Language

ENहिગુ
Scripture Library

Pāramitāsamāsa · Chapter 2

2.1

// dānapāramitāsamāsaḥ //
2. śīlapāramitāsamāsaḥ
saṃbuddhaśīlābharaṇābhirāmān kartuṃ janānutpatitādareṇa /
svameva śīlaṃ pariśodhyamādau śīlaṃ hi śakterbalamādadhāti

2.2

loke tathā prema niveśayeta svapne 'pi na droharuciryathā syāt /
paropakāraikarasaḥ pareṣāṃ bhogānahīnāmiva na spṛśecca

2.3

dvandvapravṛttervinivṛttabuddhiḥ prāgeva dārapraṇayāt parasya /
kurvīta lokasya hitārthakartā kāyena ceṣṭāḥ sujanasya ceṣṭāḥ

2.4

mādhuryaramyāmapi kālayuktāṃ satyānukūlāmavibhedinīṃ ca /
saddharmatattvādhigamāya vāṇīṃ brūyādvipakṣāduparamya tasyāḥ

2.5

kāryaṃ prayatnena mayā yadasmai tatsādhanena svayameva labdham /
parasya saukhyeṣviti tuṣṭacittaḥ kuryān manonirviṣayāmabhidhyām

2.6

mamaiva daurabalyamidaṃ yadeṣa kleśāsvatantraḥ svahitaṃ na vetti /
parāparādheṣvapi kārya evaṃ vyāpādavahnipraśamāya yatnaḥ

2.7

kudṛṣṭisaṃjñaṃ ca tamaḥpratānaṃ jñānaprakāśairmanaso nirasya /
kuryādahāryāṃ naradevavarye bhaktiṃ guṇābhyāsavirūḍhamūlām

2.8

svargasya mokṣasya ca satpathebhyo naivoccalet karmapathebhya ebhyaḥ /
atra sthitānāṃ hi jagaddhitārthāścintāviśeṣāḥ saphalībhavanti

2.9

samāsataḥ śīlamidaṃ vadanti yaḥ saṃvaraḥ kāyavacomanastaḥ /
kārtsnyena cātraiva yataḥ sa tasmād etānyayatnena viśodhayecca

2.10

hiṃsānivṛttapraṇayo dadāti saumyasvabhāvādabhyaṃ janānām /
yā vāsanā doṣakṛtāsya citte tāṃ cāprayatnena samucchinatti

2.11

maitrīviśeṣānugate ca citte vairānubandheṣu śamam gateṣu /
sukhaprabodhaḥ sukhameva śete kṣīṇāśubhasvapnavikāradoṣaḥ

2.12

kurvanti rakṣāṃsyapi cāsya rakṣāṃ na durgatibhyo bhayamabhyupaiti /
prāpnoti cārogyaguṇābhirāmamāyuḥ prakṛṣṭaṃ sugatipratiṣṭham

2.13

ataśca saṃbodhimupāgatānāṃ tathāgatānāmamitaprayāmam /
nirvartate cittavaśānuvarti lokasya saukhyopacayāya vāyuḥ

2.14

anādadānastu parasya bhogān āpnoti bhogānmahataḥ paratra /
narendradāyādagaṇairahāryān girīniva śvāsanavairahāryān

2.15

ācāraśuddhyānugatapriyatvaṃ viśvāsapātratvamihaiva yāti /
ataḥ paropakramanirviśaṅko gatipratīghātamupaiti naiva

2.16

asārabuddhirdhanavistareṣu bhavatyayatnena viśuddhaśīlaḥ /
tasmādupakleśaviśuddhabuddhiranuttarāṃ ca svayameti bodhim

2.17

kāmeṣu mithyācaraṇānnivṛtto jitendriyatvāt praśamābhirāmaḥ /
prāpnoti lokastutibhiḥ samantāt kīrtiṃ diganteṣu vikīryamāṇam

2.18

na cāpi kaṃ citpramadāsu rāgaṃ karoti mātṛriva vīkṣamāṇaḥ /
asmācca puṇyopacayān munīndraḥ saṃjāyate vāraṇavastikoṣaḥ

2.19

vāco 'nṛtāyāstu nivartamānaḥ prāmodyavāñchāṭhyavimuktacittaḥ /
ādeyasiddhyā vacanasya sattvān karoti dharmābhimukhān ayatnāt

2.20

divaukasāṃ ca priyatāṃ yadeti satyapriyaścitramidaṃ na tādṛk /
devasvabhāvo guṇapakṣapātī pratyakṣiṇastaccariteṣu te ca

2.21

pramāṇabhūto bhavati priyaśca yallaukikānāmidamatra citram /
prāyeṇa loko hi guṇairdaridraḥ svenānumānena parānminoti

2.22

tyaktveva nīlotpalinīvanāni viśeṣadarśī kamalāyamāne /
tasyānane saṃśrayamabhyupaiti prahlādano gandhavidhirmanojñaḥ

2.23

bhrājiṣṇunā durgatitārakeṇa jñānena paśyaṃśca samāsamāni /
sa ātmasākṣī samupaiti lajjāṃ yādṛcchikairapyaśubhairvitarkaiḥ

2.24

evaṃ sa śuddhaprakṛtiḥ krameṇa na śaṅkyate 'nyairna ca śaṅkate 'nyān /
tato 'sya satyābhyanuvartanī vāgarakṣatāṃ yāti tathāgatatve

2.25

kāyaḥ paropakramaṇairabhedyāḥ parairahāryā parivārasaṃpat /
paiśūnyamuktasya bhavatyabhedyā śraddhā ca dharme pratipattisārā

2.26

maitrīmabhedyāmavisaṃvadantīṃ kṛpāṃ ca lokārthamasaṃtyajantīm /
prāpnoti cābhedyatamān munitve janmāntarasthānapi śiṣyasaṃghān

2.27

krodhasya sainyāgrarajaḥpratānaṃ saṃkalpacaṇḍānilaviprakīrṇam /
yaśovapurdhvaṃsanamityapāsyaṃ maitryambuvāhaiḥ paruṣābhidhānam

2.28

asmānnivṛtto madhurairvacobhirlokasya cetāṃsi vaśīkaroti /
lokasya ca premṇi virūḍhamūle saivāsya vāggrāhyataratvameti

2.29

ataśca lokāñchataśo vinīya teṣāṃ samāvṛtya ca duḥkhamārgam /
na durgatiṃ gacchati puṇyakarmā dharmo hi rakṣeha paratra caiva

2.30

dūrādapi vyaktapadānunādaḥ śrīmān adūre 'pi sukhasvabhāvaḥ /
meghasvanodagratarastato 'sya brahmasvaro vaktram alaṃkaroti

2.31

abaddhavākyādvirataḥ priyatvam ekāntato yāti vicakṣaṇānām /
satyābhidhāne kramate sabuddhiḥ prāpnoti māhātmyam akṛtrimaṃ ca

2.32

asmācca puṇyān munirājabhāve gāmbhīryagūḍhān paripṛcchamānaḥ /
praśnānanekānapi caikakāle niḥsaṃśayaṃ vyākurute sa vācā

2.33

pretyeha cānarthaphalairavandhyāṃ vandhyāmabhidhyāṃ samapāsya buddhyā /
anīrṣyabhāvādatikāṅkṣitāṃ sa prāpnoti vistīrṇatarāṃ samṛddhim

2.34

citte viśuddhe ca tadāśrayāṇi vākkāyakarmāṇi śucībhavanti /
nabhastale kālaguṇābhirāme tārāgaṇānāmiva maṇḍalāni

2.35

puṇyādhipatyātkramate ca buddhistasyopabhogeṣu sadottameṣu /
prayāti rājñāmapi saṃmatatvam adhṛṣyatāṃ ca pratigarvitānām

2.36

vaikalyamāyānti na cendriyāṇi satkarmanirvṛttabalāni tasya /
ataśca lokatrayapūjya ekaḥ śāstā bhavatyaprativartyacakraḥ

2.37

vyāpādadāhajvaravipramuktaḥ sādhusvabhāvābhinayo nayena /
vyaktīkarotīva manaḥprasādaṃ svasthapraśāntena viceṣṭitena

2.38

hiṃsātmake vigrahasaṃhite vā karmaṇyanāryācarite śaṭhe vā /
na cāsya buddhiḥ kramate kadācin maitrīsukhāsvādaviśeṣalābhāt

2.39

loke vrajatyāryajanena sāmyaṃ saṃmānyate daivatavajjanena /
na brahmaloko 'pi ca durlabho 'sya prasnigdhakarmaṇyamanaḥpathasya

2.40

hitābhinandī jagatāmayatnāt prasādayatyeva ca mānasāni /
ramyaḥ śaratkāla ivāpagānāṃ toyāni meghāgamadūṣitāni

2.41

rūpeṇa sarvapriyadarśanena jñānāspadenādbhutaceṣṭitena /
ekīkarotīva tato munitve lokasya vijñānapṛthaktvasiddhim

2.42

kudṛṣṭipaṅkakramaṇaṃ lasaṃstu prāpnoti kalyāṇahṛdaḥ sahāyān /
karmasvako 'stīti ca karma pāpaṃ viśasyamāno 'pi karoti naiva

2.43

bhavatyakampyā ca jiṇe 'sya bhaktirnāyasyate kautukamaṅgalaiśca /
ārye ca mārge labhate pratiṣṭhāṃ viśeṣagāmitvamato 'bhyupaiti

2.44

satkāyadṛṣṭyuccalitaḥ sa yāti na durgatiṃ hetuparikṣayeṇa /
jñānena cānāvaraṇena yukto divaḥpṛthivyorvicaratyasaṅgaḥ

2.45

pratyekabuddhairapi cānavāptāḥ sarve tato 'syābhimukhībhavanti /
jagaddhitārtheṣu vijṛmbhamāṇāḥ sarvajñabhāvāya munīndradharmāḥ

2.46

imāṃ vibhūtiṃ guṇaratnacitrāṃ ślāghyāṃ svayaṃgrāhaguṇābhirāmām /
ko nāma vidvān na samādadīta viśeṣataḥ sattvahitābhilāṣī

2.47

divyābhirāmā manujeṣu saṃpat prakṛṣṭasaukhyaikarasā ca divyā /
śīlādyadi syāt kimivātra citraṃ yasmāt prarohantyapi buddhadharmāḥ

2.48

śīlacyutastvātmahite 'pyaśaktaḥ kasmin parasyārthavidhau samarthaḥ /
tasmād viśeṣeṇa parārthasādhorna nyāyyamasmiñchīthilādaratvam

2.49

vivarjayedaṇvapi varjanīyaṃ tasmādbhayaṃ tīvramavekṣamāṇaḥ /
na bodhisattvābhyucitaṃ ca śīlaṃ vikhaṇḍayedātmasukhodayena

2.50

na cchidradoṣaiḥ parijarjaraṃ vā strīkelisaṃvāhanavīkṣaṇādyaiḥ /
na durjanakleśaparigrahād vā kurvīta śīlaṃ śabalaprakāram

2.51

kalmāṣadoṣāpagataṃ niṣevyam ekāntaśuklopacayena śīlam /
svecchāgatitvācca bhujiṣyavṛttaṃ vidvatpraśaṃsābharaṇānavadyam

2.52

samagraśikṣāpadapūraṇācca saṃpūrṇamāmarṣavivarjitaṃ ca /
cetoviśuddhipratibimbabhūtaistīvraiḥ parārthaikarasaiḥ prayogaiḥ

2.53

smṛtyāśrayāccendriyasaṃvareṇa śīlasya saṃrakṣaṇatatparaḥ syāt /
lokasya dauḥśīlyamabhipravṛddhaṃ tamaḥ sahasrāṃśurivāpaneṣyan

2.54

duḥkhapratīkāranimittasevyaiḥ kāyavraṇālepanaveṣṭanādyaiḥ /
nyāyopalabdhaiḥ parituṣṭacitto 'parānanollokanakātaraḥ syāt

2.55

ślāghyeṣu sarveṣvapi vartamānaḥ śīlānukūleṣu guṇodayeṣu /
avismitatvādaparādhamānī kīrterbibhīyācca tadudbhavāyāḥ

2.56

lābhaprakāro hi guṇaprakāśācchatrutvamabhyeti suhṛnmukhena /
saroruhāṇāmiva śītaraśmiḥ śreyaḥ pramāthī śithilavratānām

2.57

śīlaṃ guṇābhyāsavidhiṃ vadanti saṃbodhicitte ca guṇāḥ samagrāḥ /
abhyasyate tacca kṛpāguṇena kāruṇyaśīlaḥ satataṃ tataḥ syāt

2.58

yanniśritaṃ kāmabhave 'pi naiva saṃtiṣṭhate naiva ca rūpadhātau /
ārūpyadhātau yadasaṃsthitaṃ ca tattattvataḥ śīlamudāharanti

2.59

yo lokadhātuṣvamiteṣu sattvāñchīle pratiṣṭhāpayiṣuḥ samagrān /
niṣevate lokahitāya śīlaṃ taducyate pāramiteti tajjñaiḥ

2.60

śīlaṃ viśeṣādhigamasya mārgo dāyādyabhūtaṃ karuṇātmakānām /
jñānaprakarṣasya śucisvabhāvo naṣṭoddhavā maṇḍanajātiragrā

2.61

lokatrayavyāpi manojñāgandhaṃ vilepanaṃ pravrajitāvirodhi /
tulyākṛtibhyo 'pi pṛthagjanebhyaḥ śīlaṃ viśeṣaṃ kurute narāṇām

2.62

akatthanānāmapi dhīrabhāvād vināpi vāgbhedapariśrameṇa /
atrāsanābhyānatasarvalokaṃ tyaktāvalepoddhavamīśvaratvam

2.63

apyaprakāśānvayasaṃstavānām akurvatāmapyupakārasāram /
niṣkevale śīlavidhau sthitānām asaṃstutānāmapi yannarāṇām

2.64

rajāṃsi pādāśrayapāvitāni praṇāmalabdhāni samudvahanti /
cūḍāgralagnāni manuṣyadevāḥ śrīmattaraṃ śīlamataḥ kulebhyaḥ

2.65

tasmān na durgatibhayena na rājyahetorna svargasaṃpadabhilāṣasamudbhavena /
seveta śīlamamalaṃ na hi tattathā syāllokārthasiddhiparamastu bhajeta śīlam

Original text: Pāramitāsamāsa · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc