Pāramitāsamāsa · Chapter 1
Pāramitāsamāsaḥ
1. dānapāramitāsamāsaḥ
namo buddhāya //
tathāgatānāṃ padam ārurukṣurāśritya ratnatrayam ādareṇa /
bodhau nidhāyāvicalaṃ manaśca kuryāt parātmavyatihāram ādau
tataḥ paraṃ dānavidhau prayogaḥ kāryastathā lokahitonmukhena /
yathā svagātrāṇyapi yācitasya na yogasaṃkocavirūpatā syāt
mātsaryadoṣopacayāya yat syān na tyāgacittaṃ paribṛṃhayed vā /
tattyaktumevārhati bodhisattvaḥ parigrahacchadmamayaṃ vighātam
tad bodhisattvaḥ katham ādadīta ratnaṃ dhanaṃ vā divi vāpi rājyam /
yat tyāgacittapratipakṣadakṣaṃ saṃbodhimārgāvaraṇaṃ karoti
saṃsmṛtya caryātiśayaṃ munīnāṃ tadunmukhīṃ svāmapi ca pratijñām /
parigrahasnehavinigrahārthaṃ kuryād imāṃścetasi sadvitarkān
yadā nisṛṣṭo jagate mayāyaṃ kāyo 'pī tattyāgakṛto 'pi dharmaḥ /
bāhye tadā vastuni saṅgacittaṃ na me gajasnānam ivānurūpam
māṃsārthino māṃsamidaṃ harantu majjānamapyuddharaṇāt tadarthī /
ahaṃ hi lokārthamidaṃ bibharmi śarīrakaṃ kiṃ bata vastu bāhyam
yathaiva bhaiṣajyamahīruhasya tvakpattrapuṣpādi janā haranti /
madīyamete 'paharanti ceti naivaṃ vikalpāḥ samudācaranti
tathaiva lokārthasamudyatena svalpo 'pi kāryo na mayā vikalpaḥ /
duḥkhe kṛtaghne satatāśucau ca dehe parasmāyupayujyamāne
ādhyātmike caiva mahījalādye bāhye mahābhūtagaṇe ca tulye /
idaṃ mamedaṃ na mameti ko 'yam ajñānapaṅkāṅkavidhirmayāpi
gṛhṇīta gātrāṇyapi me yatheṣṭaṃ mā kārṣurasmin parakīyabuddhim /
yuṣmākameva svamidaṃ kimarthaṃ nātmābhimāno mama kaścidatra
ityadbhutā yasya bhavantyabhīkṣṇaṃ saṃbuddhabhāvānuguṇā vitarkāḥ /
taṃ bodhisattvātiśayaṃ vadanti buddhā mahāsattvamacintyasattvāḥ
evaṃ sa dānapratipattiśūraḥ karoti kāye 'pi na jātvapekṣām /
tasyāprayatnādupayānti śuddhiṃ karmāṇi vākkāyamanomayāni
viśuddhakarmā ca hitaṃ pareṣām āyāsaduḥkhena vinā karoti /
itthaṃ sa sattvārthamabhiprayatno nayānaye kauśalamabhyupaiti
bhūyastaraṃ prāpya balaṃ sa dānāt saddharmadānena tataḥ karoti /
bhavāndhakāre bhramatāṃ janānāṃ sūryodayāt spaṣṭataraṃ prakāśam
sādhāraṇī lokahitārthasiddhiḥ sarvajñabhāvābhyudayapratiṣṭhā /
ato 'sya puṇyākṣayatābhyudeti prabheva bhānorudayasthitasya
ityadbhutā dānamayā guṇaughā ye bodhisattvābharaṇībhavanti /
tasmāt tadīyaṃ parikarma cittaṃ dānasya kāruṇyapuraḥsarasya
āyuḥpratībhānabalādi bauddhaṃ niṣpādayeyaṃ jagatāmanena /
sattvā mayā cāmiṣasaṃgṛhītāḥ saddharmapātrāṇyapi me bhaveyuḥ
ityannadānaṃ pradadāti vidvān na svargasaṃpattiparigrahāya /
pānānyapi kleśatṛṣaḥ śamāya lokasya lokārthacaro dadāti
bauddhasya caivarddhiviceṣṭitasya nirvāṇasaukhyasya ca sarvalokaḥ /
lābhī kathaṃ syāditi lokanātho yānaṃ mahāyānaratirdadāti
saṃbuddhavarṇasya ca hemabhāso lajjāmayasyaiva ca bhūṣaṇasya /
niṣpattaye vastravidhīnudārān satkṛtya kālānuguṇaṃ dadāti
saṃbodhimaṇḍāsanam āsanāni śayyāśca śayyātrayam īkṣamāṇaḥ /
sarvajñacakṣuḥpratilabdhaye ca caityeṣu rathyāsu ca dīpamālām
vādyāni divyaśrutisaṃgrahārthaṃ saṃbuddhaśīlāya ca gandhadānam /
sabhāprapārāmavihāragehāñ śaraṇyabhāvābhimukho dadāti
dānaṃ rasānāṃ tu susaṃskṛtāṇāṃ rasārasāgratvaparigrahāya /
bhaiṣajyadānānyajarāmaratvaṃ lokān imān prāpayituṃ dadāti
bhujiṣyatāmātmasamaṃ ninīṣurdāśīkṛtān kleśagaṇena lokān /
sa dāsadāsyādi sadā dadāti dāsānudāsānaparākariṣyan
dadāti putrān duhitṛḥ priyāśca bodhipriyatvādanavadyadānam /
ekāntasaddharmaratipriyaśca krīḍāviśeṣān ratihetubhūtān
suvarṇamuktāmaṇividrumādīn dadāti sallakṣaṇasaṃpadartham /
ratnapradīptāni ca bhūṣaṇāni citrāṇyanuvyañjanasauṣṭhavāya
dhyānārthamudyānatapovanāni saddharmakoṣāya ca vittakoṣam /
munīndrarājyāya dadātyakhinno rājyāni cājñāpanamaṇḍitāni
cakrāṅkitābhyāṃ caraṇottamābhyām saṃbodhimaṇḍākramaṇotsukatvāt /
sa nirvikāraścaraṇapradānaṃ lokārthaniṣpattikaro dadāti
duḥkhāpagāyāmatiśīghragāyāṃ magnasya lokasya kathaṃ na dadyām /
saddharmahastāniti saṃpradatte hastānvikoṣāmburuhaprakāśān
śraddhendriyādipratipūraṇārthaṃ sa karṇanāsādi dadātyakhinnaḥ /
cakṣuśca cakṣurvimalīkariṣyaṃllokasya sarvāvaraṇaprahāṇāt
utkṛtya māṃsāni saśoṇitāni dadāti kāruṇyavaśena nāthaḥ /
bhūmyagnivāyvambuvadeva me syāllokopajīvyaḥ katham eṣa kāyaḥ
lokottamajñānasamāpanārthaṃ sa uttamāṅgairapi satkaroti /
abhyāgatasyārthijanasya yācñāṃ prāgeva dehāvayavaistadanyaiḥ
majjānamapyadbhutavīraceṣṭo dadāti lokasya kathaṃ na kuryām /
tathāgataṃ vigrahamapradhṛṣyaṃ vṛṣṭyāpi vajrojjvalayā patantyā
ityevamādyaṃ satatānavadyaṃ tadbodhisattvāmbudharapramuktam /
prahlādya dānāmbu jagatsamagraṃ sarvajñatāsāgaramabhyupaiti
anviṣya bhogānviṣameṇa nāsau dadāti notpīḍanayā parasya /
na trāsalajjāpratikārahetorna dakṣinīyān parimārgamāṇaḥ
na ca praṇīte sati rūkṣadānam adakṣiṇīyā iti vāvamanya /
vipākakāṅkṣākṛpaṇīkṛtaṃ vā satkārahīnaṃ vijugupsitaṃ vā
naivonnatiṃ śīlavate prayacchan viparyayaṃ gacchati netarasmai /
nātmānamutkarṣati naiva nindāṃ karoti so 'nyasya samaprayogaḥ
na cāsya mithyāśayadānamasti naivāstyanadhyāśayadānamasya /
na krodhadoṣopahataṃ dadāti naivānutāpaṃ kurute sa dattvā
na ślāghyamāno vipulaṃ dadāti nāślāghyamāno 'nyataraṃ dadāti /
na yācakānāmupaghātadānaṃ yad vā bhaved vipratipattihetuḥ
nākāladānaṃ sa dadāti kiṃcid dadāti kāle viṣame 'pi naiva /
na devabhāvāya na rājyahetorna hīnayānaspṛhayālubhāvāt
nāsau mukhollokanayā dadāti na kīrtiśabdāya na hāsyahetoḥ /
paryāptametacca mameti naivaṃ yadvā vihiṃsāhasitaṃ pareṣām
sarvajñabhāvāpariṇāmitaṃ vā sagarhitaṃ vā sa dadāti naiva /
tato 'sya tat pāramitābhidhānaṃ parāṃ viśuddhiṃ samupaiti dānam
dānodbhavaṃ tasya ca puṇyarāśiṃ lokāt samagrādapi piṇḍitāni /
puṇyāni naivābhibhavanti yasmāllokottamattvaṃ sa tato 'bhyupaiti
pañcasvabhijñāsu viniścitātmā lokāya yadvarṣati dānavarṣam /
samantatastasya kutaḥ pramāṇaṃ parikṣayo vā satatapravṛtteḥ
yadakṣayāṇāṃ jagatāṃ hitāya jñānasya hetuśca yadakṣayasya /
traidhātukena kṣayiṇā na tacca saṃlipyate vyomavadambudena
tacchūnyatākārasamāhitaṃ ca nimittadoṣaiḥ parivarjitaṃ ca /
akiṃcanakleśaviyogasiddhestenākṣayaṃ tatkathitaṃ munīndraiḥ
asmin punaḥ satpuruṣāvadāne dāne nidāne sukhavistārāṇām /
cikīrṣatā yogamanityasaṃjñā bhogeṣu kāryā karuṇā ca loke
bhogānanityānabhivīkṣamānaḥ sātmyaṃ gatāyāṃ ca tataḥ kṛpāyām /
sa niścayaṃ gacchati dīyate yad etān madīyāṃ na tu yadgṛhe me
yaddattam asmān na bhayaṃ kadā cid gehe yadasmādbhayamabhyupaiti /
sādhāraṇaṃ rakṣyamatarpakaṃ ca datte tu naite prabhavantyanarthāḥ
sukhaṃ paratrāpi karoti dattam ihaiva duḥkhaṃ prakarotyadattam /
ulkāsvabhāvaṃ hi dhanaṃ narāṇām atyajyamānaṃ vyasanaṃ dadāti
adīyamānaṃ nidhanaṃ prayāti nidhānatāṃ yāti hi dīyamānam /
dhanasya niḥsāralaghoḥ sa sāro yaddīyate lokahitonmukhena
yaddattametadviduṣāṃ praśasyaṃ bālo janastannicayapraśaṃsī /
prāyo viyogo hi parigrahebhyo dānādbhavatyabhyudayo yaśaśca
dattaṃ na tatkleśaparigrahāya kleśāya mātsaryamanāryadharmaḥ /
yaddīyate satpatha eṣa tasmād ato 'nyathā kāpathamāhurāryāḥ
abhyāgate yācanake ca tena saṃbodhisaṃbhāravivṛddhihetau /
tatpreṣyasaṃjñātmani saṃniveśyā kalyāṇamitrapriyatā ca tasmin
mahātmanāṃ yatpratanūbhavanti rāgādayo yācanakānniśamya /
tenotsavābhyāgamamapyatītya teṣāṃ priyaṃ yācanakopayānam
sa cetpunaryācanake 'pi labdhe dātuṃ na śaknotyatidurbalatvāt /
tenānuneyo madhureṇa sāmnā sa yācakaḥ syānna yathā samanyuḥ
kāryaśca mātsaryavinigrahāya mohaprahāṇāya ca tena yatnaḥ /
tathā yathā yācanakaḥ kadā cid vaimukhyadīno na tato vyāpaiti
saṃbodhicittaṃ kuta eva tasya dravye 'pi yo matsaramabhyupaiti /
vāsaḥ sucittasya hi nāsti doṣairambhonidhānasya śavairyathaiva
tasmāt tyaktvā sarvataḥ sarvadoṣān bodhiprārthī sarvadā sarvadaḥ syāt /
trātuṃ lokānekavīraḥ kva cittaṃ ceṣṭā dainyānūrjiteyaṃ kva caiva
mūlaṃ dānasyāsya saṃbodhicittaṃ tanna tyājyaṃ ditsatā dānamīdṛk /
taṃ saṃbuddhāstyāgināmagramāhuryo lokeṣu tyāgamādhitsuragram
Original text: Pāramitāsamāsa · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0