da) litāñjanasannibhaiḥ /
karpūradhūsarairdivyaiḥ puṣpasaṃvalitāntaraiḥ
kirīṭamakuṭākrāntaiḥ śobhitaṃ suśiroruhaiḥ /
sthalābjakāśasaṃkāśapadmarāgaruciprabhaiḥ
pāṇipādatalai raktairvadanair adharādikaiḥ /
nāsāśravaṇarandhrāntair muktābhāsādikair dvijaiḥ
īṣadāraktagokṣīraśuddhanīlābjalocanaiḥ /
evaṃ hṛtpuṇḍarīke prāk puṇḍarīkākṣam acyutam
nānāmantraprabhākāntidhyānam icchāpradaṃ bhavet /
bahirvai maṇḍale dhyānaṃ bhavaduḥkhaṃ nayet kṣayam
parasmād bhagavattattvād ananyatvena vartate /
atra sthitaṃ bahirjñeyaṃ mantravyūhaṃ sadoditam
nānāvyaktisvarūpeṇa bhavināṃ mokṣadaṃ hi yat /
tatra tāvat parijñeyā kramaśo vai puroditāḥ
nirdiṣṭalakṣaṇā brahman varāhādyāstu śaktayaḥ /
tāsāṃ vyaktaṃ kramād dhyānaṃ yathāvat prāk prakāśitam
parasya brahmaṇastvevaṃ nityā vā vyāpakāmalā /
mūrtirvai vāsudevākhyā tvabhedena sthitābjaja
jvālā jyotstnā prabhā yadvat vahner indor vivasvataḥ /
svecchayā yo 'bhimānākhyarūpaṃ dhatte yathoditam
anugrahārtham evaṃ vai bhagavanmantraśaktayaḥ /
vyayañjayanti svakaṃ rūpam ābhimānikam uttamam
yamālambyācireṇaiva japād dhyānāt samarcanāt /
sarvam āpnoti mantrajñaḥ tava bhaktipradaḥ sthitaḥ
sāhajaṃ prākṛtaṃ karmabandhaṃ karmātmajaṃ hi yat /
saṃsthitaṃ hi yathā tāmraṃ dhātorabjaja kālikam
bhūtvā sarvajñaśaktiḥ sā svayaṃ mantratarātmanā /
kramāt karmātmatattvānām anuvedhaṃ karoti ca
bhaktiyuktam asaṃbādhaṃ śaśvad ye cāpnuvanti te /
pibanti paramaṃ brahma īśaṃ mantrātmanāptaye
labdhādhikārāḥ kramaśaḥ saṃprāpya sveśvare pade /
prayānti mantrasāmarthyād yasmānnāyānti te punaḥ
jñātvaivaṃ kamalodbhūta dhyeyāḥ pūjyāstathaiva hi /
ye pradhānatarā mantrā mūrtayo 'pi jagatprabhoḥ
ārādhanājjapād dhyānāt parijñānācca te śubham /
yacchanti padam ātmīyaṃ tat tad akṣayam ācyutam
dahanti vahnivat karmajālaṃ karmātmanāṃ mahat /
evaṃ jñātvābjasaṃbhūta suprasiddhaistu vācakaiḥ
dvādaśākṣarapūrvaistu ṣaḍaṣṭākṣarapaścimaiḥ /
svasaṃjñākhyaiḥ svabījairvā saṃprāptair deśikānanāt
smartavyā vāsudevākhyā dvibhedāḥ parameśvarāḥ /
catvāraścāniruddhāntāścaturvyūhavyavasthayā
evam anye varāhādyāścaturvyūhena vai saha /
tathaiva keśavādyā ye dvādaśāḥ (?śa) saṃprakīrtitāḥ
anujjhitasvarūpasya nānāmūrtiyutasya ca /
nānāvyatyayasaṃsthasya yajanaṃ caturātmanaḥ
yat tu nānārthasiddhyarthaṃ tathā ruciguṇāptaye /
samyag jñātvā tu ṣāḍguṇyaṃ mahimā śāntatā parā
prāptum icchati yacchīghraṃ dhīmatā tena pauṣkara /
pūjanīyaṃ yathāvastham adhyakṣāntaṃ hi kevalam
prāgvadvibhavamūrtīnāṃ pañca vyūhādyapekṣayā /
aiśvaryapūrvaṣāḍguṇyaṃ cāturātmyādyam icchati
sapradyumnācyutādhyakṣavāsudevādyam arcayet /
yaḥ punarmūrtipūrvaṃ tu icched guṇagaṇaṃ mahat
saṃkalpasiddhayaḥ sarvā vividhāścāṇimādayaḥ /
sarveśvaro 'nugantavya adhyakṣāntaṃ tu sācyutam
pradyumnāntaṃ tu satataṃ samādhāvarcane hitam /
mukhyatvena tu vai yasya calādyaṃ guṇasaṃgraham
pratibhāti gurorvaktraṃ dhīraṃ tasyārcane punaḥ /
vāsudevācyutādhyakṣakramaṃ pradyumnapaścimam
ṣaṭkaṃ tu vīryapūrvaṃ vai icchatyārādhanāttu yaḥ /
apradyumnaṃ tam adhyakṣamacyutaṃ saṃyajettadā
tejaḥpūrvaṃ tu ṣāḍguṇyaṃ yor'canād abhivāñchati /
tasyārcane tu vihitaṃ bhūyo 'dhyakṣādikaṃ trayam
prāgarcanāttu mūrtīnāṃ kevalād arcanāt tu vā /
kaivalyaṃ bhagavattattvaṃ mantrajñaḥ samavāpnuyāt
mūrtitrayaṃ tadante yat sarvagaṃ yadyapi sthitam /
tathāpi viśvavibhavaṃ yatsatyaṃ tvātmanā prabhuḥ
jñātvaivam arcanīyaṃ tu tameva samanantaram /
jāgrad īśvaram adhyakṣaṃ tvayā nāthātmanā saha
trayāṇām acyutādīnāṃ prāthamyena tu pūjanāt /
tatpadeṣvādidevasya kramād ārādhayet trayam
cāturātmīyayogena guṇānām evam arcanam /
kuryād vai vidhivanmantrī yathā tadavadhāraya
jñānaṃ balamathaiśvaryaṃ vīryaṃ ca tadanantaram /
catuṣṭayam idaṃ bhinnaṃ yajanāt siddhikṛt sakṛt
balam aiśvaryavīrye ca tejoniṣṭhaṃ catuṣṭayam /
yaṃ ya icchatyabhimataṃ parijñānād avāpnuyāt
tejaḥ śaktistathā jñānaṃ balaṃ vīryāntam eva hi /
iṣṭaṃ catuṣṭayaṃ dadyāt mantriṇām idam abjaja
jñānātmane samuccārya praṇavādyaṃ padaṃ śubham /
yathā jñānaguṇasyoktaṃ sarveṣām evameva hi
anujjhitakrameṇaiva vyatyayenoditena ca /
mokṣabhogāptaye tvevam arcanaṃ vividhaṃ smṛtam
bhedabhinnaṃ jagadyoner abhedena yajet punaḥ /
dvādaśāre mahācakre tathāsaṃkhyacchadodare
guṇātītastu bhagavān pūrvavat kaṇikāntare /
dvādaśākṣaramantreṇa patragaṃ hi tadakṣaraiḥ
namaḥ praṇavasaṃruddhaiḥ prādakṣiṇyena prāk padāt /
prāptaye guṇabhūtānāṃ ṣaṭkayuktaṃ hi yacca te
divyānāṃ cāturātmyānāṃ trayaṃ saṃcaritaṃ hi yat /
trayaṃ guṇamayaṃ cānyat cākārāṇāṃ kramād yajet
upāyaistaiḥ phalaprāptyai tasmād yaṣṭavyam icchayā /
bhaktiśraddhāsametena jñānapūrveṇa karmaṇā
svavarṇāśramadharmeṇa saha samyak samādhinā /
ā anugrahakālācca yāvajjīvāvadhi dvija
tīvraprabhāvaśāntācca jñānam ārādhanena ca /
dehenānena tenaiva hyanenānyatareṇa vā
mandamandavaśād bhāvavaśād amarapūjitaḥ /
evaṃ yad adhikāreṇa kuryād ārādhanaṃ hi yaḥ
bhogairyathoditaiḥ śuddhaiḥ kriyābhirvividhaistataḥ /
niṣpattau tu kriyāṅgānāṃ hṛdāstrārghyaṃ svamantrarāṭ
nānarcitaṃ vibhorbhogaṃ kalpitaṃ vinivedya ca /
praṇavādyantakenaiva sanamaskapadena tu
kalpayāmīti nāmnā tad bhogānāṃ vidhyupārjanam /
dhiyā nivedanaṃ teṣāṃ śirasāvanatena yat
samarpaṇe yad vijñeyaṃ vācakena hṛdeśvarāt /
pūrakeṇa hṛtānāṃ prāk bahiḥsthānāṃ krameṇa tu
hṛdayaṅgamasaṃjñaṃ yat pañcakaṃ tvarhaṇādikam /
kṛtam añjalimudrāyāṃ śraddhāpūtena cetasā
nivedanīyaṃ bahudhā yathāsaṃbhavameva vā /
paramāśritya vai yattu indriyaiḥ saṃyataiḥ saha
vadanaṃ nāsikārandhre sthagayitvāmbareṇa tu /
svaśvāsopahataṃ caiva na bhavet tad yathābjaja
subharjitānāṃ bījānāṃ prasavaṃ na punaryathā /
kriyāphalānāṃ ca tathā prathamaṃ cācyutārcanāt
āstāṃ tāvanmahābuddhe karmasaṃjñaṃ hitāccayutam /
phalahīnaṃ hi cāmūlād bhavakṣayakaraṃ param
aśvamedhādayo yajñā nūnaṃ karmaphalapradāḥ /
te 'pi sanmantrabhaktānāṃ na yacchanti phalaṃ svakam
jñasvabhāvāstu vai yajñāḥ samyagbudhvā parāśayam /
yachanti paramāṃ śāntiṃ bhagavattattvavedinām
svargādyaṃ phalamanyeṣāṃ martyabhogaṃ tu vepsitam /
phalam āmuṣmikaṃ caiva aihikaṃ vābjasaṃbhava
kṛtvā buddhiniviṣṭaṃ tu japādīn śraddhayā caret /
bhaktipūtena viprendra tātparyeṇa tu vai saha
sāṅgaṃ saparivāraṃ ca iṣṭvaivam ajam avyayam /
śaktivyaktivibhedena ādimūrtikramāttu vai
ṛṅmayenātha yajuṣā pūjanīyaṃ tameva hi /
acirākhye pade mantre tantrair abhimatāptaye
paraṃ brahma paraṃ dhāma pavitraṃ paramaiśvaram /
sāmarthyād acyutaṃ netrā nāmnā yatsamudāhṛtam
vyaktam asya parabrahma kvacinnayanalakṣaṇam /
antarnigūḍhamantrāṇāṃ vartate 'nyatra vai bahiḥ
ata eva ṣaḍaṅgāni pañcāṅgāni mahāmate /
vācakāni tu vācyāni yuktānyārādhanāttu vai
netrākhyaṃ bhagavattattvaṃ yadaṅgebhyo 'tiricyate /
śiro 'mbare tu mantrāṇāṃ pradhānetaravartinām
svabījaṃ viniyoktavyaṃ sthityarthaṃ prāk prabhātmakam /
parāvarasvarūpeṇa smaret tatsthaṃ digīśvaram
audayena tu yogena mantrāṇi ca parāt padāt /
yathākramasthānyāhūya arcanāvasaraṃ prati
niveśya ca yathāśāstram astrāvaraṇapaścimam /
saṃpanne vidhivad yāge punaḥ sarveśvare harau
kramāt pravilayaṃ kuryāt sādhakaḥ siddhim icchatām /
evaṃ niyantṛśaktir vai netrākhyā pārameśvarī
prabhā (?bha) vatvena mantrāṇām apyayatvena vartate /
bahirvā kamale hārde smartavyā sāmalāntare
niṣedhākhyena bījena sānusvāreṇa svenaṃ ca /
sahasrānalasūryenduvarāhāyutabhāsvarā
vācyavācakayogena mānanīyaṃ sadaiva hi /
sahasṛṣṭisvareṇaiva sṛṣṭau sarvaṃ yad īpsitam
bhogabījam akhaṇḍaṃ ca pratīpaṃ mantriṇāṃ punaḥ /
śaśvad ajñānānusiddhaṃ ca saṃprayacchati pūjanāt
nityamantropasaṃhāravelāyām udaye 'pi ca /
yathāvad ādau boddhavyaṃ kramān mantraṃ yathāsthitam
bījaṃ piṇḍaṃ padākhyaṃ ca tathā mantraṃ salakṣaṇam /
bhedam etaddhi mantrāṇāṃ phalaṃ bhedena cānvitam
nānāvācyasvarūpeṇa yataḥ sarveśvaraḥ sthitaḥ /
catuṣprakārair amalairvācakair upacaryate
vācakānāṃ hi vācyānām evamasti parasparam /
āpekṣikaṃ vaiśvarūpyaṃ saṃsiddhe niyame sati
vinā piṇḍākṣarairbrahman saṃjñākhyaiḥ padalakṣaṇaiḥ /
svakairbījākṣaraiḥ kuryād vācyasya parikalpanam
sopāṅgānāṃ tu cāṅgānāṃ dvādaśānāṃ svasaṃjñayā /
kevalānāṃ tu ṣaṇṇāṃ vai pañcānām api cecchayā
te 'nusvārayutāḥ sarve kāryāḥ praṇavamadhyagāḥ /
nyāsātmavān manomūrteḥ sāmānyārādhane param
karmānurūpamante tu namaskārādikaṃ nyaset /
tathā phalābhisandhāne namaskāraḥ prakīrtitaḥ
saṃprāptau tvaṇimādīnāṃ svāhākāram udīrayet /
āpyāyane tu vai vauṣaṭ sarvatra kamalodbhava
vaśyārthe cāpi vidveṣe duṣṭoccāṭanakarmaṇi /
huṃphaṭkāraṃ ca vihitam anyonyaprītaye vaṣaṭ
tṛptyarthe balidāne ca tejaso hyabhivṛddhaye /
ṛte sapraṇavād vipra namaskārapadāt tu vai
mantrāṇāṃ karmasaṃnyāsakartṝṇāṃ jātayo 'parāḥ /
niṣiddhāstatphalopetāstathā siddhāntināṃ nṛṇām
mantrasiddhāntavetṝṇāṃ mantrajñānāṃ viśeṣataḥ /
tathā tantrāntarajñānāṃ mantriṇāṃ kamalodbhava
saha jātigaṇenaiva vidhinā mantrasiddhayaḥ /
phalārthinām anujñātāḥ kāmabhogaratātmanām
prakṛtipratyayādhīnā mālāmantrādikāstu ye /
śrutimantraiḥ samopetāstutimantrāśca ye smṛtāḥ
āvarjayanti tajjñānāṃ satataṃ cittam abjaja /
natinaḥ praṇavādyā ye tyāgapiṇḍaṃ tathābjaja
mantrāṇāṃ vividhārthānāṃ teṣāṃ vai pārameśvarī /
śaktirnityoditā sūkṣmā sattākhyā jñānalakṣaṇā
āviśvasādhanaṃ kāryā teṣām icchā kriyābjaja /
vikāsayati sad vipra pradāne muktaye 'pi ca
bhaktikriyāparāṇāṃ ca hitārthaṃ nityasevinām /
vidvān yathoktanītyā tu oṣadhyo mūlam ūrdhvagāḥ
dagdhāgnināpi kurvanti samyagjñātakriye bhuvi /
kiṃ punastvāgamajñaistu bhaktyā tu vidhipūrvakam
upadeṣṭā prabuddhānāṃ kurvanti ca manohitam /
teṣāṃ gantā rahaḥ sarvaṃ baddhādyaṃ śabdaḍambaram
hitaṃ yat padamantrāṇāṃ samāśrityānupūrvakam /
pauṣkara uvāca ---
jñātum icchāmi bhagavan kālabhedena vai saha /
svarūpaṃ mantrasiddhānām āgamānāṃ yathāsthitam
kālabhedaḥ ---
śrībhagavānuvāca ---
kālam ekaṃ dvijaśreṣṭha tad vyāpāravaśāt punaḥ /
bhinnamābhāti kartṝṇāṃ bhagavadbhāvināṃ tu vai
nāḍikākalitaṃ yad vai ahorātraṃ tu ṣaḍṛtu /
pañcadhā viṣamāṃśaistad āprabhātād vibhajya ca
brāhmaṃ muhūrtam āsādya mantrajñaḥ prayataḥ śuciḥ /
śodhayitvā svakaṃ deham āyāmādyair yathoditaiḥ
mantravinyastadehotthaṃ kuryān mantrārcanaṃ tataḥ /
japastotrāvasānaṃ ca yāvad ādityadarśanam
kuryād bhogārcanaṃ paścāt puṣpamūlaphalādikam /
gate dināṣṭame bhāge snānapūrvaṃ samācaret
prāgvadārādhanaṃ mantraṃ tṛtīyapraharāvadhi /
tataścaturthaprahare śāstrādhyayanam ācaret
cintanaṃ śravaṇopetaṃ vyākhyānaṃ svadhiyecchayā /
astaṃgate dinakare āsādyārādhanālayam
kuryānmantrārcanaṃ samyagjapadhyānasamanvitam /
āsādya śayanaṃ paścāt smarenmantreśvaraṃ hṛdi
kṣapayitvā niśāṃśaṃ tu utthāya śayanāt tataḥ /
yogaṃ yuñjīta vai māntraṃ prāgvaddhṛtkamalodare
talpam āsādya vai bhūyaḥ prabuddhaḥ kamalodbhava /
utthāya śayanaṃ tyaktvā tataḥ pūrvoktam ācaret
kālabhedam imaṃ viddhi śāstrabhedam athocyate /
kartavyatvena vai yatra cāturātmyam upāsyate
kramāgataiḥ svasaṃjñābhibrāhmaṇair āgamaṃ tu tat /
viddhi siddhāntasaṃjñaṃ ca tatpūrvam atha pauṣkara
nānāvyūhasametaṃ ca mūrtidvādaśakaṃ hi yat /
tathā mūrtyantarayutaṃ prādurbhāvagaṇaṃ tu vai
prādurbhāvāntarayutaṃ dhṛ (vṛ) taṃ hṛtpadmapūrvakam /
lakṣmyādiśaṅkhacakrākhyagārutmyasadigīśvaraiḥ
sagaṇair astraniṣṭhaistu taṃ viddhi kamalodbhava /
mantrasiddhāntasaṃjñaṃ ca śāstraṃ sarvaphalapradam
vinā mūrticatuṣkeṇa yatrānyad upacaryate /
mantreṇa bhagavad rūpaṃ kevalaṃ yāgasaṃyutam
yuktaṃ śriyādikenaiva kāntāvyūhena pauṣkara /
bhinnair ābharaṇair astrair āvṛtaṃ ca savigrahaiḥ
tantrasiddhāntasaṃjñaṃ tacchāstraṃ bhogāpavargadam /
mukhyānuvṛttibhedena yatra siṃhādayastu vai
catustridvayādikenaiva yogenābhyarcite tu vai (?na tu) /
saṃvṛtāḥ parivāreṇa svena svenānvitāstu vā
yacchaktyārādhitaṃ sarvaṃ viddhi tantrāntaraṃ tu tat /
evaṃ nānāgamānāṃ ca sāmānyaṃ viddhi sarvadā
nāmadvayaṃ ca siddhāntaṃ pañcarātreti pauṣkara /
ekaikaṃ bahubhirbhedair āmūlādeva saṃsthitam
nānāśayavaśenaiva siddhādyaiḥ prakaṭīkṛtam /
saṃkṣiptaṃ saprapañcaṃ ca tṛtīyam ubhayātmakam
setihāsapurāṇaistu vedair vedāntasaṃyutaiḥ /
ye janmakoṭibhiḥ siddhāsteṣām anto 'tra vai smṛtaḥ
(ya) tasmāt samyak paraṃ brahma vāsudevākhyam avyayam /
etasmāt prāpyate śāstrād jñānapūrveṇa karmaṇā
siddhāntasaṃjñā viprāsya sārthakā ata eva hi /
purāṇaṃ vedavedāntaṃ tathānyatsāṅkhyayogajam
pañcaprakāraṃ vijñeyaṃ yatra rātryāyate 'bjaja /
phalotkarṣavaśenaiva pañcarātramiti smṛtam
sadāgamākhyaṃ mūlaṃ tu parabrahmaprakāśakam /
divyasiddhipradaṃ caiva śāntikṛd vighnakarmaṇām
Original text: Pauṣkarasaṃhitā 27-43 · Edition: Prabhakar Pandurang Apte: Pauṣkarasaṃhitā : dvitīyo bhāgaḥ, Tirupati 2006 (Rashtriya Sanskrit Vidyapeetha Series, 120) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0