Pauṣkarasaṃhitā 27-43 · Chapter 31
iti śrīpāñcarātte mahopaniṣadi pauṣkarasaṃhitāyāṃ
pavitrārohaṇaṃ nāma triṃśo 'dhyāyaḥ ||
atha ekatriṃśo 'dhyāyaḥ
śrībhagavānuvāca ---
pavitrārohaṇaṃ kṛtvā cāturmāsyaṃ mahāmate /
nirvahaṇīyaṃ niyamairvividhairlokapūjitaiḥ
śayanaṃ devadevīyam arcayet tad vidhiṃ śṛṇu /
hemādiratnaravacite sarvāṅgapariśobhite
bhagavatyanurūpe ca śayane śaśivāsite /
sitātapatracamarakiṅkiṇīvaramaṇḍite
vaijayantīgaṇopete hemadaṇḍāṅghribhūṣite /
vitānakena divyena kuṅkumādyairvibhūṣite
śobhite copariṣṭāttu tiryagūrdhvapaṭāvṛte /
jātīphalādikairlājasarvabījādipūrite
vidik citrapaṭairyukte satpuṣpaprakarīkṛte /
ratnadīpasamāyukta ityasmin śayane smaret
śrīrodārṇavamadhyasthaṃ sahastraphaṇamaulinam /
himakundendudhavalaṃ nāganāthaṃ mahāmate
praṇavena svanāmnā ca varṇāntena sabindunā /
dhyātvārcayitvā stutvā ca namaskṛtya prasādya ca
niveśya tasmin karmārcāṃ hārakeyūrabhūṣitam /
śrīkhaṇḍaśāśibāhlīkaviliptāṃ puṣpaveṣṭitām
prāvṛtāṃ netravastreṇa mṛṣṭarūpaiḥ sudhūpitām /
svabījaṃ mantravarṇaṃ tu oṃ lakṣmīpataye namaḥ
samudīrya dhiyā cārdhyam aṅgopāṅgakrameṇa tu /
dvādaśākṣaravarṇaistu svanāmapadasaṃyutaiḥ
karmārcāyā abhāvāttu darbhamañjarijaṃ śubham /
yathoktena vidhānena viṣṭare viniveśya ca
tasmin mantravaraṃ nyasya svapadmagaganodarāt /
nilīnākhila gaṇḍādiśaktipañjaramadhyagam
vyaktīnāṃ mūrtidānena nītvā dhyānānvitena ca /
devāṅgamahitaṃ vastram abhuktam amalātmakam
kṣtvopari samabhyarcya puṣpadhūpavilepanaiḥ /
sarvatatrvopasaṃhāraṃ citaḥ śaktiṃ tu vinyaset
dakṣiṇe tvabhimānākhyāṃ mūrtiṃ tu camarodyatām /
evaṃ jñānaniśāṃ vāme tālavṛntakarodyatām
uttamāṃ bhāvayen nidrāṃ karasaṃvāhane ratām /
pādāravindadeśasthāṃ lālayantīṃ karāmbujaiḥ
ādāya caraṇe divye sākṣāchrīḥ sannidhisthitā /
ānandaṃ brahmaṇo rūpaṃ tasyai devādhidevatā
tadantaḥ smaraṇānandajātavismayalocanāḥ /
svanāmapadamantraistāḥ saṃpūjyāḥ praṇavādibhiḥ
evaṃ hi devadevīyaṃ śayanaṃ kamalodbhava /
yathoktaṃ saṃpratiṣṭhāpya cāturmāsyaparairnaraiḥ
kāryātra pratyahaṃ pūjā mārjanaṃ copalepanam /
mṛdā dhātuvikārairvā sugandhaiścandanādikaiḥ
pradānaṃ dhūpadīpānāṃ vyajanenānilotthitaḥ /
śaśicandanasaṃyuktaśītalodaka satkriyāḥ
kadalīdalakahlāraiḥ padmotpalavimiśritaiḥ /
svedaśāntiṃ samāpādya paunaḥpunyena pūjanam
veṇuvīṇāsamopetāṃ gītiṃ ca madhurasvarām /
evaṃ māsadvaye yāte jāte megharave 'mbarāt
brahman bhādrapade māsi dvādaśyāṃ hi niśāmukhe /
īṣat prabodham āśritya devadevo hyadhokṣajaḥ
sthityartham amarāṇāṃ ca parivartanam ācaret /
dakṣiṇenāṅgasaṅghena tyaktvā cottānaśāyikām
yoganidrāṃ samāśritya prakurvan prabhavāpyayau /
maruccakrākṣasaṃsthasya viśvabījasya pauṣkara
mūlendumaṇḍalāccātha apāsyācchādanāmbaram /
āste tvāśvayuje tveṣa dvādaśyāṃ parameśvaraḥ
saṃtyajecchayanaṃ divyaṃ niśāyāṃ kārtikasya (tu )ca /
utthāyāmaranāthaśca samākramya patatrirāṭ
niḥśeṣabhuvanagrāmavīthīnāṃ doṣaśāntaye /
vicaratyaprameyātmā nandayaṃstān surādikān
āvīkṣayañjagatyasmin svakṛtaṃ dharmapaddhatim /
evaṃ bhaktajanaiḥ kāryaṃ tasya tacceṣṭitaṃ maham
vividhairutsavairdānajapajāgaraṇaiḥ śubhaiḥ /
nṛtragītasamopetairvilāsairhāsyasaṃyutaiḥ
krīḍamānaiḥ sumanasaiḥ prayataiḥ praṇataiḥ prabhoḥ /
ekadeśasthitairvipra ananyamānasaiḥ sadā
māsaśeṣaṃ taponiṣṭhaiḥ samarthaiḥ punareva hi /
svāśrame vāmarakṣetre rakṣaṇīyaṃ mahājanaiḥ
brahman dvādaśarātreṇa ṣaḍrātreṇa śubhena ca (vā ) /
asāmarthyaṃ trirātreṇa ahorātreṇa vābjaja
nayen naktāśanenātha catvāryete śubhavratāḥ /
māsopavāsaniratairnaraiḥ paramavaiṣṇavaiḥ
ante tridvayekarātraṃ vā kāryam acyutajāgaram /
puṇyākhyānakathābhistu stotrapūrvaistu gītakaiḥ
savādyairmadhurairnṛttairapahāsaiḥ tu irṣadaiḥ /
jayaśabdairnamaskāraiḥ karatālasamanvitaiḥ
samarcayecchrīnivāsaṃ juhvān dhyāyan japannapi /
bhogaiḥ ṣaḍrasapūrvaistu sūpūrṇaiśaipacārikaiḥ
ardhyairvilepanairmālyairmṛṣṭadhūpasamanvitaiḥ /
brāhme muhūrte dvāśyāṃ mantramūrtiṃ yajeddharim
śaṅkhadhvānasamopetairdundubhīpaṭahasvanaiḥ /
vandivṛndotthitoccābhirnānāvāgbhirmahāmate
mahājayajayārāvaiḥ punaḥpunarudīritaiḥ /
prabodhalakṣaṇaistotrairutthāpya śayanāttataḥ
mahatā vibhavenātha maṇḍalādau yajetkramāt /
mahatsnapanapūrvaistu bhogaiḥ pūṇairyathoditaiḥ
mahādīpaiḥ prabhūtaistu sāṅkuraiḥ pālikāgaṇaiḥ /
phalaiḥ panasapūrvaistu madhvājyatilacarcitaiḥ
puṣpārdhyacandanādyanatairbrahmasūtravibhūṣitaiḥ /
mālatīmallikāpūrvasamutthairmañjarīgaṇaiḥ
kadambacūtaśrīvṛkṣaṛjuśākhāsamanvitaiḥ /
taraṇḍaiḥ sūtrasambadhaiḥ kuṅkumādyaiḥsupūjitaiḥ
gobhūhemādikaidānaiścitraiḥ prāvaraṇaiḥ śubhaiḥ /
evamiṣṭvā tu homāntaṃ grāmaṃ vā nagaraṃ gṛham
sapavitreṇa yānena sacakreṇa śubhena vā /
mantrāstrakumbhayuktena tadbimbodarakeṇa vā
brahmaghoṣasametena gītavādyānvitena ca /
gaṇikābhagavadbhaktāḥ sahanāgarikairjanaiḥ
parivrāḍbrahmacārībhirjapastutiparāyaṇaiḥ /
mahatā ketuyuktena sitacchattrāvṛtena tu
pradahan surabhiṃ dhūpaṃ pṛthak sāmyaṃ ca gugulum /
yānamevaṃ paribhramya draviṇaṃ cārthiṣu kṣipet
tataḥ pradakṣiṇīkṛtya caturdhāṃ praṇipatya ca /
sarvāṅgairdaṇḍavad bhūmau bhaktyā tu puruṣotramam
rathasthaṃ ālayasthaṃ tu cetasā saṃstuvan japan /
prakṣipan cārdhyapuṣpe tu lājān siddhārthakān phalān
dṛṣṭaṃ yadeva digdevaṃ bhāvayet sarvadik tathā /
caṅkramedbhavanaṃ kṛtsnaṃ sthitiṃ badhnāti yena vai
bhaktānāṃ bhagavān bhaktau dikkālādyair anāhataḥ /
etatpradakṣiṇaṃ nāma sāmānyaṃ sarvadehinām
samabhyastaṃ parijñātaṃ dadāti padamācyutam /
jānubhyāṃ sahapāṇibhyāṃ jānubhyāṃ vā samācaret
sakṛt saṃvatsarasyānte trisandhyādvādaśīṣu vā /
ekameva tathejyānte śirasāvanatena tu
samabhyarcya tato bhāvam acirād eva karmiṇām /
phalaṃ yacchati dehānte kramāllokāstu vaibhavāḥ
kṛtejyaḥ parayā bhaktayā praṇamyaivam adhokṣajam /
pradakṣiṇair arcanīyaṃ praṇipātasamanvitaiḥ
sarvakṣetrābhigamanāt sarvatīrthāṭanāt tu vai /
phalaṃ dadāti bhagavān bhaktasya caraṇārcitam
pradakṣiṇīkṛtā yena mūrtirmantrātmano hareḥ /
doṣaiḥ pradakṣiṇīkṛtya tyaktaḥ saṃbhavagairnareḥ
bhagavat karmadīkṣāṇāṃ bhaktānāṃ bhāvitātmanām /
prakṛṣṭam etad vyāpāraṃ dakṣiṇaṃ śubhavartmani
jñānagolakatulyatvāt cakravad bhramaṇāt tu vai /
pradadāti śubhaṃ nityaṃ kṣiṇoti kleśasaṃcayam
bhagavat karmaniṣṭhānāṃ devāyatanavāsinām /
bhaktānām api vānyeṣāṃ karmavāg indriyātmakam
antargarbhagṛhe viṣṇorgarbhād vā ānanamaṇḍape /
praṇipātagaṇaṃ kuryāt pradakṣiṇagaṇaṃ vinā
vahnisthasya vibhoryasmāt pāṇipṛṣṭhasya darśanam /
doṣakṛnmantramūrtīnām evaṃ deham asiddhikṛt
jānupradakṣiṇaṃ kṛtvā antaḥ sannikaṭe vibhoḥ /
viruddham aparaṃ vipra bhaktānāṃ caraṇabhramaḥ
upānat pādukārūḍhacchatroṣṇīṣadharāstathā /
yānāśvaśibikāsaṃsthaḥ tāmbūlādyaṃ hi carvayan
krīḍāpakṣihilādaṇḍadarpaṇaṃ vyañjanaṃ vahan /
prahasannathavāmodam ucchvasan pralapan bahu
vilāsakelikrīḍāṃ ca kurvan kupitamānasaḥ /
tvarāviṣṭaḥ śubhārthī yo labhen nātra bhraman phalam
ananyabuddhinā tasmāt tagdatenāntarātmanā /
kāryaṃ śubhepsunā nityaṃ gṛhāyatanayānage
yasmād vai bhūriphaladam alpakleśaṃ mahāmate /
ekaberam anantaṃ ca mahāmokṣakaraṃ param
evaṃ pradakṣiṇīkṛtya kṛtvā puṣpāñjaliṃ tataḥ /
avatārya rathānmāntraṃ cakrādhiṣṭhānapūrvakam
pūjanīyaṃ punarapi mudrābaddhāñjaliṃ tataḥ /
tarpaṇīyamathājyādyairdadyāt pūrṇāhutiṃ śubhām
ardhyadhūpapradānādyaiḥ kṣamayet puruṣottamam /
yānapātraṃ tathā cchatraṃ pratipādya sadakṣiṇam
śayanaṃ svagurorvipra dvijānāṃ tadasannidhau /
kṛtvā jānudvayaṃ bhūmau baddhāñjaliridaṃ paṭhet
deva sarveśvarānāde karmaṇānena cākhilām /
śubhāṃ gatiṃ jano yātu prītiṃ tvaṃ paramāṃ bhaja
bhojayed brāhmaṇān paścād vividhaiḥ pānabhojanaiḥ /
śraddhayā dakṣiṇāntaiśca tṛptyarthaṃ pitṛsantateḥ
anuyāgaṃ tataḥ kuryād bandhubhṛtyasamānvitaḥ /
vibhave sati vābjottha kāryamevamanākulaiḥ
draṣṭavyam amarairdevaṃ kṣetre brahmarathe sthitam /
grāmīye nāgare sthāne vimāne vā sthitaṃ prabhum
ityevamuktaṃ bhaktānāṃ vidhānaṃ kaumudīyakam /
yasya sālokyatāpūrvaṃ phalaṃ bhāvavaśāt sthitam
pavitrārohaṇādyaṃ ca bhaktānāṃ bhāvitātmanām /
yudaktamevam akhilaṃ yathākamalasaṃbhava
asvātantrād asāmarthyād vittābhāvāttu vā dvija /
dvādaśīṣvakhilāsvevaṃ kuryātsaṃvatsarāntare
vārite 'pi niśāyāṃ tu cāturmāsye tu saṃyame /
bhaktairnirvahaṇīyaṃ ca tulābhāgāvasānikam
prāk bhavetrulabho (gāttu )gastu ?dvādaśyāṃ vigataṃ yadi /
niśāyām ācaret kṛtsnaṃ pāramyaṃ tat titheryataḥ
kuryādvratavaraṃ caiva pañcāhamubhayorapi /
ekādaśīpūrṇimānte tulādvai vṛścikāvadhi
madhumāṃsaparityāgaṃ madirāstrīniṣevaṇam /
māraṇaṃ mṛgajātīnāṃ drumavicchedanaṃ tathā
vanadāhaṃ ca vasudhāsvātaṃ kuddālakādinā /
tānaṃ gopaśūnāṃ ca vadhabandhādikaṃ nṛṇām
niśāṭanam avarṇānāṃ vyavahāraṃ tu taiḥ saha /
mṛṣṭodanaṃ tu sābhyaṅgaṃ sarvaṃ yatnād vivarjayet
upasaṃhāradivasād apare 'hani padmaja /
bhaktānām āstikānāṃ ca vihitaṃ vatsaraṃ prati
kartavyam abhiṣekaṃ ca svastiśāntiśubhāptaye /
tasmād anugrahadhiyā kartācāryavareṇa tu
jananyā janakenātha ṛtvigbhirvā vayo 'dhikaiḥ /
gurorasannidhānācca sādhakaḥ sādhakaistu vā
bhadrāsane samāropya sāmbuje svastikāṅkite /
sūtrite navanābhe tu padme vāṣṭadale tataḥ
kuṅkumādyairvilikhite kusumairvā supūrite /
netravastraiḥ paricchanne yathoktarajasā kṛte
ghaṇṭāvidhānapūrṇaistu prāksthitairvā naṣairyute /
jātabījaśarāvaistu śubhapūrṇayavāṅkitaiḥ
dadhidarpaṇasacchatrapuṣpaiḥ sanmāṅgalīyakaiḥ /
sarvabījādikaitsarvaiḥ sugandhaiḥ śrīphalādikaiḥ
maṅgalyagītibhirvādyairbrahmaghoṣasamānvitaiḥ /
ācāryaiḥ pañcarātrajñairjapadhyānaparāyaṇaiḥ
prabhavāpyayasadbrahmasadāgamamatasthitaiḥ /
alābuvīṇājalajairvaṃśaghaṇṭāravaiḥ saha
jvālāsumanasaḥ pūrṇakumbhasadvṛkṣamañjarīḥ /
sākāravividhākanyālaṃkṛtaṃ yajñamandire
dūrvādīnapi carvadbhirgovṛṣairbālavatsakaiḥ /
paritaścāvṛte gobhirvandivṛndasamākule
vṛddhaye tu parāṃ lakṣmī sarvaśaktisamanvitām /
prāptaye tvācyutaṃ satyaṃ śāśvataṃ padamavyayam
bhaktānāṃ vihitaṃ snānavidhinānena pauṣkara /
pūrvoddiṣṭena vidhinā adhivāsya yathākramam
hemādyaṃ ratnakhacitaṃ prāguktaracanānvitam /
navakaṃ kalaśānāṃ tu nyastavyamudakodaram
sarveṣāṃ varuṇaṃ tāvaddhayeyaṃ phaṇirathasthitam /
varadābhayahastaṃ ca progdirantaṃ sudhārasam
svādvākhyaṃ kṣīrasaṃjñaṃ ca (tu )ekabhāvatvam āgatam /
vicitramakarārūḍhaṃ ratnapātrakarodyatam
varapāṇiṃ samudraṃ ca dhyeyaṃ sarvatra cāmbuvat /
nārāyaṇāṅghrisaṃbhūtāṃ pūrve janaghaṭodvahām
āgneye kacchapārūḍhāṃ yamunāṃ devapūjitām /
maṇḍūkāmbujasaṃsthāṃ ca dakṣiṇe tu sarasvatīm
śanaiḥ pravāhasaṃjñāṃ ca pāśabandhavimokṣaṇīm /
nairṛte vṛṣabhasthāṃ ca paścime siṃhavaktrakām
airāvatīṃ tu vāyavye kalaśe tu gajasthitām /
īśānapadmamadhye 'tra vitastāṃ mīnagāṃ ghaṭe
narmadāṃ mahiṣārūḍhāṃ samāṅgāṃ devapūjitām /
vṛ (dṛ )ṣadvatīṃ devikāṃ ca paroṣṇīṃ baḍabāhvayām
sindhuḥ kakupsu sarvāsu aṣṭāsu paritaḥ kramāt /
upakumbheṣu vābjasthāḥ sarvāstoyaghaṭodyatāḥ
kusumaiḥstabakairyuktā jalamugdīryamānasāḥ /
vāsudevādimūrtiśaiḥ śatāṣṭaparimantritaiḥ
pūjitairabhiṣekaṃ ca dadyāt sarvaphalāptaye /
dhyātvādhāre tu hemādye evaṃ cakragate 'mbuje
nadīsamudravaruṇayathokte pūrvanirmite /
utkṛṣṭamuktāratnādaye svastikādyairvibhūṣite
dvādaśārāsu māsekeśavādyairadhiṣṭite /
sarvāṅgadevatopete mantramanyaste pratiṣṭhite
tadambunā tu vā kuryāt snānaṃ cāvabhṛthaṃ śubham /
pratyahaṃ tajjalaṃ mūrdhni dhāraṇād abhivādanāt
mucyate sarvadoṣebhyo maṅgalyaṃ vṛddhimeva ca /
tīrthebhyastvāsamudrebhyo gaṅgādisarito gaṇāt
snānotthaṃ phalamāpnoti bhāvitātmācyutāśrayī /
kṛte cāvabhṛthasnāne parituṣṭo 'tha sādhakaḥ
bhagavatpadasidyarthaṃ gurupādāmbunā svayam /
dakṣiṇena kareṇaiva svamantraṃ manasā smaran
mūrdhni saṃsicya śaṅkhākhyamudrayā cordhvavaktrayā /
ambusikte 'mbare 'pāsya paridhāyāpare tataḥ
prāgvaduṣṇīṣapūrvaistu puṣpairgandhaistu bhūṣaṇaiḥ /
śarīram abhyalaṃkṛtya upaviśyāsane tataḥ
yathoditaṃ purāstreṇa kuryānnirbhartsanaṃ tataḥ /
abhinandya kṛtanyāso maṅgalārdhyapurassarān
nṛpopakaraṇān sarvān chatracāmarapaścimān /
deśikendrakarāt prāpya samutthāyāsanāt tataḥ
namaskṛtya jagannāthaṃ parameśvaram acyutam /
analālayam āsādya deśikendreṇa vai saha
puṣpastraggandhadhūpaiśca phalairbījaistu vā (cā )ñjalim /
pūrayitvārcanaṃ kṛtvā vibhorvahnigṛhāntare
saṃsmaran hṛdi mantreśam upaviśyāgnisaṃmukham /
tato mantrābhijaptena sāmbunā viṣṭareṇa tu
prāgvadāmastakāt sarvaṃ spṛśeddhayānadhiyā śuci /
kuryād vinyastadehaṃ tu dhyātvā mantraṃ karodare
gandhapuṣpārdhyayuktaṃ tad dadyānmūrdhni śirohṛdi /
sautraṃ vā kusumaṃ dārbhā (?bhaṃ )
sve 'mbare mekhalāsūtre upavīte 'tha kūrpare /
kṛtvā samyam niviṣṭaṃ prāk dadyāt śiṣyakarāmbuje
(...)
evam aikyaṃ samāpādya saguṇenānalena vai /
āmokṣāt sarvasiddhīnāṃ tasya sāṃmukhyasiddhaye
guruḥ samācareddhomaṃ pūrṇāntaṃ punareva hi /
miśrībhūtaiḥ samiddravyaiḥ saptabhiḥ śarkarānvitaiḥ
madhyasthaṃ mantramūrtervai sāṣṭakaṃ juhuyāt śatam /
sahastraṃ vāyutaṃ vipra dadyāt pūrṇāhutiṃ tataḥ
saviṣṭaram adhovaktraṃ strucām upari vinyaset /
strucam abhyarcya puṣpādyairājyapūrṇāṃ strucaṃ tataḥ
kuryāt pūjāṃ sugandhāktaiḥ puṣpaiḥ sārdhyairnirambubhiḥ /
uktasaṃkhyaṃ tvatastvājyaṃ tadardham atha homayet
pūjānte pātayet pūrṇāṃ punareva yathoditām /
śatāt sahastrād ayutāllakṣād vāmalalocana
jñānātmā pūrvamūrtīnāṃ caturthāṃśa pṛthak pṛthak /
tatsamaṃ hṛdayādīnām athordhvam akhilāsu ca
parameśvarakāntāsu tadardhena tu pauṣkara /
lāñchanābharaṇādīni sarvāṇi juhuyāt kramāt
sādhārāsanamantrāṇāṃ ṣaṇṇāṃ kālātmarūpiṇām /
gurvādīnāṃ ca vihitamardhaṃ lāñchanatarpaṇam
sārastrāṇāṃ lokapālānāṃ dvārsthānāṃ kamalodbhava /
gurupūrvakramād hutvā ardham ardhaṃ yathākramam
kāryā caikādhikā saṃkhyā viṣamārdhasya cāhuteḥ /
ājyahomasya viprendra tadvad eva ambujādiṣu
brahmayajñadrumodbhūtāḥ pūjajñānadrumotthitāḥ /
evaṃ kṣīratarubhyo vai samidhastrimadhuplutāḥ
juhuyād vidhivanmantrī nayanmantragaṇaṃ kramāt /
tṛptiṃ pūrṇapradānaistu aṃśāṃśahavanaiḥ kṛtaiḥ
svabuddhisaṃkhyāhomena svāṅgaṃ vai viśvavighnajit /
tarpaṇīyaśca pūrṇāntam evam ante 'nalo dvija
pūrṇāntena nayetrṛptiṃ mantravyūhe kṛte hṛdi /
iti saṃpādite home dadyāt puṣpāñjaliṃ tataḥ
tilakaṃ cordhvapuṇḍraṃ vā kuryād vai bhūtinā śiśoḥ /
svasthāneṣu hṛdā varma śiromantreṇa ca kramāt
hṛnmantreṇa prayoktavyaṃ sarvadā sarvakarmasu /
tasya sarvāṇi karmāṇi sadā tena samācaret
sarvamantrākhyabhūtasya vidhimevaṃ samācaret /
kṛte cāstravaṇe vāribindavaḥ struṅmukhāt cyutāḥ
dadyāt kareṇa śirasi praṇītābhājanāt tataḥ /
homametanmumukṣorvai niṣkāmasya puroditam
sakāmasya mumukṣorvai kuryāt sālaṃkṛtasya ca /
kāṅkṣitaṃ nānujānāti sarvajño hṛdaye sthitaḥ
aprārthito 'pi svargaṃ tu bhaktānāṃ yo dadāti ca /
kimadeyaṃ hi tasyāsti tasmād abhyarthanāṃ tyajet
etāvadarthanīyaṃ ca parameśvaram acyutam /
jantunā kṛtapūjena nityameva mahāmate
mama yaccha parāṃ bhaktiṃ yayā tvaṃ me prasīdasi /
tvayi prasanne deveśa kiṃ na prāptaṃ mayā bhuvi
ityuktastvaravindākṣa ābhiṣecaniko vidhiḥ /
samāpya bhagavat śāstraśravaṇe 'dhikṛto bhavet
adhikārapadaṃ divyam āsādayati vaiṣṇavam /
yenātibhaktaḥ saṃsārādutrārayati saṃkaṭāt
kṛte kalaśadāne 'tha saktunā palalādinā /
maṇḍalādbāhyato dadyāt prādakṣiṇyena pauṣkara
sarvadigbhagavanbhūta ?baliṃ datrvā sahāmbunā /
satilodakam adhvājyagandhapuṣpānvitena ca
kāryā pitṛkriyā prāgvadodanenānalāgrataḥ /
bahirmaṇḍalavat kuṇḍād balidāne kṛte sati
ācamya pūjayitvājaṃ kumbhātkuṇḍācca maṇḍalāt /
kṣāntyātha bhuktaṃ pūjārthaṃ mānanīyo yathāvidhi
sāṅgaṃ saparivāraṃ ca dhūpayitvā yathākramam /
tat kṣāntiprārthanāṃ kṛtvā nirambukusumādikaiḥ
vahnipūjāṃ samāpādya namaskṛtya yathāvidhi /
tacchaktim ātmasāt kṛtvā hṛdā saṃhāramudrayā
visṛjya strukstruve kuryāt pariṣecanam ambunā /
yajñabhūmeḥ svaśirasi praṇītottham athodakam
atha dvābhyāṃ ca saṃhṛtya hṛdi tatsthitam acyutam /
staropasaṃhṛtiṃ kṛtvā madhukṣīrāmbunā tataḥ
saṃprāpya yarūvasudhāmānalīmapi padmaja /
sarvam ambhasi nikṣipya samāhṛtyārdhyapūrvakam
anugrahārthaṃ śiṣyasya anuyāgaṃ samācaret /
bhagavadyāgavatkāryaṃ yāgaṃ tenāpi vai guroḥ
dattvā śiṣyaṃ tato yāyād ātmayāge kṛte sati /
yathāvad adyaprabhṛti mantrārādhanam ācaret
mohālasyādikairdeṣairbuddhipūrveṇa cetasā /
nācartavyaṃ vibhoḥ putra parityāgaṃ hi pūjane
jape tathāgnibhavane snāne dāne yathodite /
stutipāṭhe yathā śāstracintane śravaṇe 'pi ca
vyākhyāne bhavyabuddhīnāṃ nārāyaṇaratātmanām /
śirasā dadhatām ājñāṃ kṛtvā pādābhivandanam
prāṇayātrāṃ tataḥ kuryāt naivedyaprāśanādikām /
kṛtopavāsā ye 'śranti prāpaṇaṃ pārameśvaram
saṃpradānāvaśiṣṭaṃ ca pūtadehā narāstu te /
vandanīyā narāṇāṃ ca mānyā vai siddhisantateḥ
anvātmatatrvaṃ vijñeyaṃ vihitaṃ tasya sarvadā /
ātmanaivātmasiddhyarthaṃ yāgamannena tena ca
sahayajñāvaśiṣṭena sāmbunā ca phalādinā /
anuyāgaṃ ca taṃ viddhiṃ ātmanātmani yatkṛtam
kurvanti bhojanāt pūrvaṃ pratyahaṃ prāśanaṃ tu ye /
tacchakrigrahaṇaṃ prāṇe prayojanavaśāt tu vā
bhāvabhaktisamāyuktāḥ sanmārgasthā dṛḍhavratāḥ /
aprayatnena te yānti dehānte padamācyutam
yeṣāṃ vratamidaṃ divyaṃ narāṇāṃ puṇyakarmaṇām /
te sarvavratināṃ mūrdhni tiṣṭhanti makhayājinām
mantrabrahmātmanoviṣṇoḥ samyagvidhiniveditam /
śubhaṃ tasya parijñeyaṃ matvā vāpamidaṃ punaḥ
idaṃ tadamṛtaṃ brahma idam āyuranaśvaram /
idaṃ jñānamidaṃ vīryamidaṃ tejastu vaiṣṇavam
idamindurakhaṇḍaṃ ca sthitam annātmanā svayam /
parjanyadasya bhagavān vyañjanasthitasiddhaye
hārdānalātmanā bhuṅkte adhyakṣaḥ parameśvaraḥ /
tacchaktyānugṛhītatvāt so 'haṃ prakṛtigaḥ pumān
evamannadamannādaṃ jñeyam annaṃ puraḥ sthitam /
bāhyataḥ svāñyadānena saṃbodham upayāti ca
yathā tathāmbunābhyeti dehastho hutabhuk prabhuḥ /
kāraṇaṃ rasam annasya ṣaḍguṇaṃ ṣaḍvidhasya ca
ātmabrahmā tataḥ tasmād īṣat kāraṇena tu /
sāṃmukhyam ātmanāṃ nītvā tato 'nnaṃ juhuyāt śanaiḥ
prāntaparvaiścaturdhā prāk cāturātmyavyapekṣayā /
turyāpekṣāvaśenaiva juhuyād vāhutitrayam
sahṛdā mūlamantreṇa bhuñjīyāt kavalaistataḥ /
prayatāsyakaraścānte pibenmantrābhimāntritam
toyaṃ taddhyānapādābjaparistrutamathāpi vā /
pratiṣṭitasya vā pūrvaṃ tadākṛtidharasya ca
yataḥ tatsarvam āpannaṃ sarvadoṣakṣayaṅkaram /
sarvopatāpaśamanaṃ sarvasaukhyapradaṃ sadā
pāvanaṃ sarvatīrthebhyo mantrebhyaḥ padmasaṃbhava /
atastu bhojanānte vai hārdāgnestarpaṇaṃ parā
bhāvabhaktiparo nityaṃ kaṃ pibed ājyadohavat /
brahmatīrthe tadā pāne dviḥ paṭhedvā catuḥ kramāt
datraśiṣṭasya cānnasya prāpaṇākhyasya vai tadā /
māhātmyam evam atulaṃ parijñeyaṃ yathoditam
yāgāvasāne yogyānāṃ bhaktānāṃ parameśvare /
pitṝṇāṃ tarpayen nityaṃ dayādvai prītaye vibhoḥ
yo vettyevaṃ mahattāṃ ca naivedyasyācyutasya ca /
vidhipūrvaṃ samaśrāti sayātyacyutasāmyatām
vratajñena jagadyonerbhaktena ca viśeṣataḥ /
prāṇavad rakṣaṇīyaśca prāṇebhyo nityameva hi
annadānādinā samyagvidhinānena śaktitaḥ /
parāṃ prītiṃ samabhyeti tasya vai parameśvaraḥ
mūrtamannaṃ paraṃ brahma pūjitaṃ pradadāti yaḥ /
bhagavat tatrvavetṝṇāṃ dattaṃ tenākhilaṃ bhavet
vrataparyantakāle tu sthāneṣvāyatanādiṣu /
puṇyeṣu sanmuddūrteṣu tithilagnāśriteṣu ca
kṛtvākṣayaṃ bhagavato datram akṣayyam eti ca /
satpātrāṇāṃ tadagre tu yena tuṣyatyadhokṣajaḥ
apātrāṇām abhaktānāṃ nāstikānāṃ durātmanām /
varjanīyaṃ prayatnena svānuṣṭhānapareṇa tu
strīśūdrāṇāṃ paśūnāṃ ca bhṛktānāṃ viśeṣataḥ /
sakāmo vātha niṣkāmo mantrajñaḥ sadvratasthitaḥ
mantrapūtaṃ hi naivedyaṃ niṣiddhānāṃ dadāti yaḥ /
siddho 'pi yāti pātivyamārurukṣustu kiṃ punaḥ
pauṣkara uvāca ---
jñātumicchāmi deveśa tattat saṃkṣepato yathā /
laukikaṃ yatrvayoddiṣṭaṃ bhagavaddharmasaṃgraham
śrībhagavānuvāca ---
dhanena dharmalabdhena bhūriṇālpena vā punaḥ /
adhikṛtyācyutaṃ devaṃ yadi vāpyaśubhaṃ śubham
bhagavatprītaye tviṣṭaṃ sadasyaiḥ tanmayaiḥ saha /
kratuvat svalphaladā svargadā yadyapi smṛtāḥ
sakāmānāṃ hi tatrāpi tena tatphaladāstu vai /
akāmānāṃ tu bhaktānāṃ nūnam acyutalokadāḥ
kṛcchracāndrāyaṇādīni tapāṃsi vividhāni ca /
kṛtāni bhagavatprītyai yathābhimatadāni ca
yāvajjīvādhikāraṃ tu yadebhyo 'bhimataṃ hi yat /
prītyarthaṃ parameśāya aṅgīkṛtam asvedadam
tatphalatyācireṇaiva divyajñānātmanā tu vai /
puṇyam āsādya vai kṣetraṃ tatra cāgatamavyayam
sthale vā patrapuṣpādyairyor'cayatyaniśaṃ vratī /
bhaktyā hyananyacittasatu dehānte tasya dehinaḥ
prasādād devadevasya sthitiḥ syāt sārvalaukikī /
pūjāṃ viṣṇuvad āpnoti yāvad jīvāvadhiṃ tu saḥ
dehāvasānasamaye śvetadvīpaṃ prayāti ca /
bhaktiśraddhāparo vidvān nārāyaṇaparāyaṇaḥ
tairvimānaiśca mārgeṇa hyacirādyān mahāmate /
suprasiddhaiḥ sugandhaistu hṛdyaiḥ puṣphalaiḥ śubhaiḥ
"arcirādyān mahāmate"ityantaṃ prathamo rāśiḥ ḥ-- paścāt
"vibhavavyūha"ityupakramya"depādāmbupūrvaṃ tu tilasatphalacarvaṇam"
ityantā ardhanyūnā ślokaviṃśatiḥ dvitīyo rāśiḥ-- atha ca
"suprasiddhaiḥ"ityupastutya"tadbhūta darśite naiva mārgeṇa mahatā mune"
ityantā ślokadvāviṃśatiḥ tṛtīyo rāśiḥ, ata ūrdhvaṃ"kṛtvā cāghrāya"
ityupakramya ācādhyāyasamākṣi"caturtho rāśiḥ dvitīyakośavarge yathā---
prathama, dvitīya, tṛtīyarāśayaḥ yathāpūrva likhitāḥ caturthasya ārambhastu midyate yathā ---
tṛtīyarāśeranantaraṃ punarapi dvitīyarāśim āntaṃ likhitvā tṛtīyarāśiṃ parityajya
turīyarāśiranusyūtatayā samagrā likhitā vartate kośavargadvaye 'pi
dvitīyatṛtīyarāśayoḥ vyutkrameṇa lekhanameva viparyāse hetuḥ-- atraivaṃ
samādhiḥ---dvitīyaturīyarāśyoranālakṣitasandhibandhatayā sthitiḥ
granthasya paripāṭī anusīvyati, na viśleṣayati ca, yaḥ punarantarā---
patitaḥ tṛtīyo rāśiḥ sa tu turīyeṇa rāśinā sākaṃ kathaṃcidapi
nānvetuṃ śaknoti | pratyuta prathamena rāśinā samaṃ sughaṭitasundhānaḥ
prāptāvasaraśca saṃpadyate | asmāt paraṃ dvitīyarāśiḥ sādhūpakramaḥ
granthānupūrvīṃ puṣṇāti | ataḥ darśitānusāreṇa granthaparipāṭī saṃniveśitā |
paramataḥ sudhiyaḥ pramāṇam |
yo'rcayatyacyutaṃ bhaktyā vane vā parvatāntare /
bahavo 'bhimatān kāmān prāpnotyaprārthitāṃstu vai
dehānte vāsavādīnāṃ saṃpūjyo bhagavāniva /
vaiṣṇavāyatane divye saiddhe vā pauruṣe tu yat
kuryāt karma dhiyā bhaktyā snānaṃ kṣīrādinā mahat /
śrīkhaṇḍāgurukarpūrabāhlikenānulepanam
sitapītāruṇairdivyairduttulairveṣṭhanaṃ ?tu vai /
śubhena sottarīyeṇa upavītena tu dvija
vibhave satyalaṃkāraiḥ sauvarṇai ratnarñjitaiḥ /
maṇḍayet ca tataḥ puṣpaiḥ snagvaraiścaraṇāvadhi
dhūpayed ājyasiktena guggulena śubhena ca /
prabhūtaiśca mahādīpaistilatailājyapūritaiḥ
abhuktāhatasuśvetarāñjitairvyativeṣṭanaiḥ /
garbhīkṛtatvagelādyaiḥ pūjayet tadanantaram
tato madhvājyayuktena dadhnābhyarcitam īśvaram /
naivedyairvividhaiḥ pūtairbhakṣyaiḥ saphalamūlakaiḥ
pānakaiḥ pāvanaiḥ svacchaiḥ śītalairmadhurādikaiḥ /
tvagelādyanviptairdhṛṣṭairdhūpakarpūravāsitaiḥ
nālikerodakopetaistarpaṇīyamanantaram /
naivedyācamanārthaṃ tu gandhodakamanuttamam
abhuktamahataṃ śuklamatha niṣpusanāmbaram /
atha cūrṇitakarpūraghṛṣṭaśrīkhaṇḍabhāvitam
sapūgaphalamutkṛṣṭaṃ tāmbūlaṃ vinivedya ca /
śālayaḥ śimbadhānyāditilāḥ siddhārthakāni ca
rocanā śrīphalaṃ puṣpaṃ dūrvā dhātrīphalaṃ dadhi /
dukūlamahataṃ śvetaṃ dakṣiṇāvartam ambujam
tamālādidalacchanne dhātūtthe vaidale 'pi vā /
pātre kṛtvārdhyapuṣpāḍhaye tatra madhye niveśya ca
hemamānaṃ hiraṇyaṃ ca svaśaktyā vātinirmalam /
jānunī bhūgate kṛtvā śirasāvanatena tu
ādāyottānapāṇibhyāṃ vinivedya jagatprabhoḥ /
saṃpūraṇārthaṃ sarveṣāṃ bhogānāṃ dvijasattama
yenāptiḥ sarvakāmānāṃ bhāvināṃ satphalārthinām /
paramātmani saṃyojyam akāmānāṃ hi yena vai
cāmakhyajanādīni bhogānyanyāni yāni ca /
śayanāsananiṣṭhāni tantrīvādyāni yāni ca
bhedīmṛdaṅgasatsaṅgaparyantāni mahānti ca /
tat prekṣya svadhiyā samyam cittānandapradāni ca
saṃbhave sati sarvāṇi manasā tadasaṃbhave /
śraddhābhaktivaśāccaiva yo yajavyamarājitaiḥ
svargādisatyaniṣṭhānāṃ bhuktvā bhogān yathecchayā /
tataḥ kālāntareṇaiva devīyecchāvaśena tu
tadbhūtadarśitenaiva mārgeva mahatā mune /
vibhavavyūhalokānāmāste kalpaśatān bahūn
jñānam āsādya tatraiva hyavatīryātha bhūtale /
layaṃ ca sahasā yāti bhagavatyamitātmani
śretrāyatanasattīrthavaśenācyutam arcanam /
uktam uddeśataḥ kiñcit bhaktānāṃ bhavaśāntaye
idānīṃ kā (la )ma ?māśritya harerārādhanaṃ śṛṇu /
bhaktānāṃ bhavanāśārthaṃ viṣṇvekaniratātmanām
prabhūtaiḥ pāvanairbhogairnyāyopāyasamārjitaiḥ /
yaṣṭavyaṃ śraddhayā bhaktyā puṇyeṣu divaseṣvatha
naimittikeṣu kāleṣu nityameva nirākulaiḥ /
divyāntarikṣabhaumākhyaśubhalagnakṣaṇeṣvapi
dvādaśīṣu viśeṣeṇa pakṣayorubhayorapi /
dineṣu deśarūḍheṣu vijñāteṣu āgamāntarāt
satkriyeṣu aviruddheṣu devatāntarapūjanāt /
payomūlaphalādyairvā parividdhādyavāsare
koṣṭhasaṃkṣālanārthaṃ tu pañcagavyaṃ tataḥ pibet /
bhagavadbimbapādāmbubhāvitaṃ parṇapātragam
suvarṇadarbhasadratnakṣālitenāmbhasā saha /
evaṃ kṛtopavāsaśca prāgvadārādhya keśavam
hiraṇyānnāmbugobhūmidānaiḥ kṛṣṇājinādikaiḥ /
niveditaiśca saṃtoṣya puṇḍarīkākṣam acyutam
tadājñāṃ śirasādāya yo yacchet tanmayasya ca /
bhaktyā phalārthino nūnaṃ labhettu bhagavatpadam
phalārthino 'sya ca punaḥ kalpakoṭiśatān bajūn /
divyabhāvaphalatvena phalavyāśu mahāmate
āyurārogyasadbhṛtyaputrapadārānvitasya ca /
lāgnaṃ (yāgaṃ )mauhūrtikaṃ karma taiyyaṃ yadapi vismṛtam
saśeṣaṃ prāk samāpādya sāvadhānena cetasā /
prāptāyāṃ puṇyavelāyāṃ karmaśeṣaṃ samāpayet
pūrṇāntam ardhyapuṣpādyairdattairhemagavādikaiḥ /
dvivāsaramaharvātra tridinaṃ ṣaḍahaṃ hi yat
dvādaśāhaṃ dvipakṣaṃ yat (ca )kṣapayitvā yathāvidhi /
vratāntavāsarātpūrvaṃ sahajāgaraṇādinā
japahomārcacadhyāna praṇāmaiḥ sapradakṣiṇaiḥ /
kathānakaistavaiḥ puṇyaiḥ kṣapaṇīyamatandritaiḥ
tataḥ prabhātasamaye rātrau vā puṇyavāsare /
prāṇāgnihavanāntaṃ ca snānapūrvaṃ samācaret
sūryodayaṃ vinā rātrau viruddhamaniśaṃ ( ?śanaṃ )dvija /
siddhānnaṃ kalpayitvā tu dvijānām udakānvitam
dadyācca bhagavatyagre susiddhaṃ haviṣā yutam /
devapādāmbupūrvaṃ tu tilasatphalaṃcarvaṇam
kṛtvā cāghrāya naivedyaṃ spṛśet punareva hi /
bhojanāt prāk samaśrīyād aśubhadhvaṃsanāya vai
vandanīyaṃ sadānandasukhasaubhāgyasiddhaye /
eṣad dinodayaṃ hyevaṃ vratajñairbhagavanmayaiḥ
vratādyadivasaṃ kāryamevaṃ vratadinasya ca /
varjanīyaṃ prayatnena prajāsadgatikāṅkṣiṇā
parapīḍadinaṃ śuddhamupādeyaṃ hi sarvadā /
purovartidināṃśena yuktaṃ gurutaraṃ tu tat
īṣadādyadinopetam upavāsadinaṃ yadi /
loke labdhapratiṣṭhaṃ ca tathātvena tu sarvadā
upavāsaparāṇāṃ tu na tad doṣapradaṃ bhavet /
niṣkāmānāṃ hi bhaktānāṃ vrataṃ vrataparāyaṇaḥ
phalārthināṃ tadbhavināṃ karmatantraratātmanām /
pratiṣiddhaṃ ca siddhatvād upavāse 'śane 'pi ca
tato 'ṅbhāvaṃ bhaktānāṃ natārthaṃ tatprayānti ca /
manaso yena kāluṣyaṃ na bhavatyacyutārcane
upavāsepyaśaktānāṃ karmabrahmaratātmanām /
parapīḍasamaṃviddhi sadānaṃ sarvamācaret
sopavāsavadavyasmin divase bhagavanmayaḥ /
itikartavyatāśaktaḥ prāptādevaṃ guruṃ yajet
santoṣpābhyarthyaṃ vai kṣāntiṃ vṛttyarthaṃ hi jagadguroḥ /
divasārdhasamānena tadūnenādhikena vā
yuktāmādyadinenaivaṃ purovartica vāsaram /
kṛtvā naktāśanaṃ nityaṃ yadi saṃkalpamācaret
phalaṃ sātiśayaṃ tasya upavāsāt tu jāyate /
sarvadānāvasānāntam āpādya vratavāsare
tasminnevātmayāgaṃ tu vidheyamupavāsinā /
tadvāsarakṣayācchaśvad viśveśe pūjanādinā
śiṣṭaṃ dine 'parasmin vai kṛtaṃ tadabhavaṃ bhavet /
virodhamanyathā si (vi )ddhi kṛtakṛtyasya dehinaḥ
akṣīṇasya parityāgāt prabhāvādagrahasya ca /
parapīḍatithiṣvevaṃ heyopādeyatāṃ purā
jñātvā tithīśanāthātmā vāsudevo 'cyutaḥ prabhuḥ /
pūjanīyo hi parvādau sopavāsaiḥ krameṇa tu
pakṣayorubhayoścaiva sitapakṣe tu vecchayā /
pitāmahātmā bhagavān tatrādya'hani padmaja
vidhivatpūjanīyaśca bhaktiyuktena cetasā /
evamabja dvipakṣeṇa ekapakṣārcane na vā
kṣapayitvā yathānyāyaṃ dānairhaimaiḥ svaśaktitaḥ /
vidhātrātmā dvitīyāyāṃ tṛtīyāyāṃ svayaṃ hariḥ
tataḥ saṃyamanātmāhaṃ (naṃ ?)caturthe ha(ri )ni mānayet /
pañcam amṛtātmānaṃ śaktiśaṃ ṣaṣṭhavāsare
saptamyāṃ jñānamūrtiṃ vai viśvātmā tadanantaram /
navamyām atha siddhātmā dharmātmā bhagavāṃsatataḥ
īśānātmātha deveśaḥ sūryātmā dikprakāśakṛt /
kāmātmātha trayodaśyāṃ kalātmātha mahāmate
bhagavān pitṛsaṃjñātmā bhedāstvete jagatprabhoḥ /
kāmyakarmādhikāreṇa nityaṃ cābhimatāptaye
pūjanīyor'dhyapuṣpādyairupahāraiḥ kriyānvitaiḥ /
pūjārtham ādyadivase brāhma (brahmā )ṇaṃ vatsaraṃ yajet
evaṃ hi vāgvibhūtyarthī devaṃ dhātāramavyayam /
mokṣavighnavināśārthaṃ hariṃ tatsiddhaye 'pi ca
adharmaśāntaye caiva yamaṃ saṃyamatāṃ tataḥ /
āyurārogyavṛddhyarthaṃ pañcamyām amṛteśvaram
yajecchakriprabhāvārthaṃ ṣaṣṭhyāṃ śaktīśam acyutam /
svasaṃvidāptaye samyak taddineśamathārcayet
prabhūtaye tu viśvātmā trividhāsvatha siddhiṣu /
prāptyathraṃ navamīnāthaṃ sadharmāvāptikṛttataḥ
daśamyāmarcanīyaṃ ca taddineśaṃ mahāmate /
ekādeśe 'hni vidyārthī vidyānāthamaheśvaram
mahattejaḥ prabhāvārthaṃ tadīśaṃ dvādaśe 'hani /
nānāstrīratnalābhārthaṃ trayodaśyāṃ ca tatpatim
kālātmā kālamṛtyūnāṃ vijaye 'tha yajetsadā /
śāntaye trividhasyātha ṛṇasya parameśvaram
evaṃ pañcadaśāheśo mānanīyaḥ sa sarvadā /
yadyapyuktaṃ tithīśānāmarcanaṃ tithiṣu dvija
naikāntināṃ tadvihitaṃ dvijānāmaphalārthinām /
ekādaśyāṃ hi vai teṣāṃ pakṣayorubhayorapi
parapīḍaṃ ca vihitaṃ tānniṣṭaṃ vā parāvṛtam /
tithīśvaradvayenaiva yadyapyuktaṃ tithidvayam
ekādaśyādikaṃ caivaṃ tathāpi dvijasattama /
gauṇam etanna mukhyaṃ ca mukhyatvena tadācyutam
na kevalaṃ hi tadyāvad vastujālaṃ hi cāparamṛ /
manavaścopadeṣṭāraḥ prapañcāsyāsya pauṣkara
evaṃ pravartitaṃ sarvaṃ bhaktānugrahakāmyayā /
pūrṇabhāveśvarapadāt supūrṇamaya (?mida )mudīritam
vratārtham upavāsānāṃ yena saṃvatsarasya ca /
saṃkalpamudakakṣepapūrvaṃ kṛtam akṛtrimam
tasya dvādaśame māse anuyāgāvasānikam /
dvādaśyāṃ vihitaṃ sarvam anayathā vātsaraṃ phalam
viphalaṃ nūnamāyāti trayodaśyāṃ samarcanāt /
icchayābhimatāyāṃ vai ekādaśyāṃ samācaret
trivargaphalasiddhyarthaṃ bhaktyā tāvatphalaṃ vinā /
ekarātrādikaṃ vipra vrataṃ vrataparāyaṇaḥ
sarvabhāveṣvasaktatvānnadoṣastasya jāyate /
yajane cātmayāge ca trayodaśyāṃ vinodayāt
pūrvapraharaparyantakālād vā dharmamiśritam /
ūnādhikaṃ tu praharaṃ dvādaśākhyaṃ yadā dvija
aṅgabhāvaṃ trayodaśyām upayātaṃ mahāmate /
anudyamenecchayā tu parihṛtya viśeṣataḥ
svabudhyā ca trayodaśyām itikartavyatāṃ caret /
pratyavāyo mahāṃstasya vihitaṃ vaiṣṇavasya ca
amantrajñasya devānām adhikaṃ dvijatarpaṇam /
mantrajñasyārcanaṃ homaṃ japadāne svaśaktitaḥ
prītaḥ samācaredyatnaṃ vratavāṃśca kriyā paraḥ /
saṃpadyate 'khilo yena mukhyakalpavidhiḥ sadā
bhaktyā saṃpratipannānāṃ vinā śāṭhyena māyayā /
vratināṃ mukhyataḥ samyaganukalayaṃ samaṃ smṛtam
sarvasya hṛdayastho vai devaḥ sarveśvaro hariḥ /
satyārthaṃ vetti vai bhāvaṃ phalaṃ yacchati tatsamam
suvarṇaṃ ratnamudakaṃ ṣaḍrasāni tilāni ca /
ājyopavītātapatramupānadvastragomahīḥ
straggandhadīpadhānayaṃ ca satphalaṃ kāmikāstvamī /
pradāya samudāyena kāmadāste bhavanti ca
kāmadhenughaṭaistasmād budhaśravaṇavāsare /
dvādaśyāṃ prīṇanīyaśca nimnasāgararakṣitau
sarvakāmāpraye devaḥ sarvasatvahitāya ca /
sarvadvandvavināśārthī pitṝṇāṃ tṛpataye ghaṭam
kāmadhenvākhyadānena anena parameśvaraḥ /
prayoti paramāṃ prītiṃ jagaduddharaṇodyataḥ
avekṣya deśakālādīn gṛhe vāyatane 'cyutam /
śraddhayābhyarcitaṃ taṃ tu pradattaṃ syād yathāvidhi
na cet kintvaṅgabhāvaṃ tu bhāvaśaktivaśāt tu vai /
dvijalaṃ yatra vā tīrthaṃ gaṅgāyamunasaṅgame
Original text: Pauṣkarasaṃhitā 27-43 · Edition: Prabhakar Pandurang Apte: Pauṣkarasaṃhitā : dvitīyo bhāgaḥ, Tirupati 2006 (Rashtriya Sanskrit Vidyapeetha Series, 120) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0