Language

ENहिગુ
Scripture Library

Pāramitāsamāsa · Chapter 5

5.1

// vīryapāramitāsamāsaḥ //
5. dhyānapāramitāsamāsaḥ
atha dhyānavidhau yogaṃ kuryāj jñānavivṛddhaye /
sukhaṃ hi kartuṃ lokānāṃ jñānālokādanugraham

5.2

prasīdatyadhikaṃ jñānaṃ dhyānānmanasi nirmale /
śaradutsāritaghane nabhasīvendumaṇḍalam

5.3

viśuddhaśīlaḥ kalyāṇaiḥ sahāyaiḥ sahitairhitaiḥ /
alpakṛtyaḥ praśāntātma smṛtyadhiṣṭhānaveṣṭitaḥ

5.4

nivasan vṛkṣamūleṣu śādvalāstīrṇabhūmiṣu /
anupaskṛtaramyeṣu vanapuṣpasugandhiṣu

5.5

dhyānasācivyadhīreṣu saṃtuṣṭajanaveśmasu /
jananirghoṣamūkatvād gambhīrāvasthiteṣviva

5.6

pratyaraṇyaniviṣṭeṣu śūnyeṣvāyataneṣu vā /
kuñjeṣu ca mahīdhrāṇāṃ siṃhanādānunādiṣu

5.7

yatra kva cana vā deśe saṃsargakleśavarjite /
paryaṅkena sukhāsīnaḥ śarīram ṛju dhārayan

5.8

upasthāpya smṛtimayīṃ rakṣāṃ abhimukhīṃ hṛdi /
kṛpayā kuvitarkāṇāṃ kṛtvevākṣaṇaghoṣaṇām

5.9

prajñāparicayasyāyāṃ kālo me na tu nirvṛteḥ /
na hi sattvān anirvāpya svayaṃ nirvātum utsahe

5.10

iti lokahitāvekṣī buddhabhāvagataspṛhaḥ /
kuryāt sātatyayogena dhyānārambhasamudyamam

5.11

na hi viśramya viśramya mathnannagnimavāpnuyāt /
sa eva yogo yoge 'pi viśeṣādhigamādṛte

5.12

ekatraiva ca badhnīyād dṛḍham ālambane manaḥ /
anyānyālambanagrāhaḥ kliśnātyevākulaṃ manaḥ

5.13

vidarśanād vīryabalāllīyamānaṃ samuddharet /
uddhanyamānaṃ ca manaḥ praśamena nivārayet

5.14

samyaggatamupekṣitaṃ samādhibalaniścalam /
tatrāpi vā tanmayaḥ syāt sugatajñānalabdhaye

5.15

na ca dhyānasukhāsvādaḥ pāratantryamanukramet /
na hi svasukhamātrārthamayam ārambhavistaraḥ

5.16

śarīrajīvitāpekṣī dainyopahatamānasaḥ /
na kuryād vīryaśaithilyamapyādīpte svamūrdhani

5.17

lakṣayitvā nimittāni manastasya samādhaye /
bhraśyamānaṃ prayuñjīta smṛtyāvahitayā punaḥ

5.18

mano nivaraṇebhyaśca vipakṣairvinivartayet /
svecchāprayātaṃ dviradam aṅkuśākarṣaṇairiva

5.19

atha nīvaraṇavyādhināśaprasvasthamānasaḥ /
dāridryādiva nirmukto mahato vyasanādiva

5.20

prītiyuktena manasā kāmadoṣān vicārayet /
tadviyogopalabhyāṃ ca parāṃ sukhaparamparām

5.21

vidyududdyotacapalāḥ phenāṃśukanibhātmakāḥ /
svapnavat pelavāsvādā vañcanārthamivoditāḥ

5.22

pitṛṇāmapi putreṣu putrāṇāṃ ca pitṛṣvapi /
prītisarvasvabhūteṣu suhṛtsu suhṛdāmapi

5.23

guṇapracayabaddhasya vyūḍhesu samareṣvapi /
darśitasthairyasārasya snehasetorvidāriṇaḥ

5.24

iha paryeṣṭiduḥkhasya paratra narakasya ca /
hetubhūtā yataḥ kāmāḥ kāmayeta na tān ataḥ

5.25

yadāśrayo vitarko 'pi prajñācakṣurnimīlanaḥ /
ātmano 'pi parasyāpi vighātāya pravartate

5.26

ātmakāmairapi ca ye sarvathāpi vivarjitāḥ /
parārthakāmastān kāmāṃstyaktvā kathamanusmaret

5.27

tṛptireṣāṃ na saṃprāptyā nāhanyahani sevayā /
naiva saṃnicayenāpi ko 'nyo vyādhirataḥ paraḥ

5.28

yadāsvādahato naiva svārthamapyavabudhyate /
unmattapānapratimān kastān sahṛdayaḥ smaret

5.29

ityevaṃ sarvato duṣṭān kāmāṃstasyānupaśyataḥ /
tataḥ saṃkucitaṃ cittaṃ naiṣkramye 'bhiprasīdati

5.30

vivekajaṃ prītisukhaṃ tataḥ prasrabdhilabdhijam /
prāpnoti cittasyaikāgryaṃ prathamadhyānasaṃjñitam

5.31

sa vitarkavicārāṇāṃ kāmānāmiva duṣṭatām /
puṣyāṃstatpraśamānveṣī samādhiprītijaṃ sukham

5.32

adhyātmasaṃprasādācca cittaikāgratayā ca tat /
dvitīyaṃ dhyānamityāhuradvitīyā maharṣayaḥ

5.33

utplavaṃ manaso dṛṣṭvā prīteratha virajya saḥ /
tṛtīyaṃ dhyānamāpnoti smṛtyupekṣāsamanvitam

5.34

sukhabhogamapi tyaktvā sukhaduḥkhanirākṛtam /
viśuddhaṃ smṛtyupekṣābhyāṃ caturthaṃ dhyānamaśnute

5.35

abhijñā labhate pañca sa ca tatrānugāminīḥ /
rājyastha iva dharmātmā hrīkīrtiśrīmatidyutīḥ

5.36

pratyekajinalabdhāśca śrāvakīyā vyatītya ca /
tā bhavantyadhikā dūraṃ parārthasamudāgamāt

5.37

sa hi matsariṇastyāge śīle tadvikalānapi /
kopanān kṣāntisauratye kusīdān vīryasaṃpadi

5.38

vikṣiptacetaso dhyāne prajñāyāṃ tannirākṛtān /
niyojayati kāruṇyādaśrāntācāravikramaḥ

5.39

ato 'cyutābhirdīptābhirbhābhirlokāvabhāsanam /
marīcibhirivādityāḥ kurute 'nantagocaram

5.40

atha pāpakṛtaḥ sattvān patato narakādiṣu /
kṣīṇapuṇyāyuṣaścaiva devāñchāśvatamāninaḥ

5.41

taistairduḥkhaviśeṣaiśca lokaṃ kāraṇayāhatam /
tatra divyaprabhāveṇa cakṣuṣā sā vilokayan

5.42

tīvramāyāti kāruṇyaṃ kāruṇyān na pramādyati /
parārtheṣvapramattaśca yātyacintyaprabhāvatām

5.43

athānyalokadhātusthān sampaśyati tathāgatān /
buddhakṣetraguṇavyūhān saṃghasyaiva ca saṃpadaḥ

5.44

bodhisattvarṣabhāṇāṃ ca viśuddhācāragocaram /
sarvalokahitodarkaṃ śrīmaccaritamīkṣate

5.45

tatra ca praṇidhistasya sukhenaiva samṛdhyati /
parārthapariṇāmācca śīlasyaiva ca saṃpadaḥ

5.46

atimānuṣayā śrutyā divyayārthaviśuddhayā /
śṛṇvannuccāvacā vāco vidūre 'pyavidūravat

5.47

kṛpādūracarairuktāḥ pāruṣyavirasākṣarāḥ /
antardīptasya kopāgnerniścarantīrivārciṣaḥ

5.48

apsarogītasacivān bhūṣaṇasvanaśībharān /
divyatūryaninādāṃśca vināśaikarasānapi

5.49

niṣevyamāṇān rāgāndhairamitrānmitrārūpiṇaḥ /
vīkṣya vrajati kāruṇyaṃ teṣāṃ vāñcanayā tayā

5.50

bhayādduḥkhaviśeṣācca so 'vispaṣṭapadākṣaraiḥ /
nārakairārtarasitairhṛdīvābhihatastataḥ

5.51

paramālambate vīryaṃ majjāgatamahākṛpaḥ /
tīkṣṇāgreṇa pratodena sadaśva iva coditaḥ

5.52

nānālokasthitebhyo 'tha jinebhyo dharmadeśanāḥ /
śṛṇoti sarvasattvānāṃ nirvāṇakāṅkṣayākṣayāḥ

5.53

tataḥ sa paracitteṣu vijñāyānuśayāśayān /
puṇyāṅkurān ropayati jñānasādhanavānnavān

5.54

smṛtvā pūrvanivāsaṃ ca kalpakoṭisahasraśaḥ /
paśyan puṇyāni lokānāṃ tathendriyabalābalam

5.55

tadāśrayavaśādṛddhyā so 'nekīkṛtavigrahaḥ /
avandhyakathanaṃ yāti yathābhājanadeśanāt

5.56

kva cid arkasahasradīptināpyavisaṃvāditakāntisaṃpadā /
vapuṣā munirājalakṣaṇaḥ sphuṭacitreṇa samantalakṣmaṇā

5.57

janayannayanotsavaṃ nṛṇāṃ vacasā hlādaviśeṣamācaran /
sa karotyamṛtaprakāśanaṃ jinabhāvāya jinādhimuktiṣu

5.58

praśamottarayā muniśriyā kva cid atyārthaviśiṣṭaceṣṭayā /
kurute muniśiṣyarūpabhṛdvinayaṃ tadvinayārhacetasām

5.59

abhisāritapādapaṅkajaḥ suracūḍāmaṇibhirmahendravat /
dhanado dhanado yathā kva cit kuha cidbrahmavadadbhutadyutiḥ

5.60

kva cid unmiṣitatrilocanaḥ śaśīlekhāmalamaulibhūṣaṇaḥ /
amarādhipabhāsuradyutirbujagendraśriyamudvahan kva cit

5.61

kuliśānalapiṅgalāṅguliḥ kuha cid guhyakarājarājavat /
amitājinalakṣmavān kva cid guṇaraśmirmunicandramā iva

5.62

sphuṭakaustubharatnaraśmibhirvipuloraḥsthalabhāsuradyutiḥ /
garuḍadhvajarājadṛk kva cit kuha ciccaiva halāyudhadyutiḥ

5.63

sitaśaktiracintyaśaktimān kuha ciccāruśikhaṇḍivāhanaḥ /
udayāstanagendrabhūṣaṇaḥ śaśisūryāmalarūpavān kva cit

5.64

kuha cid dhutabhuṅmarutvatāṃ vapuṣānyatra narāśrayāśinām /
vāruṇadyutim udvahan kva cit kuha cinmanmathacāruvigrahaḥ

5.65

lalitāṃ pramadānarākṛtiṃ naranārīratisaṃgalālasaḥ /
kva cid eva tapodhanaśriyaṃ vidadhat kāmaviraktamānasaḥ

5.66

hṛdayāni harannṛṇāṃ kva cid guruśiṣyakṣitipālavṛttibhiḥ /
narakeṣvapi ca parabhāvato vidadhadduḥkhavimokṣaṇakṣaṇam

5.67

jagatām adhimuktivistarairatha so 'nekavidhairviceṣṭitaiḥ /
karuṇāguṇasaṃtatastataḥ kurute lokahitaṃ tatastataḥ

5.68

samavāpya viśeṣasaṃpadaṃ vipulāṃ dhyānaguṇaśrayādimām /
prayateta viśeṣavattaraṃ nidhicihneṣvavisaṃvadatsviva

5.69

kuśale sthitirapyanūrjitā kim ahāniḥ śithilavratocitā /
prayateta vivṛddhaye tataḥ parihāṇistu viparyayādataḥ

5.70

sulabhaśca samādhirudyamād anurakṣā punarasya duṣkarā /
sahasā vijigīṣuṇā yathā vijitasya praśamapratikriyā

5.71

manasaḥ parivṛttilāghavaṃ paramaṃ tatra na viśvasedataḥ /
anavāpya mahīmivācalām acalāṃ bhūmimabhīradurgamām

5.72

abhisaṃskṛta[mārgacāriṇaḥ] patanāntā hi samādhivistarāḥ /
ata uttamamārgabhāvanām avalambeta vikalpavarjanāt

5.73

sucinityasukhātmakalpanaṃ kapaṭam saṃskṛtadambhasaṃbhavām /
samavekṣya na bhāvakalpanāpraṇayavyāpṛtamānaso bhavet

5.74

viśade 'pyupalambhasaṃbhave vrajati kleśaśaravyatām ataḥ /
vyatiyāti tu māragocaraṃ tamanarthaṃ praśamayya sarvathā

5.75

na hi niśrayadośaduṣito bhavati dhyānavidhirviśuddhaye /
calatānugato hi niśrayaḥ sakhaṭuṅkastata eva kathyate

5.76

vyavahāravidhiprasiddhaye pratipattadbhavatīti kathyate /
na hi kiṃ cid udeti kutra cit sadasatsaṃbhavayuktyasaṃbhavāt

5.77

gaganena samānamānasastribhavādapyu atha vītaniśrayaḥ /
avikalpitadhīraceṣṭito vacanenāpratiyatnaśobhinā

5.78

kurute sa ca laukikīṃ kriyāṃ jagadekāntahitānuvartinīm /
na samādhibalācca hīyate vaśavartitvamavāpya cetasaḥ

5.79

tataḥ paraṃ parahitatatparodyataiḥ samādhibhirvidhivihitaprayojanaiḥ /
vivardhate ghanasamaye yathodadhiḥ saridvadhūsamupahṛtairnavāmbubhiḥ

Original text: Pāramitāsamāsa · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc