Language

ENहिગુ
Scripture Library

Pāramitāsamāsa · Chapter 1

1.1

Pāramitāsamāsaḥ
1. dānapāramitāsamāsaḥ
namo buddhāya //
tathāgatānāṃ padam ārurukṣurāśritya ratnatrayam ādareṇa /
bodhau nidhāyāvicalaṃ manaśca kuryāt parātmavyatihāram ādau

1.2

tataḥ paraṃ dānavidhau prayogaḥ kāryastathā lokahitonmukhena /
yathā svagātrāṇyapi yācitasya na yogasaṃkocavirūpatā syāt

1.3

mātsaryadoṣopacayāya yat syān na tyāgacittaṃ paribṛṃhayed vā /
tattyaktumevārhati bodhisattvaḥ parigrahacchadmamayaṃ vighātam

1.4

tad bodhisattvaḥ katham ādadīta ratnaṃ dhanaṃ vā divi vāpi rājyam /
yat tyāgacittapratipakṣadakṣaṃ saṃbodhimārgāvaraṇaṃ karoti

1.5

saṃsmṛtya caryātiśayaṃ munīnāṃ tadunmukhīṃ svāmapi ca pratijñām /
parigrahasnehavinigrahārthaṃ kuryād imāṃścetasi sadvitarkān

1.6

yadā nisṛṣṭo jagate mayāyaṃ kāyo 'pī tattyāgakṛto 'pi dharmaḥ /
bāhye tadā vastuni saṅgacittaṃ na me gajasnānam ivānurūpam

1.7

māṃsārthino māṃsamidaṃ harantu majjānamapyuddharaṇāt tadarthī /
ahaṃ hi lokārthamidaṃ bibharmi śarīrakaṃ kiṃ bata vastu bāhyam

1.8

yathaiva bhaiṣajyamahīruhasya tvakpattrapuṣpādi janā haranti /
madīyamete 'paharanti ceti naivaṃ vikalpāḥ samudācaranti

1.9

tathaiva lokārthasamudyatena svalpo 'pi kāryo na mayā vikalpaḥ /
duḥkhe kṛtaghne satatāśucau ca dehe parasmāyupayujyamāne

1.10

ādhyātmike caiva mahījalādye bāhye mahābhūtagaṇe ca tulye /
idaṃ mamedaṃ na mameti ko 'yam ajñānapaṅkāṅkavidhirmayāpi

1.11

gṛhṇīta gātrāṇyapi me yatheṣṭaṃ mā kārṣurasmin parakīyabuddhim /
yuṣmākameva svamidaṃ kimarthaṃ nātmābhimāno mama kaścidatra

1.12

ityadbhutā yasya bhavantyabhīkṣṇaṃ saṃbuddhabhāvānuguṇā vitarkāḥ /
taṃ bodhisattvātiśayaṃ vadanti buddhā mahāsattvamacintyasattvāḥ

1.13

evaṃ sa dānapratipattiśūraḥ karoti kāye 'pi na jātvapekṣām /
tasyāprayatnādupayānti śuddhiṃ karmāṇi vākkāyamanomayāni

1.14

viśuddhakarmā ca hitaṃ pareṣām āyāsaduḥkhena vinā karoti /
itthaṃ sa sattvārthamabhiprayatno nayānaye kauśalamabhyupaiti

1.15

bhūyastaraṃ prāpya balaṃ sa dānāt saddharmadānena tataḥ karoti /
bhavāndhakāre bhramatāṃ janānāṃ sūryodayāt spaṣṭataraṃ prakāśam

1.16

sādhāraṇī lokahitārthasiddhiḥ sarvajñabhāvābhyudayapratiṣṭhā /
ato 'sya puṇyākṣayatābhyudeti prabheva bhānorudayasthitasya

1.17

ityadbhutā dānamayā guṇaughā ye bodhisattvābharaṇībhavanti /
tasmāt tadīyaṃ parikarma cittaṃ dānasya kāruṇyapuraḥsarasya

1.18

āyuḥpratībhānabalādi bauddhaṃ niṣpādayeyaṃ jagatāmanena /
sattvā mayā cāmiṣasaṃgṛhītāḥ saddharmapātrāṇyapi me bhaveyuḥ

1.19

ityannadānaṃ pradadāti vidvān na svargasaṃpattiparigrahāya /
pānānyapi kleśatṛṣaḥ śamāya lokasya lokārthacaro dadāti

1.20

bauddhasya caivarddhiviceṣṭitasya nirvāṇasaukhyasya ca sarvalokaḥ /
lābhī kathaṃ syāditi lokanātho yānaṃ mahāyānaratirdadāti

1.21

saṃbuddhavarṇasya ca hemabhāso lajjāmayasyaiva ca bhūṣaṇasya /
niṣpattaye vastravidhīnudārān satkṛtya kālānuguṇaṃ dadāti

1.22

saṃbodhimaṇḍāsanam āsanāni śayyāśca śayyātrayam īkṣamāṇaḥ /
sarvajñacakṣuḥpratilabdhaye ca caityeṣu rathyāsu ca dīpamālām

1.23

vādyāni divyaśrutisaṃgrahārthaṃ saṃbuddhaśīlāya ca gandhadānam /
sabhāprapārāmavihāragehāñ śaraṇyabhāvābhimukho dadāti

1.24

dānaṃ rasānāṃ tu susaṃskṛtāṇāṃ rasārasāgratvaparigrahāya /
bhaiṣajyadānānyajarāmaratvaṃ lokān imān prāpayituṃ dadāti

1.25

bhujiṣyatāmātmasamaṃ ninīṣurdāśīkṛtān kleśagaṇena lokān /
sa dāsadāsyādi sadā dadāti dāsānudāsānaparākariṣyan

1.26

dadāti putrān duhitṛḥ priyāśca bodhipriyatvādanavadyadānam /
ekāntasaddharmaratipriyaśca krīḍāviśeṣān ratihetubhūtān

1.27

suvarṇamuktāmaṇividrumādīn dadāti sallakṣaṇasaṃpadartham /
ratnapradīptāni ca bhūṣaṇāni citrāṇyanuvyañjanasauṣṭhavāya

1.28

dhyānārthamudyānatapovanāni saddharmakoṣāya ca vittakoṣam /
munīndrarājyāya dadātyakhinno rājyāni cājñāpanamaṇḍitāni

1.29

cakrāṅkitābhyāṃ caraṇottamābhyām saṃbodhimaṇḍākramaṇotsukatvāt /
sa nirvikāraścaraṇapradānaṃ lokārthaniṣpattikaro dadāti

1.30

duḥkhāpagāyāmatiśīghragāyāṃ magnasya lokasya kathaṃ na dadyām /
saddharmahastāniti saṃpradatte hastānvikoṣāmburuhaprakāśān

1.31

śraddhendriyādipratipūraṇārthaṃ sa karṇanāsādi dadātyakhinnaḥ /
cakṣuśca cakṣurvimalīkariṣyaṃllokasya sarvāvaraṇaprahāṇāt

1.32

utkṛtya māṃsāni saśoṇitāni dadāti kāruṇyavaśena nāthaḥ /
bhūmyagnivāyvambuvadeva me syāllokopajīvyaḥ katham eṣa kāyaḥ

1.33

lokottamajñānasamāpanārthaṃ sa uttamāṅgairapi satkaroti /
abhyāgatasyārthijanasya yācñāṃ prāgeva dehāvayavaistadanyaiḥ

1.34

majjānamapyadbhutavīraceṣṭo dadāti lokasya kathaṃ na kuryām /
tathāgataṃ vigrahamapradhṛṣyaṃ vṛṣṭyāpi vajrojjvalayā patantyā

1.35

ityevamādyaṃ satatānavadyaṃ tadbodhisattvāmbudharapramuktam /
prahlādya dānāmbu jagatsamagraṃ sarvajñatāsāgaramabhyupaiti

1.36

anviṣya bhogānviṣameṇa nāsau dadāti notpīḍanayā parasya /
na trāsalajjāpratikārahetorna dakṣinīyān parimārgamāṇaḥ

1.37

na ca praṇīte sati rūkṣadānam adakṣiṇīyā iti vāvamanya /
vipākakāṅkṣākṛpaṇīkṛtaṃ vā satkārahīnaṃ vijugupsitaṃ vā

1.38

naivonnatiṃ śīlavate prayacchan viparyayaṃ gacchati netarasmai /
nātmānamutkarṣati naiva nindāṃ karoti so 'nyasya samaprayogaḥ

1.39

na cāsya mithyāśayadānamasti naivāstyanadhyāśayadānamasya /
na krodhadoṣopahataṃ dadāti naivānutāpaṃ kurute sa dattvā

1.40

na ślāghyamāno vipulaṃ dadāti nāślāghyamāno 'nyataraṃ dadāti /
na yācakānāmupaghātadānaṃ yad vā bhaved vipratipattihetuḥ

1.41

nākāladānaṃ sa dadāti kiṃcid dadāti kāle viṣame 'pi naiva /
na devabhāvāya na rājyahetorna hīnayānaspṛhayālubhāvāt

1.42

nāsau mukhollokanayā dadāti na kīrtiśabdāya na hāsyahetoḥ /
paryāptametacca mameti naivaṃ yadvā vihiṃsāhasitaṃ pareṣām

1.43

sarvajñabhāvāpariṇāmitaṃ vā sagarhitaṃ vā sa dadāti naiva /
tato 'sya tat pāramitābhidhānaṃ parāṃ viśuddhiṃ samupaiti dānam

1.44

dānodbhavaṃ tasya ca puṇyarāśiṃ lokāt samagrādapi piṇḍitāni /
puṇyāni naivābhibhavanti yasmāllokottamattvaṃ sa tato 'bhyupaiti

1.45

pañcasvabhijñāsu viniścitātmā lokāya yadvarṣati dānavarṣam /
samantatastasya kutaḥ pramāṇaṃ parikṣayo vā satatapravṛtteḥ

1.46

yadakṣayāṇāṃ jagatāṃ hitāya jñānasya hetuśca yadakṣayasya /
traidhātukena kṣayiṇā na tacca saṃlipyate vyomavadambudena

1.47

tacchūnyatākārasamāhitaṃ ca nimittadoṣaiḥ parivarjitaṃ ca /
akiṃcanakleśaviyogasiddhestenākṣayaṃ tatkathitaṃ munīndraiḥ

1.48

asmin punaḥ satpuruṣāvadāne dāne nidāne sukhavistārāṇām /
cikīrṣatā yogamanityasaṃjñā bhogeṣu kāryā karuṇā ca loke

1.49

bhogānanityānabhivīkṣamānaḥ sātmyaṃ gatāyāṃ ca tataḥ kṛpāyām /
sa niścayaṃ gacchati dīyate yad etān madīyāṃ na tu yadgṛhe me

1.50

yaddattam asmān na bhayaṃ kadā cid gehe yadasmādbhayamabhyupaiti /
sādhāraṇaṃ rakṣyamatarpakaṃ ca datte tu naite prabhavantyanarthāḥ

1.51

sukhaṃ paratrāpi karoti dattam ihaiva duḥkhaṃ prakarotyadattam /
ulkāsvabhāvaṃ hi dhanaṃ narāṇām atyajyamānaṃ vyasanaṃ dadāti

1.52

adīyamānaṃ nidhanaṃ prayāti nidhānatāṃ yāti hi dīyamānam /
dhanasya niḥsāralaghoḥ sa sāro yaddīyate lokahitonmukhena

1.53

yaddattametadviduṣāṃ praśasyaṃ bālo janastannicayapraśaṃsī /
prāyo viyogo hi parigrahebhyo dānādbhavatyabhyudayo yaśaśca

1.54

dattaṃ na tatkleśaparigrahāya kleśāya mātsaryamanāryadharmaḥ /
yaddīyate satpatha eṣa tasmād ato 'nyathā kāpathamāhurāryāḥ

1.55

abhyāgate yācanake ca tena saṃbodhisaṃbhāravivṛddhihetau /
tatpreṣyasaṃjñātmani saṃniveśyā kalyāṇamitrapriyatā ca tasmin

1.56

mahātmanāṃ yatpratanūbhavanti rāgādayo yācanakānniśamya /
tenotsavābhyāgamamapyatītya teṣāṃ priyaṃ yācanakopayānam

1.57

sa cetpunaryācanake 'pi labdhe dātuṃ na śaknotyatidurbalatvāt /
tenānuneyo madhureṇa sāmnā sa yācakaḥ syānna yathā samanyuḥ

1.58

kāryaśca mātsaryavinigrahāya mohaprahāṇāya ca tena yatnaḥ /
tathā yathā yācanakaḥ kadā cid vaimukhyadīno na tato vyāpaiti

1.59

saṃbodhicittaṃ kuta eva tasya dravye 'pi yo matsaramabhyupaiti /
vāsaḥ sucittasya hi nāsti doṣairambhonidhānasya śavairyathaiva

1.60

tasmāt tyaktvā sarvataḥ sarvadoṣān bodhiprārthī sarvadā sarvadaḥ syāt /
trātuṃ lokānekavīraḥ kva cittaṃ ceṣṭā dainyānūrjiteyaṃ kva caiva

1.61

mūlaṃ dānasyāsya saṃbodhicittaṃ tanna tyājyaṃ ditsatā dānamīdṛk /
taṃ saṃbuddhāstyāgināmagramāhuryo lokeṣu tyāgamādhitsuragram

Original text: Pāramitāsamāsa · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc