Language

ENहिગુ
Scripture Library

Pauṣkarasaṃhitā 27-43 · Chapter 33

33.1

iti śrīpāñcarātre sahopaniṣadi pauṣkara -
saṃhitāyām ārādhanalopavicāraḥ nāma
dvātriṃśo 'dhyāyaḥ ||
atha trayastriṃśo 'dhyāyaḥ
pauṣkara uvāca ---
navamūrteḥ parijñātaṃ pūrvaṃm ārādhanaṃ mayā /
nānātvenāpavargārthaṃ na jñātaṃ caturātmanaḥ

33.2

śrībhagavānuvāca ---
anujjhitasvarūpasya devasya caturātmanaḥ /
kevalasyārcanāt mokṣaṃ bhavete tad dvidhārcanāt

33.3

nānāphalāptaye brahmannānārūpadharasya ca /
nānātvenārcanaṃ bhūyaḥ śṛṇu samyagyathāsthitam

33.4

vyāpakaṃ paramātmānam ādidevam adhokṣajam /
prāg arcanīyaṃ sarvatra pūjānte cāpi madhyataḥ

33.5

tataḥ prabhavayogena prākpatrādi samarcayet /
catuṣkaṃ saṃkarṣaṇādyaṃ kramānnārāyaṇāntima(ka )m

33.6

punarapyayayogena vandhyādhīrāpadāvadhi ? /
nārāyaṇādyaṃ yaṣṭavyaṃ saṃkarṣaṇāntameva hi

33.7

evam āgneyapadme tu pradyumnādyaṃ catuṣṭayam /
śabdabrahmādidevāntam arcanīyaṃ sadaiva hi

33.8

dakṣiṇe tu aniruddhādyaṃ garuḍāsanapaścimam /
vihitaṃ caiva vinyāsaṃ prabhavāpyayalakṣaṇam

33.9

nārāyaṇanṛsiṃhāntaṃ rakṣaḥpadmer'cayet tataḥ /
pratyag diksaṃsthite padme brahmādyaṃ kṣmādharāntimam

33.10

saṃkarṣaṇāvasānāntaṃ viṣṇvādyaṃ mārute 'mbuje
nṛkesariṃ varāhaṃ ca jñānādyodakṛdyudak ?

33.11

trayaṃ saṃkaṣaṇādyaṃ yat īśāne kṣmādharādikam /
prabhavenāpi ayenaiva mānanīyam ataḥ kramāt

33.12

navasaṃkhyam idaṃ vipra prathamaṃ yatprakīrtitam /
tadīyaṃ jāyate tasya prabhāvaṃ tat kamārcanāt

33.13

---------------------navamūrtimayaṃ mahat /
cāturātmyacaturvargaphaladaṃ bhāvitātmanām

33.14

nānāphalāpitara ācirāt jāyate ca phalārthinām /
svātantryeṇārcanāt nityam eteṣāṃ caturātmanām

33.15

yasya yasya caturmūrteḥ prathamaṃ yat prakīrtitam /
tadīyaṃ jāyate tasya prabhāvaṃ tatkramārcamāt

33.16

etāvad uktaṃ hi phalaṃ sanniveśavaśāt tu vai /
yataḥ pratihataṃ vīryam aiśvaryaṃ prabhavāpyaye

33.17

taṃ vipraṃ mantramūrtīnāṃ mantram apratimaprabham /
anantaṃ svaprakāśatvam anaupamyaṃ jagatprabhoḥ

33.18

parameśvaramūrtīnāṃ parijñānavaśāt sati /
anādinidhano 'nantaḥ karmiṇāṃ pratipattaye

33.19

taduttāraṇasidhyarthaṃ vyūhatām āgataḥ svayam /
prāṇecchāśabdakālakhyacaturātmatayā nava

33.20

aviśeṣasvarūpasya devasyaiva mahātmanaḥ /
nityasannihitāśeṣaśakternityoditasya ca

33.21

śabdavitsaṃbhavānandaviśeṣairgamitasya ca /
idaṃ uktaṃ mayā yogaṃ bhavināṃ bhavaśāntaye

33.22

aheyam api abhinnaṃ ca prapañcaṃ paramātmanaḥ /
satyarūpasya vai samyak kṣobhaṃ niśreyasapradam

33.23

yasya sāṃsārikī māyācakramicchāvaśāt punaḥ /
nirgatā yatra muhyanti ṛṣayaḥ sāmarā narāḥ

33.24

yāvannānugṛhītā vai deśikavyaktigena ca /
ṣāḍguṇyamūrtinānena pareṇa caturātmanā (naḥ )

33.25

asyārādhanakāle tu bahirvā hṛdayāmbare /
kadambapuṣpavad vyaktiṃ saṃsmaret ṣaḍguṇojjvalām

33.26

bahvātmanā cārcakena caturvarṇamayena ca /
svareṇa vākṣareṇaiva kevalena sabindunā

33.27

bāhyopacāranāmnā tu suprasiddhena kenacit /
mukhyenābhimatenaiva manasaḥ tuṣṭidena ca

33.28

nyasyāṅgāni svakānyasya prāk saṃpūrṇaguṇāni ca /
svamantrairarcanenaiva sthānabhedaṃ vinābjaja

33.29

tasmin kadambakusumasadṛśe mantragolake /
dvādaśākṣaramantreṇa tvabhinnena tu sāṃpratam

33.30

vyaktim āpādya vai tasyāṃ punarvarṇakrameṇa tu /
aṅgopāṅgasthitiṃ kuryāt sthāneṣu hṛdayādiṣu

33.31

hṛdi mūrdhni śikhāyāṃ ca skandhyoḥ karamadhyataḥ /
netrayoḥ udare pṛṣṭhe deśe bāhudvaye tataḥ

33.32

urubhyāṃ jānuyugme ca pādayoḥtadanantaram /
tatra praṇavapūrvaṃ tu ṣaḍvarṇāstvāḍgikā matāḥ

33.33

ṣaḍupāṅgābhidhāstvanye eteṣāṃ lakṣaṇaṃ śṛṇu /
yat supratiṣṭhitaṃ śuddhaṃ sāmānyaṃ yad anāvṛtam

33.34

prabuddhaṃ bhāsvaraṃ nityaṃ jñānaṃ sākṣāt tad ācyutam /
svasya śaktisamūhasya balādyasyākhilasya ca

33.35

udayasthitisaṃhārakāraṇe 'ṅgātmanā punaḥ /
viśeṣatāṃ samāyāti svarūpam api cātyajan

33.36

mantreśāmāntraśaktīnām anantānāṃ tu tadvija /
nānāsāmarthyavargānāṃ hṛdayaṃ ratnadīpavat

33.37

ātmaprakāśakaṃ caiva balādīnāṃ tathā ca tat /
sarvātiśāyi caiśvaryaṃ yadguṇaṃ pārameśvaram

33.38

tacchiraḥ sarvamantrāṇāṃ śrīmad bhogāpavargadam /
yā bhūriśaktibhiḥ pūrṇā śaktirvai pārameśvarī

33.39

ūrdhvatejovahā śuddhā viddhi māntrī śikhā tu sā /
dhairyaṃ yannāparaṃ prāṇād ācyutaṃ dhṛtilakṣaṇāt

33.40

tad eva kavacaṃ viddhi mantrāṇāṃ hi balātmakam /
yad apratihataṃ vīryam aiśvaryaṃ prabhavāpyayam

33.41

tad vipra mantramūrtīnām astram apratimaprabham /
yadanantaprakāśatvam anaupamyaṃ jagatprabhoḥ

33.42

tannetraṃ tatparijñānāt dhāma cālakṣyate param /
hṛdā saha pralīnaṃ ca tatkeṣāṃcinmahāmate

33.43

svakaṃ ujjhitya vai kṣetraṃ jñānam uddīpayed sthitam /
mantrāṇāṃ netramantraṃ tu īśvarecchāvaśād dvija

33.44

kvacid aṅgacatuṣkasya antasthā (ñja )janavatprabhā /
vartate mūrdhapūrvasya ratneṣviva upāśrayam

33.45

vācakena vinā tasmāt tadīyājñāmayaprabhā /
bhagavatkarmakuśalaiḥ parijñeyārcanā ---tāḥ

33.46

ityāṅgikī sthitistāvat sarvatra nyāsakarmaṇi /
prakāśitābjasaṃbhūta tvaupāṅgaṃ niścayaṃ śṛṇu

33.47

kroḍīkaroti vai yena jñānadharmeṇa sarvadā /
vahirvā viṣayaṃ svalpam upāṅgam udaram ca tat

33.48

saṃsiddham upacarād vai anye 'pyevaṃ mahāmate /
upāyadharmavad yastu siddhimokṣavaśāt punaḥ

33.49

pṛṣṭhataḥ sarvadāne ca aiśvaryasya phalātmanaḥ /
pṛṣṭhasaṃjñām upāṅgaṃ tad dvitīyam amalekṣaṇa

33.50

dvyātmakaṃ hi yad ullāsaṃ vibhoḥ śaktyātmano dvija /
sutīkṣṇam atisaumyaṃ ca tad upāṅgaṃ bhujābhidham

33.51

vibhūtiśaktervyaktasya nānābījasya yanmahat /
rasaṃ vīryamayaṃ kṣetram ūrusaṃjñaṃ tadātmakam

33.52

yatsarvajñasya śaktervai vidyāvidyātmakaṃ vapuḥ /
jānvākhyaṃ tad upāṅgaṃ vai pañcamaṃ parikīrtitam

33.53

ācyutasthitiśaktiryat svaguṇaṃ hi vilakṣaṇam /
saṃdhārakatvam abjākṣa tat pādāhvam udāhṛnam

33.54

sṛṣṭisaṃsthitisaṃhāranyāse svātmani vā prabhoḥ /
dvādaśākṣarapūrvāṇāṃ pūrvāṅgopāṅgakalpanā

33.55

sā punaḥ svalpavarṇānām adhikākṣaravartinām /
hīnātiriktarūpāpi tad aṅgāḥ parameśvara

33.56

evaṃ bhajanti māṃ nityaṃ prakriyārthaṃ tu vai punaḥ /
svakṣetreṣu arcayen nāmnā natinā praṇavena tu

33.57

varṇādhikānāṃ mantrāṇām upāṅgeṣvidamācaret /
saha dvādaśamānaiva varṇena samudīraṇā

33.58

sāmānyaśabdabhāvena syād eva hṛnmayī sthitā /
akārādisvareṇaiva kādinā vā sabindunā

33.59

svakhyañjanamiśreṇa piṇḍībhūtena pāṇinā /
yatra dvijendra vihitaṃ vyaktidānaṃ purāṇiṣu

33.60

aṅgopāṅgamayī vyāptiḥ smartavyā vānyalakṣaṇā /
jñānāṅgopāṅganirmuktā mantrajñānaprabhātmikā

33.61

yā parā prakṛtirvāṇī cidrūpā nirmalāṃ parā /
pūritādhyakṣabhāvena niṣkalena mahātmanā

33.62

śarīram iva jīvena sthūlasūkṣmād vilakṣaṇam /
sthūlaṃ bhūtamatha tatra sūkṣmaṃ puryaṣṭakābhidham

33.63

dehastham ātmatattvaṃ tu bhogaṃ viṣayajaṃ yathā /
bhunakti tadvad ādatte pūrṇavyaktigataḥ prabhuḥ

33.64

sarvathā tu svamantreṇa mantreśaṃ mūrtisaṃsthitam /
bhogairjapaiḥ tathā stotrairvividhairvahnitarpaṇaiḥ

33.65

dānairviśeṣayāgaistu pitṛtarpaṇapaścimaiḥ /
netavyam atulāṃ prītiṃ prayogaiḥ prativācakaiḥ

33.66

mantreśasyārcanaṃ kuryāt kramāttadanu pauṣkara /
tanmūrtivācakādīnāṃ mantreśānāṃ hi mānanām

33.67

antaraṅgāṅgayuktānāṃ lāñchanānāmapi dvija /
bhogabhūmau tu tanmūrtau kintu bhogāvanestu te

33.68

yathoktalakṣaṇāḥ sarve dhyātavyāstu yathākramam /
mantramūrtau sadehe ca prasphuratkiraṇojjvalāḥ

33.69

yā parā prakṛtirmāntrī vaiśvarūpyāttu sā punaḥ /
nānānāmākṣaratvena nānāmūrtitvam eva ca

33.70

ato na vihitaṃ vitra mūrtidānaṃ pṛthak pṛthak /
mūlamantravad anyeṣāṃ mantrāṇāṃ pṛthag akṣaraiḥ

33.71

kāraṇānirgatāḥ kecidvacaktiśaktiguṇairyutāḥ /
pṛthak vyaktimayāḥ cānye mantranāthāstadicchayā

33.72

ekaḥ sarveśvaro 'nanto jīvānām anukaṃpayā /
nānāmantrasvarūpeṇa saṃsthitiṃ svecchayā yathā

33.73

prakṛtyekā tathā bahvī hyādheyānāṃ mahātmanām /
lokanāthecchayā vipra bahudhā saṃvyavasthitā

33.74

yā parā prakṛtirmāntrī vāsudevākhyalakṣaṇā /
ṣāḍguṇyavigrahā sarvaśaktitattvaguṇānvitā

33.75

kośabhūtatvam āpannā svayam ānandalakṣaṇā /
prakāśaikasvabhāve tu sūkṣme sve mantravigrahe

33.76

japāt saṃsmaraṇād yasya svavyaktisthasya pūjanāt /
tad abhinnaṃ paraṃ śāntaṃ param āpnoti tad vratī

33.77

evam ekatvam āpannaṃ yor'cayati acyutaṃ vibhum /
nityākṛtadha(?na )rastasya bhogamokṣau karasthitau

33.78

śuddhasaṃvitsvabhāvānāṃ jñānādiguṇināṃ tu vai /
svamantraśaktivyūhānāṃ vyaktaye parameśvaraḥ

33.79

svecchayā śabdaśaktiṃ svām anabhivyaktalakṣaṇām /
prakāśya cābjasaṃbhūta yasyāṃ mantramayaṃ vapuḥ

33.80

te sarvajñaguṇaiścātha mantraiḥ saṃproktalakṣaṇāḥ /
anugrahārthaṃ bhavināṃ nibadhnanti sthitiṃ sthirām

33.81

lipivyūhe tu vividhairbīja(?jaiḥ )piṇḍavad ātmike /
kevale 'pi ca saṃmiśre bhūrisaṃkhye japātmike

33.82

jñaśuddhiḥ cid adhiṣṭhātṛvaśād amarapūjitā /
yasyopacāramantratvam āmūlād upayānti ca

33.83

śabdadehāḥ punaḥ tu ete mantrā mananadharmiṇaḥ /
aparicyutarūpāśca nānātvam upayānti ca

33.84

nānākāravaśāccaiva nānāsattvavaśād api /
śraddhābhaktivaśānnānā nānāphalavaśāt punaḥ

33.85

nānājātivaśāccāpi nānādeśavaśāt punaḥ /
nānākālavaśād brahman nānāsādhanasaṃbhramaiḥ

33.86

mokṣaikaniratānāṃ ca narāṇām ātmasiddhaye /
viṣayākṣiptacittānāṃ bhūtaye bhavinām api

33.87

pauṣkara uvāca ---
tvayoktaṃ bhagavad yāgaṃ śuddhasattvasya karmiṇaḥ /
jitondriyasya bhaktasya mantrasiddhasya cācyuta

33.88

yogaṃ tattvajayārthaṃ vai jñātum icchāmi ahaṃ punaḥ /
vidhivad yat parijñānaṃ mantrajño labhate sthitam /
nivātācaladīpābhe samādhau pārameśvare

33.89

śrībhagavān uvāca ---
pradhānayogam uktaṃ te karmayogād anantaram /
tad gārhasthasya ca munervihitaṃ nānyayājinaḥ

33.90

tathā paramahaṃsasya lokabāhyasthitasya ca /
tattvayogaṃ ato vakṣye bhūmikābhinnalakṣaṇam

33.91

śuddhaye 'khilatattvānāṃ kṛtadīkṣasya pauṣkara /
śaśvat sākṣtāt tu karaṇe nānāsiddhivyapekṣayā

33.92

apavargāptaye caiva jñānāvaraṇaśāntaye /
śuddhasaṃvit svabhāvena paramātmani tiṣṭhati

33.93

citprakāśasvarūpeṇa mantrātmani mahāmate /
vibhavavyūhayogena karmaṇācchādya saṃsthitaḥ

33.94

vyāptaḥ pareṇa vibhunā sarvaśaktyātmakena tu /
yam ācchādya sthitaḥ samyag bodhyaṃ taṃ sarvadābjaja

33.95

asaṅkīrṇam asaṃkhyaṃ ca vāsanāśatavāsitam /
guruṇā anugṛhītasya mantraikaniratasya ca

33.96

samagraṃ tattvajālaṃ tad vinivartati nānyathā /
atastu labdhalakṣeṇa karmatantraratena ca

33.97

nityaṃ tattvajayaṃ kāryaṃ svarūpaprāptaye tu vai /
vyāpakaḥ sarvaśaktyātmā samārādhya vibhāvya ca

33.98

tattvādhiṣṭhātṛbhāvena āpādān mastakāvadhi /
jñātavyaṃ sthānabhedena dīkṣāyāṃ kathitaṃ yathā

33.99

kadalīpuṭhavaccātha tato modakavad dvija /
tajjāyārtha samabhyasya yogam evam tridhā amalam

33.100

kintu cābhyā (bhyaḥ?)samānasya ?moham āyā(?ye )ti sāṃpratam /
nidrālasyaśramaśvāsaśūnyadṛṣṭitvam abjaja

33.101

ṣaṭkośalakṣaṇaṃ viddhi savighnaṃ te tadātmanā /
niścayāt tad jayed etad astradhyānād japād api

33.102

prāṇādīnāṃ tu vāyūnāṃ kṛtvā tu vijayaṃ purā /
sukhāsanopaviṣṭastu gurvaṅghriṃ vandayed dhiyā

33.103

vyāpakatvena cārādhya nyastvākāraśarīragam /
tataḥ tādātmyam ālambya cittaṃ bāhyastham ācaret

33.104

hṛtpuṇḍarīkamadhye tu tridhāma bhuvanodare /
praṇavenāparaṃ brahma sarvaśaktimayaṃ dvija

33.105

abhyasyābhyāsayogena prathamaṃ bhāvayet tataḥ /
kuryāt tattvajayābhyāsaṃ vidhinānena vai dvijaḥ

33.106

praṇavādyantaruddhena hṛdā saṃjñāpareṇa vā /
sahasraraśmiṃ dhyāyed vai tattvajālaṃ pṛthak pṛthak

33.107

japād vilayam āyāti tattvajñānaṃ śanaiḥ śanaiḥ /
ādhāraṃ praṇavaṃ śabdaṃ hṛnmantraḥ tanmaye tataḥ

33.108

tattvato bhavahṛt śabdaṃ tatsaṃjñaṃ praṇavodare /
svātmānaṃ praṇavaṃ śabdam ātmānandamaye harau

33.109

evaṃ krameṇa kṣmādīnāṃ tanmantrāṇāṃ jayaṃ dvija /
kuryāt svakaraṇānāṃ ca indriyāṇāṃ parājayam

33.110

iti tridaśakaṃ jitvā tattvānāṃ cāvyayena tu /
tato manaḥ tu ahaṃkāraṃ buddhiṃ guṇagaṇaṃ kramāt

33.111

tamo rajaḥ sattvasaṃjñaṃ dhyātvā japtvā parityajet /
sūkṣmaṃ saṃdhātasaṃjñaṃ tu svaguṇebhyo vilakṣaṇam

33.112

sākṣātkṛtvātha saṃtyajya avyaktaṃ ca jayet tataḥ /
kāraṇaṃ yat prapañcasya asyoktasyāparasya ca

33.113

nānāmatiniviṣṭasya svavikalpotthitasya ca /
kālatattvam ataḥ cintyaṃ bhūtabhavyabhavātmakam

33.114

suddhikṛd yad anantasya sadasad-lakṣaṇasya ca /
prapañcasya mahābuddhe dhyātvā evaṃ tritayaṃ tyajet

33.115

upāyalakṣaṇaṃ dharmaṃ catuḥ saṃkhyaṃ hi lakṣaṇam /
jñānakriyecchātrāṇākhyaśaktisaṃjñaṃ hi śāśvatam

33.116

sākṣāt kuryād japād dhyānād yogābhyāsād athordhvataḥ /
upādeyam ato brahman samūhaṃ vyāpakaṃ dhruvam

33.117

saptasaṃjñaṃ padaṃ divyaṃ dhyātavyaṃ karmaśāntaye /
śabdabrahmāvasānaṃ ca jñātavyaṃ ca sadoditam

33.118

śabdabrahmasvarūpasya parasya paramātmanaḥ /
amūrtasya ca tanmūrteḥ sthitiḥ sā ṣaḍguṇātmikā

33.119

śabdabrahmana samabhyasya guṇaṣaṭkād anantaram /
anuccāryaṃm avarṇaṃ taṃ nirāvaraṇam asvaram

33.120

sadbrahmavācakaṃ tad vai vāṅmayātītam acyutam /
svakhyañjanarūpāśca sarveṣāṃ mūrtivācakāḥ

33.121

svaviśeṣācca bahavo daśūlakṣaṇalakṣitāḥ /
akṣarasvaravarṇākhyaghoṣa(ṣo?)rāgasvarātmakāḥ

33.122

dhvaniḥ kūṭastathā sphoṭavisargāntā mahāmate /
ebhyaḥ saṃkīrṇarūpābhyo yatne vākyatarātmanā

33.123

āmokṣāt sarvasiddhīnāṃ pradātā siddhibhāg bhavet /
dhyātā tasmin hi niṣṇātaḥ paraṃ brahmādhigacchati

33.124

samyagvetti tadābhyāsāt svārādhyenānurañjanāt /
vilakṣaṇaṃ ca tad dhyānaṃ dhyānādhyātmakam abjaja

33.125

prakāśānandarūpe ca nānābhūtaṃ hi yad bahiḥ /
te dve sacchabdanāthasya ūrmiḥ sūkṣmatamā amalā

33.126

yathā saha samaṃ yāti tattvajñastu avyaye pade /
ātmalābham ataḥ prāpya parasmāt parameśvarāt

33.127

jñānakarmaratānāṃ ca śraddhāsaṃyamasevinām /
āstikānāṃ jitākṣāṇāṃ sadbhaktānāṃ sadā bhavet

33.128

na etad vācyaṃ abhaktāya nāstikāya kadācana /
na kutarkaṃ atiṣṭhāya karmabrahmojjhitāya ca

33.129

ā prabhātāt niśāntaṃ ca vyāpāraṃ pārameśvaram /
lokātītāstu ye viprāḥ teṣāṃ tad hṛdayaṃgamam

33.130

laukikavyavahārasthā bahavo 'nye ca neśvarāḥ /
śūnyabrahmaikaniṣṭhāya vākprapañcadhiyānvitāḥ

33.131

pauṣkara uvāca ---
tattvagrāmasya bhedaiśca heyopādeyalakṣaṇam /
jñātum icchāmi vidhivat tan mamā cakṣva śāśvata

33.132

śrī bhagavān uvāca ---
yathā kṣīrasya vai snehaṃ bhedena na tu vartate /
evaṃ hi viddhi sarveṣāṃ tattvānāṃ parameśvaraḥ

33.133

ekatvena pṛthaktvena samādhau proktam abhyaset /
kevalaṃ hi yathāpūrvam udviṣṭaṃ ca tadāptaye

33.134

ākṣiteḥ karaṇagrāmam indriyākhyagaṇānvitam /
uttamavyaktaparyantaṃ prapañcaṃ tad anaśvaram

33.135

nānāmūrtisamākhyaṃ ca bhogakṣetraṃ hi karmiṇām /
sukhaduḥkhaguṇopetaṃ mohamāyāmayaṃ dṛḍham

33.136

ajñānaṃ tu tadāsaktervardhane tu kṣaṇāt kṣaṇam /
jñānād vilayam āyāti tasmāt nityaṃ hi tad dvija

33.137

heyabhāvanayā cintyam upāyaṃ yadyapi sphuṭam /
siddhīnām ātmalābhe tu tatrāpyasthiram eva tat

33.138

sāram ādāya vai tasmātsādhanaṃ yogasiddhaye /
manobuddhirahaṅkāraḥ sattvaṃ sattvavatāṃ vara

33.139

catuṣkam udaṃ avyaktaṃ brahmaprāptyā nivartate /
athopakaraṇaṃ divyaṃ pañcaśaktyopalakṣitam

33.140

kālajñānakriyākhyecchāprāṇasaṃjñaṃ mahāmate /
aheyam aparaṃ nityaṃ karmaṇyānāṃ ca siddhikṛt

33.141

tattvavṛndasya vijaye guṇaṣaṭkopalabdhaye /
cāturātmyaparijñāne śabdabrahmāptaye tu vai

33.142

prakāśānandalābhe tu nirvikalpapadāptaye /
navaprakāreṇānena prākprāptena gurormukhāt

33.143

prākṛtenācyutīyena sādhyasādhanavastunā /
tad nāsti yad na ca āpnoti sākṣātkārāttu sādhakaḥ

33.144

siddhadhyāna jayāt svaṃ svaṃ phalaṃ yacchati vai sadā /
etasmāt kāraṇāt sādhyaṃ sādhyasyānyasya sādhanam

33.145

tacca jñānādikaṃ ṣaṭkaṃ brahmatattvavilakṣaṇam /
aṇimādyaṣṭakaṃ caivam ato 'nyaṃ rocate hi yat

33.146

prabhavaḥ pralayaśvaiva aiśvaryaṃ sarvatomukham /
ādhyātmam ādhidaivatyam ādhibhūtātmanā dvija

33.147

tattvābhyāsasamādhau tu jñātavyaṃ tattvacintakaiḥ /
śabdabrahmapadād eva kṣityante tattvasaṃgrahe

33.148

adhyātmaṃ paramaṃ brahma sāmānyaṃ viddhi sarvadā /
jñātavyam adhidaivaṃ ca seśvaraṃ praṇavaṃ tathā

33.149

svaṃ svaṃ svabhāvaṃ sarvasya sthūlasūkṣmaparātmakam /
vijñeyam adhibhūtatvaṃ sākṣātkamalalocana

33.150

sāmānyam etat sarvatra dhyeyam adhyātmapūrvakam /
saviśeṣam ayo vakṣye śruṇuṣvaikāgramānasaḥ

33.151

nistaraṅgaṃ paraṃ brahma śabdabrahmaṇi akṛtrime /
adhyātmaṃ dvija boddhavyaṃ mantrakoṭyā hyanekaśaḥ

33.152

adhidaivatyabhāvena tasminneva sadā sthitāḥ /
adhibhūtaṃ tu boddhavyaṃ tad vāktttvacayaṃ tu yat

33.153

adhyātmaguṇaṣaṭkākhyaṃ śabdabrahma yathoditam /
cāturātmyaṃ parijñeyam adhidaivam anākṛti

33.154

śaktivyūham asaṃkhyaṃ yad guṇebhyaḥ pravadanti tu /
tadviśeṣasvarūpaṃ ca ādhibhūtaṃ tu viddhi tat

33.155

prāṇaśaktestu cādhyātmaṃ ṣāḍguṇyam akhilaṃ hi yat /
adhidaivatam abjākṣo vāsudevaḥ sanātanaḥ

33.156

adhibhūtam apānādyā vāyavo viśvadhārakāḥ /
icchāśakteḥ paratvena sthitaṃ jñānabaladvayam

33.157

jñeyaṃ tad adhidaivaṃ ca paraḥ saṃkarṣaṇaḥ prabhuḥ /
sāmarthyam adhibhūtaṃ ca sarvatattvāśritaṃ hi yat

33.158

dvayam aiśvaryavīryākhyam adhyātmaṃ viddhi pauṣkara /
kriyāśaktestu daivatyaṃ pradyumnaḥ parameśvaraḥ

33.159

mahatprakāśaprasaram adhibhūtaṃ sadoditam /
tejaḥ śaktirdvijādhyātmam avyaktam amalekṣaṇa

33.160

arkenduvahnitritayaṃ daivataṃ parikīrtitam /
guṇatrayam asaṅkīrṇam adhibhūtaṃ mahāmate

33.161

guṇatrayasya cādhyātmaṃ saṅghātakaraṇaṃ svakam /
sattvasya daivataṃ vahnī rajasaḥ tvaṃ amṛtātpa(?spa)dam

33.162

tamasastapano viṣṇuḥ satva (?tve )[jñānā]dhibhūtatā /
rajasyarāgo vijñeyam adhibhūtaṃ mahāmate

33.163

mahāmohaṃ hi tamasastvadhibhūtaṃ prakīrtitam /
adhyātmaṃ cetano buddherdharmaṃ sadadhidevatā

33.164

sa vai rāgaṃ ?dvijaiśvaryam adhibhūtaṃ tadātmakam /
ahaṅkārākhyatattvasya buddhiḥ adhyātmam abjaja

33.165

adhidaivaṃ parijñeyaṃ kālavaiśvānaro mahān /
mahattvam adhibhūtaṃ ca manaso 'tha nirucyate

33.166

adhyātmaṃ tu ahaṅkāro nṛvarāhaḥ prajāpatiḥ /
vijñeyam adhidaivaṃ ca saṃkalpaṃm adhibhūtatā

33.167

pañcānām indriyāṇāṃ tu adhyātmaṃ ca manaḥ smṛtam /
kālātmadaivataṃ viddhi adhibhūtaṃ sukhādikam

33.168

vāgādīnāṃ dvijādhyātmaṃ vyūhaṃm indriyakaṃ tu yat /
adhidaivaṃ tu boddhavyaṃ viśvarūpākhyam acyutam

33.169

vyāpāram adhibhūtaṃ ca aṣṭayonyātmakaṃ hi yat /
tanmātrāṇāṃ sabhūtānāṃm adhyātmam amalekṣaṇa

33.170

sūsūkṣmaṃ karaṇavyūham adhidaivaṃ nibodhatu /
vaibhavaṃ bhagavadvyūhaṃ vicitraṃ viddhi padmaja

33.171

boddhavyaṃm adhibhūtaṃ ca tattvabhūmijayaiṣiṇām /
uktam adhyātmapūrvaṃ yat tritayaṃ yogasiddhaye

33.172

prabhāvena krameṇaiva tatpunaḥ caturānana /
āpyayena krameṇaiva abhyastaiḥ sarvayoginām

33.173

ā (kṣiteḥ?)sarvaśaktyātmā padaparyantaṃ ācyutam /
tattvabuddhanirāsārthaṃ yogābhyāsaṃm idaṃ smṛtam

Original text: Pauṣkarasaṃhitā 27-43 · Edition: Prabhakar Pandurang Apte: Pauṣkarasaṃhitā : dvitīyo bhāgaḥ, Tirupati 2006 (Rashtriya Sanskrit Vidyapeetha Series, 120) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc