Pāramitāsamāsa · Chapter 4
// kṣāntipāramitāsamāsaḥ //
4. vīryapāramitāsamāsaḥ
sarvaṃsahe kṣāntibale ca rūḍhe sarvādbhutānyārabhate sa śauryāt /
vīryeṇa kāryāntamahābalena yasmāt sa devānapi yātyatītya
sudṛśyapārāṇyapi laukikāni kāryāṇi nirvīryaduruttarāṇi /
aprāpyarūpaṃ tu na kiṃ cid asti khedānabhijñena parākrameṇa
ārabdham evotsahate na hīna ārabhya madhyastu viṣādameti /
parārtham aśrāntaparākramāste nirvāṇamutsṛjya samārabhante
prāyeṇa dainyopahato jano 'yaṃ svādhīnavīryo 'pi gurusvakāryaḥ /
ahīnavīryasya tu merusāro 'pyakhedasādhyaḥ parakāryabhāraḥ
saṃsārakoṭyorubhayoḥ samānaiḥ prayāmasārairdivasairyadi syuḥ /
saṃvatsarāstatpracayātidīrghaiḥ kalpaiḥ samudrodakabindutulyaiḥ
utpādayeyaṃ yadi bodhicittam ekaikametena parākrameṇa /
saṃbhāraśeṣaṃ cinuyāṃ tathāpi bhūyaḥsamutsāritakhedadainyaḥ
ekaikamevaṃ yadi bodhicittaṃ prāpyeta saṃbhāravidhiśca śeṣaḥ /
tathāpi bodhiṃ samudānayeyaṃ kṛpāsamutsāhitadhairyasāraḥ
saṃsāraduḥkhaṃ svamacintayitvā saṃnāhadārḍhyaṃ yadacintyamevam /
ādyaṃ samādānamidaṃ vadanti vīravratānāṃ karuṇātmakānām
padbhyāṃ atikramya kukūlakalpāṃ kṛtsnāṃ mahīmāyudhasaṃvṛtāṃ vā /
yaddraṣṭum apyutsahate munīndrān pātuṃ śivaṃ dharmarasāyanaṃ vā
saṃsārapaṅkājjanatā mayeyam uddhṛtya nirvāṇasukhe niveṣyā /
utkṣepanikṣepavidhau padānāṃ yaccittamevaṃ ca samādadāti
yad vā hitārthaṃ kramate parasya puṇyāni vā lokahitāya cittam /
parākramaḥ so 'kṣayavikramāṇāṃ śrīmatsamādānavidhau dvitīyaḥ
puṇyasya cotpādasamānakālaṃ saṃbuddhabhāve pariṇāmanaṃ yat /
tadakṣayatvaṃ samudāgamāya śubhaṃ samādānam udāharanti
mahatsu vāmbhaḥsu yathā niṣikto naivodabinduḥ kṣayamabhyupaiti /
saṃbuddhabhāve pariṇāmitasya tathaiva puṇyasya na saṃkṣayo 'sti
tathā hi kāruṇyaviśuddhabuddhiḥ sarvajñabhāvāya phalantyamūni /
puṇyāni lokasya carācarasyetyevaṃ sa tānyārabhate susattvaḥ
mahātrisāhasragataṃ janaughaṃ nirvāpayedekadine na kaścit /
kalpaṃ tathā naiva ca sattvadhātostenāpi kiṃ cit paripācitaṃ syāt
śrutvāpi sattvākṣayatāṃ imāṃ yaḥ sattvānaśeṣān vininīṣureva /
viṣādadoṣānavalīḍhavīryaḥ kastasya dūrastha ihārthasāraḥ
yaḥ puṇyarāśirjagatāṃ samagrastāvatpramāṇairdaśabhirjinasya /
nivṛttimāgacchati romakūpa ekaika ekaikasujātaromā
śatena bhūyo guṇitena tena puṇyena romāspadasaṃśritena /
bhavatyanuvyañjanamekameva śeṣāṇi tasya prabhavanti kāye
tāvadguṇādeva ca puṇyarāśestasmād anuvyañjanasaṃpraviṣṭāt /
pratyekaśastasya jinatvaśaṃsi nirvartate lakṣaṇacitrakarma
sallakṣaṇotpattinimittabhūtāt sahasrasaṃkhyāguṇitācca puṇyāt /
nirvartate tasya manojñavarṇā saṃpūrṇacandrasphuṭakāntirūrṇā
ūrṇābhinirvṛttikarmaṃ ca puṇyaṃ śatapramāṇairguṇitaṃ sahasraiḥ /
karoti tasyānavalokanīyaṃ chattarābhamuṣṇīṣalalāmaśīrṣam
ayaṃ mayā puṇyanidhiḥ parārthaṃ saṃceya ityuttamabodhicitte /
vīryonmukhe kena mukhena tasmiṃllayapravṛttirlabhatāṃ praveśam
sarve 'pi sattvā yadi lokadhātau pratyekabuddhaiḥ sadṛśā bhaveyuḥ /
jñānena tebhyo 'bhyadhikaprabhāvaḥ kṣāntistha eko 'pi hi bodhisattvaḥ
tathaiva ca kṣāntibalasthitebhyo viśeṣaṃ āyātyavivartanīyaḥ /
aśrāntavīryaḥ kuśalaprayoge yallaukike caiva taduttare ca
tebhyaḥ puṇaścādhika eva dūraṃ ya ekajātipratibaddhabodhiḥ /
ka eva vādo dṛḍhavīryavatsu ye bodhimūle prathamaṃ niṣaṇṇāḥ
tādṛgvidhajñānaviśuddhipūrṇaḥ syād yadyaśeṣena ca lokadhātuḥ /
yāyāt kalāṃ so 'pi na bodhimūle sthitasya mārātikṛtāntyajāteḥ
tādṛgvidhajñānaviśuddhacittāḥ syuryadyaśeṣena ca sarvalokāḥ /
balapradeśasya muneratulyāḥ kalāpradeśairapi te samagrāḥ
ityadbhutajñānasamudramekaḥ kṛpātmako nistarituṃ prayāti /
avyāhatājñaḥ paracittacāre prajñāvabhāsaṃ ca nabho viśālam
sarveṣu sattveṣu ca tasya mātrā samānahārdā karuṇābhyudeti /
saṃbuddhadharmāśca tato 'vaśeṣāstasyādbhutāḥ saṃprabhavantyaśeṣāḥ
ebhiḥ samādānaguṇairupetaḥ śuddhaśravaiḥ pelavasattvasattvaiḥ /
aṣṭābhiraṅgairiva tattvamārgo vīryaprakarṣādadhikaṃ vibhāti
vīryaṃ tridhā yaḥ kuśalaprayogastasmācca vākkāyamanoviśeṣāḥ /
prasthānaviṣṭhānasamāhitasya vīryaprakarṣasya manomayasya
yo bodhicittapraṇayaḥ samaśca kṛpā ca nairātmagatau kṣamā ca /
caturvikalpo janasaṃgrahaśca sarveṣu dharmeṣvanavagrahaśca
saṃsārapaṅke yadakhinnatā ca traidhātukasyaiva ca nopalabdhiḥ /
sarvasvadānaṃ na ca tena mānaḥ samagraśikṣasya na śikṣayā ca
parāpakārairavikāri dhairyaṃ cittasya cātyantamavikṣatiryā /
ārambhadārḍhayaṃ kuśalakriyāsu prītirvivekaikarasā ca citte
caturvidhadhyānasamāpanaṃ ca cittasya nidhyaptiranātmataśca /
atṛptatā ca śrutavistareṇa nyāyapraveśastadavekṣaṇācca
yā deśanā caiva yathāśrutānāṃ jñānaṃ ca dharmānabhilāpyatāyām /
pañcasvabhijñāsu ca yatprabhutvam abhyāsamātrā ca taduttarāyām
yadṛddhipādeṣvabhinirhṛtatvaṃ paṭvī na cāyāsamayī kriyā ca /
samyakprahāṇeṣu ca yaḥ prayogaḥ śubhāśubhādeva ca yā vimuktiḥ
yatkauśalaṃ cendriyanirṇayeṣu nirindriyān paśyati yacca dharmān /
mārgasya saṃbhāravimārgaṇaṃ ca na cāsya kiṃ cid gamanaṃ kutaścit
ityevamādyaṃ pṛthucitravīryaṃ prasthānaviṣṭhānaviśeṣacitram /
asyākṣayatvapratipūraṇārthaṃ prasthānakarmaiva viśeṣahetuḥ
nimittakarmasvapi na pravartate vitiṣṭhate jñānamaye ca karmaṇi /
kṛpāguṇādyan na jahāti saṃskṛtaṃ na coruvīryo 'pi patatyasaṃskṛte
apūrvadharmaśrutiralparogatā durāsadetvaṃ śrutadharmadhāraṇam /
amānuṣebhyo 'pi parigrahodayaḥ samādhigotrapratilambha eva ca
vrajantyavandhyā yadaharniśaṃ kriyā guṇairna hāniṃ yadutpaiti mauśalīm /
vivṛddha evotpalavacca yadguṇairmanuṣyadharmādadhikaprayojanaiḥ
yaśo viśālam ca sukhaṃ sukhodayaṃ vinītakārpaṇyamanastvamuttamam /
guṇāśca teṣāmiha dṛṣṭadhārmikā bhavanti vīryāditi ko 'tra vismayaḥ
trailokyapūjyamamitoruguṇaṃ saṃbuddhabhāvamapi yānti yadā /
vīryavyāpāśrayadṛḍhāḥ puruṣā na syād ataḥ ka iva vīryaparaḥ
Original text: Pāramitāsamāsa · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0