Pāśupatasūtra with Kauṇḍinya's Pañcārthabhāṣya (with commentary) · Chapter 3

* atra manaḥśabdenāntaḥkaraṇaṃ tattantratvād udāharaṇārthatvāc ca manograhaṇasya ubhayātmakatvāc ca manasaḥ sarvakaraṇagrahaṇānugrahaṇāc ca kāryagrahaṇamityataḥ kāryakaraṇādhiṣṭhātṛtvāc ca sakala ityupacaryate // PSBh_2.27:1
* tathā caitādṛśamanasaḥ pratiṣedhādatra kāryakaraṇarahito niṣkalo bhagavān amana ityucyate // PSBh_2.27:2
* tasmāt sakaletarānugrāhakānādiśaktir vidyate // PSBh_2.27:3
* uktaṃ hi / apāṇipādodarapārśvajihvaḥ atīndriyo vyāpisvabhāvasiddhaḥ / paśyaty acakṣuḥ sa śṛṇotyakarṇo na cāstyabuddhaṃ na ca buddhirasti / sa vetti sarvaṃ na ca tasyāsti vettā tamāhuragryaṃ puruṣaṃ mahāntam // PSBh_2.27:4
* ityetad bhagavatyabhyadhikatvaṃ śeṣeṣu ca nyūnatvaṃ ca jñātvā yuktaṃ vaktuṃ mano'manāya namaḥ // PSBh_2.27:5
* mano'manāya iti caturthī // PSBh_2.27:6
* namu ityātmapradāne pūjāyāṃ ca // PSBh_2.27:7
* sambhāvanānyatvāc cāpunaruktāḥ sarve namaḥśabdā draṣṭavyāḥ // PSBh_2.27:8
Pāśupatasūtra, 3
avyaktaliṅgī

* iti // PSBh_3.1:1
* atra akāro liṅgavyaktatvaṃ pratiṣedhati // PSBh_3.1:2
* avasitaprayojanaḥ pūrvoktair liṅgopakaraṇair anusnānanirmālyaikavāsādyaiḥ prayojanair vinivṛttair lokatas triṣu snānaṃ kurvannapi // PSBh_3.1:3
* ṣaḍāśramaliṅgānupalabdhāvanavadhṛtoktaliṅgavad avyaktāḥ kriyāḥ kāryāḥ // PSBh_3.1:4
* āha kayā vā maryādayā kasmin vā kāle sā kriyā kartavyā // PSBh_3.1:5
* tad ucyate // PSBh_3.1:6
vyaktācāraḥ

* atra vyaktaśabdo divasamadhikurute // PSBh_3.2:1
* vyaktāḥ sphuṭāḥ prakāśāḥ // PSBh_3.2:2
* ahanītyarthaḥ // PSBh_3.2:3
* āṅ ity avamānādiniṣpattimaryādām adhikurute // PSBh_3.2:4
* cāra iti krāthanādīnām uddeśaḥ // PSBh_3.2:5
* tān krāthanādīn sādhako naṭadavasthito raṅgaval laukikānadhijanya nāṭakavad ācārānācarati karoti prayuṅkta ityato'yaṃ vyaktācāraḥ // PSBh_3.2:6
* āha avyaktaliṅgino vyaktācārasya kā kāryaniṣpattiḥ // PSBh_3.2:7
* taducyate avamānaḥ // PSBh_3.2:8
* yasmādāha // PSBh_3.2:9
avamataḥ

* atra ava varjane // PSBh_3.3:1
* mānena teṣāṃ liṅgācārajñānavidhiviparītapravṛttiṃ dṛṣṭvā sarvadoṣaduṣṭo'yamiti mānasādhenāvamāne yo janaḥ parivarjayatānyato 'yamabahumatatvaṃ prāpnoti // PSBh_3.3:2
* uktaṃ ca // PSBh_3.3:3
* amṛtasyeva lipseta naiva mānaṃ vicakṣaṇaḥ / viṣasyeva jugupseta sanmānasya sadā dvijaḥ // PSBh_3.3:4
* sukhaṃ hy avamataḥ śete sarvasaṅgavivarjitaḥ / doṣān parasya na dhyāyet tasya pāpaṃ sadā muniḥ // PSBh_3.3:5
* āha keṣvavyaktaliṅginā vyaktācāreṇāvamatena bhavitavyamiti // PSBh_3.3:6
* taducyate // PSBh_3.3:7
sarvabhūteṣu

* atra sarvabhūtaśabdo varṇāśramiṣu draṣṭavyaḥ // PSBh_3.4:1
* kasmāducyate varṇāśramiṣviti // PSBh_3.4:2
* bhūteṣu ityuktaṃ natu devatiryagyonimlecchādiṣu // PSBh_3.4:3
* kasmāt // PSBh_3.4:4
* vyaktācārāvamānadānādānavirodhāt // PSBh_3.4:5
* uktaṃ hi / dhanyo deśo yatra gāvaḥ prabhūtāḥ medhyaṃ cānnaṃ pārthivā dharmaśīlāḥ / puṇyā nadyaḥ sarvalokopabhogyās tāṃs tān deśānsiddhikāmo vrajeta // PSBh_3.4:6
* bhūteṣu iti sāmīpikaṃ saṃnidhānam // PSBh_3.4:7
* bhūtasamīpe bhūtābhyāśe bhūtānāmadhyakṣa ityarthaḥ // PSBh_3.4:8
* sāmīpikavyākhyānenāvamānadeśādispaṣṭataratvād asya vidhyācaraṇam // PSBh_3.4:9
* asureṣu ityācaraṇajñāpakāc ca // PSBh_3.4:10
* āha avamatena sarvabhūteṣu kiṃ kartavyam // PSBh_3.4:11
* taducyate caritavyam // PSBh_3.4:12
* yasmādāha // PSBh_3.4:13
paribhūyamānaścaret

* atra pari sarvatobhāve // PSBh_3.5:1
* pagakṣyāḥ parīkṣyā ityarthaḥ // PSBh_3.5:2
* bhūya iti bahudhā // PSBh_3.5:3
* yaṣṭimuṣṭyādibhiḥ saṃyojanaṃ paribhavaḥ // PSBh_3.5:4
* kāyika ityarthaḥ // PSBh_3.5:5
* māna iti sādhakakālakarmābhidhāne // PSBh_3.5:6
* paribhūyamānenaiva // PSBh_3.5:7
* sa paribhavo daridrapuruṣarājābhiṣeka iva draṣṭavyaḥ // PSBh_3.5:8
* kanakapāṣāṇavad indrakīlakavac ca bhavitavyam // PSBh_3.5:9
* cared ityarjanamadhikurute // PSBh_3.5:10
* dharmārjane niyoge ca nindita iti garhitābhyākhyāne caritavyamityarthaḥ // PSBh_3.5:11
* āha avamatasya paribhūyamānasyācarataḥ kiṃ tāpaśāntireva uta śuddhir apyasti // PSBh_3.5:12
* ucyate asti // PSBh_3.5:13
* yasmādāha // PSBh_3.5:14
apahatapāpmā

* bhavatīti vākyaśeṣo vacanādhikārād gamyate // PSBh_3.6:1
* atra apa varjane āghāte nāśe ca // PSBh_3.6:2
* apahatā anyatanaṣṭā ityarthaḥ // PSBh_3.6:3
* pāpmāno'tra dvividhāḥ sulakṣaṇāḥ duḥkhalakṣaṇāśca // PSBh_3.6:4
* tatra sukhalakṣaṇāḥ unmādaḥ madaḥ mohaḥ nidrā ālasyaṃ koṇatā aliṅgaḥ nityamasadvāditvaṃ bahubhojanamityevamādyāḥ // PSBh_3.6:5
* tathā duḥkhalakṣaṇāḥśirorogadantarogākṣirogādyāḥ // PSBh_3.6:6
* evamete pāpmāna ātmagatāḥ kāyakaraṇeṣv ādarśapratirūpakavadabhivyaktāḥ // PSBh_3.6:7
* kṛtsnāḥ apahatāḥ pāpmānaḥ so 'yamapahatapāpmā bhavatītyarthaḥ // PSBh_3.6:8
* āha kimavamānaḥ paribhavaśca kāyikaṃ mānasaṃ sādhanadvayamevāsya pāpakṣayaśuddhihetuḥ āhosvid vācikamapyasti neti // PSBh_3.6:9
* ucyate yasmādāha // PSBh_3.6:10
pareṣāṃ parivādāt

* atra parā nāma svaparasamayādhikṛtā ye avamānādibhiḥ saṃyojayanti teṣām // PSBh_3.7:1
* pareṣām iti ṣaṣṭhībahuvacanam // PSBh_3.7:2
* āha svaparavākyāvamānādibhiḥ śuddhirevāsya na tu vṛddhiḥ // PSBh_3.7:3
* sā ca sādhakasya phalābhidhānād atidānādiṣvityucyate na pūrvakṛtasukṛtadānavivakṣayā // PSBh_3.7:4
* pari iti ca sarvatobhāve // PSBh_3.7:5
* vada vādaḥ // PSBh_3.7:6
* avyakto'yaṃ preto'yam unmatto'yaṃ mūḍho'yaṃ mūrkho'yaṃ nidrāviṣṭo vāyuruddho'yaṃ duṣkāmy asamyakkārī asamyagvādī ityevamugrairvacobhir abhighnantīti vādāḥ // PSBh_3.7:7
* vādād iti nimittapañcamī draṣṭavyā // PSBh_3.7:8
* tasmādavamānādibhiḥ parān saṃyojayatā svayamevātmā saṃyoktavyaḥ // PSBh_3.7:9
* anyathā pāśamātraḥ syāditi // PSBh_3.7:10
* pāpmanāṃ vā jānapadeśāt saṃdehaḥ // PSBh_3.7:11
* kasya kāryaṃ pāpmanaḥ // PSBh_3.7:12
* kathaṃ vā teṣāṃ kāryakaraṇeṣvabhivyaktānāṃ parasamutthairavamānādibhirnirghātanaṃ bhavati // PSBh_3.7:13
* taducyate // PSBh_3.7:14
* yasmādāha // PSBh_3.7:15
pāpaṃ ca tebhyo dadāti

* atra pāpam ityadharmaparyāyaḥ // PSBh_3.8:1
* tadyathā / āgo'parāgo musalaṃ duritaṃ duṣkṛtaṃ tarūn / pāpaṃ pāpmānaṃ vṛjinaṃ steyam // PSBh_3.8:2
* ityekārthavācakāḥ śabdāḥ // PSBh_3.8:3
* iha coktaṃ pāpamiti // PSBh_3.8:4
* pāpaṃ ca kasmāt // PSBh_3.8:5
* pāvakapāsakatvāt pāpam // PSBh_3.8:6
* pāvayati yasmāt śirorogadantarogākṣirogādibhiḥ pātayati narakādiṣu pāsayati vāniṣṭābhiḥ kāryakaraṇākhyābhiḥ kalābhiriti // PSBh_3.8:7
* ataḥ pāvakapātakapāsakatvāt pāpam // PSBh_3.8:8
* evaṃca bījāṅkuravat pāpapāpmanāṃ hetuhetumattvopanayo draṣṭavyaḥ // PSBh_3.8:9
* bījapāpaprasavāḥ pāpmāna ityarthaḥ // PSBh_3.8:10
* tebhya iti caturthī sampradānārthā // PSBh_3.8:11
* atha evamavamānādibhiḥ saṃyojayanti tebhyo dadāti prayacchati saṃkrāmayatītyarthaḥ // PSBh_3.8:12
* āha kimavamānādibhiḥ śuddhirevāsya na tu vṛddhiriti // PSBh_3.8:13
* taducyate vṛddhirapyasti // PSBh_3.8:14
* yasmādāha // PSBh_3.8:15
sukṛtaṃ ca teṣāmādatte

* atra su praśaṃsāyām // PSBh_3.9:1
* kṛtam iti dharmaparyāyaḥ // PSBh_3.9:2
* caśabdaḥ śuddhisamuccayārthaḥ pūrvadharmaniyogārthaśca // PSBh_3.9:3
* teṣām iti // PSBh_3.9:4
* ye avamānādibhiḥ saṃyojayanti teṣāmityarthaḥ // PSBh_3.9:5
* teṣāmiti ṣaṣṭhīgrahaṇamanabhivyaktasya kṛtsnasyādānajñāpanārtham // PSBh_3.9:6
* ādatte // PSBh_3.9:7
* ā grahaṇe // PSBh_3.9:8
* svātmani karoti viṣamaṃ vā ihāturavadityarthaḥ // PSBh_3.9:9
* āha atidānādyatitapovad avamānādisādhanaṃ guṇavacanaṃ kimasti neti // PSBh_3.9:10
* ucyate asti // PSBh_3.9:11
* yasmādāha // PSBh_3.9:12
tasmāt

* iti / atra tasmācchabdaḥ avamānādisādhanaguṇavacane // PSBh_3.10:1
* katham // PSBh_3.10:2
* yasmādavamānādibhiḥ pāpapāpmanāṃ kṣaye śuddhiḥ sukṛtādāne ca vṛddhirbhavati // PSBh_3.10:3
* yasmāc ca tanniṣṭhālaukikaśarīrendriyaviṣayādiprāpakaḥ aikāntikātyantikarudrasamīpaprāptir ekāntenātyantikī bhavati // PSBh_3.10:4
* ato bravīti tasmāditi // PSBh_3.10:5
* āha athaitad avamānādisādhanameva kartavyam // PSBh_3.10:6
* kiṃ vā avyaktāvasthānaiva caritavyam // PSBh_3.10:7
* taducyate na // PSBh_3.10:8
* yasmādāha // PSBh_3.10:9
pretavac caret

* atra puruṣākhyaḥ pretaḥ na mṛtākhyaḥ // PSBh_3.11:1
* kasmāt // PSBh_3.11:2
* ācaraṇopadeśāt // PSBh_3.11:3
* vad iti kiṃcidupamā // PSBh_3.11:4
* unmattasadṛśadaridrapuruṣasnātamaladigdhāṅgena rūḍhaśmaśrunakharomadhāriṇā sarvasaṃskāravarjitena bhavitavyam // PSBh_3.11:5
* ato varṇāśramavyucchedo vairāgyotsāhaśca jāyate // PSBh_3.11:6
* prayojananiṣpattiśca bhavati avamānādi // PSBh_3.11:7
* cared ityājñāmadhikurute // PSBh_3.11:8
* dharmārjane niyoge ca // PSBh_3.11:9
* saṃśayānyatvāc cāpunarukto'yaṃ caraśabdo draṣṭavyaḥ // PSBh_3.11:10
* āha carato'sya ke kriyāviśeṣāḥ // PSBh_3.11:11
* kā vārthaniṣpattiḥ // PSBh_3.11:12
* ācārāṇāṃ vā ko vistāraḥ // PSBh_3.11:13
* taducyate // PSBh_3.11:14
krātheta vā

* atra yadā prāptajñānaḥ kṣīṇakaluṣaśca kṛtābhyanujñaḥ tadā ācāryasakāśān niṣkramyāgatya pratyagāraṃ nagaraṃ vā praviśya yatra laukikānāṃ samūhastatra teṣāṃ nātidūre nātisaṃnikarṣe yatra ca teṣāṃ noparodho dṛṣṭinipātaśca bhavati tatra hastyaśvarathapadātīnāṃ panthānaṃ varjayitvopaviśya nidrāliṅgaśiraścalitajṛmbhikādīni prayoktavyāni // PSBh_3.12:1
* tatraivānenāsuptena supta iva bhavitavyam // PSBh_3.12:2
* tataḥ prāṇarecanasya vāyoḥ kaṇṭhadeśe purupuruśabdaḥ kartavyaḥ // PSBh_3.12:3
* tataste manasā vā vācā vā nidrāviṣṭo'yamiti laukikāḥ prapadyante paribhavanti ca // PSBh_3.12:4
* anenānṛtābhiyogenāsya yat teṣāṃ sukṛtaṃ tadāgacchati // PSBh_3.12:5
* asyāpi ca yat pāpaṃ tat tān prati // PSBh_3.12:6
* evaṃ krāthanam iti kriyā // PSBh_3.12:7
* ita ity abhiyajana ājñāyāṃ niyoge ca // PSBh_3.12:8
* vāśabdaḥ krāthanaspandanādivibhāge draṣṭavyaḥ // PSBh_3.12:9
* āha avibhaktābhidhānādeva krāthanaspandanādīnāṃ vibhāgasiddhiḥ hasitādivat // PSBh_3.12:10
* kasmād bhāvivacanaṃ bhavati // PSBh_3.12:11
* ucyate pṛthagabhidhāne satyapi hasitagītanṛtyavat saṃdehaḥ // PSBh_3.12:12
* pṛthagabhidhāne satyapi hasitagītayoḥ pṛthak pṛthak prayogaḥ // PSBh_3.12:13
* atra vibhaktayostu gītanṛtyayoḥ // PSBh_3.12:14
* adhyayanayantraṇayośca // PSBh_3.12:15
* tasmāt pṛthagabhidhānamanurato vā vibhāge bhavatānyadoṣaḥ // PSBh_3.12:16
* tataḥ krāthanakriyayāvamānādiṣu niṣpanneṣu krāthanādi saṃsṛṣṭaṃ samutsṛjya śīghramutthātavyam // PSBh_3.12:17
* yathā laukikānāṃ sampratyayo bhavati kimapyanena svapnāntare bhayaṃ dṛṣṭamiti // PSBh_3.12:18
* ata utthāya śiraḥpāṇyādīnāmanyatamaṃ spanditavyam // PSBh_3.12:19
* yasmādāha // PSBh_3.12:20
spandeta vā

* atra spandanamiti jñānecchāmadhikurute // PSBh_3.13:1
* kasmāt // PSBh_3.13:2
* jñānecchāprayatnapūrvakaṃ śarīrāvayavāḥ spandayitavyāḥ // PSBh_3.13:3
* draṣṭāro hi vāyusaṃsṛṣṭo 'yamiti laukikāḥ pratipadyante paribhavanti ca // PSBh_3.13:4
* anenānṛtābhiyogenāsya tatpuṇyamāgacchati asyāpi ca yat pāpaṃ tān gacchati // PSBh_3.13:5
* evaṃ spandanam iti kriyā // PSBh_3.13:6
* ita ity abhiyajana ājñāyāṃ niyoge ca // PSBh_3.13:7
* evamādisādhane sati vā vikalpe raudrībahurūpīvat // PSBh_3.13:8
* avasthānakrāthanotthānaspandanādau vāśabdo draṣṭavyaḥ // PSBh_3.13:9
* āha abhiprasthitasya dharmasādhanaṃ kimasti neti // PSBh_3.13:10
* ucyate asti // PSBh_3.13:11
* yasmādāha // PSBh_3.13:12
maṇṭeta vā

* veti pādavaikalyamadhikurute // PSBh_3.14:1
* maṇṭane ca prayukte vaktāro vadantyupahatam asya pādendriyam // PSBh_3.14:2
* kṛtsnasyāśubhasya ca vṛttir asmiñcharīre upalabhyate // PSBh_3.14:3
* uktaṃ hi / dāridryaṃ vyādhibhūyiṣṭhatā mūrkhatvaṃ cārūpatā bhraṃśatāpi / dehotpattirvarṇahīne kule vā pratyādeśaḥ karmaṇāṃ duṣkṛtānām // PSBh_3.14:4
* draṣṭāro hi upahatapāda iti prapadyante paribhavanti ca // PSBh_3.14:5
* anenānṛtābhiyogena yat teṣāṃ sukṛtaṃ tadasyāgacchati // PSBh_3.14:6
* asyāpi ca yat pāpaṃ tān gacchati // PSBh_3.14:7
* evaṃ maṇṭanam iti kriyā // PSBh_3.14:8
* ita ityabhiyajane ājñāyāṃ niyoge ca // PSBh_3.14:9
* vāśabdaḥ krāthanaspandanamaṇṭanādivibhāge draṣṭavyaḥ // PSBh_3.14:10
* āha strīṣvadhikārikarmasādhanaṃ kimasti neti // PSBh_3.14:11
* ucyate asti // PSBh_3.14:12
* yasmādāha // PSBh_3.14:13
śṛṅgāreta vā

* atra śṛṅgāraṇamiti bhāvaprasādamadhikurute // PSBh_3.15:1
* katham // PSBh_3.15:2
* strījanasamūhasyānuparodhe nātidūre nātisaṃnikarṣe adhidṛṣṭinipāte sthitvaikāṃ rūpayauvanasampannāṃ striyam adhikṛtyālocanasaṃkalpādhyavasāyābhimānādayaḥ prayoktavyāḥ // PSBh_3.15:3
* ayuktā cecchāvaloke hi sati keśasaṃyamanādīni kāmaliṅgāni prayoktavyāni // PSBh_3.15:4
* tataḥ strīpuṃnapuṃsakādayo vaktāro vadantyabrahmacārī kāmyayamiti // PSBh_3.15:5
* anenānṛtābhiyogenāsya yat teṣāṃ sukṛtaṃ tadāgacchati asyāpi yat pāpaṃ tat teṣāṃ gacchatyeva // PSBh_3.15:6
* śṛṅgāraṇam iti kriyā // PSBh_3.15:7
* ita ityabhiyajane ājñāyāṃ niyoge ca vāśabdaḥ krāthanaspandanamaṇṭanaśṛṅgāraṇādikriyāntarāṇāṃ vikalpe // PSBh_3.15:8
* kriyānyatvāc cāpunarukto'yaṃ vāśabdo draṣṭavyaḥ // PSBh_3.15:9
* āha krāthanādikriyācatuṣkaṃ yasya nāsti tasya sāmānyatvāt // PSBh_3.15:10
* uktaṃ hi / ye hi vai dīkṣitaṃ yajamānaṃ pṛṣṭhato'pavadanti te tasya pāpmānamabhivrajanti // PSBh_3.15:11
* pṛṣṭhataḥ padamagrataḥ pārśvataśca yojyam // PSBh_3.15:12
* tasmāt krātheta vā spandeta vā maṇṭeta vā śṛṅgāreta vā // PSBh_3.15:13
* kasmāt // PSBh_3.15:14
* atiyajanādiviśeṣitatvāt // PSBh_3.15:15
* kasmāt // PSBh_3.15:16
* sarvajñavacanād arthāvisaṃvāditvāc ca lokāparigrahābhāvaḥ // PSBh_3.15:17
* āha kriyācatuṣkamevātra kartavyamiti // PSBh_3.15:18
* ucyate na // PSBh_3.15:19
* yasmādāha // PSBh_3.15:20
apitatkuryāt

* atra apiśabdaḥ krāthanādisarvakriyāsamuccayavacane // PSBh_3.16:1
* tad iti anaikānte // PSBh_3.16:2
* kuryād iti kuśalāṃ hāsavṛttimadhikurute // PSBh_3.16:3
* yamānāmavirodhināṃ śuvirūpakāṇāṃ dravyāṇāṃ kāṣṭhaloṣṭādīnāṃ grahaṇadhāraṇasaṃsparśanādīni kartavyāni // PSBh_3.16:4
* tataste vaktāro vadanti asamyakkārī śucyaśucyoḥ kāryākāryayor avibhāgajña iti // PSBh_3.16:5
* anenānṛtābhiyogenāsya dharmādharmayośca hānādānaśuddhirbhavati // PSBh_3.16:6
* āha kiṃ kriyāpañcakamevātra kartavyam // PSBh_3.16:7
* taducyate na // PSBh_3.16:8
* yasmādāha // PSBh_3.16:9
apitadbhāṣet

* atra apiśabdaḥ sarvendriyavṛttyapādānasambhāvane // PSBh_3.17:1
* tad iti anaikānte // PSBh_3.17:2
* bhāṣed iti vākyavṛttimadhikurute // PSBh_3.17:3
* itpadam apārthakaṃ punaruktaṃ vyāhataṃ bhāṣitavyamiti // PSBh_3.17:4
* tataste vaktāro vadanti asamyagvādī vācyāvācyayor avibhāgajña iti // PSBh_3.17:5
* anenānṛtābhiyogenāsya dharmādharmayos tyāgādānaśuddhirbhavati // PSBh_3.17:6
* āha kiṃ hasitādivad yathāpāṭhakrameṇaiva krāthanādayaḥ prayoktavyāḥ // PSBh_3.17:7
* kiṃ vā prayojanaṃ kartavyam // PSBh_3.17:8
* taducyate paribhavādiniṣpattyartham // PSBh_3.17:9
* yasmādāha // PSBh_3.17:10
yena paribhavaṃ gacchet

* atra yacchabdaḥ atikrāntāpekṣaṇe vīpsāyāṃ ca // PSBh_3.18:1
* paribhavaḥ pūrvoktaḥ // PSBh_3.18:2
* gacched ityavamānaparibhavaparivādāḥ prāptavyā ityarthaḥ // PSBh_3.18:3
* evamatra vyaktācārasamāsoktānāṃ krāthanādīnāmācārāṇāṃ vistaravibhāgaviśeṣopasaṃhārādayaś ca vyākhyātā ityarthaḥ // PSBh_3.18:4
* āha kiyantaṃ kālaṃ paribhavādayaḥ prāptavyāḥ // PSBh_3.18:5
* kīdṛśena vā // PSBh_3.18:6
* taducyate // PSBh_3.18:7
paribhūyamāno hi vidvān kṛtsnatapā bhavati

* atra pari sarvatobhāve // PSBh_3.19:1
* bhūya ityanekaśo'vamānādayaḥ prāptavyāḥ // PSBh_3.19:2
* māna ityasya pūrvokto'rthaḥ // PSBh_3.19:3
* hiśabdaḥ kṛtsnatapautkarṣe // PSBh_3.19:4
* utkarṣāpekṣo draṣṭavyaḥ // PSBh_3.19:5
* vidyā nāma yā granthārthavartipadārthānām abhivyañjikā vipratvalakṣaṇā // PSBh_3.19:6
* nyāyāt padārthānām adhigatapratyayo lābhamalopāyābhijñaḥ vidvānityucyate // PSBh_3.19:7
* kṛtsnamiti prayogaprāptau paryāptimadhikurute na tu harṣādiprāptāv ityarthaḥ // PSBh_3.19:8
* kṛtsnatapāḥ paryāptatapāḥ sādhaka ityarthaḥ // PSBh_3.19:9
* bhavati iti bhūtārthavādo niḥsaṃśayam // PSBh_3.19:10
* yadā yamaniyameṣu dṛḍho bhūtvā krāthanādīn prayuṅkte tadā kṛtsnatapā bhavati // PSBh_3.19:11
* kṛtsnasya tapaso lakṣaṇamātmapratyakṣaṃ veditavyam // PSBh_3.19:12
* evamadhyāyaparisamāptiṃ kṛtvā yuktaṃ vaktum // PSBh_3.19:13
atredaṃ brahma japet

* iti // PSBh_3.20:1
* asya pūrvokto'rthaḥ // PSBh_3.20:2
* kiṃpunastad brahmeti // PSBh_3.20:3
* taducyate // PSBh_3.20:4
aghorebhyaḥ

* athavā brahmaṇā saha brahmasambandho bhavati // PSBh_3.21:1
* katham // PSBh_3.21:2
* manograhaṇād rūpādivihīnā arthāḥ // PSBh_3.21:3
* kiṃ tāni surūpāṇi salakṣaṇāni vilakṣaṇāni uta salakṣaṇavilakṣaṇānīti // PSBh_3.21:4
* kiṃ parimitāni uta aparimitāni uta parimitāparimitāni // PSBh_3.21:5
* ucyate kāraṇatvabahutvenoktasya bhagavato rūpanānātvaṃ vailakṣaṇyāvailakṣaṇyaṃ parimitāparimitatvaṃ cocyate aghorebhyaḥ // PSBh_3.21:6
* akāro rūpāṇāṃ ghoratvaṃ pratiṣedhati // PSBh_3.21:7
* aghorāṇyatiśāntāni anugrahakarāṇītyarthaḥ // PSBh_3.21:8
* ebhya ityaparimitāparisaṃkhyātebhya ityarthaḥ // PSBh_3.21:9
* āha kimetānyeva ebhya eva vā // PSBh_3.21:10
* taducyate na // PSBh_3.21:11
* yasmādāha // PSBh_3.21:12
atha ghorebhyaḥ

* atra athaśabdo ghorarūpopādhiko draṣṭavyaḥ ghorāṇi aśivāni aśāntāni ananugrahakārīṇītyarthaḥ // PSBh_3.22:1
* ebhya ityaparimitāparisaṃkhyātebhya ityarthaḥ // PSBh_3.22:2
* āha kimetānyeva dvisaṃsthānasaṃsthebhya eva vā // PSBh_3.22:3
* ucyate yasmādāha // PSBh_3.22:4
ghoraghoratarebhyaśca

* atra ghora ityetad bhagavato nāmadheyam // PSBh_3.23:1
* dvitīyo ghoraśabdo rūpeṣu draṣṭavyaḥ // PSBh_3.23:2
* tara viśeṣaṇe // PSBh_3.23:3
* śānatarādivat // PSBh_3.23:4
* tebhyo ghorebhyo 'ghorebhyaśca yānyanyāni paśūnāṃ sammohakarāṇi tāni ghoratarāṇītyarthaḥ // PSBh_3.23:5
* ebhya ityaparimitāsaṃkhyātebhya ityarthaḥ // PSBh_3.23:6
* caśabdo ghorāghorarūpopasaṃhāre draṣṭavyaḥ // PSBh_3.23:7
* etānyeva trisaṃkhyāni rūpāṇi nānyānītyarthaḥ // PSBh_3.23:8
* āha kutastāni rūpāṇi karoti // PSBh_3.23:9
* kutrasthāni vā // PSBh_3.23:10
* taducyate // PSBh_3.23:11
sarvebhyaḥ

* atra yāni rūpakāraṇe // PSBh_3.24:1
* sarvatvaṃ kasmāt // PSBh_3.24:2
* sarvatrānavakāśadoṣāt sūcyagre dvinābhīyabadaravat // PSBh_3.24:3
* kiṃtu kāraṇaśakter avyāhatatvāc ca // PSBh_3.24:4
* sarvatra tānītyarthaḥ // PSBh_3.24:5
* āha rūpakaraṇe karaṇeṣvasyāpratighāta iti kva siddham // PSBh_3.24:6
* taducyate iha // PSBh_3.24:7
* yasmādāha // PSBh_3.24:8
śarvasarvebhyaḥ

* atra śarva ityetad bhagavato nāmadheyam // PSBh_3.25:1
* śarvaḥ kasmāt // PSBh_3.25:2
* vidyādikāryasya śaraṇāccharva ityucyate // PSBh_3.25:3
* sarvaṃ vidyādikāryaṃ rudrastham // PSBh_3.25:4
* sarvasmiṃśca bhagavāṃścodakaḥ kāraṇatvena sarvatra // PSBh_3.25:5
* sarvaśabdaḥ trisaṃkhyeṣvapi eṣu niravaśeṣavācī draṣṭavyaḥ // PSBh_3.25:6
* ebhya ityaparimitāsaṃkhyebhya ityarthaḥ // PSBh_3.25:7
* āha athaitāṃ rūpavibhūtiṃ jñātvā sādhakena kiṃ kartavyam // PSBh_3.25:8
* taducyate // PSBh_3.25:9
namaste astu rudrarūpebhyaḥ