Pauṣkarasaṃhitā 27-43 · Chapter 37
janmābhyāsavaśāccāpi nūnaṃ karmakṣayo bhavet /
iti śrīpāñcarātre mahopaniṣadi pauṣkarasaṃhitāyāṃ āyatanavicāro nāma ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ ||
(samudita ślokasaṃkhyā 461)
atha saptatriṃśo 'dhyāyaḥ
pauṣkara uvāca ---
pādamudrāṅkitānāṃ ca upalānāṃ jagatprabho /
cakrapadmāṅkitānāṃ ca nyāsaṃ saṃskārapūrvakam
ādhārāṇāṃ tathānyeṣāṃ jñātum icchāmi sāṃpratam /
evaṃ cānādisiddhānāṃ pāṣāṇānāṃ jagatpate
śaṅkhādyair aṅkitānāṃ ca lāñchanaiḥ pārameśvaraiḥ /
prāptaiḥ saṃpūjanārthaṃ tu gṛhasthairvā vanasthitaiḥ
anyeṣāṃ caivamādīnāṃ yāganiṣpattaye tu vai /
calānām acalānāṃ ca saṃvidhānaṃ mamādiśa
śrībhagavān uvāca ---
āpāditaṃ purā dravyaṃ śilpinā ca yatātmanā /
kṛtvā saṃskārasaṃśuddhaṃ dravyaiḥ prāṅ mantraprabhāvitaiḥ
yatra yatrānurūpaṃ ca tatra tannyāsam ācaret /
tadānugrahaśaktyantam ākṣiteḥ kamalodbhava
mantrāṇāṃ sannidhiḥ kāryaścalapīṭhe tu kevale /
tātkālikaṃ tu vihitaṃ nirodhaṃ tatra cārcanam
ādhāraśakter ārabhya mantragrāmasya pauṣkara /
susthire sannirodhaṃ ca sarveṣāṃ vihitaṃ sadā
tatrāvāhya yajen mantram iṣṭvā cotthāpayet punaḥ /
na hitaṃ pūjyamantrasya pūjākālaṃ vinābjaja
sādhanāt sannimittatvāt jñānenātra nirodhanam /
puṣpādyāharaṇe kāle pratyahaṃ parameśvaraḥ
anugrahaparastvāste sa tatraiva khaśabdavat /
calabimbena saha vai ekībhāvagatasya vā (vai)
pīṭhasya mantravinyāsaṃ vihitaṃ calapīṭhavat /
susthirasyaikayonervā viyoge susthirasya ca
mantrāṇāṃ vihitaṃ nyāsaṃ sthirapīṭhoditaṃ tu vai /
āpādād brahmarandhrāntaṃ calabimbasya pauṣkara
prākṛtānāṃ tu tattvānāṃ kuryād vai sanniveśanam /
kṣityādikānāṃ pādāntam avyaktād vā dharāntimam
sarvatattvamayaṃ mantraṃ tasya vā kevalaṃ hṛdi /
prādhānikaṃ yojanīyam abhinnaṃ tattvakāraṇam
athejyāvasare prāpte mantratantre niyojayet /
jaḍatvavinivṛtyartham tattvamantragaṇasya ca
jīvabhūtaṃ tu taṃ vipra nityaṃ śuddhaṃ sadoditam /
sāṅgam āvāhya mantraṃ ca lāñchanādyaiḥ pariṣkṛtam
upasaṃhṛtya tatrasthaṃ niṣpanne vārcane sati /
vinyāsam upasaṃhāraṃ māntraṃ yatsamudīritam
tīrthakṣetradharāṇāṃ ca vihitaṃ tatpravāsanam /
nityapratiṣṭhite bimbe prāsāde svagṛhe 'pi vā
anyatra vāṅkaṇādau tu tasya kuryāt nirodhanam /
ādhārapīṭhamantraistu lāñchanīyaiḥ svakaiḥ saha
asthirāṇāṃ pratiṣṭhānāṃ viśeṣam idam ācaret /
yathodite tu saṃpanne sthāpite parameśvare
kuryāt tato 'nuvedhaṃ ca ādhārācca śikhā vi(?va)dhi /
sāmarthyaśaktasūtreṇa īśvareṇākṣayena ca
sati yena viluptasya vimbādyair anvitasya ca /
na jahāti mantraughastasya kālāntareṇa ca
aprabuddhaḥ prabuddho vā tasminnāyatane pumān /
niveśayati yo bimbam aparaṃ dravyajaṃ tu vā
tadvijñānānuviddhaṃ ca jāyate samanantaram /
evaṃvidhasya jñānasya trailokye 'smin hi padmaja
pratītyāyatanatvena bhavatyācandratārakī /
sanniveśaṃ jagaddhātur yatra yatsiddhasevitam
tad asiddhairna netavyam anyathātvaṃ malīmase /
[ṭa yastajjñastattvavid bhaktaḥ śraddadhānaḥ sadāstikaḥ
budhvāvaniviparyāsamekaṃ kālāntarodbhavam /
prayatnaiḥ sucikitsyaṃ yat tad aṃtardhānaśaṅkayā
prasannādyaiḥ samādāya tadājñāṃ vratapūrvikām /
praṇavena mahāyogaṃ(?yāga)pūrvaṃ pūrṇāntam arcanam
samāpādya sadānaṃ ca sanniveśyāsane 'pare /
parameśvaram anyathā jāyate tasmin sade(?ha)
vyādhitaskaradurbhikṣaṃrāṣṭrabhaṅgapuraḥsaram /
āgāmi vartamānaṃ ca deśaṅgādyupaplavaiḥ
cālanaṃ vidhipūrvaṃ tu tu kṛtaṃ nāniṣṭadaṃ bhavet /
punaranyatra vā tasmin sthāne kuryācca yojanam
yathāśāstroktavidhinā samyagutsavapūrvakam /
kintu prabodhayenmantraṃ tantraṃ yatsakriyāṃ vinā
sthitaṃ śāntasamānau (?dhau) tu āśraye cākṣaye sati /
cālanād vidhinirmuktād doṣaḥ saṃcālakasya yat
taddhomārcanadāne tu sthāpanāt prāk samaṃ nayet /
susthiraṃ vācalaṃ bimbaṃ tatra kṛtvā niveśya ca
gobhūsuvarṇadānaṃ ca yathāśaktyā samācaret /
dhātumṛcchailadārūtthaṃ vastrādiṣvatāritam
akasmād bhagavad bimbaṃ dhatte vai mlānatāṃ yadi /
vyatyayāt tatkriyālopād akālaparipūjanāt
mahadbhayaṃ sarāṣṭrasya pūjakasya janasya ca /
tasmānmantravaraṃ sāṅgaṃ tantrasaṃśodhitaṃ ca yat
kalaśe maṇḍale 'gnau tu saptāhaṃ tarpayet kramāt /
hemantaśaiśire kāle daivīm arcām tu śailajām
snāpayitvārcayitvā ca vidhidṛṣṭena karmaṇā /
suvastraveṣṭitāṃ kṛtvā gavyena haviṣā tataḥ
āpīṭhāt piṇḍatāṃ nītvā rañjayeccandanādinā /
patracchedamayaiḥ puṣpaiḥ sitādyair api (?picu) nirmitaiḥ
nānādeśodbhavaiścānyaiḥ sitaiḥ pītādikaiḥ śubhaiḥ /
chāyāmārutasaṃśuṣkaiḥ haritairbhedasaṃyutaiḥ
pūjāṃ yathoditāṃ kṛtvā bhūṣaṇairvividhaiḥ saha /
vāsasā sthūlaśuklena kārpāsenāvakuṇṭhya ca
kuṅkumenāmaleṃnaiva kambalenāvikena vā /
sitena sughanenaiva abhuktenāhatena ca
śītakāle hyatīte tu apanīyājyakambalam /
pāvanārthaṃ dvijendrāṇāṃ nṛpāṇāṃ bhāvitātmanām
bhaktānāṃ nāgarādīnāṃ yacchet saṃprārthitaṃ kramāt /
bhūtaye 'śubhaśāntyarthaṃ rakṣārthaṃ prārthanaṃ kramāt
vijayenāpamṛtyūnāṃ vyādhīnām upaśāntaye /
prāpte nidāghakāle tu pratyahaṃ śītavāriṇā
yathoktena vidhānena kuryāt snānam adhikramāt /
masūramāṣacūrṇena rajanīśālijena ca
samudvartya ca saṃkṣāṣya haviṣābhyañjanādinā /
vāsasā nirmalaṃ kṛtvāṃ candanena sitena ca
śītakenodakenātha kṣālanīyaṃ tadālayam /
saṃmārjya gomayenaiva kṛtvā bāhyopalepanam
vikīrya patrapuṣpāṇi kumudotpalapaṅkajān /
jalārdraistālavṛntaistu vījayet bimbam ācyutam
stutvā ca vividhaiḥ stotraiḥ svareṇoccatareṇa tu /
tataḥ pradakṣiṇīkṛtya dvicatuḥsaṃkhyayābjaja
naikaṃ tripañcasaṃkhyaṃ ca gaṇanāviṣamaṃ ca yat /
yataḥ samo hi bhagavān devaḥ sarvasya vai hariḥ
saṃnyāsī daṇḍavatkuryāt praṇipātaṃ ca sarvadik /
pradakṣiṇasamopetaṃ bahudhotthāya cāgrataḥ
vihitaṃ snātakādīnām anyeṣām evam eva hi /
sahāntaḥkaraṇenaiva bhaktiyuktena cetasā
natapṛṣṭhaśirojānulalāṭataṭahṛtkaraḥ /
gṛhastha ācarennityaṃ praṇāmaṃ sapradakṣiṇam
smarannaṣṭākṣaraṃ buddhyā asakṛt vitate kṣitau /
saṅkaṭe sati bhūbhāge bhagavatyagrataḥ sthitaḥ
yathā tu bhaktitaḥ kuryāt baddhvā tu karasaṃpuṭam /
hṛddeśe mūrdhni kampaistu saha sarveśvaraṃ smaret
kṛtenānena vidhinā svaśaktyā valitena vā /
yatheṣṭaṃ phalam āpnoti pumān bhaktikriyāparaḥ
niṣkāmaḥ śāśvataṃ sthānaṃ prāpnuyāt surapūjitam /
bhaktaiḥ saṃpūjitaṃ bhaktyā ye paśyanti jagatprabhum
śraddhayā cānumodante te 'pi tatphalabhāginaḥ /
saṃsārakṣayam akṣayyaṃ karmir(?ma)ṇāṃ kṣayam eti ca
dvividhena hyupāyena nānyathā tu kathañcana /
samantrācca kriyākāṇḍāt saṃpūrṇāt pañcalakṣaṇāt
samyagbodhaparijñānāt bhagavad bhaktirañjanāt /
karmaṇā manasā vācā yo nityaṃ bhagavanmayaḥ
śāsane tvadhikārīṇām avatiṣṭhettu tattvataḥ /
pāramyaṃ vetti śāstrasya mokṣadasyācyutasya ca
Original text: Pauṣkarasaṃhitā 27-43 · Edition: Prabhakar Pandurang Apte: Pauṣkarasaṃhitā : dvitīyo bhāgaḥ, Tirupati 2006 (Rashtriya Sanskrit Vidyapeetha Series, 120) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0