Language

ENहिગુ
Scripture Library

Pauṣkarasaṃhitā 27-43 · Chapter 36

36.1

iti śrīpāñcarātre mahopaniṣadi
pauṣkarasaṃhitāyāṃ dhūpādhāralakṣaṇo nāma
pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ ||
oṃ
atha ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ |
pauṣkara uvāca ---
bhagavan jñātum icchāmi tvayā yat samudīritam /
mahātmano 'nuvidhdaṃ ca lakṣaṇenopalakṣitam

36.2

yad yad āyatanaṃ divyaṃ sidhdāyatanam eva ca /
nṛṇām upāyabhūtaṃ yad ajñānāṃ jñāninām api

36.3

yatrārādhanapūrvaṃ hi māntram abhyeti mantriṇām /
śaśvat prasannatā deva tathā tattvajayo mahān

36.4

nirvighnena bhavatyāśu snātakabrahmacāriṇām /
yatīnāṃ muktasaṅgānāṃ viratānāṃ gṛhāśramāt

36.5

śrībhagavānuvāca ---
ākṣiter bhedabhinnaṃ vai māyāmayam idaṃ jagat /
kṣetrāravyair bhagavattattvaiḥ kṣetranāthasamanvitaiḥ

36.6

nānāvibhavarūpaistu vyāptavyūhātmapūrvakaiḥ /
nityanirmalaṣāḍguṇyavigrahaistaiḥ svayaṃ punaḥ

36.7

anugrahārthaṃ bhavinām akṛtajñālpamedhasām /
bhaktānām apyabhaktānāṃ nāstikānāṃ tathaiva ca

36.8

bhūcakrākṣaṃ gate dvīpe hyanādiprathitaṃ hi yat /
kṣetraṃ svakarmaphaladaṃ puṇyaṃ parimitaṃ tu vai

36.9

nṛṇām anugrahārthaṃ tu sthānabhedair adhiṣṭhitam /
amūrtestu svasaṃjñābhiḥ kāruṇyāt kṣetrasattamaiḥ

36.10

tathā kṣetrādhipaiḥ kintu mūrtair yuktā navābjaja ? /
bījabhāvena bhūmau vā sthitiṃ kṛtvā sthitāṃ(rāṃ)tataḥ

36.11

jñānādyair vāṇimādyaiḥ tu avyaktaiḥ kṣmānalādikaiḥ /
tattvabījakalārūpair brahmasattāsamanvitaiḥ

36.12

sahāvatīrya cāsṛṣṭeḥ prāg vyaktiṃ yānti vai tataḥ /
svayam evātmabhāvena sarvānugrahakāmyayā

36.13

kṣmāmaṇḍalopasaṃhārakālaṃ kṣetravaraiḥ saha /
vaśitvāvaradehāṃstu pradhānamunivigrahān

36.14

svāsmin svasmin hi yugapat kṣetre kṣemagatiprade /
svakāmanaikabhūtāṃ ca mūrtiṃ caivābhimānikīm

36.15

kṛtvā vai vyaktibhāvaṃ ca pramāṇair uttamādikaiḥ /
yathākālānurūpaiśca vāsudhenopalātmanā

36.16

ataḥ tadrūpanāmnā vai khyātā kṣetreśvarā bhuvi /
prakhyātāḥ tulyanāmnānye devāḥ sāyatanāstu vai

36.17

evaṃ kṣetreśvaraiḥ kṣetraiḥ karmabhūmir adhiṣṭhitā /
kṣetrair amūrtaiścidrūpair mūrtaiḥ kṣaitrādhipaiḥ tathā

36.18

iti yuktyāvatīrṇā ye kṣetrāṇāṃ kṣaitranāyakāḥ /
te 'pi kālāntareṇaiva svayaṃ doṣaṃ śilāmayam

36.19

budhvāntardhānam āyānti deśabhaṃgādikair dvija /
vicāraiḥ pracuraiḥ bhūyaḥ prāgvad vyaktiṃ vrajanti ca

36.20

svayaṃvāvanimadhyāt tu svasāmarthyena codayet /
kurvannanambunidher yadvad ambudaugham acoditam

36.21

iti matpratipannānāṃ svapne pratyakṣato 'pi vā /
vadanti yogakṣemādyaṃ svayaṃ vā tanmayātmanām

36.22

tattattvato 'tibhaktanāṃ satyārthaṃ sarvadā bhavet /
asatyārthamato 'nyeṣāṃ kintu puṣkarasaṃbhava

36.23

ityutkarṣaṃ bhavatyeṣām astitvena samanvitam /
nirāsārtham abhaktānām nāstikatvena vāsatā

36.24

tuṣṭaye hyāstikānāṃ tu tīrthādīnāṃ hi siddhaye /
kṣetreśā vāsudevāste sthitāścopalakukṣiṣu

36.25

kvacit sākṣāt tathā cakraśaṃkhapadmagadātmanā /
viśeṣeṇa trikūṭe tu girau raivatake tu vai

36.26

sālagrāme tu sahayādrau tathā viṣṇupade dvija /
vyāvarte caiva kṛṣṇāśve kukṣau tu tuhinācale

36.27

mahendre malaye vindhye pāriyātre 'thavārbude /
satyavratasthe hastyadrau vikaṭe parvatottame

36.28

siṃhācale mama kṣetre puṇye vā sumanohare /
evaṃ kamalasaṃbhūta vāsudevair adhiṣṭhite

36.29

anekākṛtibhedasthair anekaikena kena cit /
ayatnāt kalpite kṣetre svanudhyā tu vrajanti ye

36.30

āśritya kṣetranāthaṃ tu vipadyante ca tatra ye /
avasāne tu vā cā cānye dharāṃśe madhyame tu vā

36.31

ādye vā devadṛg dṛṣṭe te prayānti krameṇa tu /
tasya vai kṣetratāthasya satyattvakṣmāgatasya ca

36.32

tat sālokyaṃ tu sāmīpyaṃ sāyujyam amalekṣaṇa /
parigrahavihīnaṃ ca vivekarāhitaṃ janam

36.33

śaraṇāgatabhūtaṃ tu api cennāstikaṃ purā /
tathāntikaṃ śraddhadhānaṃ niśceṣṭaṃ cāpi pauṣkara

36.34

visaṃjñaṃ bandhubhir nītaṃ kārūṇyāt kamalodbhava /
trāhityuktvā jagannāthaṃ kṣiptvā strībālapūrvakaiḥ

36.35

jñātvā vimuktadehaṃ taṃ saha puryaṣṭakena tu /
mahatā tūryaghoṣeṇa kṛtvā rathavare tu vai

36.36

jitvāntakabhaṭān raudrān balāt kṣetreśakiṃkaraiḥ /
nṛsiṃhakapilakroḍavāmanāśvaśiromukhaiḥ

36.37

sasaumyavadanaiḥ padmaśaṃkhacakragadādharaiḥ /
sīranandakadhṛga vajrapāśāṅkuśa dhanurdharaiḥ

36.38

musalāditathādaṇḍahastaiśca garūḍānanai /
ānīya kṣetranāthasya tvabhigacchāpayanti ca

36.39

devakṣetre tvadīye 'sya vimuktaṃ pāñcabhautikam /
śarīram adyānāthasya kurūśaśvad yathocitam

36.40

kṣaitranāthastu tad vākyaṃ samākarṇyāñca gaṇeritam /
karūṇānugatenaiva taṃ nirīkṣya tu cakṣuṣā

36.41

kṛtaṃ vigatapāpaṃ tu tasminnāyatane purā /
saṃprāptasya svake sthāne doṣaśeṣaṃ hi vai punaḥ

36.42

saṃsargeṇa layaṃ nītvā kramāt kālāntareṇa vai /
dvābhyām evaṃ prakāreṇa yad anyaccātmasāt kṛtam

36.43

tatsthaṃ liṅgavaśātkṛṣya svaśaktyā ca svavigrahāt /
saṃskārayogyatāṃ jñātvā samyajjñānāptaye tu vai

36.44

dadāti karmabhūmau tu janma satkarmiṇāṃ kule /
sava kṣetrai vā parakṣetre tatra sālokanaṃ hi yat

36.45

kālāt prāptādhikāraśca kṛtvā vyāptāṃ samāsataḥ /
yathocitam anuṣṭhānaṃ trayodaśavi[dhaṃ] śubham

36.46

tat tena kṛtakṛtyaṃ syāt tadardhena tu cāparam /
tṛtīyaṃm abjasaṃbhūta samyajjñānena yujyate

36.47

jñā(na)tamātraṃ hi vai kālād indriyavyaktilakṣa(ṇaṃ)ṇāt /
svayaṃ cīrṇavrataṃ prāgvat tat kṣetre budhdipūrvakam

36.48

tīvrabhāvena vai paścāddehatyāgaṃ vratādinā /
kuryāt kṣetrādhipasyāgre tad vattaṃ gatakalmaṣam

36.49

pṛthagdehāraṇīṃ kṛtvā jñānaṃ yada (dharma) malaṃ śubham /
sa tasyopadaudiśatyājyaṃ ? tatrai (ve) va kamalekṣaṇa

36.50

yatprāpya paramaṃ dhāma vāsudevākhyam eva ca /
yogināṃ tīrthapuṇyāni brahmannāpatitāni ca

36.51

sadāvyādhārabhāvena hayaṃgabhāvaṃ vrajanti vai /
yogotkṛṣṭaprakṛṣṭaṃ ca prāpyanti jñānino 'pi ye

36.52

śaśvajjñānasamākīrṇaṃ nirvighnenāpnuvanti ca /
evamāyā (?ya) tanād brahmannupāyaṃ bhavināṃ param

36.53

yato 'sti ca ato hetoḥ sevanīyaṃ sadaiva hi /
abhijātasya bījasya yathāmalamarīcayaḥ

36.54

prārohajananīṃ śaktiṃ santāpān dhvaṃsayanti ca /
vinā svarūpahāner vai sāṃ hyevameva hi

36.55

svaprabhāvena vai samyak svaśaktikiraṇaiḥ śubhaiḥ /
prakṣīṇakalpamaṣaṃ kṛtvā kṣetre vai kṣetravāsinām

36.56

kurvantyanugrahaṃ paścāt kṣīṇapāpasya tasya ca /
mṛdambuhutabhug vātapātair gaganalakṣaṇaiḥ

36.57

prasiddhayaṃtritaṃ hyatra asidhdaṃ tadvayaṃ śruṇu /
yad annāmbu parityāgādvātaṃ tad vāta saṃjñitam

36.58

sarvadvāroparodhena yad annābhāsamuttamam /
kālaṃ vā deha pātīyaṃ sanyag jñātvātra pauṣkara

36.59

kāryam ārādane yatnāt tatra bhaktyā śubhaiṣiṇā /
yadi na prāpnuyāt caiva janmābhyāsādavāpyate

36.60

vilayaṃ yānti vai yena trāhi (?nāghāni) janmani janmani /
kṛtabudhder manuṣyasya pāpenātibalīyasā

36.61

na sañjātā ca tat prāptir yadyapyabjasamudbhava /
na śāsanasya ghorasya cāntakasya sa bhājanam

36.62

mānyo yamabhaṭānāṃ ca yajñayājī yathā pumān /
āstāṃ hi tāvanmanujā niyamādyair alaṃkṛtāḥ

36.63

bhāvabhaktiviśeṣāḍhyāḥ prāṇino 'nyepi tatra ye /
prāksaṃskāravaśājjātāḥ te 'pi jātyantaraṃ punaḥ

36.64

nāpnuvanti mṛtā vipra sadvivekavivarjitāḥ /
mama bhaktāya(?tanā)nāṃ ca ityeṣāṃ yastu vindati

36.65

nṛṇāṃ madhye sa dhanyo vai duṣkṛtair nātibādhyate /
karmaṇāṃ vai hyabhuktānāṃ na nāśosti ca yadyapi

36.66

tānavaṃ kṣetramāhātmyaprabhāvāt saṃprayānti te /
janmābhyāsavaśenaiva nūnaṃ karmakṣayo bhavet

36.67

sāmarthyāt kṣetranāthānāṃ sakṣetrāṇāṃ mahāmate /
kṣetreṣvevaṃ prakāreṣu dānaṃ yacchanti ye 'rthinām

36.68

vibhorārādhanārthaṃ tu bhaktyā kurvanti vā tapaḥ /
sādhayanti ca mantreśaṃ tarpayanti tilādibhiḥ

36.69

yajanti makhair devān labhante te 'khilaṃ phalam /
dvādaśākṣarapūrveḥ tu prasidhdaiḥ kamalodbhava

36.70

mantrair jitantā matrāntaiḥ prāptairvātha guror mukhāt /
svakena mantremukhyena vidhivat parameśvaram

36.71

ārādhyāyatanasthaṃ ca yat yatkiñcid adhikāriṇām /
dvijendra dvijamukhyānāṃ dīyate pāñcakālinām

36.72

tad akṣayaṃ parijñeyaṃ bhavabhogābhilāṣiṇām /
dānānnivṛttarāgāṇāṃ tat punar mokṣasiddhaye

36.73

grāma maṇḍaladeśāntarmaryādāyatanavāsinām /
dattam ātmasamaiḥ ? bhūtyai bahubhir nirūjo 'śnute

36.74

saṃpūrṇāsu svaśaktyā ca nityaṃ janmani janmani /
anantabhavikaṃ vidhdi tat divyāyatanāt punaḥ

36.75

ajñeyaṃ lakṣabhavikaṃ tat sidhdāyatanāt tu vai /
sahasrabhavikaṃ vipra viprapravarakalpitāt

36.76

daśāṅgabhavikaṃ tadvai kṛtaṃ yat kṣatriyena tu /
tadardhabhavikaṃ viddhi sadvaiśyaparikalpitāt

36.77

satśūdra kalpite vipra dattam āyatane tu vai /
dviṣaṭak bhavanaṃ tadvai dānaṃ jñeyaṃ dvijottama

36.78

ananyaśaraṇebhyo vai varṇebhyaḥ parikalpite /
dvijendrāyatane dattaṃ phalaṃ tat punareva hi ?

36.79

vyāmiśrayājibhir varṇair nirmitāyatanāstu ye /
pūrvoktebhyaḥ prayacchanti tadardhabhavikaṃ kramāt

36.80

phalakāmaphale psūnāṃ niṣkāmānāṃ hi pauṣkara /
sarvāyatanago devaḥ sarvamūrtiṣvavasthitaḥ

36.81

mūrtyantaragataścāpi prādurbhāvagatastvapi /
prādurbhāvānta (rā) yā ? vṛttiṃ dadāti paramaṃ padam

36.82

ācartavyam ataḥ tasmādyatnena mahatā dvija /
mantrārādhanapūrveṇa karmaṇā cidvilakṣaṇam

36.83

tasmādvimuktarāgāṇāṃ nṛṇām acyutayājinām /
vyajyate svātmavṛttisthaṃ vāsudevam ajaṃ vibhum

36.84

tadadhiṣṭhitacittastu yatra yatra yajet bahiḥ /
tatra tatra tadā teṣāṃ vyajyate brahma śāśvatam

36.85

pauṣkara uvāca ---
devāyatanajātānāṃ nṛṇām aśubhakāriṇām /
mṛtānāṃ tatra vāhya (?nya) tra jñātum icchāmyahaṃ gatim

36.76

śrībhagavān uvāca ---
kenacit prāktanenaiva karmaṇāvimalena ca /
ācarantyabjasaṃbhūta matervai duṣkṛtaṃ punaḥ

36.87

jñātvāpi kṣetramāhātmyaṃ vivaśāt tu balāt tu vai /
taṃ mriyantaṃ ca tatrāsthe (?nte) janmābhyāsavaśena tu

36.88

kṣetre ca pāpataḥ teṣāṃ saṃkṣipatyantakasya ca /
śaśvadduṣkṛta śānyarthaṃ upāyair nātiśāsanaiḥ (?śvataiḥ)

36.89

tvam eva teṣāṃ kurūṣe bhuktaśeṣaṃ hi kalmaṣam /
śamayatyacirādeva ācaranti yathāśubham

36.90

bhūyaḥ prāptena dehe (?bhoge) na asmadīye parigrahe /
sa cājñāṃ śirasā tāṃ vai kṛtvā caiva mahāmate

36.91

karūṇānugatenaiva saṃśodhayati cetasā /
evaṃ vigatadoṣāḥ te yānti kālāntareṇa tu

36.92

sā[hacaryāc]ca sākalyāt satsaṃparkādviśeṣataḥ /
prakṣīṇakalmaṣā nūnaṃ punarāyānti vaidikīm

36.93

samācaranti tadvastu sāyujyaṃ yānti yena vai /
pauṣkara uvāca ---
tadutpannā vipadyanti pāpiṣṭhā hyatra vai yadi /
kā gatir bhavate teṣāṃ narāṇām atipāpinām

36.94

śrībhagavānuvāca ---
śodhayatyantakaḥ teṣāṃ duṣkṛtiṃ nātiśāsanaiḥ /
gatadoṣāḥ samāyānti mānuṣyaṃ hi tadā punaḥ

36.95

matir dehavipattyarthā tīvreṇa manasābjaja /
prayāti pūrvavacchuddhiṃ yathā duṣkṛtino narāḥ

36.96

tatra jātāśca nirdeṣā ye 'nyatra vilayaṃ gatāḥ /
prayānti sāṃprataṃ te vai vimānair antakāspadam

36.97

saṃpūjayatyasau teṣāṃ brūyādbaddhāñjalistataḥ /
sthānam āyatanaṃ[yeṣāṃ] bhagavantaṃ vrajantu vai

36.98

sālokyasaṃjñaṃ vimalaṃ bhavabandhakṣayaṃkaram /
madīyadarśitenaiva mārgeṇānena sādhunā

36.99

bhavatāṃ saṃprayātānāṃ śubhaṃ tatra bhaviṣyati /
tadvāsināṃ yathānyeṣāṃ bhagavat tattvavedinām

36.100

evaṃ abjasamudbhūta phalam āyatanāt bhavet /
narāṇāṃ nirvivekānāṃ tadanyeṣāṃ tu kiṃ punaḥ

36.101

kṣitiḥ pādau ca khaṃ nābhirdyaiḥ śiraḥ śaśibhāskarau /
netre lokā mahatpūrvā vibhoryasya śirorūhāḥ

36.102

diśaḥ śrotre bhujāścaiva vidiśaḥ sarva eva hi /
ādhāraśaktiparyantaṃ yasya pātālasaṃtatiḥ

36.103

sthitiḥ pādataloddeśe nityākṛtidharasya ca /
vibhor vai rājamānyasya sarvagasya mahātmanaḥ

36.104

sarvaṃ padātmakaṃ yasmād bhaktānām ata eva hi /
nahyanāyatanaṃ deśam āstikānāṃ dvijāsti vai

36.105

carācaram idaṃ sarvaṃ nāstikānāṃ tamomayam /
suprasiddhaṃ tu vai sthānamāstāṃ tāvanmahāmate

36.106

bhaktyāvasthāpitā yatra sthāne vipravarādikaiḥ /
acalā vā calā ramyā citramṛtkāṣṭhaśailajā

36.107

hemādidhātulohotthā yā kācit pratimā hareḥ /
nṛṇāṃ tatra vipannānāṃ tanmāhātmyavaśāt tu vai

36.108

sthitiḥ triviṣṭape teṣām anatyutkṛṣṭalakṣaṇā /
ante paricyute janma yeṣām āyataneṣu ca

36.109

yathākramaṃ (karma) mahābuddhe parijñeyaṃ hi matparaiḥ /
sākṣādvṛttir dvijendrīyā kṣetrakṣetreṣu jāyate

36.110

kṣatriyāyatanādvi (dvṛ)ddhi janmāmaravinirmite /
sadvaiśyakalitoddeśe janma puṣkarasaṃbhava

36.111

munibhir nirmitasthāne acyutāyatane 'bjaja /
mā janma maudgalīyācca prāpnotyārādhanānnaraḥ

36.112

kalpitaṃ mantrasiddhena nareṇāyatanam mahat /
bhogotkarṣaṃ hi vai nṝṇāṃ tathā kālāntareṇa ca

36.113

mantrajñaiḥ kalpitāntaṃ ca yāvad āyatanam dvija /
śaśvat pāpakṣayaṃ cānyat kṣatriyaṃ tadanantaram

36.114

krameṇa savitānaṃ ca nātidīrdheṇa pauṣkara /
kālāntareṇa vai teṣāṃ doṣāṇāṃ tu parikṣayam

36.115

avatīrya kṣitiṃ paścād bhuktaśeṣaṃ hi padmaja /
kṣapayatyāśu tatraiva niyamaiḥ pūrvaduṣkṛtam

36.116

prāgvat smṛtāḥ krameṇeva te yānti paramaṃ padam /
pātā ye vihitāścātra dehatyāgavighau śubhe

36.117

vivekināṃ na vihitāḥ prāyaścittasthameva hi /
ājanma sañcitānāṃ ca duṣkṛtānāṃ kṣayāya vai

36.118

labhante taistu nirdagdhair dehānte padam ācyutam /
tasmāt kṣetraṃ samāsādya prāyaścittaṃ samācaret

36.119

svayaṃ pāpaphalaṃ jñātvā sattvam āśritya śāśvatam /
virūddhacittabuddhistu yena yāti śubhāṃ sthitim

36.120

balavā nya(?vadya)dapi kṣetraṃ nṝṇāṃ śubhagatipradam /
tadvivekaṃ dvitīyaṃ vai svasāmarthyaṃ tu nojjñati

36.121

mano buddhīndriyagaṇaṃ karaṇagrāmasaṃyutam /
āmlādyasya saṃśuddhamante vā tapasā mahat

36.122

kurvantyanugrahaṃ tasya śaśvadāyatanādayaḥ /
jīva bhāvasthito jantuḥ paralokaṃ gatastu vā

36.123

bhūguṇā api cādeyāḥ sarvatra vidhigauravāt /
yathā mahānubhāvānām purūṣāṇāṃ tu yācakāḥ

36.124

saṃhṛṣṭam annapānārthaṃ guṇajñam aguṇaṃ tu vai /
tyajantyaguṇatāṃścaiva saguṇaṃ vāpi cānyathā

36.125

jñātvaivaṃ kṣetramāhātmyaṃ tapodhyānajapādikaiḥ /
karmavākcittasaṃtoṣādupaśobhāṃ nayet parām

36.126

śrībhagavānuvāca ---
caturbhir vāsudevādyair mūrtibhiḥ prāgudīritaiḥ /
keśavādyair dvādaśabhir matsyādyair daśabhiḥ tataḥ

36.127

kṣmāntaṃ ṣaḍviṃśasaṃkhyaṃ yat tattvavṛndaṃ puroditam vyāptam īśvarapūrvaṃ vai dvādaśānām saha sthitam

36.128

susthūlenānurūpeṇa daśakaṃ tena cāvṛtam /
tattvaṃ tattvaṃ samāsādya vāsudevādinā saha

36.129

sthitir evaṃ hi sarveṣāṃ devānāṃ bhavaśāntaye /
guṇaṣaṭkasamopetaṃ vaiśvarūpyaṃ mahāmate

36.130

svavyāpāravaśenaiva vyañjayanti sadaiva hi /
anugrahavaśenaiva vibhoricchāvaśena tu

36.131

sarvaiḥ kṣititalaṃ vyāptaṃ nānākāradharaiḥ sadā /
ekaikā vaibhave mūrtir anantenātmatāṃ yathā

36.132

yānti nānātmanām evaṃ vāhanāyudhalāñchanaiḥ /
ataścellokanārthāyaicchātaḥ prābhavena tu

36.133

sthitir nānāprakārā vai sarveṣāṃ ca svabhūtiṣu /
niyataḥ sāyudhānāṃ ca lāñchanānāṃ ca yadyapi

36.134

tathāpi sarvamūtīnāṃ sarve sādhāraṇāḥ smṛtāḥ /
yadyapyevaṃ hi vai vipra tatrāpi vinibodha me

36.135

na ca anyabhrāntiśāntyarthaṃ viśeṣaṃ lāñchanair dhvajaiḥ /
prādurbhāvāḥ tu vijñeyāḥ svavyāpāravaśāttu vai

36.136

prādurbhāvāntarāstadvadaṃśasya tu vaśādapi /
ādyakā rakṣakādhārāḥ ? kecit tu dhvajalāñchanaiḥ

36.137

tulyam evaṃ trayāṇāṃ tu prādurbhāvagaṇaṃ param /
apare keśavādīnāṃ tulyam udvahati (?nti) dvija

36.138

ākārair lāchanaiḥ sārdhaṃ tad viśeṣeṇa vai saha /
pauṣkara uvāca ---
śrotum icchāmi bhagavan sarveṣāṃ lāñchanādikam /
viśeṣo yaḥ layoddiṣṭo bhavināṃ bhavaśāntaye

36.139

śrībhagavānuvāca ---
śṛṇu lāñchanavinyāsam ādidevāditaḥ kramāt /
matto nigadataḥ samyak yathāvad amalekṣaṇa

36.140

ādyaḥ pāṇiḥ caturṇā vai dakṣiṇe tvabhayapradaḥ /
varaprado vā bhaktānāṃ dhātavyamamalekṣaṇa

36.141

vāmo śaṅkhodvahaṃ viddhi nānāsthityā caturṣvapi /
ādyasya paścimābhyāṃ tu vāmadakṣiṇayoḥ punaḥ

36.142

kālacakraṃ gadāṃ gurvīm acyutasyāvadhāraya /
lāṅgalaṃ musalopetaṃ vāmahaste sadakṣiṇe

36.143

paścime bhujayugme 'sya saṃhate ca dhanuḥ śare /
kheṭakaṃ nandakopetam anirūddhasya pauṣkara

36.144

dvābhyāṃ paścimapāṇibhyāṃ madhyahastāditaḥ tu vai /
ityevaṃ hi caturmūrter etanmūrtyantareṣu ca

36.145

śaṃkhacakragadāpadmalāṃchanānāṃ sthitiṃ śruṇu /
ādidevīyadevānāṃ trayāṇāṃ tāvaducyate

36.146

vāme paścimage cakraṃ viddhi śaṅkhaṃ tu dakṣiṇe /
dakṣiṇe mukhyahaste 'bjaṃ gadā tadapare tu vai

36.147

evaṃ hi bhagavān dhatte keśavaḥ kamalādikam /
savyāpasavya hastābhyāṃ mukhyābhyāṃ tu gadāmbuje

36.148

vāmādau śaṅkhacakrau tu sa dhatte paścimadvaye /
nārāyaṇākhyo bhagavān mādhavākhyo nibodhatu

36.149

mukhye savyāpasavpaye tu śaṅkhaṃ dhatte gadāṃ prabhuḥ /
paścime padmacakre tu sarvapūrve bhujadvaye

36.150

mūrtitrayam idaṃ divyaṃ kundendusphaṭikaprabham /
bhagavadvāsudevena sahāsya caturātmanā

36.151

tritayasya parijñeyā mokṣadā bhavabhogadā /
kāmapālīyadevānāṃ trayāṇāṃ kamalodbhava

36.152

padmaṃ mukhyakare vāme gadānyasmin hi dakṣiṇe /
vibhorgovindasaṃjñasya ityevaṃ samudāhṛtam

36.153

vinyāsaṃ lāñchanānāṃ ca viṣṇoratha nibodhatu /
vāmadakṣiṇapāṇibhyām agrataḥ śaṃkha paṅkaje

36.154

evaṃ paścimahastābhyāṃ cakraṃ kaumodakīdvayam /
madhusūdanasaṃjñasya saṃniveśam ataḥ śṛṇu

36.155

padmaṃ mukhyakare vāme pāñcajanyaṃ tu dakṣiṇe /
gadā paścimataḥ savye cakraṃ dakṣiṇataḥ pare

36.156

trayam evaṃ hi devānāṃ saha vai jñānamūrtinām /
cāturātmyād dvitīyāṃ tu padmarāgojjvaladyutim

36.157

atha pradyumnadevānāṃ trayāṇāṃ krama ucyate /
varṇabhedena saha vai lāñchanagrahaṇaṃ śṛṇu

36.158

agrato vāmapāṇau ca cakram anyakare gadā /
vāme tu paścime śaṅkhaṃ padmaṃ tadapare smṛtam

36.159

vibhoḥ trivikramākhyasya vāmanasyāvadhāraya /
gadāgravāmahaste tu cakraṃ mukhye tu dakṣiṇe

36.160

vāme tu paścime padmaṃ śaṅkhaṃ tat dakṣiṇe kare /
śrīdharasya gadā vāme mukhyahaste prakīrtitā

36.161

cakram agre 'pasavyākhye śaṅkhaṃ vāme tu paścime /
tadānyasmin pare padmaṃ cakraṃ koṭisamaprabham

36.162

mūrtitritayam ete(?tad) vai saha ca svāminā dvija /
hemadhāmaprabhaṃ jñeyaṃ cāturātmyatayā sthitam

36.163

ato 'nirūddhamūrtīnāṃ tritayaṃ cāvadhāraya /
lāñchanodvahanaṃ caiva varṇabhedena vai saha

36.164

padmaṃ agrakare vāme tat dvitīye tu hetirāṭ /
savyāpasavyahastābhyāṃ paścimābhyāṃ krameṇa tu

36.165

padmakośaṃ gadāṃ gurvīṃ padmanābhe nibodhatu /
agrage cakrarākhyapadmaṃ muḍvāmekare pare

36.166

vāme gadāṃ paścimage tadanyasmiṃśca śaṅkharāṭ /
dhatte dāmodaro vāme gadāṃ cāgrasthite śubhām

36.167

apasavye 'grage śaṅkhaṃ vāme cakraṃ tu paścime /
paścime tvapasavye tu kamalaṃ sūryavarcasam

36.168

atasīpuṣpasaṅkāśam idaṃ mūrtigaṇaṃ smṛtam /
sahānirūddhadevena asyāpi caturātmatā

36.169

viśveśvarasya vai viṣṇoḥ sthitaye 'smin jagattraye /
amūrtānāṃ ca mūrtānām āyudhānāṃ sthitiṃ śṛṇu

36.170

pāṇidvayena cākrāntau pārśvadvaye pṛthak sthitau /
tanmukhaṃ ca nirīkṣantau gadācakrau mahāmate

36.171

śaṅkhapāṇiṃ ca śaṅkheśaṃ yugmam anyena hetinā /
dvayādikaṃ karajālaṃ yat tannānābhisamanvitam

36.172

pāṃśāṃṅkuśāsipadmādyair yuktaṃ cānyair varāyudhaiḥ /
mūrtyantarāṇāṃ mūrtīnāṃ ṣoḍaśānām ataḥ śṛṇu

36.173

mukhyahaste caturṇāṃ tu pāñcajanyaṃ nirākṛtim /
sarvadehaṃ hi sañcintya gadācakre dvijottama

36.174

hastadvayena cākrāntau sākāraṃ ca vibhor mukham /
pibantam iva mṛtpātre ? smartavyaṃ tatparāyaṇaiḥ

36.175

amūrtamantrasaṃsthānam idānīm avadhāraya /
tam icchayā ca smartavyaṃ śobhālīlāvaśād api

36.176

nānādeśajanasthityā āsṛṣṭeḥ saṃsthitaṃ yathā /
āmūrteḥ sahamūrtānāṃ saṃdhāraṇam athocyate

36.177

paścimābhyāṃ bhujābhyāṃ tu yasya yadvihitaṃ dvayam /
mūrdhadeśāt samākrāntaṃ nirīkṣantaṃ vibhor mukham

36.178

ājñāpratīkṣakaṃ caiva haste taṃ(?tad)vyajanādikam /
kakṣāntar gatahastaṃ vā atha vismayamudrayā

36.179

yuktaṃ sampuṭasaṃjñākhyaṃ mudrayā vābjasaṃbhava /
caturvadanapādā vai dhāna(?dhyāna)rūpaṃ tu saṃsthitiḥ

36.180

sarveṣāṃ vihitā vipra prayojanavaśena tu /
sādhakecchāvaśāccaiva tathā kālavaśāt tu vai

36.181

prārthinaścopaviṃṣṭāstu bhogaśayyāgatāstvatha /
cakrāmburūhapīṭhasthā hṛhi dhāmatrayānvitam

36.182

dvādaśākṣarapūrvaistu vācakaiḥ prāgudīritaiḥ /
sāmānyair dvijamantrair vā ṣaḍbhiḥṣāḍguṇyalakṣaṇaiḥ

36.183

yor'cayet bhaktipūrvaṃ tu svaśaktyā vibhavena vā /
sa muktadoṣa abhyeti tat tat padam anāmayam

36.184

vyaktaṃ kṣetravaśe yasmin svayaṃ bāhaye 'vatāritam /
siddher viśeṣanāmnā ca tatra sidhyanti sādhakāḥ

36.185

svamantrajapino bhaktā nityaśuddhāḥ kriyāparāḥ /
atha mūrtyantarāṇāṃ ca devānāṃ kamalo dbhava

36.186

dhvajādyaṃ ya cca saṃketaṃ tanme nigadataḥ śṛṇu /
trayaṃ vadāmi devīyaṃ keśavādyaṃ prakīrtitam

36.187

bhūṣitaṃ prapatākena mahad garūḍaketunā /
mahatā tālavṛkṣeṇa lāṅgalīyena pauṣkara

36.188

govindādyaṃ trayaṃ yadvai vijñeyam upaśobhitam /
dhvajena makarākhyena pradyumnaṃ yena ca dvija

36.189

trivikramādyaṃ tritayaṃ nityam eva vibhūṣitam /
kuraṅgalāchanenaiva anirūddhena lāñchitam

36.190

trayaṃ dāmodarāntaṃ ca hṛṣīkeśādikam hi yat /
viśveśvarasya ca vibhor icchārūpadharasya ca

36.191

vihitāḥ sarva evaite rūpaiśvaryeṇa vai saha /
varāhanārasiṃhādyair devaistribhuvaneśvaraiḥ

36.192

prādurbhāvāntaropetaiḥ[devaiḥ] sarvaguṇojvalaiḥ /
yathocitaiścāturātmyaiḥ keśavādyaistato 'bjaja

36.193

haṃsamatsyahayaiḥ kūrmasiṃhasūkarasaṃjñakaiḥ /
yathoktalakṣaṇair brahman śaktitaḥ pratipattijaiḥ

36.194

vṛttitvena jagatyasmin arcanādhyānakarmaṇi /
yatīnāṃ muktasaṅgānāṃ siddhānāṃ kṣetravāsinām

36.195

evaṃ yathoktavadanair nṛśarīrair mahābhujaiḥ /
nṛvarāhanṛsiṃhākhyair nṛvājivadanābhidhaiḥ

36.196

anugṛhadhiyā vyāptaṃ bhūbhāgam amalekṣaṇa /
tathā vāmananāthena kharvamūtidhareṇa ca

36.197

snātakabrahmacārī ca lāñchanair bhūṣitena ca /
tasya rūpāntareṇaiva sukhānāṃ sukhadena ca

36.198

trivikramākhyasaṃjñena trailokyākrāntamūrtinā /
rāmasaṃjñena vibhunā jvalat paraśupāṇinā

36.199

bhārāvataraṇaṃ yena pṛthivyāṃ bahuśaḥ kṛtam /
etair anyair dvijaśreṣṭha vakṣyamāṇasamanvitaiḥ

36.200

sabāhayābhyaṃtaraṃ vyāptaṃ brahmāṇḍanicayaṃ hi yat /
prādurmāvāntaraiḥ sārdhaṃ prādurbhāvair dvijākhilaiḥ

36.201

apyayaiḥ prabhavākhyaistu gauṇamukhyaiḥ sureśvaraiḥ /
svabhāvam ajahacchaśvad ākārāntaram ākṛteḥ

36.202

yat tattvam aṃśasaṃbhūtaṃ prādurbhāvāntaraṃ tu tat /
prādurbhāvāntaropetaṃ prādurbhāvagaṇaṃ param

36.203

śṛṇu me gadataḥ samyak yair vyāptam akhilaṃ jagat /
rāmo 'paraḥ kṣatrajanmā bhrātrā(?tṛ)bhedaiḥ stribhiḥ saha

36.204

nihantā rākṣasānāṃ yo manuṣyo 'ham iti smaran /
kṛtakṛtyastu yo vettā svabhāvaṃ divyam uttamam

36.205

aparaḥ sīrapāṇir vai rāmaḥ kṛṣṇātmanā saha /
śiśubhāvaṃ samāśritya yo mahaddivyakarmakṛt

36.206

kālkiśca viṣṇur bhagavān naṣṭadharmāvatārakṛt /
urvyāṃ mleṃchagaṇaṃ hatvā viddhi tam yat kalau yuge

36.207

dharmātmā bhagavān viṣṇuḥ prādurbhāvaṃ ca śāśvatam /
prādurbhūtaṃ hi vai yasmānnarādyaṃ kṛṣṇapaścimam

36.208

sapañcakālaṣaṭkarmama (?sva) svadharmaiḥ samanvitam /
japadhyānasamopetam evaṃ yaḥ pāti sarvadā

36.209

caturmūrtimayaṃ vipra naro nārāyaṇo hariḥ /
kṛṣṇasaṃjñaśca bhagavān prādurbhāvottaram vibhoḥ

36.210

prakāśitaṃ caturdhā te ato 'nyam avadhāraya /
viśvarūpaḥ sa bhagavāna bahuvigrahalakṣaṇam

36.211

tatraikam antarākhyaṃ hi kṛṣṇanāthasya pauṣkara /
mānuṣyatve 'vatīrṇasya trayam ādyam anaśvaram

36.212

sahasravadanaḥ śrīmān sahasrāṅghrikarastathā /
mūrtāmūrtaṃ ca yo dhatte gotreṣvamarasaṃgraham

36.213

jalāravindanābhaśca prādurbhāveśvaro mahān /
prabhavāpyayakṛdyogair bahubhedairūpāsitaiḥ

36.214

madhukaiṭabhamāthī ca prādurbhāveśvarasya ca /
prādurbhāvāntaraṃ viddhi padmanābhasya tadvibhoḥ

36.215

mandarotpātakṛddeva vastvatvamṛtāharaṇa stathā /
sudhākalaśadhṛk caiva vanitākṛtivigrahaḥ

36.216

bhūyo rūpāntaraṃ tasya rāhościccheda mastakam /
evaṃ caturdhā bhagavāneṣa eva mahāmate

36.217

prādurbhāvāntaropetaṃ prādurbhāvottamottamam /
samastasaubhāgyanidhir lakṣmīnāthaḥ paraḥ prabhuḥ

36.218

na dvitīyaḥ prasannātmā nṛṇāṃ bhogāpavargadaḥ /
lakṣmīrūpāntarair yuktaḥ caturbhir garūḍāsanaḥ

36.219

punaḥ tadāsanaṃ cānyad adaṣṭabhedaiḥśriyānvitaḥ /
devādīnāṃ manovṛttipūrako bhogapūrvakam

36.220

bhogavān kālanemighnaḥ pakṣīndravaravāhanaḥ /
sahasrārakaraḥśrīmān śrīvatsāṃṅkitalakṣaṇaḥ

36.221

kālavaiśvānaraḥ śālinātha (ḥ) pāthonivāsinaḥ ? /
ādhāraśaktijñaṃsya ā (?a) mūrtasya ca vai vibhoḥ

36.222

abhimānatanuryo vai nānābhedaiśca vartate /
gajendragrāhamokṣī ca saṃsārādrasalakṣaṇāt

36.223

jñānopadeṣṭā bhagavān kapilākṣastvadhokṣajaḥ /
vidyāmūrtiścaturvaktro brahmā vai lokapūjitaḥ

36.224

tamaṃśabhūtaṃ vai samyak viśvavyañjanalakṣaṇam /
yugāvasāne saṃhāraṃ yaḥ karoti ca sarvadā

36.225

śaṅkarākhyo mahārūdraḥ prādurbhāvāntaraṃ hi tat /
devasyānalaśāler vai sarvādhaḥ saṃsthitasya ca

36.226

lokeśvaraḥ śāntatanurbaudhdaṃ yasmāparaṃ viduḥ /
nirya (?ya) ntā buddhidharmāṇāṃ hiṃsādoṣasya dūṣakaḥ

36.227

agnīṣomātmasaṃjñasya devasya paramātmanaḥ /
sūryācandramasau viddhi sākārau locaneśvarau

36.228

tadvaktraṃ daivataṃ cānyaddhutabhuk parameśvaraḥ /
mantrapūtaṃ sadādāya hutamājyapurassaram

36.229

brahmāṇḍabhuvanaṃ sarvaṃ santarpayati sarvadā /
viśveśaprāṇaśakter vai vāyvākhyam adhidaivatam

36.230

jagatsandhārakaṃ caiva nānāskandhātmanā tu vai /
ete bhagavadākārāstiṣṭhantyasmijagattraye

36.231

nānāveśasvarūpaiśca nānāsaṃsthānalakṣaṇaiḥ /
nānākāryavaśenaiva nānākāravaśena tu

36.232

evaṃ kṛtakaśabdādyair bhagavāṃstatkṣaṇena ca /
ārādhyākṛtitulyena tajjapadhyānasevinām

36.233

yathābhimatarūpeṇa guṇaṣaṭkānvitena ca /
jñasvabhāvena nityena svarūpeṇāmalātmanā

36.234

viśvamāpūritaṃ sarvaṃ sarvānugrahakāmyayā /
sarvatra yāsti sarveṣāṃ yathoktānāṃ mahāmate

36.235

vāsudevādimūrtīnāṃ vaiśvarūpyam anaśvaram /
yogaiśvaryaprabhāvena acyutecchāvaśādapi

36.236

jñātvaivam abjasaṃbhūta na kāryo hṛdi vismayaḥ /
sphuṭe[śvabhrasva]rūpeṇa nānānāmānvitena vai

36.237

dṛṣṭo(?ṣṭe)bhagavadākāre svayaṃ vyaktādikena ca /
kṣitimadhye 'vatīrṇe ca pūrvoddiṣṭena vartmanā

36.238

tīrthoddeśeṣu sarveṣu kṣetreṣu vividheṣu ca /
giriśṛṅgeṣu ramyeṣu tanmadhyeṣu guhāsu ca

36.239

vaneṣūpavanāḍhayeṣu pātālatalabhūmiṣu /
lokontareṣūrdhvageṣu devair gandharvasattamaiḥ

36.240

nāstikā bhinnamaryādā mohamāyāmalānvitāḥ /
vikalpadoṣairāviṣṭāḥ bhrāntabuddhijaḍīkṛtāḥ

36.241

caraṇāmbujanālaṃ tu parāmṛśyanti ye 'dhamā /
majjanti narake ghore pitṛbhiḥsahitāścirāt

36.242

sadāyatanadevānāṃ mūlaṃ ye cānviṣanti vai /
mūrdhnaśchedo bhavetteṣāṃ bhāvopahatacetasām

36.243

dhṛtiśaktimayaṃ mūlaṃ devānāmapi durdṛśam /
tatkathaṃ lakṣyate mūḍhairyanmūrtadravyatāṃ gatam

36.244

mānameyaiḥsvatantraṃ ca yathā tatparama[dbhu]tama /
yairetanmadhyaṣaṭkaṃ tu kṣetreśāṅghrikajaissthitaiḥ(?tam)

36.245

guṇairdivyayaguṇopetairūrjitaiḥ prākṛtairguṇaiḥ /
svayamevaṃ jayannāthair avatīrya ca yā sthitiḥ

36.246

gṛhītā susthirā caiva susiddhaiścāpi kalpitā /
doṣaisadigvibhāgādyair anyadātvena yānti ca

36.247

nityasannidhimāhātmyāt kālaṃ kalpakṣayāvadhi /
uttarottaratā caiva jagatyasmin hi vartate

36.248

duṣṭopaśāntidā śaktyā siddhidā yā ca vai saha /
paurūṣāyatanānāṃ ca siddhākhyānāṃ mahāmate

36.249

svayamevāvatīrṇānāṃ tattveśānāmapi kṣitau /
ataḥsaṃsārabhītaiśca bhaktaiḥsarveśvarasya ca

36.250

gamyaiśca ter'canīyāśca kālaṃ vai jīvitāvādhi /
nityaṃ tūpāsitavyāśca tatrasthairāśramānvitaiḥ

36.251

prāptādhikārair dīkṣāntasamayajñādikairnaraiḥ /
yadaiva kṛtadīkṣāṇām adhikārasamanvitam

36.252

acyutārādhanārthaṃ tu niḥśreyasapadāptaye /
tadaiva pratiṣiddhaṃ ca devatāntarapūjanam

36.253

parametaddhi samayam aprameyaratātmanām /
sā prasiddhā tu vai vyaktād ākārāt parameśvarāt

36.254

vyūhād vā vibhavākhyācca ṛte nānyat puroditāt /
samarcanīyam ākāraṃ na budhairvasudhāgatam

36.255

kvacidbhagavadaṃśaistu prādurbhāvair adhiṣṭhitāḥ /
dṛśyante pārthivā liṅgāḥ śrūyante ca dvijottama

36.256

yadyapyevaṃ mahābuddhe vaiṣṇavānāṃ tathāpi hi /
viruddhatvād anarcyāste nopādhir vaiṣṇavī hi sā

36.257

svayaṃmuvāpi ye kecit surasiddhāvatāritāḥ /
skandarudramahendrādyāḥ pratiṣiddhāstu ter'cane

36.258

antaryāmī ca sarveṣāṃ devānāṃ puruṣottamaḥ /
yadyapyavyaktarūpe ca vyaktau siddhiḥsvakā svakā

36.257

bhāvabhaktivaśād vipra svakri (kī) yādhigamādapi /
jñātvaivaṃ bhaktisāṃkaryaṃ na kuryādevameva hi

36.260

varjanīyaṃ prayatnena ya icched uttamāṃ gatim /
viprā ekāyanākhyā ye te bhaktāstattvato 'cyute

36.261

ekāntinaḥsutattvasthā dehāntānnānyānyayājinaḥ /
kartavyatvena ye viṣṇuṃ saṃyajanti phalaṃ vinā

36.262

prāpnuvanti ca dehānte vāsudevatvam abjaja /
vyāmiśrayājinaścānye bhaktābhāsāḥ tu te smṛtāḥ

36.263

parijñeyāḥ tu te viprā nānāmārgagaṇārcanāt /
tasmāt saṃsiddhadehastu dīkṣākhyena tu karmaṇā

36.264

yāvajjapādhikāraṃ tu nārāyaṇaparo bhavet /
japahomakriyāsaktaḥ samāste stutitatparaḥ

36.265

dehānte vaiṣṇavaṃ lokaṃ prāpnuyāt punareva hi /
janma cāsādya cotkṛṣṭam ābālyād dvijasattama

36.266

bhagavatkarmaniṣṇātaḥ tatparastanmayo bhavet /
nābhisandhāya ca phalam āpatkālagato 'pi vai

36.267

tyaktvā dehaṃ punarjanma nāpnuyādiha pauṣkara /
pauṣkara ucāca ---
bhagavan bhūtabhavyeśa kṣetraiḥ kṣetravaraissaha /
pāramyena ca yairvyāptaṃ kṣityantaṃ tattvasaṃgraham

36.268

vāsudevākhyasadbrahmatatvād ārabhya vai kramāt /
vaktumarhasi me śaśvat sarvānugrahakāmyayā

36.269

śrībhagavānuvāca ---
ṣāḍguṇyadehasaṃjñena svasthena caturātmanā /
svargāntaṃ svapadā vyāptam adhidevātmanā dvija

36.270

yā vai sarveśvarī śaktir īśvarākhyā viśāmanī /
jñānādibhedabhinnena ādyena caturātmanā

36.271

vyāptā cāvyaktaliṅgena bhārūpeṇa mahātmanā /
yā parā prakṛtirdaivī satvaikaguṇalakṣaṇā

36.272

pūrṇā śaktisamūhena vaibhavīyena padmaja /
saha mūrtyantareṇaiva prādurbhāvāntarastathā

36.273

prādurbhāvamayairbījaiḥ samūhe caturātmanā /
jīvakṣetrajñakātmanāmadheyam anaśvaram

36.274

vartate vai samāsādya nityaṃ saiveśvarecchayā /
traiguṇyasāmyam ādhāram avyaktākhyaṃ ca śāśvatam

36.275

tatrastham abhimānākhyarūpeṇa parameśvara m /
sphuṭam avyaktabhedaṃ ca cāturātmyaṃ jagatprabhum

36.276

dvibhujaṃ purūṣākārayuktam ādityasannibhaiḥ (?bham) /
dhvajair ābharaṇaiścihnaiḥśaṅkhacakrādisaṃjñitaiḥ

36.277

avyakte buddhitattve ca sthitaṃ vyaktataraṃ vibhum /
caturmūrtiṃ caturvaktraṃ caturbāhuṃ caturgatim

36.278

lāñchanair dhvajaparyantair vyaktairyuktamanaśvaraiḥ /
ahaṅkāraṃ samāśritya avyaktaṃ kamalodbhava

36.279

sthitā mūrtyantarāḥsarve keśavādyāstu vai smṛtāḥ /
haṃsādyāḥṣaṇmayoktā ye yathāsaṃsiddhilakṣaṇāḥ

36.280

manastattvaṃ samāsādya samyak jñānaguṇānvitāḥ /
buddhīndriyaguṇaṃ vipra ṣaḍete punaranyathā

36.281

paurūṣaṃ dehamāsādya saṃsthitāḥ parameśvarāḥ /
kalkiniṣṭhā ṣaḍbhujāśca vāmanādyā dvijeśvarāḥ

36.282

karmendriyasamūhaṃ tu tiṣṭhantyāśritya sarvadā /
dharmādyā viśvarūpāntā ye ca sarvaguṇairyutāḥ

36.283

tanmātrāpañcakaṃ khādyaṃ samāśritya ca saṃsthitāḥ /
ākāśādyaṃ samūhaṃ yadbhūtānāmabjasaṃbhava

36.284

saṃsthitā vai samāśritya prāguktā vibudhottamāḥ /
uktaśeṣair mahābuddhe prādurbhāvāntaraiḥ saha

36.285

uparāgaṃ yathāsādya lokatrayasamanvitam /
ekadeśaṃ samāyāti tīrthasaṃṅgaṃ kurūkṣitau

36.286

anugrahadhiyā caiva parayā kṛpayā dvija /
antakāle tu buddhānāṃ devairvyāptam anusmaran

36.287

adhyakṣo daivataṃ kṣmāntaṃ vigrahaṃ tattvasaṃgraham /
vācyavācakayuktāstu te 'pi yānti parāṃ gatim

36.288

yasmādvai bhagavacchaktyā tvanukampākhyayā dvija /
āviśya bāndhavaiḥsnigdhaṃ jantoḥ saṅgatisiddhaye

36.289

tattasyānena vidhinā āpādayati vai śubham /
tīrthe vāyatane kṣetre visaṃjñasya mahāmate

36.290

pauṣkara uvāca ---
kṣetraiḥ kṣaitreśvaropetair bhūtānām iha yatprabho /
anugrahārtham ākrāntaṃ tamādiśatu sāmpratam

36.291

śrībhagavānuvāca ---
karmabhūmau manuṣyāṇāṃ bhavyāḥ kṣetrāḥ tathā hi ye /
agamyāḥ tvapi teṣāṃ ye surasiddhagaṇaṃ vinā

36.292

sāmprataṃ me ca te śaśvadekāgram avadhāraya /
āryāvarte tu bhūbhāge pṛthivyāṃ puṇyasaṃjñake

36.293

madhyadeśasamopete caturdikpariniṣṭhite /
sāmudrajalalekhāyāṃ tatparyante mahāntare

36.294

āsṛṣṭeravatīrṇā yeḥ svādhiṣṭhānaiḥsahākhilāḥ /
ādidevādayo devā vyaktivigrahalakṣaṇāḥ

36.295

yatra yatra ca bhūbhāge yo yassārveśvaraṃ vapuḥ /
yasmādyasmāttu vai tasmād āsṛṣṭeretya saṃsthitāḥ

36.296

kṣetraśenānvitāścaiva tīrtheśena tathaiva hi /
yasmāddevālayodeśāt dhmātasya jalajasya ca

36.297

bhavecchabdāttavedhaśca tāvat kṣetraṃ taducyate /
divyādyāyatanādīnām antaraṃ yadanaśvaram

36.298

krośādhikasamaṃ nyūnaṃ mānenānena yena tu /
antarvedī ca sā jñeyā nārāyaṇaratātmanām

36.299

yajane śrāddhakaraṇe dāne votkramaṇer'cane /
japadhyāne tapoyajñe agnisantarpaṇena(?'pi) ca

36.300

sthitaṃ yadekadeśe tu dīpāloko dvijottama /
ābhāsayati bhūbhāgaṃ paratastadvadeva hi

36.301

svakṣetraṃ kṣetranāthaṃ ca samāsādya ca vartate /
aihikāmuṣmikī caiva siddhir bhavati dehinām

36.302

tatra tāvaccaturmūrter mūrtyantaragaṇasya ca /
sanniveśaṃ pṛthivyāṃ vai sāmprataṃ tvavadhāraya

36.303

puṣkaraṃ kṣetramāśritya puṇḍarīkākṣasaṃjñayā /
vāsudevastu bhagavānnityasannihitaḥsthitaḥ

36.304

evaṃ kṣetravaraiḥ sarvametya viśveśvaraḥsvayam /
caturmūrtidvijādyaṃ vai āsṛṣṭeḥsaṃsthitiṃ kratau

36.305

caturṇāṃ mūrtibhedaṃ yad dviṣaṭkaparisaṃkhyayā /
kṣetraiḥ tīrthānvitaisteṣāṃ saṃsthānam avadhāraya

36.306

keśavaḥ kleśahā loke vai (?dvai) rūpyeṇa kṣitau sthitaḥ /
abhivyaktena rūpeṇa govindaḥ purūṣottamaḥ

36.307

bhūbhāgapadamāśritya saṃsthito nagasāhṛye

36.308

sthāne vṛndāvanākhye 'pi dvidhaiva kamalodbhava /
viṣṇurlo[kāgha] he vipra sthito viṣṇupadena ca

36.309

mandarākhyagiriṃ caiva āsādya madhusūdanaḥ /
bhūtānām anukampārtham avatīrya ca saṃsthitaḥ

36.310

yāmunaṃ jalamāśritya devadevastrivikramaḥ /
sthitaḥ kamalasaṃbhūta nṛṇāṃ ca sugatipradaḥ

36.311

mūrtyantaraṃ vāmanākhyaṃ sahayādrau kamalodbhava /
svatattvādetya viśrāntaṃ bhavināṃ śokaśāntaye

36.312

narmadākhyaṃ hi cākramya jalaṃ pāpakṣayaṅkaram /
śrīdharaḥ saṃsthito devaḥ kauṇḍale ca śriyā saha

36.313

hṛṣīkeśastu bhagavān saṃsthito 'pyātmanā bhuvi /
dharādhare dhvajākhye tu kṣetre kubjāmrake 'bjaja

36.314

padmanābhastu mādhyeśastvavatīrya ca saṃsthitaḥ /
dākṣiṇāṃ diśam āśritya samīpe jaladhikṣitau

36.315

girau revatake vipra svatattvādetya vartate /
dāmodarastu bhagavān hitārthaṃ bhāvitātmanām

36.326

ebhir mūrtyantaraiḥ sārdhaṃ mūrtibhiḥ viśvamandiram /
samāsādya dvijaśreṣṭha ato 'nyeṣāṃ ca saṃsthitim

36.327

nibodhatu mahābuddhe sāvadhānena cetasā /
siddhāmarārcitaṃ viddhi śvetadvīpe tu haṃsarāṭ

36.318

matsyātmā bhagavānapsu aśvātmā baḍabāmukhe /
rasātale tu kūrmātmā vindhyāraṇye tu pauṣkara

36.319

vijñātavyo mṛgendrātmā pāpahā sarvadehinām /
saukarīyena rūpeṇa kṣetre tatsaṃjñake tu vai

36.320

gāṅge śubhajale kūle surasiddhaniṣevite /
hemottamāṅgadṛgdevo hemaśailamahāntare

36.321

naubandhanagirāveva mīnavaktraḥ sthitaḥ prabhuḥ /
kṛṣṇāśve 'śvaśiro devo kṣitikṣetre kṣamārcite

36.322

lavaṇodadhiparyante bhūbhāge siddhasevite /
kūrmavaktraśca bhagavān saṃsthitaḥ śaṅkhacakradhṛk

36.323

nṛhariḥ kṛtaśauce tu ujjayinyām api dvija /
viśākhamūlasaṃjñe tu sthāne tvevaṃ sthitastridhā

36.324

kokāmukhe varāhastu vārāhe tu nagottame /
kandamāle vivai(?ce)taste kulakukṣau himācale

36.325

vāmanaṃ kharvamūrtiṃ ca vaiśvarūpyeṇa saṃsthitam ? /
madhyadeśe tu gaṅgāyāḥ kurūkṣetre tu pauṣkara

36.326

yāmunaṃ kulamāsādya prādurbhāvāntaraṃ mahat /
sthitaṃ trivikramākhyaṃ yastrailokyākrāntāvigrahaḥ

36.327

nagottame mahendrākhye paraśvathakaro dvija /
rāmasaṃjñaśca bhagavān saṃsthitaḥ kṣatriyāntakaḥ

36.328

dharādhare citrakūṭe rakṣaḥkṣayakaro mahān /
saṃsthitaścāparo rāmaḥ padmapatrāyatekṣaṇaḥ

36.329

rāmo 'nyaḥsīrapāṇir vai yāmunaṃ bhrāmayañjalam /
saṃsthito mānuṣīyeṣu bhūbhāgeṣu śubheṣu ca

36.330

sāmudre 'pi tato dvīpe dvārakākhye 'marārcite /
vartate bhagavān kṛṣṇaḥ sarvātmā parameśvaraḥ

36.331

kalkī viṣṇuśca bhagavān stūyamāno dvijaiḥ sthitaḥ /
samāsādya vipāśāṃ ca nadīṃ niyatamānasaḥ

36.332

dharmamūrtir mahātmā vai dharmāraṇye surārcite /
anugrahaparastvāste lokānāṃ lokapūjitaḥ

36.333

narasaṃjñaṃ jagannāthaṃ siddhaiḥ saṃpūjiteṣu ca /
bhūbhāgeṣu ca ramyeṣu nityasannihitaḥ sthitaḥ

36.334

girau govardhanākhye tu devaḥ sarveśvaro hariḥ /
saṃsthitaḥ pūjite sthāne gavāṃ niṣkramaṇeṣu ca

36.335

sāligrāme ca bhagavān rājendrākhye vane dvija /
tathaiva vasudhāṃśena sthito devavratābhidhe

36.336

kṛṣṇo 'paraścaturmūrtir avatīrya dharātale /
sthitaḥpiṇḍārake vipra mocayanduṣkṛtājjanān

36.337

śvetadvīpe kurūkṣetre himavantācale 'bjaja /
vedikāyāmapi nare viśvarūpaḥsthitaḥ prabhuḥ

36.338

kṣīrodadhau padmanābhaḥśeṣāhiśayanopari /
sthito nābhyabjasaṃbhūto yasmāccaiva pitāmahaḥ

36.339

caturdhā rūpamāśritya viśve 'smin saiva vartate ? /
hitāya sarvalokānāṃ yathāvad avadhāraya

36.340

āsādya śayanaṃ brahman pātālatalasaṃsthitaḥ /
[rūpa]mādāya cāgneyaṃ yo 'nte saṃharate jagat

36.341

vaṭamūlaṃ samāśritya prayāge surapūjite /
jagadekārṇavaṃ kṛtvā divyam āsādya pādapam

36.342

santiṣṭhate sa bhagavāṃstasmiṃstīre kṣitau dvija /
nyagrodhaśāyinaṃ caiva dhyoyeddivyagatipradam

36.343

himācalaikadeśe tu tuṅge vai bhṛgusaṃjñake /
madhukaiṭabhamāthī ca saṃsthitaḥ so 'vanītale

36.344

kṣīrodakakṣitikṣetre surāsuraniṣevite /
mandrarādrikaro devo vartate devapūjitaḥ

36.345

tatraivāmṛtajiddevaḥ saṃsthitaḥ siddhasevitaḥ /
kāntārūpadharaścaiva sudhākalaśadhṛk tathā

36.346

siddhānāṃ ca munīnāṃ ca devānāṃ mṛtyujit sthitaḥ /
dvidhā kartā gaṇopetaṃ devaṃ garūḍavāhanam

36.347

sālavṛkṣabhujoddeśe sāligrāme sthito vibhuḥ /
trikūṭagiripṛṣṭhe tu gamye gaganacāriṇām

36.348

gajoddhṛticchalenaiva aprameyākhyayā sthitaḥ /
śvetadvīpapatir deva avatīrya ca saṃsthitaḥ

36.349

gaṃgāsamudrasaṃyoge kṣityudeśe manorame /
yajñabhug bhagavān devo naimiśe siddhapūjite

36.350

saindhavāraṇyam āśritya ananto bhagavāṃssthitaḥ /
śārṅgapāṇistu deveśo daṇḍakāraṇyasaṃjñake

36.351

rakṣogaṇakulaṃ caiva saṃsthitaḥ tajjayaiṣiṇām /
utpalāvartake deśe śaurisaṃjño 'cyutaḥsa ca

36.352

kṣitau samudrasindhvorabdheḥ saṅgame siddhasevite /
jñānopadeṣṭā bhagavān saṃsthito duḥkhaśāntaye

36.353

āsādya sūkarakṣetraṃ devo garūḍavāhanaḥ /
saṃsthito garūḍārūḍhaḥ pārijātakarāṅkitaḥ

36.354

siddhaiḥ suragaṇaiḥ sārdhaṃ gagane cāpi pauṣkara /
devadeveśanāmnātha hastiparvatamastake

36.355

ekadeśaṃ samāsādya sarvasya varadaḥ sthitaḥ /
mālyodapāṇir vaikuṣṭho magadhāyāṃ mahāmate

36.356

oḍḍīnye puṇyabhūbhāge saṃsthitaḥ purūṣottamaḥ /
acintyātmātha bhagavān parvate gandhamādane

36.357

śipiviṣṭākhyayā devaḥ śipiviṣṭavrate sthitaḥ /
prāksamudrāpayāne tu bhūbhāge śubhalakṣaṇe

36.358

kāpilaṃ mūrtim āsādya vāsudevaḥ sthita prabhuḥ /
avatīrya svatattvācca brahmasaṃjñaḥ prajāpatiḥ

36.359

maṇibandhaṃ samāsādya nityaṃ sannihitaḥ sthitaḥ /
magadhāmaṇḍale vipra mahābodhadharāśritaḥ

36.360

saṃsthito lokanāthātmā devadevo janārdanaḥ /
devadakṣiṇagākṣṇor vai yo 'bhimānatanur dvijaḥ

36.361

sūryasaṃjñastu bhagavān hemaśailopari sthitaḥ /
acyuto vāmanetre tu yo 'bhimānatanur vibhuḥ

36.362

bhagavān somasaṃjñaḥ tu somatīrthāśrame 'pi ca /
agnisvarūpamajitaṃ saṃsthitaṃ baḍabānale

36.363

vasvātmā gagane vipra bhāsate tvasurāntakṛt /
viṣṇunāmnā punar devaḥ tvanekāyudhamaṇḍitaḥ

36.364

jayākhyayojjayinyāṃ vai sthitaḥ pāpajaye nṛṇām /
kāśmīramaṇḍale puṇye kṣetre cakradharābhidhe

36.365

cakrapāṇistu bhagavān bhaktānāṃ mokṣadaḥ sthitaḥ /
surottamābhidhānaśca gadāpāṇistu pauṣkara

36.366

sadā sannihitaṃ viddhi gaṅgādvāre suraiḥ saha /
caturbhujaścaturmūrtiścaturvaktraścaturgatiḥ

36.367

sthitaḥ piṇḍārake devo viṣvaksenaḥ sanātanaḥ /
śubham āsādya bhūbhāgaṃ prāgjyotiṣapure tathā

36.368

devaṃ viśveśvarākhyaṃ ca sthitametya svagocarāt /
sātatranābhidhakṣetre siddhavidyādharānvite

36.369

svāmisaṃjño jagannāthaḥ sthito mandākinītaṭe /
bhallātake mahāyoge dhyāyinām apavargadaḥ

36.370

rasātale nṛsiṃhākhye devikāyā stataṭāśrite /
ripukṣayākhyayā vipra devaḥ sarveśvaraḥ sthitaḥ

36.371

śaṅkarākhye tu bhūbhāge sarvadevaniṣevite /
jñānamūrtir jagannāthaḥ saṃsthitaḥśubhakṛnnṛṇām

36.372

pṛthivyāṃ tu pitṛkṣetre mocayantānṛṇatrayāt /
janārdanākhyayā brahman viśvātmā bhagavān sthitaḥ

36.373

ete 'vatārāḥ kathitā leśataḥ kamalodbhava /
ebhiḥ kṣititalaṃ vyāptaṃ paunaḥpunyena ca svayam

36.374

saṃsāriṇāṃ janānāṃ tu anugrahadhiyābjaja /
saṅkīrtanam agamyānāṃ trisandhyaṃ nityam ācaret

36.375

matiṃ cakre(? kuryācca) gamyānāṃ sevane darśane 'pi ca /
mlecchānāṃ teṣu deśeṣu kṣitau kṣetrādayo hi ye

36.376

sāṅkaryaparihāreṇa draṣṭavyāste sadaiva hi /
ṛṣibhiḥ sāmaraiḥ siddhaiḥ svāśrameṣu mahatsu ca

36.377

jalāśayeṣu puṇyeṣu pṛthivyāṃ vividheṣu ca /
sarve bhagavādākārā vibhavavyūhalakṣaṇāḥ

36.378

u (?mu) ktā gatāśca ye cānye samutprekṣya dhiyāsvayam /
pratiṣṭhitāśca vidhivat samantrāḥ satyavikramāḥ

36.379

sthityā nānāprakārā ye bhūtabhavyādikākhyayā /
saumyāgneyobhayākhyena sanniveśavaśena vai

36.380

līlārūcimayenaiva cittasaukhyapradena ca /
bhujādyāyudhasandhānaketubhedena vai saha

36.381

alaṃkṛtaśca bhūbhāgo manujaistvevameva hi /
bhaktair anugrahītaiśca siddhādyaiśca yathoditam

36.382

ādidevādayaścaite tattveśāḥ samudīritāḥ /
parasmin bhagavattatve tattvabhedena vyavasthitāḥ

36.383

sūryasya raśmayo yadvadvahnercirgaṇaṃ yathā /
jaladherūrmayo yadvat tadvadevābjasaṃbhava

36.384

citsāmānyāni(nni)tyaśuddhā vyāpakāḥ parameśvarāḥ /
tattvasattāṃ samāśritya jñānādyaiḥ samalaṃkṛtāḥ

36.385

aṇimādyaṣṭakopetāḥ saṃsthitāḥ svātmanā tu vai /
adhvāvaniṣu sarvāsu nityaṃ kurvanti sannidhim

36.386

muktaye sarvabhūtānāṃ viśeṣeṇa tu vai bhuvi /
āviśvaprabhavāt kālādārabhya pralayāvadhi

36.387

kṣetreṣu tīrthatīreṣu śabdabrahmayātmanā /
sāmānyenāpi mantreṇa tadvivartena bhātmanā

36.388

tato vyaktetaraṃ rūpam āśrayanti ca pārthivam /
hitārthaṃ sarvalokānām avatīrṇam anaśvaram

36.389

jagatyāyatanākhyāyām atra sidhyanti yoginaḥ /
kālāntareṇa vyaktīnāṃ majjanaṃ jāyate yadi

36.390

sannidhiṃ śaktibhāvena nityaṃ kurvanti tatra ca /
yogeśvarāmarāḥ siddhāḥ smṛtvākāraṃ tadātmakam

36.391

śailamuddārūdhātūtthāṃ vyaktiṃ saṃsthāpayanti ca /
yatrānuvedhaṃ kurūr(?va)te mantraśaktidharā stu ye

36.392

yenācyutīyanāmnā vai yadyatsvānāntaraṃ smṛtam /
sannidhisthasya vai rūpaṃ śabdamūrtidharasya ca

36.393

bhinnātmanāṃ svayaṃvyaktirūpeṣvavyaktakeṣu ca /
sannirūddheṣu mantreṣu icchāvṛttigateṣu ca

36.394

ākārāḥ saṃnniveśācca pārameśvaram anyathā /
anyathā vai jagatyasmin khyātākhyātaṃ ca śāśvatam

36.395

evam āyatanānāṃ ca nityatvaṃ saṃprakāśitam /
anāditvam asaṃkhyaṃ ca mahattvam api pauṣkara

36.396

jātā ye māṃ prasiddhir vai sati vyaktivaśād dvija /
vinā vyaktisvarūpeṇa śabdenāpyakṣayātmanā

36.397

vdyātmanāpi hi cānyatra śabdavyāktimayātmanā /
anye munivarā vipra dṛṣṭvā sthānaṃ manoramam

36.398

nirdeṣaṃ salilaṃ śuddhaṃ pādapauṣadhisaṃkulam /
sthitiṃ kṛtvā sthirāṃ tatra karmaṇā manasā tataḥ

36.399

sulakṣaṇaṃ tu pāṣāṇaṃ dṛṣṭvā cānyatra vāhṛtam /
viśvakarmakulodbhūtaṃ samājñāpya tu śilpinam

36.400

upale 'smijjagadyonerviṣṇoḥ sarveśvarasya ca /
pādāravindamudrāṃ ca sampādya ca manoharām

36.401

evam anye tu munayaḥ svasthāneṣu mahāmate /
śaṅkhacakragadāpadmapūrvā ye harilāñchanāḥ

36.402

niveśaṃ tatra kṛtvā vai bhaktipūtena karmaṇā /
apare tu dvijaśreṣṭhā bhaktibṛṃhitamānasāḥ

36.403

kurvanti sanniveśaṃ ca bhaktānāṃ hitakāmyayā /
pūvokteṣu ca deśeṣu siddhādyai raciteṣu ca

36.404

mudriteṣu sahasrārapūrvamudrāgaṇeṣu ca /
pāṣāṇairvā mahābuddherāsṛṣṭeḥ pūjaneṣu ca

36.405

kṛtvā saṃskārarūpaṃ tu nyāsaṃ yatrocitaṃ hi yat /
kurvanti vidhipūrvaṃ tu nityaṃ traikālyam arcanam

36.406

ṛksāmapūrvaiḥ sanmantrairdviṣaṭkārṇasamanvitaiḥ /
bhagavatpadasidhyarthaṃ śiṣyādīnāṃ śubhāptaye

36.407

evaṃ puṣkarasaṃbhūta grāmāśca viṣayākhilāḥ /
nagarāḥsapurā rājñāṃ prakhyātā ye kṣitau śubhāḥ

36.408

ṛṣibhir manujaiḥśuddhaiḥ svayaṃ sarveśvareṇa tu /
bhaktānāṃ anukampārthaṃ nītāḥ puṇyapadātmatām

36.409

vibhavavyūhabhedena sthitā cānugrahecchayā /
taskarādyupaghāte tu antarbhāvagate dvija

36.410

pūrvamantrādayo mantrāḥ tatra ye prāṅnirodhitāḥ /
bimbam ujjhitya tiṣṭhanti tadbrahmavivarāmbare

36.411

saṃskāraṃ na kṛtaṃ yāvat pūrvaṃ tat sthāvaroditam /
vardhate ca mahādoṣo dinārdhaṃ dinam anyathā

36.412

taddeśajānāṃ sarveṣāṃ sādhakānāṃ nṛpasya ca /
dvijendrādyair atasmād vaṇigbhirvā kuṭugbibhiḥ

36.413

deśikair naranāthena kāryaṃ ca bhayanārānam /
sarveṣāṃ pāpaśamane kṛtamantragaṇaṃ hi yat

36.414

prātimaṃ vigrahaṃ śaśvatsarveṣāṃ śreyase tu vai /
nirjanāyatanānāṃ tu dharmārthaṃ yaḥ samācaret

36.415

doṣopaśamanaṃ tasya sarvaduḥkhakṣayo bhavet /
bhavinām āptapūrṇānāṃ mahāmohakṣaya ca

36.416

brahmaṇyadhipatitvena ākāraṃ cācyutaṃ hi yat /
saviśeṣaiḥ samopetaṃ vibhūtyaṃśaiḥ samanvitam

36.417

prajāpatiḥ tam āsādya saṃkrāntaṃ buddhidarpaṇe /
tena karṇapathaṃ nītaṃ śilpinaḥ svātmajasya ca

36.418

saṃpannasya ca homādyair deśikaiḥ saṃskṛtasya ca /
saṃkrāman hyacirāttatra gauṇam ākāramaiśvaram

36.419

saha vinyāsakāle tu vācakena mahātmanā /
evamevam anāditvaṃ dravyajāsvākṛtīṣu ca

36.420

saṃsiddhabhūtidṛṣṭir vai tulyakālaṃ tu bhūtale /
viśvavadvismṛtiṃ naiti śilpibuddhisamāśritam

36.421

sa hi yacchati bhaktānāṃ kṛtvākāraṃ sulakṣaṇam /
yasya cābhimatastādṛk bhāvabhaktivaśāt tu vai

36.422

dṛṣṭā svayaṃvyaktimato bhuvi bimbaṃ tu vai budhaḥ /
brahmarudraikasūryākhyam ācyutaṃ viddhi tanmahat

36.423

yad uktaṃ vyūhabhedasthaṃ mūrtibhedaiḥ samanvitam /
tathaiva hi samārādhyaṃ budhyā kamalalocana

36.424

ārādhane samādhau vā upaviṣṭāstu cotthitāḥ /
saṃsthitāḥsthānakaiścānye tamo(?po)mūrtiṣvanuṣṭhitaiḥ

36.425

dhārayatyadbhūtaṃ caiva lācchanadvayam icchayā /
dvayaṃ karadvayenaiva lambamānacatuṣṭayāt

36.426

śaṅkhacakragadāpadmapūrvādyāyudhasaṃgrahāt /
yathoddiṣṭakrameṇeva lokeśādiṣu vai purā

36.427

jyādayaścecchayā (vā) cānye karaistiryak prasāritaiḥ /
sūcayantyatibhaktānām udbhujatvena saṃpadam

36.428

mandabhaktibharāṇāṃ tu tiryak saṃsthānasaṃsthitaiḥ /
mahadātmapadaṃ divyaṃ yad [antasthaṃ hi saṃpadāt]

36.429

yeṣāmantaritā bhaktirnṝṇāṃ vyābhiśrayājinām /
prāptistriviṣṭape teṣāṃ bhujavṛndādayo mukhāt

36.430

samaḥ sarveṣu bhūteṣu brahman yadyapyahaṃ sadā /
upadekṣyāmi yuktyā vai madbhaktā yānti saṃpadam

36.431

aparair aṣṭabhedasthair varṇair vā brāhmaṇādikaiḥ /
prasthāpitāśca vidhivat pratimā yā nṛpottamaiḥ

36.432

pratibimbamayīṃ vyaktiṃ svayamevācyutena vā /
jīrṇadoṣaṃ vinā caiva cālanaṃ yad aśāntikam

36.433

kṣatam utpātapūrvaistu doṣaistu nṛpanāśakṛt /
tadastamitamantrāṇāṃ bhūyaḥ saṃsthāpane kṛte

36.434

udayaṃ jāyate śaśvacchāntaye kintu pauṣkara /
deśikendrair yathādhyātāḥ sūryendvanalasaṃnibhāḥ

36.435

praviśanti ca mantreśāḥ praṇavadhvanisādhitāḥ /
karṣayanti vibhūtiṃ svāṃ kiñcitkālāntareṇa tu

36.436

kṛtā vai dhvastadoṣāśca nirvidhnaṃ nirmalāḥ punaḥ /
niveśitāḥ susiddhādyaistīrthaiḥ kṣetravaneṣu ca

36.437

nivārayanti ye mohād vibhavavyūhamūrtiṣu /
saṃsthānamānam ākāraṃ doṣaṃ kālāntare sthitam

36.438

te cāntakāle majjanti ghore tamasi duḥsahe /
svalpavittair ataḥ tasmād alpabodhasamanvitaiḥ

36.439

varjanīyaṃ vinānena devaṃ śreyo 'bhivāñchitaiḥ /
svayam eva jagannāthastvavatīrya yathāsthitaḥ

36.440

gṛhītaḥsusthirastvevam asiddhaiścāpi kalpitaḥ /
doṣaiḥ sadigvibhaṅgādyair anyathātvaṃ na yāti ca

36.441

nityasannidhimāhātmyāt kālaṃ kalpakṣayāvadhi /
uttarottaratāṃ caiva jagatyasmin hi vartate

36.442

bhūtyā kāntyā ca kīrtyā ca kriyayā cāprameyayā /
duṣṭopaśāntidā śaktyā siddhidā yā ca vai saha

36.443

pauruṣāyatanānāṃ ca siddhākhyānāṃ mahāmate /
svayamevāvatīrṇānāṃ tattveśānām iha kṣitau

36.444

evaṃ kṣetreśvarāṇāṃ tu sakṣetrāṇāṃ mayābjaja /
prakāśitaṃ rahasyaṃ ca muktaye bhavināṃ mayā

36.445

phalārthināṃ ca bhavināṃ kṣetre kṣetreśasevinām /
yathābhimatasaṃprāptim ihaivāyāntyanaśvarīm

36.446

atha bhūmitale jātā pralayākhye mahānti te /
kṣetre kṣetreśvarāṇāṃ tu rahasyam avadhāraya

36.447

jñānādyaiḥ sāṇimādyaistu avyaktaiḥ kṣmāvasānikaiḥ /
tattvabījair upādeyair brahmasattāsamanvitaiḥ

36.448

sahāvatīrya vā sṛṣṭeḥ prāgvyaktiṃ yānti vai tataḥ /
svayamevārthabhāvena sarvānugrahakāmyayā

36.449

kṣmāmaṇḍalopasaṃhārakālaṃ kṣetradharaiḥ saha /
sthitim īśvaratattve tu kurvanti ca tadicchayā

36.450

saviśvavyaktisamaye prāgvyaktiṃ pravadanti ca /
jātijanmatathādeśaduḥkhair dehotthitaiḥ saha

36.451

ādhivyādhiprapūrvaistu mānasair duḥsahaistathā /
ityevamādibhirdeṣair mucyate [tvāpṛte] katham

36.452

samyagjñānaṃ vijānanto (?ntaṃ) kṣetrīyānugraheṇa vā /
āviṣkṛtā bhaved bhaktistīvrabhaktādyanugrahāt

36.453

jāyate ca matirnṝṇām ante kṣetre dvijācyute /
necchanti savikalpāsu abhaktā nāstikottamāḥ

36.454

vivekaḥ puruṣādīnām āyātaṃ ca (?taśca) phalādvibhoḥ /
puruṣārthaparityāgaṃ na kāryaṃ bodhitena vai

36.455

jīvanaṃ ca jagatyasmin viprakarmasamanvitam /
īśvarastannirāse tu śakto bahuvidhair makhaiḥ

36.456

tadastitvaṃ gurumukhāt tatsaṃvedanasaṃyutam /
śraddadhānāśca bhaktāśca labhante ca narottamāḥ

36.457

jñātavyam ātmanātmānaṃ tataḥ sarvajñam īśvaram /
abhimānam anādyaṃ yat prākṛtaṃ satvajaṃ tvatha

36.458

asmitālakṣaṇaṃ ghoraṃ sarvadāvāñchitapradam /
vijñeyam ātmanātmānaṃ tāvad yāvannibodhitam

36.459

bījānāṃ hi yathākālaṃ vyā(?vyu)ptānāṃ phalam alpadā(?dam) /
evaṃ vyāpānā(?dā)nācca kṣetreṣvāyataneṣu ca

Original text: Pauṣkarasaṃhitā 27-43 · Edition: Prabhakar Pandurang Apte: Pauṣkarasaṃhitā : dvitīyo bhāgaḥ, Tirupati 2006 (Rashtriya Sanskrit Vidyapeetha Series, 120) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc