પૌષ્કરસંહિતા · અધ્યાય 36

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે મહોપનિષદિ
પૌષ્કરસંહિતાયાં ધૂપાધારલક્ષણો નામ
પઞ્ચત્રિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
ઓં
અથ ષટ્ત્રિંશો ઽધ્યાયઃ ।
પૌષ્કર ઉવાચ ---
ભગવન્ જ્ઞાતુમ્ ઇચ્છામિ ત્વયા યત્ સમુદીરિતમ્ ।
મહાત્મનો ઽનુવિધ્દં ચ લક્ષણેનોપલક્ષિતમ્

યદ્ યદ્ આયતનં દિવ્યં સિધ્દાયતનમ્ એવ ચ ।
નૃણામ્ ઉપાયભૂતં યદ્ અજ્ઞાનાં જ્ઞાનિનામ્ અપિ

યત્રારાધનપૂર્વં હિ માન્ત્રમ્ અભ્યેતિ મન્ત્રિણામ્ ।
શશ્વત્ પ્રસન્નતા દેવ તથા તત્ત્વજયો મહાન્

નિર્વિઘ્નેન ભવત્યાશુ સ્નાતકબ્રહ્મચારિણામ્ ।
યતીનાં મુક્તસઙ્ગાનાં વિરતાનાં ગૃહાશ્રમાત્

શ્રીભગવાનુવાચ ---
આક્ષિતેર્ ભેદભિન્નં વૈ માયામયમ્ ઇદં જગત્ ।
ક્ષેત્રારવ્યૈર્ ભગવત્તત્ત્વૈઃ ક્ષેત્રનાથસમન્વિતૈઃ

નાનાવિભવરૂપૈસ્તુ વ્યાપ્તવ્યૂહાત્મપૂર્વકૈઃ ।
નિત્યનિર્મલષાડ્ગુણ્યવિગ્રહૈસ્તૈઃ સ્વયં પુનઃ

અનુગ્રહાર્થં ભવિનામ્ અકૃતજ્ઞાલ્પમેધસામ્ ।
ભક્તાનામ્ અપ્યભક્તાનાં નાસ્તિકાનાં તથૈવ ચ

ભૂચક્રાક્ષં ગતે દ્વીપે હ્યનાદિપ્રથિતં હિ યત્ ।
ક્ષેત્રં સ્વકર્મફલદં પુણ્યં પરિમિતં તુ વૈ

નૃણામ્ અનુગ્રહાર્થં તુ સ્થાનભેદૈર્ અધિષ્ઠિતમ્ ।
અમૂર્તેસ્તુ સ્વસંજ્ઞાભિઃ કારુણ્યાત્ ક્ષેત્રસત્તમૈઃ

તથા ક્ષેત્રાધિપૈઃ કિન્તુ મૂર્તૈર્ યુક્તા નવાબ્જજ ? ।
બીજભાવેન ભૂમૌ વા સ્થિતિં કૃત્વા સ્થિતાં(રાં)તતઃ

જ્ઞાનાદ્યૈર્ વાણિમાદ્યૈઃ તુ અવ્યક્તૈઃ ક્ષ્માનલાદિકૈઃ ।
તત્ત્વબીજકલારૂપૈર્ બ્રહ્મસત્તાસમન્વિતૈઃ

સહાવતીર્ય ચાસૃષ્ટેઃ પ્રાગ્ વ્યક્તિં યાન્તિ વૈ તતઃ ।
સ્વયમ્ એવાત્મભાવેન સર્વાનુગ્રહકામ્યયા

ક્ષ્મામણ્ડલોપસંહારકાલં ક્ષેત્રવરૈઃ સહ ।
વશિત્વાવરદેહાંસ્તુ પ્રધાનમુનિવિગ્રહાન્

સ્વાસ્મિન્ સ્વસ્મિન્ હિ યુગપત્ ક્ષેત્રે ક્ષેમગતિપ્રદે ।
સ્વકામનૈકભૂતાં ચ મૂર્તિં ચૈવાભિમાનિકીમ્

કૃત્વા વૈ વ્યક્તિભાવં ચ પ્રમાણૈર્ ઉત્તમાદિકૈઃ ।
યથાકાલાનુરૂપૈશ્ચ વાસુધેનોપલાત્મના

અતઃ તદ્રૂપનામ્ના વૈ ખ્યાતા ક્ષેત્રેશ્વરા ભુવિ ।
પ્રખ્યાતાઃ તુલ્યનામ્નાન્યે દેવાઃ સાયતનાસ્તુ વૈ

એવં ક્ષેત્રેશ્વરૈઃ ક્ષેત્રૈઃ કર્મભૂમિર્ અધિષ્ઠિતા ।
ક્ષેત્રૈર્ અમૂર્તૈશ્ચિદ્રૂપૈર્ મૂર્તૈઃ ક્ષૈત્રાધિપૈઃ તથા

ઇતિ યુક્ત્યાવતીર્ણા યે ક્ષેત્રાણાં ક્ષૈત્રનાયકાઃ ।
તે ઽપિ કાલાન્તરેણૈવ સ્વયં દોષં શિલામયમ્

બુધ્વાન્તર્ધાનમ્ આયાન્તિ દેશભંગાદિકૈર્ દ્વિજ ।
વિચારૈઃ પ્રચુરૈઃ ભૂયઃ પ્રાગ્વદ્ વ્યક્તિં વ્રજન્તિ ચ

સ્વયંવાવનિમધ્યાત્ તુ સ્વસામર્થ્યેન ચોદયેત્ ।
કુર્વન્નનમ્બુનિધેર્ યદ્વદ્ અમ્બુદૌઘમ્ અચોદિતમ્

ઇતિ મત્પ્રતિપન્નાનાં સ્વપ્ને પ્રત્યક્ષતો ઽપિ વા ।
વદન્તિ યોગક્ષેમાદ્યં સ્વયં વા તન્મયાત્મનામ્

તત્તત્ત્વતો ઽતિભક્તનાં સત્યાર્થં સર્વદા ભવેત્ ।
અસત્યાર્થમતો ઽન્યેષાં કિન્તુ પુષ્કરસંભવ

ઇત્યુત્કર્ષં ભવત્યેષામ્ અસ્તિત્વેન સમન્વિતમ્ ।
નિરાસાર્થમ્ અભક્તાનામ્ નાસ્તિકત્વેન વાસતા

તુષ્ટયે હ્યાસ્તિકાનાં તુ તીર્થાદીનાં હિ સિદ્ધયે ।
ક્ષેત્રેશા વાસુદેવાસ્તે સ્થિતાશ્ચોપલકુક્ષિષુ

ક્વચિત્ સાક્ષાત્ તથા ચક્રશંખપદ્મગદાત્મના ।
વિશેષેણ ત્રિકૂટે તુ ગિરૌ રૈવતકે તુ વૈ

સાલગ્રામે તુ સહયાદ્રૌ તથા વિષ્ણુપદે દ્વિજ ।
વ્યાવર્તે ચૈવ કૃષ્ણાશ્વે કુક્ષૌ તુ તુહિનાચલે

મહેન્દ્રે મલયે વિન્ધ્યે પારિયાત્રે ઽથવાર્બુદે ।
સત્યવ્રતસ્થે હસ્ત્યદ્રૌ વિકટે પર્વતોત્તમે

સિંહાચલે મમ ક્ષેત્રે પુણ્યે વા સુમનોહરે ।
એવં કમલસંભૂત વાસુદેવૈર્ અધિષ્ઠિતે

અનેકાકૃતિભેદસ્થૈર્ અનેકૈકેન કેન ચિત્ ।
અયત્નાત્ કલ્પિતે ક્ષેત્રે સ્વનુધ્યા તુ વ્રજન્તિ યે

આશ્રિત્ય ક્ષેત્રનાથં તુ વિપદ્યન્તે ચ તત્ર યે ।
અવસાને તુ વા ચા ચાન્યે ધરાંશે મધ્યમે તુ વા

આદ્યે વા દેવદૃગ્ દૃષ્ટે તે પ્રયાન્તિ ક્રમેણ તુ ।
તસ્ય વૈ ક્ષેત્રતાથસ્ય સત્યત્ત્વક્ષ્માગતસ્ય ચ

તત્ સાલોક્યં તુ સામીપ્યં સાયુજ્યમ્ અમલેક્ષણ ।
પરિગ્રહવિહીનં ચ વિવેકરાહિતં જનમ્

શરણાગતભૂતં તુ અપિ ચેન્નાસ્તિકં પુરા ।
તથાન્તિકં શ્રદ્ધધાનં નિશ્ચેષ્ટં ચાપિ પૌષ્કર

વિસંજ્ઞં બન્ધુભિર્ નીતં કારૂણ્યાત્ કમલોદ્ભવ ।
ત્રાહિત્યુક્ત્વા જગન્નાથં ક્ષિપ્ત્વા સ્ત્રીબાલપૂર્વકૈઃ

જ્ઞાત્વા વિમુક્તદેહં તં સહ પુર્યષ્ટકેન તુ ।
મહતા તૂર્યઘોષેણ કૃત્વા રથવરે તુ વૈ

જિત્વાન્તકભટાન્ રૌદ્રાન્ બલાત્ ક્ષેત્રેશકિંકરૈઃ ।
નૃસિંહકપિલક્રોડવામનાશ્વશિરોમુખૈઃ

સસૌમ્યવદનૈઃ પદ્મશંખચક્રગદાધરૈઃ ।
સીરનન્દકધૃગ વજ્રપાશાઙ્કુશ ધનુર્ધરૈઃ

મુસલાદિતથાદણ્ડહસ્તૈશ્ચ ગરૂડાનનૈ ।
આનીય ક્ષેત્રનાથસ્ય ત્વભિગચ્છાપયન્તિ ચ

દેવક્ષેત્રે ત્વદીયે ઽસ્ય વિમુક્તં પાઞ્ચભૌતિકમ્ ।
શરીરમ્ અદ્યાનાથસ્ય કુરૂશશ્વદ્ યથોચિતમ્

ક્ષૈત્રનાથસ્તુ તદ્ વાક્યં સમાકર્ણ્યાઞ્ચ ગણેરિતમ્ ।
કરૂણાનુગતેનૈવ તં નિરીક્ષ્ય તુ ચક્ષુષા

કૃતં વિગતપાપં તુ તસ્મિન્નાયતને પુરા ।
સંપ્રાપ્તસ્ય સ્વકે સ્થાને દોષશેષં હિ વૈ પુનઃ

સંસર્ગેણ લયં નીત્વા ક્રમાત્ કાલાન્તરેણ વૈ ।
દ્વાભ્યામ્ એવં પ્રકારેણ યદ્ અન્યચ્ચાત્મસાત્ કૃતમ્

તત્સ્થં લિઙ્ગવશાત્કૃષ્ય સ્વશક્ત્યા ચ સ્વવિગ્રહાત્ ।
સંસ્કારયોગ્યતાં જ્ઞાત્વા સમ્યજ્જ્ઞાનાપ્તયે તુ વૈ

દદાતિ કર્મભૂમૌ તુ જન્મ સત્કર્મિણાં કુલે ।
સવ ક્ષેત્રૈ વા પરક્ષેત્રે તત્ર સાલોકનં હિ યત્

કાલાત્ પ્રાપ્તાધિકારશ્ચ કૃત્વા વ્યાપ્તાં સમાસતઃ ।
યથોચિતમ્ અનુષ્ઠાનં ત્રયોદશવિ[ધં] શુભમ્

તત્ તેન કૃતકૃત્યં સ્યાત્ તદર્ધેન તુ ચાપરમ્ ।
તૃતીયંમ્ અબ્જસંભૂત સમ્યજ્જ્ઞાનેન યુજ્યતે

જ્ઞા(ન)તમાત્રં હિ વૈ કાલાદ્ ઇન્દ્રિયવ્યક્તિલક્ષ(ણં)ણાત્ ।
સ્વયં ચીર્ણવ્રતં પ્રાગ્વત્ તત્ ક્ષેત્રે બુધ્દિપૂર્વકમ્

તીવ્રભાવેન વૈ પશ્ચાદ્દેહત્યાગં વ્રતાદિના ।
કુર્યાત્ ક્ષેત્રાધિપસ્યાગ્રે તદ્ વત્તં ગતકલ્મષમ્

પૃથગ્દેહારણીં કૃત્વા જ્ઞાનં યદ (ધર્મ) મલં શુભમ્ ।
સ તસ્યોપદૌદિશત્યાજ્યં ? તત્રૈ (વે) વ કમલેક્ષણ

યત્પ્રાપ્ય પરમં ધામ વાસુદેવાખ્યમ્ એવ ચ ।
યોગિનાં તીર્થપુણ્યાનિ બ્રહ્મન્નાપતિતાનિ ચ

સદાવ્યાધારભાવેન હયંગભાવં વ્રજન્તિ વૈ ।
યોગોત્કૃષ્ટપ્રકૃષ્ટં ચ પ્રાપ્યન્તિ જ્ઞાનિનો ઽપિ યે

શશ્વજ્જ્ઞાનસમાકીર્ણં નિર્વિઘ્નેનાપ્નુવન્તિ ચ ।
એવમાયા (?ય) તનાદ્ બ્રહ્મન્નુપાયં ભવિનાં પરમ્

યતો ઽસ્તિ ચ અતો હેતોઃ સેવનીયં સદૈવ હિ ।
અભિજાતસ્ય બીજસ્ય યથામલમરીચયઃ

પ્રારોહજનનીં શક્તિં સન્તાપાન્ ધ્વંસયન્તિ ચ ।
વિના સ્વરૂપહાનેર્ વૈ સાં હ્યેવમેવ હિ

સ્વપ્રભાવેન વૈ સમ્યક્ સ્વશક્તિકિરણૈઃ શુભૈઃ ।
પ્રક્ષીણકલ્પમષં કૃત્વા ક્ષેત્રે વૈ ક્ષેત્રવાસિનામ્

કુર્વન્ત્યનુગ્રહં પશ્ચાત્ ક્ષીણપાપસ્ય તસ્ય ચ ।
મૃદમ્બુહુતભુગ્ વાતપાતૈર્ ગગનલક્ષણૈઃ

પ્રસિદ્ધયંત્રિતં હ્યત્ર અસિધ્દં તદ્વયં શ્રુણુ ।
યદ્ અન્નામ્બુ પરિત્યાગાદ્વાતં તદ્ વાત સંજ્ઞિતમ્

સર્વદ્વારોપરોધેન યદ્ અન્નાભાસમુત્તમમ્ ।
કાલં વા દેહ પાતીયં સન્યગ્ જ્ઞાત્વાત્ર પૌષ્કર

કાર્યમ્ આરાદને યત્નાત્ તત્ર ભક્ત્યા શુભૈષિણા ।
યદિ ન પ્રાપ્નુયાત્ ચૈવ જન્માભ્યાસાદવાપ્યતે

વિલયં યાન્તિ વૈ યેન ત્રાહિ (?નાઘાનિ) જન્મનિ જન્મનિ ।
કૃતબુધ્દેર્ મનુષ્યસ્ય પાપેનાતિબલીયસા

ન સઞ્જાતા ચ તત્ પ્રાપ્તિર્ યદ્યપ્યબ્જસમુદ્ભવ ।
ન શાસનસ્ય ઘોરસ્ય ચાન્તકસ્ય સ ભાજનમ્

માન્યો યમભટાનાં ચ યજ્ઞયાજી યથા પુમાન્ ।
આસ્તાં હિ તાવન્મનુજા નિયમાદ્યૈર્ અલંકૃતાઃ

ભાવભક્તિવિશેષાઢ્યાઃ પ્રાણિનો ઽન્યેપિ તત્ર યે ।
પ્રાક્સંસ્કારવશાજ્જાતાઃ તે ઽપિ જાત્યન્તરં પુનઃ

નાપ્નુવન્તિ મૃતા વિપ્ર સદ્વિવેકવિવર્જિતાઃ ।
મમ ભક્તાય(?તના)નાં ચ ઇત્યેષાં યસ્તુ વિન્દતિ

નૃણાં મધ્યે સ ધન્યો વૈ દુષ્કૃતૈર્ નાતિબાધ્યતે ।
કર્મણાં વૈ હ્યભુક્તાનાં ન નાશોસ્તિ ચ યદ્યપિ

તાનવં ક્ષેત્રમાહાત્મ્યપ્રભાવાત્ સંપ્રયાન્તિ તે ।
જન્માભ્યાસવશેનૈવ નૂનં કર્મક્ષયો ભવેત્

સામર્થ્યાત્ ક્ષેત્રનાથાનાં સક્ષેત્રાણાં મહામતે ।
ક્ષેત્રેષ્વેવં પ્રકારેષુ દાનં યચ્છન્તિ યે ઽર્થિનામ્

વિભોરારાધનાર્થં તુ ભક્ત્યા કુર્વન્તિ વા તપઃ ।
સાધયન્તિ ચ મન્ત્રેશં તર્પયન્તિ તિલાદિભિઃ

યજન્તિ મખૈર્ દેવાન્ લભન્તે તે ઽખિલં ફલમ્ ।
દ્વાદશાક્ષરપૂર્વેઃ તુ પ્રસિધ્દૈઃ કમલોદ્ભવ

મન્ત્રૈર્ જિતન્તા મત્રાન્તૈઃ પ્રાપ્તૈર્વાથ ગુરોર્ મુખાત્ ।
સ્વકેન મન્ત્રેમુખ્યેન વિધિવત્ પરમેશ્વરમ્

આરાધ્યાયતનસ્થં ચ યત્ યત્કિઞ્ચિદ્ અધિકારિણામ્ ।
દ્વિજેન્દ્ર દ્વિજમુખ્યાનાં દીયતે પાઞ્ચકાલિનામ્

તદ્ અક્ષયં પરિજ્ઞેયં ભવભોગાભિલાષિણામ્ ।
દાનાન્નિવૃત્તરાગાણાં તત્ પુનર્ મોક્ષસિદ્ધયે

ગ્રામ મણ્ડલદેશાન્તર્મર્યાદાયતનવાસિનામ્ ।
દત્તમ્ આત્મસમૈઃ ? ભૂત્યૈ બહુભિર્ નિરૂજો ઽશ્નુતે

સંપૂર્ણાસુ સ્વશક્ત્યા ચ નિત્યં જન્મનિ જન્મનિ ।
અનન્તભવિકં વિધ્દિ તત્ દિવ્યાયતનાત્ પુનઃ

અજ્ઞેયં લક્ષભવિકં તત્ સિધ્દાયતનાત્ તુ વૈ ।
સહસ્રભવિકં વિપ્ર વિપ્રપ્રવરકલ્પિતાત્

દશાઙ્ગભવિકં તદ્વૈ કૃતં યત્ ક્ષત્રિયેન તુ ।
તદર્ધભવિકં વિદ્ધિ સદ્વૈશ્યપરિકલ્પિતાત્

સત્શૂદ્ર કલ્પિતે વિપ્ર દત્તમ્ આયતને તુ વૈ ।
દ્વિષટક્ ભવનં તદ્વૈ દાનં જ્ઞેયં દ્વિજોત્તમ

અનન્યશરણેભ્યો વૈ વર્ણેભ્યઃ પરિકલ્પિતે ।
દ્વિજેન્દ્રાયતને દત્તં ફલં તત્ પુનરેવ હિ ?

વ્યામિશ્રયાજિભિર્ વર્ણૈર્ નિર્મિતાયતનાસ્તુ યે ।
પૂર્વોક્તેભ્યઃ પ્રયચ્છન્તિ તદર્ધભવિકં ક્રમાત્

ફલકામફલે પ્સૂનાં નિષ્કામાનાં હિ પૌષ્કર ।
સર્વાયતનગો દેવઃ સર્વમૂર્તિષ્વવસ્થિતઃ

મૂર્ત્યન્તરગતશ્ચાપિ પ્રાદુર્ભાવગતસ્ત્વપિ ।
પ્રાદુર્ભાવાન્ત (રા) યા ? વૃત્તિં દદાતિ પરમં પદમ્

આચર્તવ્યમ્ અતઃ તસ્માદ્યત્નેન મહતા દ્વિજ ।
મન્ત્રારાધનપૂર્વેણ કર્મણા ચિદ્વિલક્ષણમ્

તસ્માદ્વિમુક્તરાગાણાં નૃણામ્ અચ્યુતયાજિનામ્ ।
વ્યજ્યતે સ્વાત્મવૃત્તિસ્થં વાસુદેવમ્ અજં વિભુમ્

તદધિષ્ઠિતચિત્તસ્તુ યત્ર યત્ર યજેત્ બહિઃ ।
તત્ર તત્ર તદા તેષાં વ્યજ્યતે બ્રહ્મ શાશ્વતમ્

પૌષ્કર ઉવાચ ---
દેવાયતનજાતાનાં નૃણામ્ અશુભકારિણામ્ ।
મૃતાનાં તત્ર વાહ્ય (?ન્ય) ત્ર જ્ઞાતુમ્ ઇચ્છામ્યહં ગતિમ્

શ્રીભગવાન્ ઉવાચ ---
કેનચિત્ પ્રાક્તનેનૈવ કર્મણાવિમલેન ચ ।
આચરન્ત્યબ્જસંભૂત મતેર્વૈ દુષ્કૃતં પુનઃ

જ્ઞાત્વાપિ ક્ષેત્રમાહાત્મ્યં વિવશાત્ તુ બલાત્ તુ વૈ ।
તં મ્રિયન્તં ચ તત્રાસ્થે (?ન્તે) જન્માભ્યાસવશેન તુ

ક્ષેત્રે ચ પાપતઃ તેષાં સંક્ષિપત્યન્તકસ્ય ચ ।
શશ્વદ્દુષ્કૃત શાન્યર્થં ઉપાયૈર્ નાતિશાસનૈઃ (?શ્વતૈઃ)

ત્વમ્ એવ તેષાં કુરૂષે ભુક્તશેષં હિ કલ્મષમ્ ।
શમયત્યચિરાદેવ આચરન્તિ યથાશુભમ્

ભૂયઃ પ્રાપ્તેન દેહે (?ભોગે) ન અસ્મદીયે પરિગ્રહે ।
સ ચાજ્ઞાં શિરસા તાં વૈ કૃત્વા ચૈવ મહામતે

કરૂણાનુગતેનૈવ સંશોધયતિ ચેતસા ।
એવં વિગતદોષાઃ તે યાન્તિ કાલાન્તરેણ તુ

સા[હચર્યાચ્]ચ સાકલ્યાત્ સત્સંપર્કાદ્વિશેષતઃ ।
પ્રક્ષીણકલ્મષા નૂનં પુનરાયાન્તિ વૈદિકીમ્

સમાચરન્તિ તદ્વસ્તુ સાયુજ્યં યાન્તિ યેન વૈ ।
પૌષ્કર ઉવાચ ---
તદુત્પન્ના વિપદ્યન્તિ પાપિષ્ઠા હ્યત્ર વૈ યદિ ।
કા ગતિર્ ભવતે તેષાં નરાણામ્ અતિપાપિનામ્

શ્રીભગવાનુવાચ ---
શોધયત્યન્તકઃ તેષાં દુષ્કૃતિં નાતિશાસનૈઃ ।
ગતદોષાઃ સમાયાન્તિ માનુષ્યં હિ તદા પુનઃ

મતિર્ દેહવિપત્ત્યર્થા તીવ્રેણ મનસાબ્જજ ।
પ્રયાતિ પૂર્વવચ્છુદ્ધિં યથા દુષ્કૃતિનો નરાઃ

તત્ર જાતાશ્ચ નિર્દેષા યે ઽન્યત્ર વિલયં ગતાઃ ।
પ્રયાન્તિ સાંપ્રતં તે વૈ વિમાનૈર્ અન્તકાસ્પદમ્

સંપૂજયત્યસૌ તેષાં બ્રૂયાદ્બદ્ધાઞ્જલિસ્તતઃ ।
સ્થાનમ્ આયતનં[યેષાં] ભગવન્તં વ્રજન્તુ વૈ

સાલોક્યસંજ્ઞં વિમલં ભવબન્ધક્ષયંકરમ્ ।
મદીયદર્શિતેનૈવ માર્ગેણાનેન સાધુના

ભવતાં સંપ્રયાતાનાં શુભં તત્ર ભવિષ્યતિ ।
તદ્વાસિનાં યથાન્યેષાં ભગવત્ તત્ત્વવેદિનામ્

એવં અબ્જસમુદ્ભૂત ફલમ્ આયતનાત્ ભવેત્ ।
નરાણાં નિર્વિવેકાનાં તદન્યેષાં તુ કિં પુનઃ

ક્ષિતિઃ પાદૌ ચ ખં નાભિર્દ્યૈઃ શિરઃ શશિભાસ્કરૌ ।
નેત્રે લોકા મહત્પૂર્વા વિભોર્યસ્ય શિરોરૂહાઃ

દિશઃ શ્રોત્રે ભુજાશ્ચૈવ વિદિશઃ સર્વ એવ હિ ।
આધારશક્તિપર્યન્તં યસ્ય પાતાલસંતતિઃ

સ્થિતિઃ પાદતલોદ્દેશે નિત્યાકૃતિધરસ્ય ચ ।
વિભોર્ વૈ રાજમાન્યસ્ય સર્વગસ્ય મહાત્મનઃ

સર્વં પદાત્મકં યસ્માદ્ ભક્તાનામ્ અત એવ હિ ।
નહ્યનાયતનં દેશમ્ આસ્તિકાનાં દ્વિજાસ્તિ વૈ

ચરાચરમ્ ઇદં સર્વં નાસ્તિકાનાં તમોમયમ્ ।
સુપ્રસિદ્ધં તુ વૈ સ્થાનમાસ્તાં તાવન્મહામતે

ભક્ત્યાવસ્થાપિતા યત્ર સ્થાને વિપ્રવરાદિકૈઃ ।
અચલા વા ચલા રમ્યા ચિત્રમૃત્કાષ્ઠશૈલજા

હેમાદિધાતુલોહોત્થા યા કાચિત્ પ્રતિમા હરેઃ ।
નૃણાં તત્ર વિપન્નાનાં તન્માહાત્મ્યવશાત્ તુ વૈ

સ્થિતિઃ ત્રિવિષ્ટપે તેષામ્ અનત્યુત્કૃષ્ટલક્ષણા ।
અન્તે પરિચ્યુતે જન્મ યેષામ્ આયતનેષુ ચ

યથાક્રમં (કર્મ) મહાબુદ્ધે પરિજ્ઞેયં હિ મત્પરૈઃ ।
સાક્ષાદ્વૃત્તિર્ દ્વિજેન્દ્રીયા ક્ષેત્રક્ષેત્રેષુ જાયતે

ક્ષત્રિયાયતનાદ્વિ (દ્વૃ)દ્ધિ જન્મામરવિનિર્મિતે ।
સદ્વૈશ્યકલિતોદ્દેશે જન્મ પુષ્કરસંભવ

મુનિભિર્ નિર્મિતસ્થાને અચ્યુતાયતને ઽબ્જજ ।
મા જન્મ મૌદ્ગલીયાચ્ચ પ્રાપ્નોત્યારાધનાન્નરઃ

કલ્પિતં મન્ત્રસિદ્ધેન નરેણાયતનમ્ મહત્ ।
ભોગોત્કર્ષં હિ વૈ નૄણાં તથા કાલાન્તરેણ ચ

મન્ત્રજ્ઞૈઃ કલ્પિતાન્તં ચ યાવદ્ આયતનમ્ દ્વિજ ।
શશ્વત્ પાપક્ષયં ચાન્યત્ ક્ષત્રિયં તદનન્તરમ્

ક્રમેણ સવિતાનં ચ નાતિદીર્ધેણ પૌષ્કર ।
કાલાન્તરેણ વૈ તેષાં દોષાણાં તુ પરિક્ષયમ્

અવતીર્ય ક્ષિતિં પશ્ચાદ્ ભુક્તશેષં હિ પદ્મજ ।
ક્ષપયત્યાશુ તત્રૈવ નિયમૈઃ પૂર્વદુષ્કૃતમ્

પ્રાગ્વત્ સ્મૃતાઃ ક્રમેણેવ તે યાન્તિ પરમં પદમ્ ।
પાતા યે વિહિતાશ્ચાત્ર દેહત્યાગવિઘૌ શુભે

વિવેકિનાં ન વિહિતાઃ પ્રાયશ્ચિત્તસ્થમેવ હિ ।
આજન્મ સઞ્ચિતાનાં ચ દુષ્કૃતાનાં ક્ષયાય વૈ

લભન્તે તૈસ્તુ નિર્દગ્ધૈર્ દેહાન્તે પદમ્ આચ્યુતમ્ ।
તસ્માત્ ક્ષેત્રં સમાસાદ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચરેત્

સ્વયં પાપફલં જ્ઞાત્વા સત્ત્વમ્ આશ્રિત્ય શાશ્વતમ્ ।
વિરૂદ્ધચિત્તબુદ્ધિસ્તુ યેન યાતિ શુભાં સ્થિતિમ્

બલવા ન્ય(?વદ્ય)દપિ ક્ષેત્રં નૄણાં શુભગતિપ્રદમ્ ।
તદ્વિવેકં દ્વિતીયં વૈ સ્વસામર્થ્યં તુ નોજ્જ્ઞતિ

મનો બુદ્ધીન્દ્રિયગણં કરણગ્રામસંયુતમ્ ।
આમ્લાદ્યસ્ય સંશુદ્ધમન્તે વા તપસા મહત્

કુર્વન્ત્યનુગ્રહં તસ્ય શશ્વદાયતનાદયઃ ।
જીવ ભાવસ્થિતો જન્તુઃ પરલોકં ગતસ્તુ વા

ભૂગુણા અપિ ચાદેયાઃ સર્વત્ર વિધિગૌરવાત્ ।
યથા મહાનુભાવાનામ્ પુરૂષાણાં તુ યાચકાઃ

સંહૃષ્ટમ્ અન્નપાનાર્થં ગુણજ્ઞમ્ અગુણં તુ વૈ ।
ત્યજન્ત્યગુણતાંશ્ચૈવ સગુણં વાપિ ચાન્યથા

જ્ઞાત્વૈવં ક્ષેત્રમાહાત્મ્યં તપોધ્યાનજપાદિકૈઃ ।
કર્મવાક્ચિત્તસંતોષાદુપશોભાં નયેત્ પરામ્

શ્રીભગવાનુવાચ ---
ચતુર્ભિર્ વાસુદેવાદ્યૈર્ મૂર્તિભિઃ પ્રાગુદીરિતૈઃ ।
કેશવાદ્યૈર્ દ્વાદશભિર્ મત્સ્યાદ્યૈર્ દશભિઃ તતઃ

ક્ષ્માન્તં ષડ્વિંશસંખ્યં યત્ તત્ત્વવૃન્દં પુરોદિતમ્ વ્યાપ્તમ્ ઈશ્વરપૂર્વં વૈ દ્વાદશાનામ્ સહ સ્થિતમ્

સુસ્થૂલેનાનુરૂપેણ દશકં તેન ચાવૃતમ્ ।
તત્ત્વં તત્ત્વં સમાસાદ્ય વાસુદેવાદિના સહ

સ્થિતિર્ એવં હિ સર્વેષાં દેવાનાં ભવશાન્તયે ।
ગુણષટ્કસમોપેતં વૈશ્વરૂપ્યં મહામતે

સ્વવ્યાપારવશેનૈવ વ્યઞ્જયન્તિ સદૈવ હિ ।
અનુગ્રહવશેનૈવ વિભોરિચ્છાવશેન તુ

સર્વૈઃ ક્ષિતિતલં વ્યાપ્તં નાનાકારધરૈઃ સદા ।
એકૈકા વૈભવે મૂર્તિર્ અનન્તેનાત્મતાં યથા

યાન્તિ નાનાત્મનામ્ એવં વાહનાયુધલાઞ્છનૈઃ ।
અતશ્ચેલ્લોકનાર્થાયૈચ્છાતઃ પ્રાભવેન તુ

સ્થિતિર્ નાનાપ્રકારા વૈ સર્વેષાં ચ સ્વભૂતિષુ ।
નિયતઃ સાયુધાનાં ચ લાઞ્છનાનાં ચ યદ્યપિ

તથાપિ સર્વમૂતીનાં સર્વે સાધારણાઃ સ્મૃતાઃ ।
યદ્યપ્યેવં હિ વૈ વિપ્ર તત્રાપિ વિનિબોધ મે

ન ચ અન્યભ્રાન્તિશાન્ત્યર્થં વિશેષં લાઞ્છનૈર્ ધ્વજૈઃ ।
પ્રાદુર્ભાવાઃ તુ વિજ્ઞેયાઃ સ્વવ્યાપારવશાત્તુ વૈ

પ્રાદુર્ભાવાન્તરાસ્તદ્વદંશસ્ય તુ વશાદપિ ।
આદ્યકા રક્ષકાધારાઃ ? કેચિત્ તુ ધ્વજલાઞ્છનૈઃ

તુલ્યમ્ એવં ત્રયાણાં તુ પ્રાદુર્ભાવગણં પરમ્ ।
અપરે કેશવાદીનાં તુલ્યમ્ ઉદ્વહતિ (?ન્તિ) દ્વિજ

આકારૈર્ લાછનૈઃ સાર્ધં તદ્ વિશેષેણ વૈ સહ ।
પૌષ્કર ઉવાચ ---
શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ ભગવન્ સર્વેષાં લાઞ્છનાદિકમ્ ।
વિશેષો યઃ લયોદ્દિષ્ટો ભવિનાં ભવશાન્તયે

શ્રીભગવાનુવાચ ---
શૃણુ લાઞ્છનવિન્યાસમ્ આદિદેવાદિતઃ ક્રમાત્ ।
મત્તો નિગદતઃ સમ્યક્ યથાવદ્ અમલેક્ષણ

આદ્યઃ પાણિઃ ચતુર્ણા વૈ દક્ષિણે ત્વભયપ્રદઃ ।
વરપ્રદો વા ભક્તાનાં ધાતવ્યમમલેક્ષણ

વામો શઙ્ખોદ્વહં વિદ્ધિ નાનાસ્થિત્યા ચતુર્ષ્વપિ ।
આદ્યસ્ય પશ્ચિમાભ્યાં તુ વામદક્ષિણયોઃ પુનઃ

કાલચક્રં ગદાં ગુર્વીમ્ અચ્યુતસ્યાવધારય ।
લાઙ્ગલં મુસલોપેતં વામહસ્તે સદક્ષિણે

પશ્ચિમે ભુજયુગ્મે ઽસ્ય સંહતે ચ ધનુઃ શરે ।
ખેટકં નન્દકોપેતમ્ અનિરૂદ્ધસ્ય પૌષ્કર

દ્વાભ્યાં પશ્ચિમપાણિભ્યાં મધ્યહસ્તાદિતઃ તુ વૈ ।
ઇત્યેવં હિ ચતુર્મૂર્તેર્ એતન્મૂર્ત્યન્તરેષુ ચ

શંખચક્રગદાપદ્મલાંછનાનાં સ્થિતિં શ્રુણુ ।
આદિદેવીયદેવાનાં ત્રયાણાં તાવદુચ્યતે

વામે પશ્ચિમગે ચક્રં વિદ્ધિ શઙ્ખં તુ દક્ષિણે ।
દક્ષિણે મુખ્યહસ્તે ઽબ્જં ગદા તદપરે તુ વૈ

એવં હિ ભગવાન્ ધત્તે કેશવઃ કમલાદિકમ્ ।
સવ્યાપસવ્ય હસ્તાભ્યાં મુખ્યાભ્યાં તુ ગદામ્બુજે

વામાદૌ શઙ્ખચક્રૌ તુ સ ધત્તે પશ્ચિમદ્વયે ।
નારાયણાખ્યો ભગવાન્ માધવાખ્યો નિબોધતુ

મુખ્યે સવ્યાપસવ્પયે તુ શઙ્ખં ધત્તે ગદાં પ્રભુઃ ।
પશ્ચિમે પદ્મચક્રે તુ સર્વપૂર્વે ભુજદ્વયે

મૂર્તિત્રયમ્ ઇદં દિવ્યં કુન્દેન્દુસ્ફટિકપ્રભમ્ ।
ભગવદ્વાસુદેવેન સહાસ્ય ચતુરાત્મના

ત્રિતયસ્ય પરિજ્ઞેયા મોક્ષદા ભવભોગદા ।
કામપાલીયદેવાનાં ત્રયાણાં કમલોદ્ભવ

પદ્મં મુખ્યકરે વામે ગદાન્યસ્મિન્ હિ દક્ષિણે ।
વિભોર્ગોવિન્દસંજ્ઞસ્ય ઇત્યેવં સમુદાહૃતમ્

વિન્યાસં લાઞ્છનાનાં ચ વિષ્ણોરથ નિબોધતુ ।
વામદક્ષિણપાણિભ્યામ્ અગ્રતઃ શંખ પઙ્કજે

એવં પશ્ચિમહસ્તાભ્યાં ચક્રં કૌમોદકીદ્વયમ્ ।
મધુસૂદનસંજ્ઞસ્ય સંનિવેશમ્ અતઃ શૃણુ

પદ્મં મુખ્યકરે વામે પાઞ્ચજન્યં તુ દક્ષિણે ।
ગદા પશ્ચિમતઃ સવ્યે ચક્રં દક્ષિણતઃ પરે

ત્રયમ્ એવં હિ દેવાનાં સહ વૈ જ્ઞાનમૂર્તિનામ્ ।
ચાતુરાત્મ્યાદ્ દ્વિતીયાં તુ પદ્મરાગોજ્જ્વલદ્યુતિમ્

અથ પ્રદ્યુમ્નદેવાનાં ત્રયાણાં ક્રમ ઉચ્યતે ।
વર્ણભેદેન સહ વૈ લાઞ્છનગ્રહણં શૃણુ

અગ્રતો વામપાણૌ ચ ચક્રમ્ અન્યકરે ગદા ।
વામે તુ પશ્ચિમે શઙ્ખં પદ્મં તદપરે સ્મૃતમ્

વિભોઃ ત્રિવિક્રમાખ્યસ્ય વામનસ્યાવધારય ।
ગદાગ્રવામહસ્તે તુ ચક્રં મુખ્યે તુ દક્ષિણે

વામે તુ પશ્ચિમે પદ્મં શઙ્ખં તત્ દક્ષિણે કરે ।
શ્રીધરસ્ય ગદા વામે મુખ્યહસ્તે પ્રકીર્તિતા

ચક્રમ્ અગ્રે ઽપસવ્યાખ્યે શઙ્ખં વામે તુ પશ્ચિમે ।
તદાન્યસ્મિન્ પરે પદ્મં ચક્રં કોટિસમપ્રભમ્

મૂર્તિત્રિતયમ્ એતે(?તદ્) વૈ સહ ચ સ્વામિના દ્વિજ ।
હેમધામપ્રભં જ્ઞેયં ચાતુરાત્મ્યતયા સ્થિતમ્

અતો ઽનિરૂદ્ધમૂર્તીનાં ત્રિતયં ચાવધારય ।
લાઞ્છનોદ્વહનં ચૈવ વર્ણભેદેન વૈ સહ

પદ્મં અગ્રકરે વામે તત્ દ્વિતીયે તુ હેતિરાટ્ ।
સવ્યાપસવ્યહસ્તાભ્યાં પશ્ચિમાભ્યાં ક્રમેણ તુ

પદ્મકોશં ગદાં ગુર્વીં પદ્મનાભે નિબોધતુ ।
અગ્રગે ચક્રરાખ્યપદ્મં મુડ્વામેકરે પરે

વામે ગદાં પશ્ચિમગે તદન્યસ્મિંશ્ચ શઙ્ખરાટ્ ।
ધત્તે દામોદરો વામે ગદાં ચાગ્રસ્થિતે શુભામ્

અપસવ્યે ઽગ્રગે શઙ્ખં વામે ચક્રં તુ પશ્ચિમે ।
પશ્ચિમે ત્વપસવ્યે તુ કમલં સૂર્યવર્ચસમ્

અતસીપુષ્પસઙ્કાશમ્ ઇદં મૂર્તિગણં સ્મૃતમ્ ।
સહાનિરૂદ્ધદેવેન અસ્યાપિ ચતુરાત્મતા

વિશ્વેશ્વરસ્ય વૈ વિષ્ણોઃ સ્થિતયે ઽસ્મિન્ જગત્ત્રયે ।
અમૂર્તાનાં ચ મૂર્તાનામ્ આયુધાનાં સ્થિતિં શૃણુ

પાણિદ્વયેન ચાક્રાન્તૌ પાર્શ્વદ્વયે પૃથક્ સ્થિતૌ ।
તન્મુખં ચ નિરીક્ષન્તૌ ગદાચક્રૌ મહામતે

શઙ્ખપાણિં ચ શઙ્ખેશં યુગ્મમ્ અન્યેન હેતિના ।
દ્વયાદિકં કરજાલં યત્ તન્નાનાભિસમન્વિતમ્

પાંશાંઙ્કુશાસિપદ્માદ્યૈર્ યુક્તં ચાન્યૈર્ વરાયુધૈઃ ।
મૂર્ત્યન્તરાણાં મૂર્તીનાં ષોડશાનામ્ અતઃ શૃણુ

મુખ્યહસ્તે ચતુર્ણાં તુ પાઞ્ચજન્યં નિરાકૃતિમ્ ।
સર્વદેહં હિ સઞ્ચિન્ત્ય ગદાચક્રે દ્વિજોત્તમ

હસ્તદ્વયેન ચાક્રાન્તૌ સાકારં ચ વિભોર્ મુખમ્ ।
પિબન્તમ્ ઇવ મૃત્પાત્રે ? સ્મર્તવ્યં તત્પરાયણૈઃ

અમૂર્તમન્ત્રસંસ્થાનમ્ ઇદાનીમ્ અવધારય ।
તમ્ ઇચ્છયા ચ સ્મર્તવ્યં શોભાલીલાવશાદ્ અપિ

નાનાદેશજનસ્થિત્યા આસૃષ્ટેઃ સંસ્થિતં યથા ।
આમૂર્તેઃ સહમૂર્તાનાં સંધારણમ્ અથોચ્યતે

પશ્ચિમાભ્યાં ભુજાભ્યાં તુ યસ્ય યદ્વિહિતં દ્વયમ્ ।
મૂર્ધદેશાત્ સમાક્રાન્તં નિરીક્ષન્તં વિભોર્ મુખમ્

આજ્ઞાપ્રતીક્ષકં ચૈવ હસ્તે તં(?તદ્)વ્યજનાદિકમ્ ।
કક્ષાન્તર્ ગતહસ્તં વા અથ વિસ્મયમુદ્રયા

યુક્તં સમ્પુટસંજ્ઞાખ્યં મુદ્રયા વાબ્જસંભવ ।
ચતુર્વદનપાદા વૈ ધાન(?ધ્યાન)રૂપં તુ સંસ્થિતિઃ

સર્વેષાં વિહિતા વિપ્ર પ્રયોજનવશેન તુ ।
સાધકેચ્છાવશાચ્ચૈવ તથા કાલવશાત્ તુ વૈ

પ્રાર્થિનશ્ચોપવિંષ્ટાસ્તુ ભોગશય્યાગતાસ્ત્વથ ।
ચક્રામ્બુરૂહપીઠસ્થા હૃહિ ધામત્રયાન્વિતમ્

દ્વાદશાક્ષરપૂર્વૈસ્તુ વાચકૈઃ પ્રાગુદીરિતૈઃ ।
સામાન્યૈર્ દ્વિજમન્ત્રૈર્ વા ષડ્ભિઃષાડ્ગુણ્યલક્ષણૈઃ

યોર્ઽચયેત્ ભક્તિપૂર્વં તુ સ્વશક્ત્યા વિભવેન વા ।
સ મુક્તદોષ અભ્યેતિ તત્ તત્ પદમ્ અનામયમ્

વ્યક્તં ક્ષેત્રવશે યસ્મિન્ સ્વયં બાહયે ઽવતારિતમ્ ।
સિદ્ધેર્ વિશેષનામ્ના ચ તત્ર સિધ્યન્તિ સાધકાઃ

સ્વમન્ત્રજપિનો ભક્તા નિત્યશુદ્ધાઃ ક્રિયાપરાઃ ।
અથ મૂર્ત્યન્તરાણાં ચ દેવાનાં કમલો દ્ભવ

ધ્વજાદ્યં ય ચ્ચ સંકેતં તન્મે નિગદતઃ શૃણુ ।
ત્રયં વદામિ દેવીયં કેશવાદ્યં પ્રકીર્તિતમ્

ભૂષિતં પ્રપતાકેન મહદ્ ગરૂડકેતુના ।
મહતા તાલવૃક્ષેણ લાઙ્ગલીયેન પૌષ્કર

ગોવિન્દાદ્યં ત્રયં યદ્વૈ વિજ્ઞેયમ્ ઉપશોભિતમ્ ।
ધ્વજેન મકરાખ્યેન પ્રદ્યુમ્નં યેન ચ દ્વિજ

ત્રિવિક્રમાદ્યં ત્રિતયં નિત્યમ્ એવ વિભૂષિતમ્ ।
કુરઙ્ગલાછનેનૈવ અનિરૂદ્ધેન લાઞ્છિતમ્

ત્રયં દામોદરાન્તં ચ હૃષીકેશાદિકમ્ હિ યત્ ।
વિશ્વેશ્વરસ્ય ચ વિભોર્ ઇચ્છારૂપધરસ્ય ચ

વિહિતાઃ સર્વ એવૈતે રૂપૈશ્વર્યેણ વૈ સહ ।
વરાહનારસિંહાદ્યૈર્ દેવૈસ્ત્રિભુવનેશ્વરૈઃ

પ્રાદુર્ભાવાન્તરોપેતૈઃ[દેવૈઃ] સર્વગુણોજ્વલૈઃ ।
યથોચિતૈશ્ચાતુરાત્મ્યૈઃ કેશવાદ્યૈસ્તતો ઽબ્જજ

હંસમત્સ્યહયૈઃ કૂર્મસિંહસૂકરસંજ્ઞકૈઃ ।
યથોક્તલક્ષણૈર્ બ્રહ્મન્ શક્તિતઃ પ્રતિપત્તિજૈઃ

વૃત્તિત્વેન જગત્યસ્મિન્ અર્ચનાધ્યાનકર્મણિ ।
યતીનાં મુક્તસઙ્ગાનાં સિદ્ધાનાં ક્ષેત્રવાસિનામ્

એવં યથોક્તવદનૈર્ નૃશરીરૈર્ મહાભુજૈઃ ।
નૃવરાહનૃસિંહાખ્યૈર્ નૃવાજિવદનાભિધૈઃ

અનુગૃહધિયા વ્યાપ્તં ભૂભાગમ્ અમલેક્ષણ ।
તથા વામનનાથેન ખર્વમૂતિધરેણ ચ

સ્નાતકબ્રહ્મચારી ચ લાઞ્છનૈર્ ભૂષિતેન ચ ।
તસ્ય રૂપાન્તરેણૈવ સુખાનાં સુખદેન ચ

ત્રિવિક્રમાખ્યસંજ્ઞેન ત્રૈલોક્યાક્રાન્તમૂર્તિના ।
રામસંજ્ઞેન વિભુના જ્વલત્ પરશુપાણિના

ભારાવતરણં યેન પૃથિવ્યાં બહુશઃ કૃતમ્ ।
એતૈર્ અન્યૈર્ દ્વિજશ્રેષ્ઠ વક્ષ્યમાણસમન્વિતૈઃ

સબાહયાભ્યંતરં વ્યાપ્તં બ્રહ્માણ્ડનિચયં હિ યત્ ।
પ્રાદુર્માવાન્તરૈઃ સાર્ધં પ્રાદુર્ભાવૈર્ દ્વિજાખિલૈઃ

અપ્યયૈઃ પ્રભવાખ્યૈસ્તુ ગૌણમુખ્યૈઃ સુરેશ્વરૈઃ ।
સ્વભાવમ્ અજહચ્છશ્વદ્ આકારાન્તરમ્ આકૃતેઃ

યત્ તત્ત્વમ્ અંશસંભૂતં પ્રાદુર્ભાવાન્તરં તુ તત્ ।
પ્રાદુર્ભાવાન્તરોપેતં પ્રાદુર્ભાવગણં પરમ્

શૃણુ મે ગદતઃ સમ્યક્ યૈર્ વ્યાપ્તમ્ અખિલં જગત્ ।
રામો ઽપરઃ ક્ષત્રજન્મા ભ્રાત્રા(?તૃ)ભેદૈઃ સ્ત્રિભિઃ સહ

નિહન્તા રાક્ષસાનાં યો મનુષ્યો ઽહમ્ ઇતિ સ્મરન્ ।
કૃતકૃત્યસ્તુ યો વેત્તા સ્વભાવં દિવ્યમ્ ઉત્તમમ્

અપરઃ સીરપાણિર્ વૈ રામઃ કૃષ્ણાત્મના સહ ।
શિશુભાવં સમાશ્રિત્ય યો મહદ્દિવ્યકર્મકૃત્

કાલ્કિશ્ચ વિષ્ણુર્ ભગવાન્ નષ્ટધર્માવતારકૃત્ ।
ઉર્વ્યાં મ્લેંછગણં હત્વા વિદ્ધિ તમ્ યત્ કલૌ યુગે

ધર્માત્મા ભગવાન્ વિષ્ણુઃ પ્રાદુર્ભાવં ચ શાશ્વતમ્ ।
પ્રાદુર્ભૂતં હિ વૈ યસ્માન્નરાદ્યં કૃષ્ણપશ્ચિમમ્

સપઞ્ચકાલષટ્કર્મમ (?સ્વ) સ્વધર્મૈઃ સમન્વિતમ્ ।
જપધ્યાનસમોપેતમ્ એવં યઃ પાતિ સર્વદા

ચતુર્મૂર્તિમયં વિપ્ર નરો નારાયણો હરિઃ ।
કૃષ્ણસંજ્ઞશ્ચ ભગવાન્ પ્રાદુર્ભાવોત્તરમ્ વિભોઃ

પ્રકાશિતં ચતુર્ધા તે અતો ઽન્યમ્ અવધારય ।
વિશ્વરૂપઃ સ ભગવાન બહુવિગ્રહલક્ષણમ્

તત્રૈકમ્ અન્તરાખ્યં હિ કૃષ્ણનાથસ્ય પૌષ્કર ।
માનુષ્યત્વે ઽવતીર્ણસ્ય ત્રયમ્ આદ્યમ્ અનશ્વરમ્

સહસ્રવદનઃ શ્રીમાન્ સહસ્રાઙ્ઘ્રિકરસ્તથા ।
મૂર્તામૂર્તં ચ યો ધત્તે ગોત્રેષ્વમરસંગ્રહમ્

જલારવિન્દનાભશ્ચ પ્રાદુર્ભાવેશ્વરો મહાન્ ।
પ્રભવાપ્યયકૃદ્યોગૈર્ બહુભેદૈરૂપાસિતૈઃ

મધુકૈટભમાથી ચ પ્રાદુર્ભાવેશ્વરસ્ય ચ ।
પ્રાદુર્ભાવાન્તરં વિદ્ધિ પદ્મનાભસ્ય તદ્વિભોઃ

મન્દરોત્પાતકૃદ્દેવ વસ્ત્વત્વમૃતાહરણ સ્તથા ।
સુધાકલશધૃક્ ચૈવ વનિતાકૃતિવિગ્રહઃ

ભૂયો રૂપાન્તરં તસ્ય રાહોશ્ચિચ્છેદ મસ્તકમ્ ।
એવં ચતુર્ધા ભગવાનેષ એવ મહામતે

પ્રાદુર્ભાવાન્તરોપેતં પ્રાદુર્ભાવોત્તમોત્તમમ્ ।
સમસ્તસૌભાગ્યનિધિર્ લક્ષ્મીનાથઃ પરઃ પ્રભુઃ

ન દ્વિતીયઃ પ્રસન્નાત્મા નૃણાં ભોગાપવર્ગદઃ ।
લક્ષ્મીરૂપાન્તરૈર્ યુક્તઃ ચતુર્ભિર્ ગરૂડાસનઃ

પુનઃ તદાસનં ચાન્યદ્ અદષ્ટભેદૈઃશ્રિયાન્વિતઃ ।
દેવાદીનાં મનોવૃત્તિપૂરકો ભોગપૂર્વકમ્

ભોગવાન્ કાલનેમિઘ્નઃ પક્ષીન્દ્રવરવાહનઃ ।
સહસ્રારકરઃશ્રીમાન્ શ્રીવત્સાંઙ્કિતલક્ષણઃ

કાલવૈશ્વાનરઃ શાલિનાથ (ઃ) પાથોનિવાસિનઃ ? ।
આધારશક્તિજ્ઞંસ્ય આ (?અ) મૂર્તસ્ય ચ વૈ વિભોઃ

અભિમાનતનુર્યો વૈ નાનાભેદૈશ્ચ વર્તતે ।
ગજેન્દ્રગ્રાહમોક્ષી ચ સંસારાદ્રસલક્ષણાત્

જ્ઞાનોપદેષ્ટા ભગવાન્ કપિલાક્ષસ્ત્વધોક્ષજઃ ।
વિદ્યામૂર્તિશ્ચતુર્વક્ત્રો બ્રહ્મા વૈ લોકપૂજિતઃ

તમંશભૂતં વૈ સમ્યક્ વિશ્વવ્યઞ્જનલક્ષણમ્ ।
યુગાવસાને સંહારં યઃ કરોતિ ચ સર્વદા

શઙ્કરાખ્યો મહારૂદ્રઃ પ્રાદુર્ભાવાન્તરં હિ તત્ ।
દેવસ્યાનલશાલેર્ વૈ સર્વાધઃ સંસ્થિતસ્ય ચ

લોકેશ્વરઃ શાન્તતનુર્બૌધ્દં યસ્માપરં વિદુઃ ।
નિર્ય (?ય) ન્તા બુદ્ધિધર્માણાં હિંસાદોષસ્ય દૂષકઃ

અગ્નીષોમાત્મસંજ્ઞસ્ય દેવસ્ય પરમાત્મનઃ ।
સૂર્યાચન્દ્રમસૌ વિદ્ધિ સાકારૌ લોચનેશ્વરૌ

તદ્વક્ત્રં દૈવતં ચાન્યદ્ધુતભુક્ પરમેશ્વરઃ ।
મન્ત્રપૂતં સદાદાય હુતમાજ્યપુરસ્સરમ્

બ્રહ્માણ્ડભુવનં સર્વં સન્તર્પયતિ સર્વદા ।
વિશ્વેશપ્રાણશક્તેર્ વૈ વાય્વાખ્યમ્ અધિદૈવતમ્

જગત્સન્ધારકં ચૈવ નાનાસ્કન્ધાત્મના તુ વૈ ।
એતે ભગવદાકારાસ્તિષ્ઠન્ત્યસ્મિજગત્ત્રયે

નાનાવેશસ્વરૂપૈશ્ચ નાનાસંસ્થાનલક્ષણૈઃ ।
નાનાકાર્યવશેનૈવ નાનાકારવશેન તુ

એવં કૃતકશબ્દાદ્યૈર્ ભગવાંસ્તત્ક્ષણેન ચ ।
આરાધ્યાકૃતિતુલ્યેન તજ્જપધ્યાનસેવિનામ્

યથાભિમતરૂપેણ ગુણષટ્કાન્વિતેન ચ ।
જ્ઞસ્વભાવેન નિત્યેન સ્વરૂપેણામલાત્મના

વિશ્વમાપૂરિતં સર્વં સર્વાનુગ્રહકામ્યયા ।
સર્વત્ર યાસ્તિ સર્વેષાં યથોક્તાનાં મહામતે

વાસુદેવાદિમૂર્તીનાં વૈશ્વરૂપ્યમ્ અનશ્વરમ્ ।
યોગૈશ્વર્યપ્રભાવેન અચ્યુતેચ્છાવશાદપિ

જ્ઞાત્વૈવમ્ અબ્જસંભૂત ન કાર્યો હૃદિ વિસ્મયઃ ।
સ્ફુટે[શ્વભ્રસ્વ]રૂપેણ નાનાનામાન્વિતેન વૈ

દૃષ્ટો(?ષ્ટે)ભગવદાકારે સ્વયં વ્યક્તાદિકેન ચ ।
ક્ષિતિમધ્યે ઽવતીર્ણે ચ પૂર્વોદ્દિષ્ટેન વર્ત્મના

તીર્થોદ્દેશેષુ સર્વેષુ ક્ષેત્રેષુ વિવિધેષુ ચ ।
ગિરિશૃઙ્ગેષુ રમ્યેષુ તન્મધ્યેષુ ગુહાસુ ચ

વનેષૂપવનાઢયેષુ પાતાલતલભૂમિષુ ।
લોકોન્તરેષૂર્ધ્વગેષુ દેવૈર્ ગન્ધર્વસત્તમૈઃ

નાસ્તિકા ભિન્નમર્યાદા મોહમાયામલાન્વિતાઃ ।
વિકલ્પદોષૈરાવિષ્ટાઃ ભ્રાન્તબુદ્ધિજડીકૃતાઃ

ચરણામ્બુજનાલં તુ પરામૃશ્યન્તિ યે ઽધમા ।
મજ્જન્તિ નરકે ઘોરે પિતૃભિઃસહિતાશ્ચિરાત્

સદાયતનદેવાનાં મૂલં યે ચાન્વિષન્તિ વૈ ।
મૂર્ધ્નશ્છેદો ભવેત્તેષાં ભાવોપહતચેતસામ્

ધૃતિશક્તિમયં મૂલં દેવાનામપિ દુર્દૃશમ્ ।
તત્કથં લક્ષ્યતે મૂઢૈર્યન્મૂર્તદ્રવ્યતાં ગતમ્

માનમેયૈઃસ્વતન્ત્રં ચ યથા તત્પરમ[દ્ભુ]તમ ।
યૈરેતન્મધ્યષટ્કં તુ ક્ષેત્રેશાઙ્ઘ્રિકજૈસ્સ્થિતૈઃ(?તમ્)

ગુણૈર્દિવ્યયગુણોપેતૈરૂર્જિતૈઃ પ્રાકૃતૈર્ગુણૈઃ ।
સ્વયમેવં જયન્નાથૈર્ અવતીર્ય ચ યા સ્થિતિઃ

ગૃહીતા સુસ્થિરા ચૈવ સુસિદ્ધૈશ્ચાપિ કલ્પિતા ।
દોષૈસદિગ્વિભાગાદ્યૈર્ અન્યદાત્વેન યાન્તિ ચ

નિત્યસન્નિધિમાહાત્મ્યાત્ કાલં કલ્પક્ષયાવધિ ।
ઉત્તરોત્તરતા ચૈવ જગત્યસ્મિન્ હિ વર્તતે

દુષ્ટોપશાન્તિદા શક્ત્યા સિદ્ધિદા યા ચ વૈ સહ ।
પૌરૂષાયતનાનાં ચ સિદ્ધાખ્યાનાં મહામતે

સ્વયમેવાવતીર્ણાનાં તત્ત્વેશાનામપિ ક્ષિતૌ ।
અતઃસંસારભીતૈશ્ચ ભક્તૈઃસર્વેશ્વરસ્ય ચ

ગમ્યૈશ્ચ તેર્ઽચનીયાશ્ચ કાલં વૈ જીવિતાવાધિ ।
નિત્યં તૂપાસિતવ્યાશ્ચ તત્રસ્થૈરાશ્રમાન્વિતૈઃ

પ્રાપ્તાધિકારૈર્ દીક્ષાન્તસમયજ્ઞાદિકૈર્નરૈઃ ।
યદૈવ કૃતદીક્ષાણામ્ અધિકારસમન્વિતમ્

અચ્યુતારાધનાર્થં તુ નિઃશ્રેયસપદાપ્તયે ।
તદૈવ પ્રતિષિદ્ધં ચ દેવતાન્તરપૂજનમ્

પરમેતદ્ધિ સમયમ્ અપ્રમેયરતાત્મનામ્ ।
સા પ્રસિદ્ધા તુ વૈ વ્યક્તાદ્ આકારાત્ પરમેશ્વરાત્

વ્યૂહાદ્ વા વિભવાખ્યાચ્ચ ઋતે નાન્યત્ પુરોદિતાત્ ।
સમર્ચનીયમ્ આકારં ન બુધૈર્વસુધાગતમ્

ક્વચિદ્ભગવદંશૈસ્તુ પ્રાદુર્ભાવૈર્ અધિષ્ઠિતાઃ ।
દૃશ્યન્તે પાર્થિવા લિઙ્ગાઃ શ્રૂયન્તે ચ દ્વિજોત્તમ

યદ્યપ્યેવં મહાબુદ્ધે વૈષ્ણવાનાં તથાપિ હિ ।
વિરુદ્ધત્વાદ્ અનર્ચ્યાસ્તે નોપાધિર્ વૈષ્ણવી હિ સા

સ્વયંમુવાપિ યે કેચિત્ સુરસિદ્ધાવતારિતાઃ ।
સ્કન્દરુદ્રમહેન્દ્રાદ્યાઃ પ્રતિષિદ્ધાસ્તુ તેર્ઽચને

અન્તર્યામી ચ સર્વેષાં દેવાનાં પુરુષોત્તમઃ ।
યદ્યપ્યવ્યક્તરૂપે ચ વ્યક્તૌ સિદ્ધિઃસ્વકા સ્વકા

ભાવભક્તિવશાદ્ વિપ્ર સ્વક્રિ (કી) યાધિગમાદપિ ।
જ્ઞાત્વૈવં ભક્તિસાંકર્યં ન કુર્યાદેવમેવ હિ

વર્જનીયં પ્રયત્નેન ય ઇચ્છેદ્ ઉત્તમાં ગતિમ્ ।
વિપ્રા એકાયનાખ્યા યે તે ભક્તાસ્તત્ત્વતો ઽચ્યુતે

એકાન્તિનઃસુતત્ત્વસ્થા દેહાન્તાન્નાન્યાન્યયાજિનઃ ।
કર્તવ્યત્વેન યે વિષ્ણું સંયજન્તિ ફલં વિના

પ્રાપ્નુવન્તિ ચ દેહાન્તે વાસુદેવત્વમ્ અબ્જજ ।
વ્યામિશ્રયાજિનશ્ચાન્યે ભક્તાભાસાઃ તુ તે સ્મૃતાઃ

પરિજ્ઞેયાઃ તુ તે વિપ્રા નાનામાર્ગગણાર્ચનાત્ ।
તસ્માત્ સંસિદ્ધદેહસ્તુ દીક્ષાખ્યેન તુ કર્મણા

યાવજ્જપાધિકારં તુ નારાયણપરો ભવેત્ ।
જપહોમક્રિયાસક્તઃ સમાસ્તે સ્તુતિતત્પરઃ

દેહાન્તે વૈષ્ણવં લોકં પ્રાપ્નુયાત્ પુનરેવ હિ ।
જન્મ ચાસાદ્ય ચોત્કૃષ્ટમ્ આબાલ્યાદ્ દ્વિજસત્તમ

ભગવત્કર્મનિષ્ણાતઃ તત્પરસ્તન્મયો ભવેત્ ।
નાભિસન્ધાય ચ ફલમ્ આપત્કાલગતો ઽપિ વૈ

ત્યક્ત્વા દેહં પુનર્જન્મ નાપ્નુયાદિહ પૌષ્કર ।
પૌષ્કર ઉચાચ ---
ભગવન્ ભૂતભવ્યેશ ક્ષેત્રૈઃ ક્ષેત્રવરૈસ્સહ ।
પારમ્યેન ચ યૈર્વ્યાપ્તં ક્ષિત્યન્તં તત્ત્વસંગ્રહમ્

વાસુદેવાખ્યસદ્બ્રહ્મતત્વાદ્ આરભ્ય વૈ ક્રમાત્ ।
વક્તુમર્હસિ મે શશ્વત્ સર્વાનુગ્રહકામ્યયા

શ્રીભગવાનુવાચ ---
ષાડ્ગુણ્યદેહસંજ્ઞેન સ્વસ્થેન ચતુરાત્મના ।
સ્વર્ગાન્તં સ્વપદા વ્યાપ્તમ્ અધિદેવાત્મના દ્વિજ

યા વૈ સર્વેશ્વરી શક્તિર્ ઈશ્વરાખ્યા વિશામની ।
જ્ઞાનાદિભેદભિન્નેન આદ્યેન ચતુરાત્મના

વ્યાપ્તા ચાવ્યક્તલિઙ્ગેન ભારૂપેણ મહાત્મના ।
યા પરા પ્રકૃતિર્દૈવી સત્વૈકગુણલક્ષણા

પૂર્ણા શક્તિસમૂહેન વૈભવીયેન પદ્મજ ।
સહ મૂર્ત્યન્તરેણૈવ પ્રાદુર્ભાવાન્તરસ્તથા

પ્રાદુર્ભાવમયૈર્બીજૈઃ સમૂહે ચતુરાત્મના ।
જીવક્ષેત્રજ્ઞકાત્મનામધેયમ્ અનશ્વરમ્

વર્તતે વૈ સમાસાદ્ય નિત્યં સૈવેશ્વરેચ્છયા ।
ત્રૈગુણ્યસામ્યમ્ આધારમ્ અવ્યક્તાખ્યં ચ શાશ્વતમ્

તત્રસ્થમ્ અભિમાનાખ્યરૂપેણ પરમેશ્વર મ્ ।
સ્ફુટમ્ અવ્યક્તભેદં ચ ચાતુરાત્મ્યં જગત્પ્રભુમ્

દ્વિભુજં પુરૂષાકારયુક્તમ્ આદિત્યસન્નિભૈઃ (?ભમ્) ।
ધ્વજૈર્ આભરણૈશ્ચિહ્નૈઃશઙ્ખચક્રાદિસંજ્ઞિતૈઃ

અવ્યક્તે બુદ્ધિતત્ત્વે ચ સ્થિતં વ્યક્તતરં વિભુમ્ ।
ચતુર્મૂર્તિં ચતુર્વક્ત્રં ચતુર્બાહું ચતુર્ગતિમ્

લાઞ્છનૈર્ ધ્વજપર્યન્તૈર્ વ્યક્તૈર્યુક્તમનશ્વરૈઃ ।
અહઙ્કારં સમાશ્રિત્ય અવ્યક્તં કમલોદ્ભવ

સ્થિતા મૂર્ત્યન્તરાઃસર્વે કેશવાદ્યાસ્તુ વૈ સ્મૃતાઃ ।
હંસાદ્યાઃષણ્મયોક્તા યે યથાસંસિદ્ધિલક્ષણાઃ

મનસ્તત્ત્વં સમાસાદ્ય સમ્યક્ જ્ઞાનગુણાન્વિતાઃ ।
બુદ્ધીન્દ્રિયગુણં વિપ્ર ષડેતે પુનરન્યથા

પૌરૂષં દેહમાસાદ્ય સંસ્થિતાઃ પરમેશ્વરાઃ ।
કલ્કિનિષ્ઠા ષડ્ભુજાશ્ચ વામનાદ્યા દ્વિજેશ્વરાઃ

કર્મેન્દ્રિયસમૂહં તુ તિષ્ઠન્ત્યાશ્રિત્ય સર્વદા ।
ધર્માદ્યા વિશ્વરૂપાન્તા યે ચ સર્વગુણૈર્યુતાઃ

તન્માત્રાપઞ્ચકં ખાદ્યં સમાશ્રિત્ય ચ સંસ્થિતાઃ ।
આકાશાદ્યં સમૂહં યદ્ભૂતાનામબ્જસંભવ

સંસ્થિતા વૈ સમાશ્રિત્ય પ્રાગુક્તા વિબુધોત્તમાઃ ।
ઉક્તશેષૈર્ મહાબુદ્ધે પ્રાદુર્ભાવાન્તરૈઃ સહ

ઉપરાગં યથાસાદ્ય લોકત્રયસમન્વિતમ્ ।
એકદેશં સમાયાતિ તીર્થસંઙ્ગં કુરૂક્ષિતૌ

અનુગ્રહધિયા ચૈવ પરયા કૃપયા દ્વિજ ।
અન્તકાલે તુ બુદ્ધાનાં દેવૈર્વ્યાપ્તમ્ અનુસ્મરન્

અધ્યક્ષો દૈવતં ક્ષ્માન્તં વિગ્રહં તત્ત્વસંગ્રહમ્ ।
વાચ્યવાચકયુક્તાસ્તુ તે ઽપિ યાન્તિ પરાં ગતિમ્

યસ્માદ્વૈ ભગવચ્છક્ત્યા ત્વનુકમ્પાખ્યયા દ્વિજ ।
આવિશ્ય બાન્ધવૈઃસ્નિગ્ધં જન્તોઃ સઙ્ગતિસિદ્ધયે

તત્તસ્યાનેન વિધિના આપાદયતિ વૈ શુભમ્ ।
તીર્થે વાયતને ક્ષેત્રે વિસંજ્ઞસ્ય મહામતે

પૌષ્કર ઉવાચ ---
ક્ષેત્રૈઃ ક્ષૈત્રેશ્વરોપેતૈર્ ભૂતાનામ્ ઇહ યત્પ્રભો ।
અનુગ્રહાર્થમ્ આક્રાન્તં તમાદિશતુ સામ્પ્રતમ્

શ્રીભગવાનુવાચ ---
કર્મભૂમૌ મનુષ્યાણાં ભવ્યાઃ ક્ષેત્રાઃ તથા હિ યે ।
અગમ્યાઃ ત્વપિ તેષાં યે સુરસિદ્ધગણં વિના

સામ્પ્રતં મે ચ તે શશ્વદેકાગ્રમ્ અવધારય ।
આર્યાવર્તે તુ ભૂભાગે પૃથિવ્યાં પુણ્યસંજ્ઞકે

મધ્યદેશસમોપેતે ચતુર્દિક્પરિનિષ્ઠિતે ।
સામુદ્રજલલેખાયાં તત્પર્યન્તે મહાન્તરે

આસૃષ્ટેરવતીર્ણા યેઃ સ્વાધિષ્ઠાનૈઃસહાખિલાઃ ।
આદિદેવાદયો દેવા વ્યક્તિવિગ્રહલક્ષણાઃ

યત્ર યત્ર ચ ભૂભાગે યો યસ્સાર્વેશ્વરં વપુઃ ।
યસ્માદ્યસ્માત્તુ વૈ તસ્માદ્ આસૃષ્ટેરેત્ય સંસ્થિતાઃ

ક્ષેત્રશેનાન્વિતાશ્ચૈવ તીર્થેશેન તથૈવ હિ ।
યસ્માદ્દેવાલયોદેશાત્ ધ્માતસ્ય જલજસ્ય ચ

ભવેચ્છબ્દાત્તવેધશ્ચ તાવત્ ક્ષેત્રં તદુચ્યતે ।
દિવ્યાદ્યાયતનાદીનામ્ અન્તરં યદનશ્વરમ્

ક્રોશાધિકસમં ન્યૂનં માનેનાનેન યેન તુ ।
અન્તર્વેદી ચ સા જ્ઞેયા નારાયણરતાત્મનામ્

યજને શ્રાદ્ધકરણે દાને વોત્ક્રમણેર્ઽચને ।
જપધ્યાને તપોયજ્ઞે અગ્નિસન્તર્પણેન(?ઽપિ) ચ

સ્થિતં યદેકદેશે તુ દીપાલોકો દ્વિજોત્તમ ।
આભાસયતિ ભૂભાગં પરતસ્તદ્વદેવ હિ

સ્વક્ષેત્રં ક્ષેત્રનાથં ચ સમાસાદ્ય ચ વર્તતે ।
ઐહિકામુષ્મિકી ચૈવ સિદ્ધિર્ ભવતિ દેહિનામ્

તત્ર તાવચ્ચતુર્મૂર્તેર્ મૂર્ત્યન્તરગણસ્ય ચ ।
સન્નિવેશં પૃથિવ્યાં વૈ સામ્પ્રતં ત્વવધારય

પુષ્કરં ક્ષેત્રમાશ્રિત્ય પુણ્ડરીકાક્ષસંજ્ઞયા ।
વાસુદેવસ્તુ ભગવાન્નિત્યસન્નિહિતઃસ્થિતઃ

એવં ક્ષેત્રવરૈઃ સર્વમેત્ય વિશ્વેશ્વરઃસ્વયમ્ ।
ચતુર્મૂર્તિદ્વિજાદ્યં વૈ આસૃષ્ટેઃસંસ્થિતિં ક્રતૌ

ચતુર્ણાં મૂર્તિભેદં યદ્ દ્વિષટ્કપરિસંખ્યયા ।
ક્ષેત્રૈઃ તીર્થાન્વિતૈસ્તેષાં સંસ્થાનમ્ અવધારય

કેશવઃ ક્લેશહા લોકે વૈ (?દ્વૈ) રૂપ્યેણ ક્ષિતૌ સ્થિતઃ ।
અભિવ્યક્તેન રૂપેણ ગોવિન્દઃ પુરૂષોત્તમઃ

ભૂભાગપદમાશ્રિત્ય સંસ્થિતો નગસાહૃયે

સ્થાને વૃન્દાવનાખ્યે ઽપિ દ્વિધૈવ કમલોદ્ભવ ।
વિષ્ણુર્લો[કાઘ] હે વિપ્ર સ્થિતો વિષ્ણુપદેન ચ

મન્દરાખ્યગિરિં ચૈવ આસાદ્ય મધુસૂદનઃ ।
ભૂતાનામ્ અનુકમ્પાર્થમ્ અવતીર્ય ચ સંસ્થિતઃ

યામુનં જલમાશ્રિત્ય દેવદેવસ્ત્રિવિક્રમઃ ।
સ્થિતઃ કમલસંભૂત નૃણાં ચ સુગતિપ્રદઃ

મૂર્ત્યન્તરં વામનાખ્યં સહયાદ્રૌ કમલોદ્ભવ ।
સ્વતત્ત્વાદેત્ય વિશ્રાન્તં ભવિનાં શોકશાન્તયે

નર્મદાખ્યં હિ ચાક્રમ્ય જલં પાપક્ષયઙ્કરમ્ ।
શ્રીધરઃ સંસ્થિતો દેવઃ કૌણ્ડલે ચ શ્રિયા સહ

હૃષીકેશસ્તુ ભગવાન્ સંસ્થિતો ઽપ્યાત્મના ભુવિ ।
ધરાધરે ધ્વજાખ્યે તુ ક્ષેત્રે કુબ્જામ્રકે ઽબ્જજ

પદ્મનાભસ્તુ માધ્યેશસ્ત્વવતીર્ય ચ સંસ્થિતઃ ।
દાક્ષિણાં દિશમ્ આશ્રિત્ય સમીપે જલધિક્ષિતૌ

ગિરૌ રેવતકે વિપ્ર સ્વતત્ત્વાદેત્ય વર્તતે ।
દામોદરસ્તુ ભગવાન્ હિતાર્થં ભાવિતાત્મનામ્

એભિર્ મૂર્ત્યન્તરૈઃ સાર્ધં મૂર્તિભિઃ વિશ્વમન્દિરમ્ ।
સમાસાદ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠ અતો ઽન્યેષાં ચ સંસ્થિતિમ્

નિબોધતુ મહાબુદ્ધે સાવધાનેન ચેતસા ।
સિદ્ધામરાર્ચિતં વિદ્ધિ શ્વેતદ્વીપે તુ હંસરાટ્

મત્સ્યાત્મા ભગવાનપ્સુ અશ્વાત્મા બડબામુખે ।
રસાતલે તુ કૂર્માત્મા વિન્ધ્યારણ્યે તુ પૌષ્કર

વિજ્ઞાતવ્યો મૃગેન્દ્રાત્મા પાપહા સર્વદેહિનામ્ ।
સૌકરીયેન રૂપેણ ક્ષેત્રે તત્સંજ્ઞકે તુ વૈ

ગાઙ્ગે શુભજલે કૂલે સુરસિદ્ધનિષેવિતે ।
હેમોત્તમાઙ્ગદૃગ્દેવો હેમશૈલમહાન્તરે

નૌબન્ધનગિરાવેવ મીનવક્ત્રઃ સ્થિતઃ પ્રભુઃ ।
કૃષ્ણાશ્વે ઽશ્વશિરો દેવો ક્ષિતિક્ષેત્રે ક્ષમાર્ચિતે

લવણોદધિપર્યન્તે ભૂભાગે સિદ્ધસેવિતે ।
કૂર્મવક્ત્રશ્ચ ભગવાન્ સંસ્થિતઃ શઙ્ખચક્રધૃક્

નૃહરિઃ કૃતશૌચે તુ ઉજ્જયિન્યામ્ અપિ દ્વિજ ।
વિશાખમૂલસંજ્ઞે તુ સ્થાને ત્વેવં સ્થિતસ્ત્રિધા

કોકામુખે વરાહસ્તુ વારાહે તુ નગોત્તમે ।
કન્દમાલે વિવૈ(?ચે)તસ્તે કુલકુક્ષૌ હિમાચલે

વામનં ખર્વમૂર્તિં ચ વૈશ્વરૂપ્યેણ સંસ્થિતમ્ ? ।
મધ્યદેશે તુ ગઙ્ગાયાઃ કુરૂક્ષેત્રે તુ પૌષ્કર

યામુનં કુલમાસાદ્ય પ્રાદુર્ભાવાન્તરં મહત્ ।
સ્થિતં ત્રિવિક્રમાખ્યં યસ્ત્રૈલોક્યાક્રાન્તાવિગ્રહઃ

નગોત્તમે મહેન્દ્રાખ્યે પરશ્વથકરો દ્વિજ ।
રામસંજ્ઞશ્ચ ભગવાન્ સંસ્થિતઃ ક્ષત્રિયાન્તકઃ

ધરાધરે ચિત્રકૂટે રક્ષઃક્ષયકરો મહાન્ ।
સંસ્થિતશ્ચાપરો રામઃ પદ્મપત્રાયતેક્ષણઃ

રામો ઽન્યઃસીરપાણિર્ વૈ યામુનં ભ્રામયઞ્જલમ્ ।
સંસ્થિતો માનુષીયેષુ ભૂભાગેષુ શુભેષુ ચ

સામુદ્રે ઽપિ તતો દ્વીપે દ્વારકાખ્યે ઽમરાર્ચિતે ।
વર્તતે ભગવાન્ કૃષ્ણઃ સર્વાત્મા પરમેશ્વરઃ

કલ્કી વિષ્ણુશ્ચ ભગવાન્ સ્તૂયમાનો દ્વિજૈઃ સ્થિતઃ ।
સમાસાદ્ય વિપાશાં ચ નદીં નિયતમાનસઃ

ધર્મમૂર્તિર્ મહાત્મા વૈ ધર્મારણ્યે સુરાર્ચિતે ।
અનુગ્રહપરસ્ત્વાસ્તે લોકાનાં લોકપૂજિતઃ

નરસંજ્ઞં જગન્નાથં સિદ્ધૈઃ સંપૂજિતેષુ ચ ।
ભૂભાગેષુ ચ રમ્યેષુ નિત્યસન્નિહિતઃ સ્થિતઃ

ગિરૌ ગોવર્ધનાખ્યે તુ દેવઃ સર્વેશ્વરો હરિઃ ।
સંસ્થિતઃ પૂજિતે સ્થાને ગવાં નિષ્ક્રમણેષુ ચ

સાલિગ્રામે ચ ભગવાન્ રાજેન્દ્રાખ્યે વને દ્વિજ ।
તથૈવ વસુધાંશેન સ્થિતો દેવવ્રતાભિધે

કૃષ્ણો ઽપરશ્ચતુર્મૂર્તિર્ અવતીર્ય ધરાતલે ।
સ્થિતઃપિણ્ડારકે વિપ્ર મોચયન્દુષ્કૃતાજ્જનાન્

શ્વેતદ્વીપે કુરૂક્ષેત્રે હિમવન્તાચલે ઽબ્જજ ।
વેદિકાયામપિ નરે વિશ્વરૂપઃસ્થિતઃ પ્રભુઃ

ક્ષીરોદધૌ પદ્મનાભઃશેષાહિશયનોપરિ ।
સ્થિતો નાભ્યબ્જસંભૂતો યસ્માચ્ચૈવ પિતામહઃ

ચતુર્ધા રૂપમાશ્રિત્ય વિશ્વે ઽસ્મિન્ સૈવ વર્તતે ? ।
હિતાય સર્વલોકાનાં યથાવદ્ અવધારય

આસાદ્ય શયનં બ્રહ્મન્ પાતાલતલસંસ્થિતઃ ।
[રૂપ]માદાય ચાગ્નેયં યો ઽન્તે સંહરતે જગત્

વટમૂલં સમાશ્રિત્ય પ્રયાગે સુરપૂજિતે ।
જગદેકાર્ણવં કૃત્વા દિવ્યમ્ આસાદ્ય પાદપમ્

સન્તિષ્ઠતે સ ભગવાંસ્તસ્મિંસ્તીરે ક્ષિતૌ દ્વિજ ।
ન્યગ્રોધશાયિનં ચૈવ ધ્યોયેદ્દિવ્યગતિપ્રદમ્

હિમાચલૈકદેશે તુ તુઙ્ગે વૈ ભૃગુસંજ્ઞકે ।
મધુકૈટભમાથી ચ સંસ્થિતઃ સો ઽવનીતલે

ક્ષીરોદકક્ષિતિક્ષેત્રે સુરાસુરનિષેવિતે ।
મન્દ્રરાદ્રિકરો દેવો વર્તતે દેવપૂજિતઃ

તત્રૈવામૃતજિદ્દેવઃ સંસ્થિતઃ સિદ્ધસેવિતઃ ।
કાન્તારૂપધરશ્ચૈવ સુધાકલશધૃક્ તથા

સિદ્ધાનાં ચ મુનીનાં ચ દેવાનાં મૃત્યુજિત્ સ્થિતઃ ।
દ્વિધા કર્તા ગણોપેતં દેવં ગરૂડવાહનમ્

સાલવૃક્ષભુજોદ્દેશે સાલિગ્રામે સ્થિતો વિભુઃ ।
ત્રિકૂટગિરિપૃષ્ઠે તુ ગમ્યે ગગનચારિણામ્

ગજોદ્ધૃતિચ્છલેનૈવ અપ્રમેયાખ્યયા સ્થિતઃ ।
શ્વેતદ્વીપપતિર્ દેવ અવતીર્ય ચ સંસ્થિતઃ

ગંગાસમુદ્રસંયોગે ક્ષિત્યુદેશે મનોરમે ।
યજ્ઞભુગ્ ભગવાન્ દેવો નૈમિશે સિદ્ધપૂજિતે

સૈન્ધવારણ્યમ્ આશ્રિત્ય અનન્તો ભગવાંસ્સ્થિતઃ ।
શાર્ઙ્ગપાણિસ્તુ દેવેશો દણ્ડકારણ્યસંજ્ઞકે

રક્ષોગણકુલં ચૈવ સંસ્થિતઃ તજ્જયૈષિણામ્ ।
ઉત્પલાવર્તકે દેશે શૌરિસંજ્ઞો ઽચ્યુતઃસ ચ

ક્ષિતૌ સમુદ્રસિન્ધ્વોરબ્ધેઃ સઙ્ગમે સિદ્ધસેવિતે ।
જ્ઞાનોપદેષ્ટા ભગવાન્ સંસ્થિતો દુઃખશાન્તયે

આસાદ્ય સૂકરક્ષેત્રં દેવો ગરૂડવાહનઃ ।
સંસ્થિતો ગરૂડારૂઢઃ પારિજાતકરાઙ્કિતઃ

સિદ્ધૈઃ સુરગણૈઃ સાર્ધં ગગને ચાપિ પૌષ્કર ।
દેવદેવેશનામ્નાથ હસ્તિપર્વતમસ્તકે

એકદેશં સમાસાદ્ય સર્વસ્ય વરદઃ સ્થિતઃ ।
માલ્યોદપાણિર્ વૈકુષ્ઠો મગધાયાં મહામતે

ઓડ્ડીન્યે પુણ્યભૂભાગે સંસ્થિતઃ પુરૂષોત્તમઃ ।
અચિન્ત્યાત્માથ ભગવાન્ પર્વતે ગન્ધમાદને

શિપિવિષ્ટાખ્યયા દેવઃ શિપિવિષ્ટવ્રતે સ્થિતઃ ।
પ્રાક્સમુદ્રાપયાને તુ ભૂભાગે શુભલક્ષણે

કાપિલં મૂર્તિમ્ આસાદ્ય વાસુદેવઃ સ્થિત પ્રભુઃ ।
અવતીર્ય સ્વતત્ત્વાચ્ચ બ્રહ્મસંજ્ઞઃ પ્રજાપતિઃ

મણિબન્ધં સમાસાદ્ય નિત્યં સન્નિહિતઃ સ્થિતઃ ।
મગધામણ્ડલે વિપ્ર મહાબોધધરાશ્રિતઃ

સંસ્થિતો લોકનાથાત્મા દેવદેવો જનાર્દનઃ ।
દેવદક્ષિણગાક્ષ્ણોર્ વૈ યો ઽભિમાનતનુર્ દ્વિજઃ

સૂર્યસંજ્ઞસ્તુ ભગવાન્ હેમશૈલોપરિ સ્થિતઃ ।
અચ્યુતો વામનેત્રે તુ યો ઽભિમાનતનુર્ વિભુઃ

ભગવાન્ સોમસંજ્ઞઃ તુ સોમતીર્થાશ્રમે ઽપિ ચ ।
અગ્નિસ્વરૂપમજિતં સંસ્થિતં બડબાનલે

વસ્વાત્મા ગગને વિપ્ર ભાસતે ત્વસુરાન્તકૃત્ ।
વિષ્ણુનામ્ના પુનર્ દેવઃ ત્વનેકાયુધમણ્ડિતઃ

જયાખ્યયોજ્જયિન્યાં વૈ સ્થિતઃ પાપજયે નૃણામ્ ।
કાશ્મીરમણ્ડલે પુણ્યે ક્ષેત્રે ચક્રધરાભિધે

ચક્રપાણિસ્તુ ભગવાન્ ભક્તાનાં મોક્ષદઃ સ્થિતઃ ।
સુરોત્તમાભિધાનશ્ચ ગદાપાણિસ્તુ પૌષ્કર

સદા સન્નિહિતં વિદ્ધિ ગઙ્ગાદ્વારે સુરૈઃ સહ ।
ચતુર્ભુજશ્ચતુર્મૂર્તિશ્ચતુર્વક્ત્રશ્ચતુર્ગતિઃ

સ્થિતઃ પિણ્ડારકે દેવો વિષ્વક્સેનઃ સનાતનઃ ।
શુભમ્ આસાદ્ય ભૂભાગં પ્રાગ્જ્યોતિષપુરે તથા

દેવં વિશ્વેશ્વરાખ્યં ચ સ્થિતમેત્ય સ્વગોચરાત્ ।
સાતત્રનાભિધક્ષેત્રે સિદ્ધવિદ્યાધરાન્વિતે

સ્વામિસંજ્ઞો જગન્નાથઃ સ્થિતો મન્દાકિનીતટે ।
ભલ્લાતકે મહાયોગે ધ્યાયિનામ્ અપવર્ગદઃ

રસાતલે નૃસિંહાખ્યે દેવિકાયા સ્તતટાશ્રિતે ।
રિપુક્ષયાખ્યયા વિપ્ર દેવઃ સર્વેશ્વરઃ સ્થિતઃ

શઙ્કરાખ્યે તુ ભૂભાગે સર્વદેવનિષેવિતે ।
જ્ઞાનમૂર્તિર્ જગન્નાથઃ સંસ્થિતઃશુભકૃન્નૃણામ્

પૃથિવ્યાં તુ પિતૃક્ષેત્રે મોચયન્તાનૃણત્રયાત્ ।
જનાર્દનાખ્યયા બ્રહ્મન્ વિશ્વાત્મા ભગવાન્ સ્થિતઃ

એતે ઽવતારાઃ કથિતા લેશતઃ કમલોદ્ભવ ।
એભિઃ ક્ષિતિતલં વ્યાપ્તં પૌનઃપુન્યેન ચ સ્વયમ્

સંસારિણાં જનાનાં તુ અનુગ્રહધિયાબ્જજ ।
સઙ્કીર્તનમ્ અગમ્યાનાં ત્રિસન્ધ્યં નિત્યમ્ આચરેત્

મતિં ચક્રે(? કુર્યાચ્ચ) ગમ્યાનાં સેવને દર્શને ઽપિ ચ ।
મ્લેચ્છાનાં તેષુ દેશેષુ ક્ષિતૌ ક્ષેત્રાદયો હિ યે

સાઙ્કર્યપરિહારેણ દ્રષ્ટવ્યાસ્તે સદૈવ હિ ।
ઋષિભિઃ સામરૈઃ સિદ્ધૈઃ સ્વાશ્રમેષુ મહત્સુ ચ

જલાશયેષુ પુણ્યેષુ પૃથિવ્યાં વિવિધેષુ ચ ।
સર્વે ભગવાદાકારા વિભવવ્યૂહલક્ષણાઃ

ઉ (?મુ) ક્તા ગતાશ્ચ યે ચાન્યે સમુત્પ્રેક્ષ્ય ધિયાસ્વયમ્ ।
પ્રતિષ્ઠિતાશ્ચ વિધિવત્ સમન્ત્રાઃ સત્યવિક્રમાઃ

સ્થિત્યા નાનાપ્રકારા યે ભૂતભવ્યાદિકાખ્યયા ।
સૌમ્યાગ્નેયોભયાખ્યેન સન્નિવેશવશેન વૈ

લીલારૂચિમયેનૈવ ચિત્તસૌખ્યપ્રદેન ચ ।
ભુજાદ્યાયુધસન્ધાનકેતુભેદેન વૈ સહ

અલંકૃતશ્ચ ભૂભાગો મનુજૈસ્ત્વેવમેવ હિ ।
ભક્તૈર્ અનુગ્રહીતૈશ્ચ સિદ્ધાદ્યૈશ્ચ યથોદિતમ્

આદિદેવાદયશ્ચૈતે તત્ત્વેશાઃ સમુદીરિતાઃ ।
પરસ્મિન્ ભગવત્તત્વે તત્ત્વભેદેન વ્યવસ્થિતાઃ

સૂર્યસ્ય રશ્મયો યદ્વદ્વહ્નેર્ચિર્ગણં યથા ।
જલધેરૂર્મયો યદ્વત્ તદ્વદેવાબ્જસંભવ

ચિત્સામાન્યાનિ(ન્નિ)ત્યશુદ્ધા વ્યાપકાઃ પરમેશ્વરાઃ ।
તત્ત્વસત્તાં સમાશ્રિત્ય જ્ઞાનાદ્યૈઃ સમલંકૃતાઃ

અણિમાદ્યષ્ટકોપેતાઃ સંસ્થિતાઃ સ્વાત્મના તુ વૈ ।
અધ્વાવનિષુ સર્વાસુ નિત્યં કુર્વન્તિ સન્નિધિમ્

મુક્તયે સર્વભૂતાનાં વિશેષેણ તુ વૈ ભુવિ ।
આવિશ્વપ્રભવાત્ કાલાદારભ્ય પ્રલયાવધિ

ક્ષેત્રેષુ તીર્થતીરેષુ શબ્દબ્રહ્મયાત્મના ।
સામાન્યેનાપિ મન્ત્રેણ તદ્વિવર્તેન ભાત્મના

તતો વ્યક્તેતરં રૂપમ્ આશ્રયન્તિ ચ પાર્થિવમ્ ।
હિતાર્થં સર્વલોકાનામ્ અવતીર્ણમ્ અનશ્વરમ્

જગત્યાયતનાખ્યાયામ્ અત્ર સિધ્યન્તિ યોગિનઃ ।
કાલાન્તરેણ વ્યક્તીનાં મજ્જનં જાયતે યદિ

સન્નિધિં શક્તિભાવેન નિત્યં કુર્વન્તિ તત્ર ચ ।
યોગેશ્વરામરાઃ સિદ્ધાઃ સ્મૃત્વાકારં તદાત્મકમ્

શૈલમુદ્દારૂધાતૂત્થાં વ્યક્તિં સંસ્થાપયન્તિ ચ ।
યત્રાનુવેધં કુરૂર્(?વ)તે મન્ત્રશક્તિધરા સ્તુ યે

યેનાચ્યુતીયનામ્ના વૈ યદ્યત્સ્વાનાન્તરં સ્મૃતમ્ ।
સન્નિધિસ્થસ્ય વૈ રૂપં શબ્દમૂર્તિધરસ્ય ચ

ભિન્નાત્મનાં સ્વયંવ્યક્તિરૂપેષ્વવ્યક્તકેષુ ચ ।
સન્નિરૂદ્ધેષુ મન્ત્રેષુ ઇચ્છાવૃત્તિગતેષુ ચ

આકારાઃ સંન્નિવેશાચ્ચ પારમેશ્વરમ્ અન્યથા ।
અન્યથા વૈ જગત્યસ્મિન્ ખ્યાતાખ્યાતં ચ શાશ્વતમ્

એવમ્ આયતનાનાં ચ નિત્યત્વં સંપ્રકાશિતમ્ ।
અનાદિત્વમ્ અસંખ્યં ચ મહત્ત્વમ્ અપિ પૌષ્કર

જાતા યે માં પ્રસિદ્ધિર્ વૈ સતિ વ્યક્તિવશાદ્ દ્વિજ ।
વિના વ્યક્તિસ્વરૂપેણ શબ્દેનાપ્યક્ષયાત્મના

વ્દ્યાત્મનાપિ હિ ચાન્યત્ર શબ્દવ્યાક્તિમયાત્મના ।
અન્યે મુનિવરા વિપ્ર દૃષ્ટ્વા સ્થાનં મનોરમમ્

નિર્દેષં સલિલં શુદ્ધં પાદપૌષધિસંકુલમ્ ।
સ્થિતિં કૃત્વા સ્થિરાં તત્ર કર્મણા મનસા તતઃ

સુલક્ષણં તુ પાષાણં દૃષ્ટ્વા ચાન્યત્ર વાહૃતમ્ ।
વિશ્વકર્મકુલોદ્ભૂતં સમાજ્ઞાપ્ય તુ શિલ્પિનમ્

ઉપલે ઽસ્મિજ્જગદ્યોનેર્વિષ્ણોઃ સર્વેશ્વરસ્ય ચ ।
પાદારવિન્દમુદ્રાં ચ સમ્પાદ્ય ચ મનોહરામ્

એવમ્ અન્યે તુ મુનયઃ સ્વસ્થાનેષુ મહામતે ।
શઙ્ખચક્રગદાપદ્મપૂર્વા યે હરિલાઞ્છનાઃ

નિવેશં તત્ર કૃત્વા વૈ ભક્તિપૂતેન કર્મણા ।
અપરે તુ દ્વિજશ્રેષ્ઠા ભક્તિબૃંહિતમાનસાઃ

કુર્વન્તિ સન્નિવેશં ચ ભક્તાનાં હિતકામ્યયા ।
પૂવોક્તેષુ ચ દેશેષુ સિદ્ધાદ્યૈ રચિતેષુ ચ

મુદ્રિતેષુ સહસ્રારપૂર્વમુદ્રાગણેષુ ચ ।
પાષાણૈર્વા મહાબુદ્ધેરાસૃષ્ટેઃ પૂજનેષુ ચ

કૃત્વા સંસ્કારરૂપં તુ ન્યાસં યત્રોચિતં હિ યત્ ।
કુર્વન્તિ વિધિપૂર્વં તુ નિત્યં ત્રૈકાલ્યમ્ અર્ચનમ્

ઋક્સામપૂર્વૈઃ સન્મન્ત્રૈર્દ્વિષટ્કાર્ણસમન્વિતૈઃ ।
ભગવત્પદસિધ્યર્થં શિષ્યાદીનાં શુભાપ્તયે

એવં પુષ્કરસંભૂત ગ્રામાશ્ચ વિષયાખિલાઃ ।
નગરાઃસપુરા રાજ્ઞાં પ્રખ્યાતા યે ક્ષિતૌ શુભાઃ

ઋષિભિર્ મનુજૈઃશુદ્ધૈઃ સ્વયં સર્વેશ્વરેણ તુ ।
ભક્તાનાં અનુકમ્પાર્થં નીતાઃ પુણ્યપદાત્મતામ્

વિભવવ્યૂહભેદેન સ્થિતા ચાનુગ્રહેચ્છયા ।
તસ્કરાદ્યુપઘાતે તુ અન્તર્ભાવગતે દ્વિજ

પૂર્વમન્ત્રાદયો મન્ત્રાઃ તત્ર યે પ્રાઙ્નિરોધિતાઃ ।
બિમ્બમ્ ઉજ્ઝિત્ય તિષ્ઠન્તિ તદ્બ્રહ્મવિવરામ્બરે

સંસ્કારં ન કૃતં યાવત્ પૂર્વં તત્ સ્થાવરોદિતમ્ ।
વર્ધતે ચ મહાદોષો દિનાર્ધં દિનમ્ અન્યથા

તદ્દેશજાનાં સર્વેષાં સાધકાનાં નૃપસ્ય ચ ।
દ્વિજેન્દ્રાદ્યૈર્ અતસ્માદ્ વણિગ્ભિર્વા કુટુગ્બિભિઃ

દેશિકૈર્ નરનાથેન કાર્યં ચ ભયનારાનમ્ ।
સર્વેષાં પાપશમને કૃતમન્ત્રગણં હિ યત્

પ્રાતિમં વિગ્રહં શશ્વત્સર્વેષાં શ્રેયસે તુ વૈ ।
નિર્જનાયતનાનાં તુ ધર્માર્થં યઃ સમાચરેત્

દોષોપશમનં તસ્ય સર્વદુઃખક્ષયો ભવેત્ ।
ભવિનામ્ આપ્તપૂર્ણાનાં મહામોહક્ષય ચ

બ્રહ્મણ્યધિપતિત્વેન આકારં ચાચ્યુતં હિ યત્ ।
સવિશેષૈઃ સમોપેતં વિભૂત્યંશૈઃ સમન્વિતમ્

પ્રજાપતિઃ તમ્ આસાદ્ય સંક્રાન્તં બુદ્ધિદર્પણે ।
તેન કર્ણપથં નીતં શિલ્પિનઃ સ્વાત્મજસ્ય ચ

સંપન્નસ્ય ચ હોમાદ્યૈર્ દેશિકૈઃ સંસ્કૃતસ્ય ચ ।
સંક્રામન્ હ્યચિરાત્તત્ર ગૌણમ્ આકારમૈશ્વરમ્

સહ વિન્યાસકાલે તુ વાચકેન મહાત્મના ।
એવમેવમ્ અનાદિત્વં દ્રવ્યજાસ્વાકૃતીષુ ચ

સંસિદ્ધભૂતિદૃષ્ટિર્ વૈ તુલ્યકાલં તુ ભૂતલે ।
વિશ્વવદ્વિસ્મૃતિં નૈતિ શિલ્પિબુદ્ધિસમાશ્રિતમ્

સ હિ યચ્છતિ ભક્તાનાં કૃત્વાકારં સુલક્ષણમ્ ।
યસ્ય ચાભિમતસ્તાદૃક્ ભાવભક્તિવશાત્ તુ વૈ

દૃષ્ટા સ્વયંવ્યક્તિમતો ભુવિ બિમ્બં તુ વૈ બુધઃ ।
બ્રહ્મરુદ્રૈકસૂર્યાખ્યમ્ આચ્યુતં વિદ્ધિ તન્મહત્

યદ્ ઉક્તં વ્યૂહભેદસ્થં મૂર્તિભેદૈઃ સમન્વિતમ્ ।
તથૈવ હિ સમારાધ્યં બુધ્યા કમલલોચન

આરાધને સમાધૌ વા ઉપવિષ્ટાસ્તુ ચોત્થિતાઃ ।
સંસ્થિતાઃસ્થાનકૈશ્ચાન્યે તમો(?પો)મૂર્તિષ્વનુષ્ઠિતૈઃ

ધારયત્યદ્ભૂતં ચૈવ લાચ્છનદ્વયમ્ ઇચ્છયા ।
દ્વયં કરદ્વયેનૈવ લમ્બમાનચતુષ્ટયાત્

શઙ્ખચક્રગદાપદ્મપૂર્વાદ્યાયુધસંગ્રહાત્ ।
યથોદ્દિષ્ટક્રમેણેવ લોકેશાદિષુ વૈ પુરા

જ્યાદયશ્ચેચ્છયા (વા) ચાન્યે કરૈસ્તિર્યક્ પ્રસારિતૈઃ ।
સૂચયન્ત્યતિભક્તાનામ્ ઉદ્ભુજત્વેન સંપદમ્

મન્દભક્તિભરાણાં તુ તિર્યક્ સંસ્થાનસંસ્થિતૈઃ ।
મહદાત્મપદં દિવ્યં યદ્ [અન્તસ્થં હિ સંપદાત્]

યેષામન્તરિતા ભક્તિર્નૄણાં વ્યાભિશ્રયાજિનામ્ ।
પ્રાપ્તિસ્ત્રિવિષ્ટપે તેષાં ભુજવૃન્દાદયો મુખાત્

સમઃ સર્વેષુ ભૂતેષુ બ્રહ્મન્ યદ્યપ્યહં સદા ।
ઉપદેક્ષ્યામિ યુક્ત્યા વૈ મદ્ભક્તા યાન્તિ સંપદમ્

અપરૈર્ અષ્ટભેદસ્થૈર્ વર્ણૈર્ વા બ્રાહ્મણાદિકૈઃ ।
પ્રસ્થાપિતાશ્ચ વિધિવત્ પ્રતિમા યા નૃપોત્તમૈઃ

પ્રતિબિમ્બમયીં વ્યક્તિં સ્વયમેવાચ્યુતેન વા ।
જીર્ણદોષં વિના ચૈવ ચાલનં યદ્ અશાન્તિકમ્

ક્ષતમ્ ઉત્પાતપૂર્વૈસ્તુ દોષૈસ્તુ નૃપનાશકૃત્ ।
તદસ્તમિતમન્ત્રાણાં ભૂયઃ સંસ્થાપને કૃતે

ઉદયં જાયતે શશ્વચ્છાન્તયે કિન્તુ પૌષ્કર ।
દેશિકેન્દ્રૈર્ યથાધ્યાતાઃ સૂર્યેન્દ્વનલસંનિભાઃ

પ્રવિશન્તિ ચ મન્ત્રેશાઃ પ્રણવધ્વનિસાધિતાઃ ।
કર્ષયન્તિ વિભૂતિં સ્વાં કિઞ્ચિત્કાલાન્તરેણ તુ

કૃતા વૈ ધ્વસ્તદોષાશ્ચ નિર્વિધ્નં નિર્મલાઃ પુનઃ ।
નિવેશિતાઃ સુસિદ્ધાદ્યૈસ્તીર્થૈઃ ક્ષેત્રવનેષુ ચ

નિવારયન્તિ યે મોહાદ્ વિભવવ્યૂહમૂર્તિષુ ।
સંસ્થાનમાનમ્ આકારં દોષં કાલાન્તરે સ્થિતમ્

તે ચાન્તકાલે મજ્જન્તિ ઘોરે તમસિ દુઃસહે ।
સ્વલ્પવિત્તૈર્ અતઃ તસ્માદ્ અલ્પબોધસમન્વિતૈઃ

વર્જનીયં વિનાનેન દેવં શ્રેયો ઽભિવાઞ્છિતૈઃ ।
સ્વયમ્ એવ જગન્નાથસ્ત્વવતીર્ય યથાસ્થિતઃ

ગૃહીતઃસુસ્થિરસ્ત્વેવમ્ અસિદ્ધૈશ્ચાપિ કલ્પિતઃ ।
દોષૈઃ સદિગ્વિભઙ્ગાદ્યૈર્ અન્યથાત્વં ન યાતિ ચ

નિત્યસન્નિધિમાહાત્મ્યાત્ કાલં કલ્પક્ષયાવધિ ।
ઉત્તરોત્તરતાં ચૈવ જગત્યસ્મિન્ હિ વર્તતે

ભૂત્યા કાન્ત્યા ચ કીર્ત્યા ચ ક્રિયયા ચાપ્રમેયયા ।
દુષ્ટોપશાન્તિદા શક્ત્યા સિદ્ધિદા યા ચ વૈ સહ

પૌરુષાયતનાનાં ચ સિદ્ધાખ્યાનાં મહામતે ।
સ્વયમેવાવતીર્ણાનાં તત્ત્વેશાનામ્ ઇહ ક્ષિતૌ

એવં ક્ષેત્રેશ્વરાણાં તુ સક્ષેત્રાણાં મયાબ્જજ ।
પ્રકાશિતં રહસ્યં ચ મુક્તયે ભવિનાં મયા

ફલાર્થિનાં ચ ભવિનાં ક્ષેત્રે ક્ષેત્રેશસેવિનામ્ ।
યથાભિમતસંપ્રાપ્તિમ્ ઇહૈવાયાન્ત્યનશ્વરીમ્

અથ ભૂમિતલે જાતા પ્રલયાખ્યે મહાન્તિ તે ।
ક્ષેત્રે ક્ષેત્રેશ્વરાણાં તુ રહસ્યમ્ અવધારય

જ્ઞાનાદ્યૈઃ સાણિમાદ્યૈસ્તુ અવ્યક્તૈઃ ક્ષ્માવસાનિકૈઃ ।
તત્ત્વબીજૈર્ ઉપાદેયૈર્ બ્રહ્મસત્તાસમન્વિતૈઃ

સહાવતીર્ય વા સૃષ્ટેઃ પ્રાગ્વ્યક્તિં યાન્તિ વૈ તતઃ ।
સ્વયમેવાર્થભાવેન સર્વાનુગ્રહકામ્યયા

ક્ષ્મામણ્ડલોપસંહારકાલં ક્ષેત્રધરૈઃ સહ ।
સ્થિતિમ્ ઈશ્વરતત્ત્વે તુ કુર્વન્તિ ચ તદિચ્છયા

સવિશ્વવ્યક્તિસમયે પ્રાગ્વ્યક્તિં પ્રવદન્તિ ચ ।
જાતિજન્મતથાદેશદુઃખૈર્ દેહોત્થિતૈઃ સહ

આધિવ્યાધિપ્રપૂર્વૈસ્તુ માનસૈર્ દુઃસહૈસ્તથા ।
ઇત્યેવમાદિભિર્દેષૈર્ મુચ્યતે [ત્વાપૃતે] કથમ્

સમ્યગ્જ્ઞાનં વિજાનન્તો (?ન્તં) ક્ષેત્રીયાનુગ્રહેણ વા ।
આવિષ્કૃતા ભવેદ્ ભક્તિસ્તીવ્રભક્તાદ્યનુગ્રહાત્

જાયતે ચ મતિર્નૄણામ્ અન્તે ક્ષેત્રે દ્વિજાચ્યુતે ।
નેચ્છન્તિ સવિકલ્પાસુ અભક્તા નાસ્તિકોત્તમાઃ

વિવેકઃ પુરુષાદીનામ્ આયાતં ચ (?તશ્ચ) ફલાદ્વિભોઃ ।
પુરુષાર્થપરિત્યાગં ન કાર્યં બોધિતેન વૈ

જીવનં ચ જગત્યસ્મિન્ વિપ્રકર્મસમન્વિતમ્ ।
ઈશ્વરસ્તન્નિરાસે તુ શક્તો બહુવિધૈર્ મખૈઃ

તદસ્તિત્વં ગુરુમુખાત્ તત્સંવેદનસંયુતમ્ ।
શ્રદ્દધાનાશ્ચ ભક્તાશ્ચ લભન્તે ચ નરોત્તમાઃ

જ્ઞાતવ્યમ્ આત્મનાત્માનં તતઃ સર્વજ્ઞમ્ ઈશ્વરમ્ ।
અભિમાનમ્ અનાદ્યં યત્ પ્રાકૃતં સત્વજં ત્વથ

અસ્મિતાલક્ષણં ઘોરં સર્વદાવાઞ્છિતપ્રદમ્ ।
વિજ્ઞેયમ્ આત્મનાત્માનં તાવદ્ યાવન્નિબોધિતમ્

બીજાનાં હિ યથાકાલં વ્યા(?વ્યુ)પ્તાનાં ફલમ્ અલ્પદા(?દમ્) ।
એવં વ્યાપાના(?દા)નાચ્ચ ક્ષેત્રેષ્વાયતનેષુ ચ