Language

ENहिગુ
Scripture Library

Pāramitāsamāsa · Chapter 3

3.1

// śīlapāramitāsamāsaḥ //
3. kṣāntipāramitāsamāsaḥ
saṃmohanīṃ manmathapakṣamāyāṃ prāhuḥ sukhāṃ caiva vimokṣamāyām /
tasyāṃ na kuryāt kaiva kṣamāyāṃ prayatnamekāntahitakṣamāyām

3.2

parāparādheṣu sadānabhijñā vyavasthitiḥ sattvavatāṃ manojñā /
guṇābhinirvartitacārusaṃjñā kṣameti lokārthacarī kṛpājñā

3.3

parārthamabhyudyatamānasānāṃ dīkṣāṃ titikṣāṃ prathamāṃ vadanti /
seturjalānīva hi roṣadoṣaḥ śreyāṃsi lokasya samāvṛṇoti

3.4

alaṃkriyā śaktisamanvitānāṃ tapodhanānāṃ balasaṃpadagrā /
vyāpādadāvānalavāridhārā pretyeha ca kṣāntiranarthaśāntiḥ

3.5

kṣamāmaye varmaṇi sajjanānāṃ vikuṇṭhitā durjanavākyabāṇāḥ /
prāyaḥ praśaṃsākusumatvametya tatkīrtimālāvayavā bhavanti

3.6

pratikriyā durjanavāgviṣāṇāṃ prahlādanī jñānaniśākarābhā /
dhīraprakārā prakṛtiryatīnāṃ kṣāntirguṇānām adhivāsabhūmiḥ

3.7

sattvasya gāmbhīryamayasya sāro ghanāgamaḥ krodhanidāghaśāntyai /
vyatītavelasya guṇārṇavasya vyāpī svanaḥ kṣāntimayo 'bhyudeti

3.8

ā brahmalokādadhirohāṇārthā sopānapaṅktirgatakhedadoṣā /
karmāntaśālā guṇaśībharasya rūpasya sallakṣaṇabhūṣaṇasya

3.9

unmūlanī vairaphalācitānāṃ kṣamāsariddoṣamahādrumāṇām /
saṃbodhicittasya vivardhitasya guṇāmburaśeḥ satatānukūlā

3.10

śubhā paratrāpi hite samṛddhirjagaddhitārthasya parā vivṛddhiḥ /
śubhasvabhāvātiśayaprasiddhiḥ kṣāntirmanaḥkāyavacoviśuddhiḥ

3.11

saṃsāradoṣairna ca cchedameti sattvān kṛpāsnigdhamavekṣamāṇaḥ /
satkarmabhirlokahitaiḥ samantād yaśomayatvaṃ vrajatīva loke

3.12

na spṛśyate vismayavācyadoṣairjñānāvadānena titikṣureva /
anityatākṣāntibalodayācca praharṣamāyāti sukhe 'pi naiva

3.13

saṃkocamāyāti na cāyaśobhirvisāriṇā kṣāntibalaśrayeṇa /
ataśca śeṣairapi lokadharmairaniśritatvānna sa cāpalīti

3.14

tīvraprakārairapi viprakārairna vikriyāṃ yānti satāṃ manāṃsi /
dṛḍhābhilāṣāṇi munīndrabhāve kṣāntyā balādhānasusaṃskṛtāni

3.15

sa kṣāntidhīreṇa ca mānasena kaṣṭāni saṃdarśayate tapāṃsi /
darponnatiṃ tīrthakṛtāṃ manaḥsu nīcaiḥ kariṣyan hitakāmyayaiva

3.16

loko 'yamātmābhiniveśasamūḍhaḥ śeṣān parānityabhimanyamānaḥ /
tadviprakārairabhibhūtacetā<;ḥ>; kṣamāviyogāt parikhedameti

3.17

kṛpāsanāthāni satāṃ manāṃsi kṣāntyā kṛtasvastyayanakriyāṇi /
naṣṭātmadṛṣṭiṇi parāpakārān na vikriyāṃ yānti guṇānurāgāt

3.18

mithyāvikalpo hṛdayajvarasya krodhasya heturdhṛtidurbalānām /
samyagvikalpastu samādadhāti kṣāntiprakārāṃ manasaḥ praśāntim

3.19

vikalpasanniśrayasaṃśritāyāṃ kṣāntyāṃ na tu syāccalitāvakāśaḥ /
pratyūṣavātasphurite 'mbhasīva saṃpūrṇacandrapratibimbalakṣayāḥ

3.20

vikalpaśāntiṃ paramārthatastu kṣāntiṃ kṣamātattvavido vadanti /
tasmādvikalpopaśame yateta svapnopamaṃ lokamavekṣamāṇaḥ

3.21

cakṣuḥ kim ākrośati cakṣuretacchrotrādi vākrośati kiṃ tadādi /
yaivaṃ kṣamā sāyatanānvavekṣā na kṣāntireṣā paramārthatastu

3.22

vaktā vacaścaitadanityameva śrutirvikalpo 'pi ca yo mamāyam /
anityabhāvapravikalpanaiṣā na kṣāntimetām paramāṃ vadanti

3.23

kartāpakārasya na kaścidasti naivāsti kaścitkriyāte ca yasya /
nairātmasaṃdarśanasiddhireṣā na kṣāntireṣāpi gataprakarṣā

3.24

tattatpratītya prabhavanti bhāvā nindāpraśaṃsāsukhaduḥkhasaṃjñāḥ /
pratītyasiddheravatārabhūmirna kṣāntiratyantasamāhitaiṣā

3.25

yadyesā saṃmohamahāgraheṇa paryastacetā nanu nāhamevam /
ityunnate cāvanate ca citte kṣāntiprakarṣasya kuto 'vakāśaḥ

3.26

pradhvaṃsinī varṇalavapratiśrudyantrādivaikaikaśa uccarantī /
kuryāṃ kathaṃ kasya ca kāṃ ca pīḍām eṣāpi na kṣāntiratiprakṛṣṭā

3.27

yadyesā matpāpaparikṣayārthaṃ na vīkṣate svāmapi dharmapīḍām /
asmān na kalyāṇataraṃ hi mitram asāvapi kṣāntyupacārā eva

3.28

karmasvatāṃ eva hi vīkṣamāṇastitikṣate tadguṇadarśanācca /
naivaṃprakārāpi hi naiṣṭhikatvaṃ kṣāntirvikalpopahatā prayāti

3.29

anityaduḥkhāśuciniḥsvabhāvatā mama kṣamante na tu tadviparyayāḥ /
iyaṃ vipakṣapraśamakṣamā kṣamā dvayapravṛtterna tu pāramārthikī

3.30

ayatnatattvārthavicakṣaṇo janaḥ paropakāreṣu yataḥ pravartate /
kṣamā na caivaṃ samatāṃ sameti yā yataḥ kṣamaivaṃ na vikalpanakṣayā

3.31

nirodham āyānti yadā tvaśeṣatāḥ samādhikanyūnavikalpanakramāḥ /
anuttarāṃ kṣāntimamānagocarāṃ vadanti tāmadvāyamārgacāriṇāḥ

3.32

svataḥ parasmādubhayādahetuto yathā na bhāvāḥ prabhavanti ke cana /
svataḥ parasmād ubhayād ahetutastathā na bhāvā vibhavanti ke cana

3.33

naṣṭād anaṣṭād ubhayāc na nobhayān na jātu kāryaṃ khalu vidyate kva cit /
tathāpi kāryaṃ samudeti vastuno yetthaṃ kṣamā sā dvayavarjitā kṣamā

3.34

sato 'sato vāsti na janma janmanā vinā nirodho 'pi na kasya cit kva cit /
svabhāvaśūnyāmiti bhāvakalpanāṃ vipaśyataḥ kṣāntirudeti naiṣṭhikī

3.35

avāpya yāṃ vyākriyate sahasraśo jinairasau nāma jino bhaviṣyati /
pravartate lokahitakriyāvidhiḥ samāhitasyaiva ca tasya sarvadā

3.36

yāvacca bhāvābhiniviṣṭabuddhiratra dvayaṃ tāvadupaiti mohāt /
tathānimittaṃ ca vimokṣaheturdure bhavatyasya yathā kṣiteḥ kham

3.37

upaiti dharmapraṇidhānakarmasu prabhutvamṛddhāvadhimuktijanmasu /
tathā pariṣkāravidhau svacetasi prakarṣiṇi jñānabale tathāyuṣi

3.38

avāpya caitadvaśitāmayaṃ dhanaṃ prakṛṣṭaṃ akṣiṣṇu parārthasādhanam /
janasya kṛcchreṣu patiṣyataḥ sataḥ sa jāyate dhāraṇakāraṇaṃ vibhuḥ

3.39

tasmāt parārthamahatīṃ dhuramudvahadbhiḥ kṣānterupāyavidhireṣa sadānugamyaḥ /
atra sthitasya hi bhavanti parārthacittāḥ sarvā<;ḥ>; kriyā guṇaphalābharaṇābhirāmāḥ

3.40

asyāṃ hi bhaktirapi yā pravirūḍhamūlā tāmabhyasanti munayo munirājabhāve /
śraddhānuviddhamanasāṃ na hi dharmamārge dṛṣṭo manoratharathasya yato 'kṣabhaṅgaḥ

Original text: Pāramitāsamāsa · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc