Language

ENहिગુ
Scripture Library

Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā, 1 · Part 6180

13101 nābhijñāsu sthātavyam/ tat kasya hetoḥ/ abhijñā eva śūnyā abhijñā-
13102 svabhāvena yā ca bhagavann abhijñāśūnyatā na tā abhijñā na cānyatra śūnyatāyā
13103 abhijñā abhijñā eva śūnyatā śūnyataivābhijñā/ tad anena bhagavan paryāyeṇa
13104 {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} nābhijñāsu sthātavyam/
13105 punar aparaṃ {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} na rūpam anityam iti {sthātavyaṃ}/ na vedanā na saṃjñā na
13106 saṃskārā na vijñānam anityam iti {sthātavyaṃ}/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi rūpānityatā
13107 anityatāsvabhāvena śūnyā yā ca bhagavan rūpānityatā śūnyatā na sā
13108 anityatā na cānyatra śūnyatāyā anityatā anityataiva śūnyatā śūnyataiva
13109 anityatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} rūpam anityam iti na
13110 sthātavyaṃ {{vedanānityeti na sthātavyaṃ saṃjñānityeti na sthātavyaṃ saṃskārā anityā iti na sthātavyaṃ vijñānam anityam iti na sthātavyam}}/
13111 evaṃ na rūpaṃ duḥkham iti {sthātavyaṃ}/ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānaṃ
13112 duḥkham iti sthātavyaṃ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi rūpaduḥkhatā duḥkhatāsvabhāvena
13113 śūnyā/ yā ca bhagavan rūpaduḥkhatāśūnyatā na sā duḥkhatā na cānyatra śūnyatāyā
13114 duḥkhatā duḥkhataiva śūnyatā śūnyataiva duḥkhatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā}
13115 na rūpaṃ duḥkham iti sthātavyam/ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānam/ tat
13116 kasya hetoḥ/ tathā hi vijñānaduḥkhatā duḥkhatāsvabhāvena śūnyā/ yā ca bhagavan
13117 vijñānaduḥkhatāśūnyatā na sā duḥkhatā na cānyatra śūnyatāyā duḥkhatā duḥkhataiva
13118 śūnyatā śūnyataiva duḥkhatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} na vijñānam
13119 duḥkham iti sthātavyam/ {{evaṃ na rūpam anātmam iti sthātavyaṃ/ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānaṃ anātmam iti sthātavyaṃ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi rūpānātmatānātmatāsvabhāvena śūnyā/ yā ca bhagavan rūpānātmatāśūnyatā na sānātmatā na cānyatra śūnyatāyā anātmatānātmataiva śūnyatā śūnyataivānātmatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na rūpam anātmam iti sthātavyam/ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānam/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi vijñānānātmatānātmatāsvabhāvena śūnyā/ yā ca bhagavan vijñānānātmatāśūnyatā na sānātmatā na cānyatra śūnyatāyā anātmatānātmataiva śūnyatā śūnyataivānātmatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na vijñānam anātmam iti sthātavyam/ evaṃ na rūpaṃ śāntam iti sthātavyaṃ/ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānaṃ śāntam iti sthātavyaṃ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi rūpaśāntatā śāntatāsvabhāvena śūnyā/ yā ca bhagavan rūpaśāntatāśūnyatā na sā śāntatā na cānyatra śūnyatāyā śāntatā śāntataiva śūnyatā śūnyataiva śāntatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na rūpaṃ śāntam iti sthātavyam/ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānam/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi vijñānaśāntatā śāntatāsvabhāvena śūnyā/ yā ca bhagavan vijñānaśāntatāśūnyatā na sā śāntatā na cānyatra śūnyatāyā śāntatā śāntataiva śūnyatā śūnyataiva śāntatā/}}
13120 tad anenāpi
13201 bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} na vijñānaṃ śāntam iti {sthātavyaṃ}/ evaṃ hetu-
13202 samudayaprabhavapratyayatāyāṃ na {sthātavyaṃ}/
13203 punar aparaṃ bhagavan {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} tathatāyāṃ na {sthātavyaṃ}/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi
13204 tathatā tathatāsvabhāvena śūnyā/ yā ca bhagavaṃs tathatāyāḥ śūnyatā na sā tathatā
13205 na cānyatra tathatāyāḥ śūnyatā tathataiva śūnyatā śūnyataiva tathatā/ tad anenāpi
13206 bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} tathatāyāṃ na sthātavyam eva dharmatāyām na sthātavyam/
13207 tat kasya hetoḥ/ tathā hi dharmatā dharmatāsvabhāvena śūnyā
13208 {{yā ca bhagavaṃs dharmatāyāḥ śūnyatā na sā dharmatā na cānyatra dharmatāyāḥ śūnyatā dharmataiva śūnyatā śūnyataiva dharmatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā dharmatāyāṃ na sthātavyam/ dharmadhātau na sthātavyam/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi dharmadhātur dharmadhātusvabhāvena śūnyo yā ca bhagavaṃs dharmadhātoḥ śūnyatā na sa dharmadhātur na cānyatra dharmadhāoḥ śūnyatā dharmadhātur eva śūnyatā śūnyataiva dharmadhātuḥ/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā dharmadhātau na sthātavyam/ dharmaniyāmatāyāṃ na sthātavyam/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi dharmaniyāmatā dharmaniyāmatāsvabhāvena śūnyā yā ca bhagavaṃs dharmaniyāmatāyāḥ śūnyatā na sā dharmaniyāmatā na cānyatra dharmaniyāmatāyāḥ śūnyatā dharmaniyāmataiva śūnyatā śūnyataiva dharmaniyāmatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā dharmaniyāmatāyāṃ na sthātavyam/ bhūtakoṭyāṃ na sthātavyam/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhūtakoṭir bhūtakoṭisvabhāvena śūnyā yā ca bhagavaṃs bhūtakoṭyāḥ śūnyatā na sā bhūtakoṭir na cānyatra bhūtakoṭyāḥ śūnyatā bhūtakoṭir eva śūnyatā śūnyataiva bhūtakoṭiḥ/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā bhūtakoṭyāṃ na sthātavyam}}/
13209 punar aparaṃ bhagavan {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} sarvadhāraṇīmukheṣu na sthātavyam/ tat kasya
13210 hetoḥ/ tathā hi dhāraṇīmukhāni dhāraṇīmukhaiḥ śūnyāni {{yā ca bhagavaṃs dhāraṇīmukhānāṃ śūnyatā na tāni dhāraṇīmukhāni na cānyatra dhāraṇīmukhebhyaḥ śūnyatā dhāraṇīmukhāny eva śūnyatā śūnyataiva dhāraṇīmukhāni/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā}}
13211 dhāraṇīmukheṣu na sthātavyam/
13212 punar aparaṃ bhagavan {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran anupāyakuśalo
13213 'haṅkāramamakārapatitena mānasena saced rūpe tiṣṭhati rūpābhisaṃskāre carati
13214 na carati prajñāpāramitāyām/ saced vedanāyāṃ saṃjñāyāṃ saṃskāreṣu saced
13215 vijñāne tiṣṭhati vijñānābhisaṃskāre carati na carati prajñāpāramitāyām/ tat

13216 kasya hetoḥ/ na hy abhisaṃskāre caran prajñāpāramitāyāṃ parigṛhṇāti na prajñāpāra-
13217 mitāyāṃ yogam āpadyate na prajñāpāramitāṃ paripūrayati, aparipūrayan prajñāpāra-
13218 mitāṃ na niryāsyati sarvākārajñatāyām/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavan
13219 rūpam aparigṛhītaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāvijñānam aparigṛhītam/ tat kasya hetoḥ/ yaś ca
13220 rūpasyāparigraho na tad rūpam prakṛtiśūnyatām upādāya vedanāsaṃjñāsaṃskārā yaś ca

13221 vijñānasyāparigraho na tad vijñānaṃ prakṛtiśūnyatām upādāya evaṃ yāvad
13222 bhūtakoṭir aparigṛhītā/ tat kasya hetoḥ/ yaś ca bhāutakoṭyā aparigraho na sā
13223 bhūtakoṭiḥ prakṛtiśūnyatām upādāya evaṃ {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} prakṛtiśūnyāḥ sarvadharmāḥ
13301 pratyavekṣitavyāḥ/ tathā ca pratyavekṣitavyā yathā na kvacid dharme manaso
13302 vyupacāro bhavet/ idaṃ {bodhisattvasya} mahāsattvasya sarvadharmāparigṛhītaṃ nāma
13303 samādhimaṇḍalaṃ vipulaṃ puraskṛtam apramāṇaṃ niyatam asaṃhāryaṃ sarvaśrāvaka-
13304 pratyekabuddhaiḥ/ sāpi sarvākārajñatā aparigṛhītā adhyātma{śūnyatām upādāya} bahirdhā{śūnyatām upādāya}
13305 adhyātmabahirdhā{śūnyatām upādāya} mahā{śūnyatām upādāya} śūnyatā{śūnyatām upādāya} paramārtha{śūnyatām upādāya} saṃskṛta{śūnyatām upādāya}
13306 asaṃskṛta{śūnyatām upādāya} atyanta{śūnyatām upādāya} anavarāgra{śūnyatām upādāya} anavakāra{śūnyatām upādāya} prakṛti{śūnyatām upādāya} sarvadharma{śūnyatām upādāya}
13307 svalakṣaṇa{śūnyatām upādāya} anupalambha{śūnyatām upādāya} abhāvasvabhāva{śūnyatām upādāya} bhāva{śūnyatām upādāya} abhāva{śūnyatām upādāya}
13308 svabhāva{śūnyatām upādāya} parabhāvaśūnyatām upādāyeti [mṛdumūrddhagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//]
13309 tat kasya hetoḥ/ tathā hi na bhagavan sarvākārajñatā nimittataḥ udgrahītavyā,
13310 nimittam hi kleśaḥ/ katamat punar nimitta/ rūpaṃ nimittaṃ {{vedanā nimittaṃ saṃjñā nimittaṃ saṃskārā nimittaṃ}} vijñānaṃ
13311 nimittam/ cakṣur nimittam {{śrotraṃ nimittam ghrāṇaṃ nimittam jihvā nimittam kāyo nimittam}} mano nimittaṃ, rūpaṃ nimittaṃ {{śabdo nimittaṃ gandho nimittaṃ raso nimittaṃ spraṣṭavyaṃ nimittaṃ}} dharmo
13312 nimittaṃ, smṛtyupasthāna{{samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇika}}buddhadharmaśūnyatānimittāpraṇihitānabhi-
13313 saṃskāradharmadhātudharmatādharmaniyāmatābhūtakoṭi nimittam ayam ucyate kleśaḥ, sa-
13314 cet punaḥ prajñāpāramitā nimittata udgrahītavyā abhaviṣyan naiveha śreṇikaḥ
13315 parivrājakaḥ śāsane śraddhām alapsyata/ atra sarvajñajñāne katamā ca śraddhā yeyaṃ
13316 prajñāpāramitāyām abhiśraddadhānatā avakalpanatā adhimukhtiś cintanā tulanā
13317 vyupaparīkṣaṇā tac cānimittayogena/ evam animittata udgrahītavyā atra punaḥ
13401 śreṇikaḥ parivrājakaḥ adhimucya śraddhānusārī prādeśikena jñānenāvatīrṇaḥ/
13402 so 'vatīrya na rūpaṃ parigṛhītavān na vedanāṃ na saṃjñāṃ na saṃskārān na vijñānaṃ parī-
13403 gṛhītavān/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi sa tena svalakṣaṇaśūnyeṣu dharmeṣu na kaścid dharmaḥ
13404 parigṛhīto nimittāmanasikāratām upādāya/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi sa
13405 nādhyātmaprāptyabhisamayatas tajjñānaṃ samanupaśyati/ na bahirdhāprāptyabhi-
13406 samayatas tajjñānaṃ samanupaśyati, nādhyātmabahirdhāprāptyabhisamayatas {tajjñānaṃ samanupaśyati/}
13407 nāpy anyatra prāptyabhisamayatas {tajjñānaṃ samanupaśyati}/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi sa tam dharmaṃ na
13408 samanupaśyati, yo vā prajānīyād yena vā prajānīyāt/ tat kasya
13409 hetoḥ/ nādhyatmaṃ rūpasya {tajjñānaṃ samanupaśyati}, nādhyātmaṃ vedanāyās {tajjñānaṃ samanupaśyati}, nādhyātmaṃ
13410 saṃjñāyās {tajjñānaṃ samanupaśyati}, nādhyātmaṃ saṃskārāṇāṃ {tajjñānaṃ samanupaśyati}, nādhyatmaṃ vijñānasya {tajjñānaṃ samanupaśyati},
13411 na bahirdhārūpasya {tajjñānaṃ samanupaśyati} na bahirdhāvedanāyā na bahirdhāsaṃjñānāṃ na bahirdhā-
13412 saṃskārāṇāṃ na bahirdhāvijñānasya {tajjñānaṃ samanupaśyati}, nādhyātmabahirdhārūpasya {tajjñānaṃ samanupaśyati}
13413 {{nādhyātmabahirdhāvedanāyāḥ tajjñānaṃ samanupaśyati nādhyātmabahirdhāsaṃjñāyāḥ tajjñānaṃ samanupaśyati nādhyātmabahirdhāsaṃskārāṇāṃ tajjñānaṃ samanupaśyati}} nādhyātmabahirdhāvijñānasya {tajjñānaṃ samanupaśyati}, nāpy anyatra rūpāt {tajjñānaṃ samanupaśyati}
13414 nāpy anyatra vedanāyāḥ {{tajjñānaṃ samanupaśyati nāpy anyatra saṃjñāyāḥ tajjñānaṃ samanupaśyati nāpy anyatra saṃskārebhyaḥ tajjñānaṃ samanupaśyati}} nāpy anyatra vijñānāt {tajjñānaṃ samanupaśyati}adhyātma-
13415 bahirdhāśūnyatām upādāya/ atra padaparyāye śreṇikaḥ parivrājako 'dhimuktaḥ
13416 so 'trādhimucya śraddhānusārī prādeśikena jñānenāvatīrṇaḥ sarvajñajñānadharmatāṃ
13417 pramāṇīkṛtya sarvadharmānupalabdhitām upādāya, evam adhimuktas tena na kaścid
13418 dharmaḥ parīgṛhīto nimittāmanasikāratām upādāya, nāpy anena kaścid dharma
13419 upalabdho 'yaṃ parigṛhṇīyād vā muñced vā sarvadharmānudgrahānutsargatām upādāya,
13501 sa nirvāṇenāpi na manyate sarvadharmānudgrahānutsargatām upādāya/ tat kasya

13502 hetoḥ/ yaḥ sarvadharmāṇām aparigraho 'nutsargaḥ sā prajñāpāramitā/ iyam api bhagavan
13503 {bodhisattvasya} mahāsattvasya prajñāpāramitā apārapāragatām upādāya, yad rūpaṃ na
13504 parigṛhṇāti {{yāṃ vedanāṃ na parigṛhṇāti yāṃ saṃjñāṃ na parigṛhṇāti yān saṃskārān na parigṛhṇāti}} yad vijñānaṃ na parigṛhṇāti sarvadharmāparigṛhītatām upādāya
13505 yāvad vyastasamastāṃ skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādasmṛtyupasthāna-
13506 {{samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇika}}buddhadharmaśūnyatānimittāpraṇihitānabhisaṃskāradharmadhātudharmatādharma-
13507 niyāmatāsamādhimukhadhāraṇīmukhāni yāvat samādhiṃ na parigṛhṇāti sarvadharmā-
13508 parigṛhītatām upādāya, na cāntarāparinirvāṇāparipūrṇaiḥ praṇihdānai-
13509 r yāvad daśabhis tathāgatabalaiś caturbhir vaiśāradyaiś catasṛbhiḥ pratisaṃvidbhir aṣṭādaśa-
13510 bhir āveṇikair buddhadharmaiḥ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi sarvadharmā adharmā yāvat
13511 smṛtyupasthāna{{samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇika}}buddhadharmā adharmā nāpi te dharmā nādharmāḥ, iyaṃ
13512 {bodhisattvasya} mahāsattvasya prajñāpāramitā sarvadharmāparigṛhītatām upādāya// [iti madhya-
13513 mūrdhvagatālambanākāraviśeṣaḥ//]
13514 punar aparaṃ bhagavan {bodhisattvena} mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā evaṃ
13515 vyupaparīkṣitavyaṃ, katamaiṣā prajñāpāramitā, kasya vaiṣā prajñāpāramitā, kim eṣā
13516 prajñāpāramitā, kenaiṣā prajñāpāramitā, sacet punaḥ {bodhisattvo} mahāsattvaḥ
13517 prajñāpāramitāyāṃ carann evam upanidhyāyati tat kiṃ yo dharmo na vidyate
13518 nopalabhyate sā prajñāpāramiteti na carati prajñāpāramitāyāṃ/ atha khalu
13519 āyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat/ katame te āyuṣman
13520 subhūte dharmā na vidyante nopalabhyante/ subhūtir āha/ prajñāpāramitā āyuṣman
13601 śāriputra na vidyate nopalabhyate, dhyāna{pāramitā na vidyate nopalabhyate} vīrya{pāramitā na vidyate nopalabhyate} kṣānti{pāramitā na vidyate nopalabhyate} śīla{pāramitā na vidyate nopalabhyate}
13602 dāna{pāramitā na vidyate nopalabhyate} adhyātmaśūnyatām upādāya bahirdhāśūnyatām upādāya {{adhyātmabahirdhāśūnyatām upādāya mahāśūnyatām upādāya śūnyatāśūnyatām upādāya paramārthaśūnyatām upādāya saṃskṛtaśūnyatām upādāya asaṃskṛtaśūnyatām upādāya atyantaśūnyatām upādāya anavarāgraśūnyatām upādāya anavakāraśūnyatām upādāya prakṛtiśūnyatām upādāya sarvadharmaśūnyatām upādāya svalakṣaṇaśūnyatām upādāya anupalambhaśūnyatām upādāya abhāvasvabhāvaśūnyatām upādāya bhāvaśūnyatām upādāya abhāvaśūnyatām upādāya svabhāvaśūnyatām upādāya}}
13603 parabhāvaśūnyatām upādāya rūpam āyuṣman śāriputra {na vidyate nopalabhyate} {{vedanāyuṣman śāriputra na vidyate nopalabhyate saṃjñāyuṣman śāriputra na vidyate nopalabhyate saṃskārā āyuṣman śāriputra na vidyante nopalabhyante }} vijñānam āyuṣman
13604 śāriputra {na vidyate nopalabhyate} adhyātmaśūnyatā āyuṣman śāriptura {na vidyate nopalabhyate} bahirdhāśūnyatā {na vidyate nopalabhyate}
13605 {{adhyātmabahirdhāśūnyatā na vidyate nopalabhyate mahāśūnyatā na vidyate nopalabhyate śūnyatāśūnyatā na vidyate nopalabhyate paramārthaśūnyatā na vidyate nopalabhyate saṃskṛtaśūnyatā na vidyate nopalabhyate asaṃskṛtaśūnyatā na vidyate nopalabhyate atyantaśūnyatā na vidyate nopalabhyate anavarāgraśūnyatā na vidyate nopalabhyate anavakāraśūnyatā na vidyate nopalabhyate prakṛtiśūnyatā na vidyate nopalabhyate sarvadharmaśūnyatā na vidyate nopalabhyate svalakṣaṇaśūnyatā na vidyate nopalabhyate anupalambhaśūnyatā na vidyate nopalabhyate abhāvasvabhāvaśūnyatā na vidyate nopalabhyate bhāvaśūnyatā na vidyate nopalabhyate abhāvaśūnyatā na vidyate nopalabhyate svabhāvaśūnyatā na vidyate nopalabhyate}} parabhāvaśūnyatā {na vidyate nopalabhyate} yāvat saptatriṃśad bodhisapakṣā dharmā {na vidyante nopalabhyante}
13606 abhijñā {na vidyate nopalabhyate} daśabalavaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā {na vidyante nopalabhyante}, tathatā
13607 {na vidyate nopalabhyate}, dharmatā {na vidyate nopalabhyate}, dharmasthititā {na vidyate nopalabhyate}, dharmaniyāmatā {na vidyate nopalabhyate}, bhutakoṭir {na vidyate nopalabhyate}
13608 buddho 'py āyuṣman śāriputra {na vidyate nopalabhyate}, sarvākārajñatāpy āyuṣman śāriputra {na vidyate nopalabhyate}
13609 adhyātmaśūnyatām upādāya yāvat parabhāvaśūnyatām upādāya sacet punaḥ
13610 śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann evam upaparīkṣate evam upani-
13611 dhyāyati tasyaivam upaparīkṣamāṇasyaivam upanidhyāyataś cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate
13612 notrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate avirahito {bodhisattvo} mahāsattvaḥ
13613 prajñāpāramitāyā veditavyaḥ// [ity adhimātramūrdhvagatālambanākāraviśeṣaḥ//]
13614 atha khalu āyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat/ kena
13615 kāraṇenāyuṣaman subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitayā avirahito
13616 veditavyaḥ/ subhūtir āha/ rūpam āyuṣman śāriputra virahitam rūpasvabhāvena evaṃ
13617 vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ, vijñānam āyuṣman śāriputra virahitaṃ vijñānasvabhāvena
13618 dānapāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā dānapāramitāsvabhāvena

13619 {{śīlapāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā śīlapāramitāsvabhāvena kṣāntipāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā kṣāntipāramitāsvabhāvena vīryapāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā vīryapāramitāsvabhāvena dhyānapāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā dhyānapāramitāsvabhāvena prajñāpāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā prajñāpāramitāsvabhāvena}} {{smṛtyupasthānāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni smṛtyupasthānasvabhāvena samyakprahāṇāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni samyakprahāṇasvabhāvena ṛddhipādā apy āyuṣman śāriputra virahitāḥ ṛddhipādasvabhāvena indriyāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni indriyasvabhāvena balāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni balasvabhāvena bodhyaṅgāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni bodhyaṅgasvabhāvena mārgā apy āyuṣman śāriputra virahitā mārgasvabhāvena apramāṇadhyānāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni apramāṇadhyānasvabhāvena ārūpyasamāpattayo 'py āyuṣman śāriputra virahitā ārūpyasamāpattisvabhāvena daśabalāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni daśabalasvabhāvena vaiśāradyāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni vaiśāradyasvabhāvena pratisaṃvidā apy āyuṣman śāriputra virahitāḥ pratisaṃvitsvabhāvena aṣṭādaśāveṇikā}} buddhadharmā virahitā buddhdharma-
13620 svabhāvena, bhūtakoṭir apy āyuṣman śāriputra virahitā bhūtakoṭisvabhāvena/
13621 śāriputra āha/ kathaṃ punar āyuṣman subhūte rūpasya svabhāvaḥ, kathaṃ vedanāyāḥ

13622 saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām/ kathaṃ vijñānasya svabhāvaḥ kathaṃ vyastasamastānāṃ
13701 skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādānāṃ svabhāvaḥ/ evaṃ vistareṇa yāvat kathaṃ
13702 bhūtakoṭyāḥ svabhāvaḥ/ subhūtir āha/ abhāva āyuṣman śāriputra rūpasya
13703 svabhāvaḥ/ abhāvo vedanāyāḥ {{svabhāvaḥ/ abhāvo saṃjñāyāḥ svabhāvaḥ/ abhāvo saṃskārāṇāṃ svabhāvaḥ/}} abhāvo vijñānasya svabhāvaḥ/
13704 abhāvo vyastasamastānāṃ skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādānāṃ svabhāvaḥ,
13705 abhāvaḥ śūnyatānimittāpraṇihitānābhisaṃskārāṇāṃ jātaḥ svabhāvaḥ,
13706 abhāvaḥ tathatādharmadhātudharmasthititādharmaniyāmatānāṃ svabhāvaḥ, evaṃ
13707 vistareṇa yāvad abhāvo bhūtakoṭyāḥ svabhāvaḥ/ tad anena āyuṣman śāriputra
13708 paryāyeṇaivaṃ veditavyam/ yathā rūpaṃ virahitaṃ rūpasvabhāvena vedanā virahitā
13709 vedanāsvabhāvena {{saṃjñā virahitā saṃjñāsvabhāvena saṃskārā virahitāḥ saṃskārasvabhāvena vijñānaṃ virahitaṃ vijñānasvabhāvena}}/ evaṃ vistareṇa
13710 vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu kartavyaṃ yāvad bhūtakoṭi-
13711 r virahitā bhūtakoṭisvabhāvena/
13712 punar aparaṃ śāriputra rūpaṃ virahitaṃ rūpalakṣaṇena, {{vedanā virahitā vedanālakṣaṇena saṃjñā virahitā saṃjñālakṣaṇena saṃskārā virahitāḥ saṃskāralakṣaṇena vijñānaṃ virahitaṃ vijñānalakṣaṇena/ evaṃ vistareṇa vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu kartavyaṃ}}
13713 yāvad bhūtakoṭir virahitā
13714 bhūtakoṭilakṣaṇena/ lakṣaṇasvabhāvenāpi lakṣaṇaṃ virahitaṃ, svabhāva-
13715 lakṣaṇenāpi svabhāvo virahitaḥ/
13716 śāriputra āha/ ya āyuṣman subhūte {bodhisattvo} mahāsattvo 'tra śikṣiṣyate sa
13717 niryāsyati sarvākārajñatāyām/ subhūtir āha/ evam etad āyuṣman śāriputra
13718 yo hy evam atra śikṣiṣyate sa niryāsyati sarvākārajñatāyām/ [iti mṛdu-
13719 kṣānter ālambanākāraviśeṣaḥ]/ tat kasya hetoḥ/ tathā hy āyuṣman {śariputra} ajātā
13801 aniryātāḥ sarvadharmāḥ/ {śāriputra} āha/ kena kāraṇenāyuṣman subhūte ajātā ani-
13802 ryātāḥ sarvadharmāḥ/ subhūtir āha/ rūpam āyuṣman {śāriputra} śūnyaṃ rūpasvabhāvena, tasya
13803 nāpi jātir nāpi niryāṇam upalabhyate, {{vedanāyuṣman śāriputra śūnyā vedanāsvabhāvena, tasyā nāpi jātir nāpi niryāṇam upalabhyate, saṃjñāyuṣman śāriputra śūnyā saṃjñāsvabhāvena, tasyā nāpi jātir nāpi niryāṇam upalabhyate, saṃskārā āyuṣman śāriputra śūnyā saṃskārasvabhāvena, teṣāṃ nāpi jātir nāpi niryāṇam upalabhyate, vijñānam āyuṣman śāriputra śūnyā vijñānasvabhāvena, tasya nāpi jātir nāpi niryāṇam upalabhyate}}/
13804 evaṃ vistareṇa vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu
13805 kartavyaṃ yāvad bhūtakoṭiḥ śūnyā bhūtakoṭisvabhāvena, tasyā nāpi jātir nāpi
13806 niryāṇam upalabhyate/ evaṃ hi śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran
13807 sarvākārajñatāyā āsannībhavati yathā yathā ca sarvākārajñatāyā āsannī-
13808 bhavati tathā tathā kāyapariśuddhiñ ca cittapariśuddhiñ ca lakṣaṇapariśuddhiñ cādhigacchati/
13809 yathā yathā ca kāyapariśuddhiñ ca cittapariśuddhiñ ca lakṣaṇapariśuddhiñ cādhigacchati
13810 tathā tathā {bodhisattvasya} mahāsattvasya rūpasahagataṃ cittaṃ notpadyate, doṣa{sahagataṃ cittaṃ notpadyate} moha{sahagataṃ cittaṃ notpadyate}
13811 māna{sahagataṃ cittaṃ notpadyate}, lobha{sahagataṃ cittaṃ notpadyate} kudṛṣṭi{sahagataṃ cittaṃ notpadyate}, sa rāgacittānutpādād doṣacittānutpādāt
13812 moha{cittānutpādād} māna{cittānutpādāt} kudṛṣṭi{cittānutpādād} na jātu mātuḥ kukṣāv upapadyate, satatasamitam aupa-
13813 pāduko bhavati, buddhakṣetreṇa buddhakṣetraṃ saṃkrāmati, buddhāṃś ca bhagavataḥ paryupāste,
13814 sattvāṃś ca paripācayati, buddhakṣetraṃ ca pariśodhayati/ na tair buddhair bhagavadbhir virahito
13815 bhavati, yāvad anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhaḥ/ evaṃ hi śāriputra {bodhisattvo}
13816 mahāsattva āsannībhavaty anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ/ [iti madhyakṣānter āla-
13817 mbanākāraviśeṣaḥ/]
13818 atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat/ saced bhagavan {bodisattvo}
13819 mahāsattvo 'nupāyakuśalaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpe carati nimitte carati na
13901 carati prajñāpāramitāyām/ saced vedanāyāñ carati nimitte carati na carati

13902 prajñāpāramitāyāṃ, {{saced saṃjñāyāñ carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃskāreṣu carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced vijñāne carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ}}/ sa-
13903 ced rūpaṃ nityaṃ {veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ} {{saced vedanā nityā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced sajñā nityā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃskārā nityā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced vijñānaṃ nityaṃ veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ}}
13904 saced rūpaṃ sukhaṃ dukhaṃ {veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ} {{saced vedanā sukhā dukhā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃjñā sukhā dukhā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃskārāḥ sukhā dukhā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced vijñānaṃ sukhaṃ dukhaṃ veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ}} sa-
13905 ced rūpam ātmānātma {veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ} {{saced vedanātmānātmā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃjñātmānātmā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃskārā ātmāna anātmāna veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced vijñānam ātmānātma veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ}}
13906 saced rūpaṃ śāntam aśāntam {veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ} {{saced vedanā śāntāśāntā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃjñā śāntāśāntā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃskārāḥ śāntā aśāntā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced vijñānaṃ śāntam aśāntaṃ veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ}}
13907 saced rupaṃ viviktam aviviktaṃ {veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ} {{saced vedanā viviktāviviktā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃjñā viviktāviviktā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃskārā viviktā aviviktā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced vijñānaṃ viviktam aviviktaṃ veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ}}
13908 saced bhagavan {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann anupāyakuśalaḥ saptatriṃśat-
13909 bodhipakṣeṣu dharmeṣu carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyām/ evaṃ
13910 yāvad abhijñāsu pāramitāsu apramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣu pañcasu cakṣuḥṣu
13911 daśasu tathāgatabaleṣu catasṛṣu pratisaṃvitsu caturṣu vaiśāradyeṣu yāvad aṣṭādaśa-
13912 sv āveṇikeṣu buddhadharmeṣu carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyām/
13913 saced bhagavan {bodhisattvasya} mahāsattvasyānupāyakauśalena prajñāpāramitāyāṃ carata
13914 evaṃ bhavati/ ahaṃ prajñāpāramitāyāṃ carāmīti upalambhe carati, ahaṃ carāmīti
13915 carati nimitte carati, saced {bodhisattvasya} mahāsattvasyaivaṃ bhavati ya evañ carati sa
13916 prajñāpāramitāyāñ carati sa prajñāpāramitāṃ bhāvayatīti/ atha khalv āyuṣmān
13917 śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat/ kena kāraṇenāyuṣman subhūte idaṃ
13918 {bodhisattvasya} mahāsattvasyānupāyakauśalaṃ veditavyam/ subhūtir āha/ tathā hy āyuṣman
13919 śāriputra yo {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpam adhitiṣṭhati
13920 saṃjānīte 'dhimucyate, vedanām {adhitiṣṭhati saṃjānīte 'dhimucyate/} saṃjñām {adhitiṣṭhati saṃjāīte 'dhimucyate/} saṃskārān {adhitiṣṭhati saṃjānīte 'dhimucyate/} vijñānam {adhitiṣṭhati saṃjānīte 'dhimucyate/}
13921 sa rūpam adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamānaḥ, vedanām {adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamānaḥ}, saṃjñām {adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamānaḥ},
13922 saṃskārān {adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamānaḥ}, vijñānam {adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamānaḥ}, rūpasyābhisaṃskāre carati tat/ tasya
13923 jātijarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsakaram iti vadāmi/
13924 punar aparaṃ śāriputra saced {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann anupāya-
14001 kuśalaḥ, cakṣur {adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate} śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvāṃ kāyaṃ mano {'dhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate} rūpam {adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate} śabdān
14002 gandhān rasān spraṣṭavyam dharmān {adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate} {{cakṣurvijñānam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate śrotravijñānaṃ ghrāṇavijñānaṃ jihvāvijñānaṃ kāyavijñānaṃ manovijñānam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate, cakṣuḥsaṃsparśam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate śrotrasaṃsparśaṃ ghrāṇasaṃsparśaṃ jihvāsaṃsparśaṃ kāyasaṃsparśaṃ manaḥsaṃsparśam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate, cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate śrotrasaṃsparśapratyayavedayitaṃ ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitaṃ jihvāsaṃsparśapratyayavedayitaṃ kāyasaṃsparśapratyayavedayitaṃ manaḥsaṃsparśapratyayavedayitam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate}}
14003 {{sukahṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhaṃ vā asukhaṃ vādhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate}} sacet
14004 saptatriṃśadbodhipakṣān dharmān {adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate}/ evaṃ pañcacakṣūṃṣi ṣaḍabhijñāḥ ṣaṭpāramitāś catvā-
14005 ri vaiśāradyāni carasraḥ pratisaṃvidaś catvāry apramāṇāni catvāri dhyānāni carasra
14006 ārūpyasamāpattīr daśa tathāgatabalāny aṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān arhattvaṃ pratyeka-
14007 buddhatvaṃ bodhsiattvatvaṃ buddhadharmān {adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate}/ sarvān buddhadharmān {adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamāno} buddha-
14008 dharmāṇām abhisaṃskāre carati, abhisaṃskāre carann aparimucyate jātyā jarāmaraṇena
14009 ca śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsair na parimucyate duḥkheneti vadāmi/ sa khalu
14010 punaḥ śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvo 'bhavyaḥ śrāvakabhūmiṃ pratyekabuddhabhūmiṃ vā
14011 patituṃ kutaḥ so 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyate nedaṃ sthānaṃ vidyate/ evaṃ
14012 hi śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann anupāyakuśalo veditavyaḥ/

14013 śāriputra āha/ katham āyuṣman subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ
14014 caran upāyakuśalo veditavyaḥ/ subhūtir āha/ ya āyuṣman śāriputra {bodhisattvo}
14015 mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran na rūpam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate,
14016 vedanāsaṃjñāsaṃskārān vijñānaṃ na{adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate} evaṃ yāvad buddhadharmān nā{dhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate}, sa na rūpe
14017 carati {{na vedanāyāṃ carati na saṃjñāyāṃ carati na saṃskāreṣu carati}} na vijñāne carati, na rūpasya nimitte carati {{na vedanāyā nimitte carati na saṃjñāyā nimitte carati na saṃskārāṇāṃ nimitte carati}} na vijñānasya

14018 nimitte carati, na rūpaṃ nityam iti nānityam {iti carati}, na vedanā sa saṃjñā na saṃskārā
14019 na vijñānaṃ nityam iti nānityam {iti carati}, na rūpaṃ sukham iti na duḥkham iti nātmeti
14020 nānātmeti na śāntam iti nāśāntam {iti carati}, na vedanā na saṃjñā sa saṃskārā na
14021 vijñānaṃ sukham iti nātmeti nānātmeti na śāntam iti nāśāntam {iti carati}, na rūpaṃ
14022 śūnyam iti nāśūnyam iti carati na nimittam iti nānimittam {iti carati} na praṇihitam iti
14023 nāpraṇihitam {iti carati} na viviktam iti nāviviktam {iti carati}, evaṃ na vedanā na saṃjñā na
14024 saṃskārā na vijñānaṃ na śūnyam iti nāśūnyam {iti carati}, na nimittam iti nānimittam {iti carati},
14101 na praṇihitam iti nāpraṇihitam {iti carati}, na viviktam iti nāviviktam {iti carati}/ tat kasya
14102 hetoḥ/ tathā hi āyuṣman śāriputra yā rūpasya śūnyatā na tad rūpaṃ cānyatra
14103 śūnyatāyāḥ rūpaṃ nānyatra rūpāc chūnyatā rūpam eva śūnyatā śūnyataivaṃ rūpam/ yā
14104 vedanāyāḥ śūnyatā saṃjñāyāḥ śūnyatā saṃskārāṇāṃ śūnyatā yā vijñānasya
14105 śūnyatā tad vijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā vijñānaṃ nānyatra vijñānāc chūnyatā
14106 śūnyataiva vijñānaṃ vijñānam eva śūnyatā/ evaṃ vyastasamasteṣu skandha{{dhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu smṛtyupasthāneṣu samyakprahāṇeṣv ṛddhipādeṣv indriyeṣu baleṣu bodhyaṅgeṣu mārgeṣu baleṣu vaiśāradyeṣu pratisaṃvitsv āveṇika-}}
14107 buddhadharmesu yāvad yā buddhadharmāṇāṃ śūnyatā na te buddhadharmā na cānyatra śūnyatāyā
14108 buddhadharmāḥ nānyatra buddhadharmebhyaḥ śūnyatā, śūnyataiva buddhadharmā buddhadharmā eva
14109 śūnyatā, evam āyuṣman śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann upāya-
14110 kuśalo veditavyaḥ/ evam āyuṣman śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāra-
14111 mitāyāñ caran bhavyo 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃboddhum/
14112 punaḥ prajñāpāramitāyāñ caran sacet kañcid dharmam upaiti na carati prajñāpāra-
14113 mitāyāṃ, nopaiti na carati, upaiti nopaiti ca na carati, naivopaiti na nopaiti ca
14114 na carati prajñāpāramitāyām/ śāriputra āha/ kena kāraṇenāuṣman subhūte
14115 nopaiti {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran/ subhūtir āha/ tathā hi āyuṣman
14116 śāriptutra prajñāpāramitāyāḥ svabhāvo nopalabhyate/ tat kasya hetoḥ/ tathā
14117 hy abhāvasvabhāvā prajñāpāramitā, anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa {bodhisattvo} mahāsattvaḥ
14118 prajñāpāramitāyāṃ carāmīti nopaiti, na carāmīti nopaiti, carāmi ca na
14119 carāmi ceti nopaiti, naiva carāmi na na carāmīti nopaiti/ tat kasya
14120 hetoḥ/ tathā hi tena sarvadharmā abhāvasvabhāvā iti anugatā anuprāptāḥ/
14121 saced evaṃ prajñāpāramitāyāṃ carato {bodhisattvasya} mahāsattvasya cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate
14122 nottrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate veditavyam āyuṣman śāriputrāsannī-
14123 bhavaty ayaṃ {bodhisattvo} mahāsattvaḥ sarvākārajñatāyāḥ/ [ity adhimātrakṣānter ālambanākāra-
14124 viśeṣaḥ//]
14201 so 'pi khalv āyuṣman śāriputra sarvākārajñatā advayā advaidhīkārā
14202 sarvadharmābhāavasvabhāvatām upādāya, ayaṃ sarvadharmasvabhāvānutpattir nāma samādhi-
14203 r {bodhisattvānāṃ} mahāsattvānāṃ vipulaḥ puraskṛto 'pramāṇo niyato 'saṃhāryaḥ
14204 sarvaśrāvakapratyekabuddhaiḥ anenāyuṣman śāriputra samādhinā viharan {bodhisattvo} mahā-
14205 sattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate/
14206 śāriputra āha/ katamair āyuṣman subhūte samādhibhir viharan {bodhisattvo}
14207 mahāsattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate/ subhūtir āha/
14208 asty āyuṣman śāriputra {bodhisattvānāṃ} mahāsattvānāṃ śūraṅgamo nāma samādhir yatsamādhinā
14209 viharan {bodhisattvo} mahāsattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate/ asti

14210 ratnamudro nāma samādhiḥ/ {asti} sucandro {nāma samādhiḥ}/ {asti} candradhvajaketuḥ {nāma samādhiḥ}/ {asti}
14211 sarvadharmamudro {nāma samādhiḥ}/ {asti} avalokitamūrddhā {nāma samādhiḥ}/{asti} dharmadhātuniyato {nāma samādhiḥ}/ {asti}
14212 niyatadhvajaketuḥ {nāma samādhiḥ}/ {asti} vajropamo {nāma samādhiḥ}/ {asti} sarvadharmapraveśamudro {nāma samādhiḥ}/ {asti} samāhitāva-
14213 sthāpratiṣṭhāno {nāma samādhiḥ}/ {asti} rājamudro {nāma samādhiḥ}/ {asti} balavīryo {nāma samādhiḥ}/ {asti} sarvadharmasamudgato {nāma samādhiḥ}/
14214 {asti} niruktiniyatapraveśo {nāma samādhiḥ}/ {asti} āsecanakapraveśo {nāma samādhiḥ}/ {asti} digavalokano {nāma samādhiḥ}/ {asti}
14215 dhāraṇīmudro {nāma samādhiḥ}/ {asti} asaṃpramuṣito {nāma samādhiḥ}/ {asti} samavasaraṇo {nāma samādhiḥ}/ {asti} ākāśasphāraṇo {nāma samādhiḥ}/
14216 {asti} vajramaṇḍalo {nāma samādhiḥ}/ {asti} dhvajāgraketurājo {nāma samādhiḥ}/ {asti} indraketuḥ {nāma samādhiḥ}/ {asti}
14217 sroto'nugato {nāma samādhiḥ}/ {asti} siṃhavijṛmbhito {nāma samādhiḥ}/ {asti} vyatyastasamāpattiḥ {nāma samādhiḥ}/ {asti}
14218 raṇaṃjaho {nāma samādhiḥ}/ {asti} vairocano {nāma samādhiḥ}/ {asti} nimiṣo {nāma samādhiḥ}/ {asti} niketasthito {nāma samādhiḥ}/ {asti}
14219 niścito {nāma samādhiḥ}/ {asti} vipulapratipanno {nāma samādhiḥ}/ {asti} anantaprabho {nāma samādhiḥ}/ {asti} prabhākaro {nāma samādhiḥ}/ {asti}
14220 varadharmamudro {nāma samādhiḥ}/ {asti} samantāvabhāso {nāma samādhiḥ}/ {asti} śuddhāvāso {nāma samādhiḥ}/ {asti} vimalaprabho {nāma samādhiḥ}/
14301 {asti} aratikaro {nāma samādhiḥ}/ {asti} ajayo {nāma samādhiḥ}/ {asti} tejovatī {nāma samādhiḥ}/ {asti} kṣayāpagato {nāma samādhiḥ}/
14302 {asti} anirjito {nāma samādhiḥ}/ {asti} vivṛto {nāma samādhiḥ}/ {asti} sūryapradīpo {nāma samādhiḥ}/ {asti} candravimalo {nāma samādhiḥ}/
14303 {asti} śuddhapratibhāso {nāma samādhiḥ}/ {asti} ālokakaro {nāma samādhiḥ}/ {asti} kārākāro {nāma samādhiḥ}/ {asti} jñānaketuḥ {nāma samādhiḥ}/
14304 {asti} cittasthito {nāma samādhiḥ}/ {asti} samantāvaloko {nāma samādhiḥ}/ {asti} supratiṣṭhito {nāma samādhiḥ}/ {asti}
14305 ratnakoṭiḥ {nāma samādhiḥ}/ {asti} sarvadharmasamatā {nāma samādhiḥ}/ {asti} ratijaho {nāma samādhiḥ}/ {asti} dharmaṅgato {nāma samādhiḥ}/
14306 {asti} vikiraṇo {nāma samādhiḥ}/ {asti} sarvadharmapadaprabhedo {nāma samādhiḥ}/ {asti} samākṣarāvatāro {nāma samādhiḥ}/ {asti}
14307 anigaro {nāma samādhiḥ}/ {asti} prabhākaro {nāma samādhiḥ}/ {asti} nāmaniyatapraveśo {nāma samādhiḥ}/ {asti} aniketacārī {nāma samādhiḥ}/
14308 {asti} vitimirāpagato {nāma samādhiḥ}/ {asti} cāritravatī {nāma samādhiḥ}/ {asti} acalo {nāma samādhiḥ}/ {asti} viṣama-
14309 śāntiḥ {nāma samādhiḥ}/ {asti} sarvaguṇasaṃcayo {nāma samādhiḥ}/ {asti} niścito {nāma samādhiḥ}/ {asti} śubhapuṣpitaśuddho {nāma samādhiḥ}/ {asti}
14310 bodhyaṅgavatī {nāma samādhiḥ}/ {asti} anantaprabhā {nāma samādhiḥ}/ {asti} āgamasamo {nāma samādhiḥ}/ {asti} vimativikiraṇo {nāma samādhiḥ}/
14311 {asti} praticchedakaro {nāma samādhiḥ}/ {asti} ākārānabhiniveśanirhāro {nāma samādhiḥ}/ {asti} ākārānavakāro {nāma samādhiḥ}/
14312 {asti} niratiśayasarvabhavatalavikiraṇo {nāma samādhiḥ}/ {asti} saṃketarutapraveśo {nāma samādhiḥ}/ {asti} ghoṣa-
14313 vatī {nāma samādhiḥ}/ {asti} nirakṣaravimuktiḥ {nāma samādhiḥ}/ {asti} tejovatī {nāma samādhiḥ}/ {asti} jvalanolkā {nāma samādhiḥ}/
14314 {asti} rakṣānupariśoṣaṇo {nāma samādhiḥ}/ {asti} anāvilakṣāntiḥ {nāma samādhiḥ}/ {asti} sarvākārāvatāro {nāma samādhiḥ}/ {asti}
14315 sarvasukhaduḥkhanirabhinandī {nāma samādhiḥ}/ {asti} akṣayākāro {nāma samādhiḥ}/ {asti} dhāraṇīmatiḥ {nāma samādhiḥ}/ {asti}
14316 samyakamithyātvasaṃgraho {nāma samādhiḥ}/ {asti} roṣaviroṣapratiroṣo {nāma samādhiḥ}/ {asti} vimalaprabho {nāma samādhiḥ}/ {asti}
14317 śāravatī {nāma samādhiḥ}/ {asti} paripūrṇavimalacandraprabho {nāma samādhiḥ}/ {asti} vidyutprabho {nāma samādhiḥ}/ {asti}
14401 mahāvyūho {nāma samādhiḥ}/ {asti} sarvalokaprabhākaro {nāma samādhiḥ}/ {asti} samādhisaratā {nāma samādhiḥ}/ {asti} anaya-
14402 vinayanayavimukto {nāma samādhiḥ}/ {asti} anusaraṇasarvasamavasaraṇo {nāma samādhiḥ}/ {asti} anilaniyato {nāma samādhiḥ}/
14403 {asti} tathatāsthitaniścito {nāma samādhiḥ}/ {asti} kāyakalisaṃpramathano {nāma samādhiḥ}/ {asti} vākkalividhvaṃsano {nāma samādhiḥ}/
14404 {asti} gaganakalpo {nāma samādhiḥ}/ {asti} ākāśasaṅgavimuktinirupalepo {nāma samādhiḥ}/ ime āyuṣman śāriputra
14405 samādhayo yaiḥ samādhibhir viharan {bodhisattvo} mahāsattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhi-
14406 m abhisaṃbudhyate/ anyāni cāsaṃkhyeyāprameyāṇi samādhimukhāni yeṣu
14407 śikṣyamāṇā {bodhisattvāḥ} mahāsattvāḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyante/
14408 tatra katamaḥ śūraṅgamo nāma samādhiḥ/ yena samādhinā sarvasamādhīnāṃ
14409 gocaram anubhavaty ayam ucyate śūraṅgamo nāma samādhiḥ/ tatra katamo ratnamudro nāma
14410 samādhiḥ/ yena samādhinā sarvasamādhayo mudritā bhavaty ayam ucyate ratnamudro nāma
14411 samādhiḥ/ evaṃ yāvat tatra katama ākāśasaṅgavimuktinirupalepo nāma samādhiḥ/
14412 yatra samādhau sthitvā sarvadharmāṇām ākāśasaṅgavimuktinirupalepatām anuprāpnoty aya-

14413 m ucyate ākāśasaṅgavimuktinirupalepo nāma samādhiḥ/ [iti mṛdvagradharmasyā-
14414 lambanākāraviśeṣaḥ/]
14415 atha khalv āyuṣman subhūtir buddhānubhāvena āyuṣmantaṃ śāriputram etad avocat/
14416 vyākṛto 'yam āyuṣman śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ pūrvakais tathāgatair arhadbhiḥ samyak-
14417 saṃbuddhaiḥ/ ye 'py etarhi daśadiśi loke tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti/ te 'pi tathāgatā
14418 arhantaḥ samyaksaṃbuddhas taṃ {bodhisattvaṃ} mahāsattvaṃ vyākurvanti/ ya etaiḥ samādhibhi-
14419 r viharati sa samādhim api na samanupaśyati/ sa na ca tena samādhinā manyate
14420 ahaṃ samāhita iti/ ahaṃ samādhiṃ samāpatsye/ ahaṃ samādhiṃ samāpannaḥ/
14421 ahaṃ samādhiṃ samāpadye/ sarve ete vikalpā {bodhisattvasya} mahāsattvasya na vidyante
14422 nopalabhyante/ [iti madhyāgradharmasyālaṃbanākārāraviśeṣaḥ/]
14501 {śāriputra} āha/ kiṃ punar āyuṣman {subhūte} eṣu samādhiṣu sthito {bodhisattvo} mahāsattvo
14502 vyākriyate tathāgatair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhaiḥ/
14503 subhūtir āha/ no hīdam āyuṣman {śāriputra}/ tat kasya hetoḥ/ tathā hy āyuṣman
14504 {śāriputra} nānyā prajñāpāramitā anyaḥ samādhiḥ anyo bodhisattvo bodhisattva
14505 eva samādhiḥ samādhir eva bodhisattvaḥ/
14506 {śāriputra} āha/ yady āyuṣman {subhūte} nānyaḥ samādhiḥ nānyo bodhisattvaḥ
14507 samādhir eva bodhisattvo bodhisattva eva samādhiḥ sarvadharmasamatām upādāya/
14508 tat kiṃ śakyaḥ sa samādhir darśayitum/
14509 {subhūtir} āha/ na hy etad āyuṣman {śāriputra}/
14510 {śāriputra} āha/ kiṃ punar āyuṣman sa kulaputras taṃ samādhiṃ saṃjānīte/
14511 {subhūtir} āha/ nāyuṣman {śāriputra} sa kulaputras taṃ samādhim saṃjānīte/
14512 {śāriputra} āha/ kathaṃ na saṃjānīte/
14513 {subhūtir} āha/ yathā na vikalpayati/
14514 {śāriputra} āha/ kathaṃ na vikalpayati/
14515 {subhūtir} āha/ avidyamānatvena sarvadharmāṇām eva samādhiṃ na vikalpayati/
14516 anenāyuṣman {śāriputra} paryāyeṇa {bodhisattvo} mahāsattvo na saṃjānīte/
14517 {śāriputra} āha/ kathaṃ na saṃjānīte/
14518 {subhūtir} āha/ avikalpatvena tasya samādher {bodhisattvo} mahāsattvo na saṃjānīte/
14519 [iti adhimātrāgradharmasyālambanākāraviśeṣaḥ/]
14520 atha khalu bhagavān āyuṣmate subhūtaye sādhukāram adāt/ sādhu
14521 sādhu {subhūte} yathāpi nāma te mayā araṇavihāriṇām agratāyāṃ nirdiṣṭasya
14522 nirdeśaḥ/ evaṃ {subhūte} {bodhisattvena} mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ evaṃ
14601 dhyāna{{pāramitāyāṃ śikṣitavyam vīryapāramitāyāṃ śikṣitavyam kṣāntipāramitāyāṃ śikṣitavyam śīlapāramitāyāṃ śikṣitavyam}} dānapāramitāyāṃ śikṣitavyam/ evaṃ saptatriṃśadbodhipakṣeṣu
14602 dharmeṣu yāvad aṣṭādaśāveṇikeṣu buddhadharmeṣu śikṣitavyam/
14603 atha khalv āyuṣman {śāriputra} bhagavantam etad avocat/ evaṃ śikṣamāṇo bhagavan
14604 {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate/ bhagavān āha/ evaṃ śikṣamāṇaḥ {śāriputra}
14605 {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena/ evaṃ dhyāna{{pāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena vīryapāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena kṣāntipāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena śīlapāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena dānapāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena}}
14606 yāvad vistareṇa saptatriṃśadbodhipakṣeṣu dharmeṣu {śikṣate anupalambhayogena} yāvad apramāṇadhyānā-
14607 rūpyasamāpattiṣu {śikṣate anupalambhayogena}/ daśabalacaturvaiśāradyāṣṭādaśāveṇikeṣu buddhadharmeṣu {śikṣate anupalambhayogena}/
14608 {śāriputra} āha/ kim iti bhagavan nopalabhate/

14609 bhagavān āha/ ātmānaṃ śāriputra nopalabhate yāvat sattvajīvapoṣa-
14610 puruṣapudgalamanujamānavakārakavedakajānakapaśyakān nopalabhate atyantaviśuddhitā-
14611 m upādāya yāvad vyastasamastān skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādān
14612 nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya/ duḥkhaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya/} samudayaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya/} nirodhaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/
14613 mārgaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ rūpadhātuṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ ārūpyadhātu {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ apramāṇadhyānārūpya-
14614 samāpattīr {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgān {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/
14615 pāramitā {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ daśabalacaturvaiśāradyāṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ srotaāpannaṃ
14616 {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ sakṛdāgāminaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ anāgāminaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ arhantaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ pratyekabuddhaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/
14617 bodhisattvaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ buddhaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/
14618 {śāriputra} āha/ kā punar bhagavan viśuddhiḥ/
14619 bhagavān āha/ anutpādaḥ śāriputra aprādurbhāvo 'nupalambho 'nabhisaṃskāro
14620 viśuddhir ity ucyate/ [iti sāmānyena vikalpasaṃprayogādhikāraḥ/]
14621 {śāriputra} āha/ evaṃ śikṣamāṇo bhagavan {bodhisattvo} mahāsattvaḥ katameṣu dharmeṣu
14622 śikṣate/
14623 bhagavān āha/ evaṃ śikṣamāṇaḥ śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvo na kasmiṃścid
14701 dharmeṣu śikṣate/ tat kasya hetoḥ/ naite śāriputra dharmās tathā saṃvidyante yathā
14702 bālapṛthagjanānām abhiniveśaḥ/
14703 {śāriputra} āha/ kathaṃ bhagavan naite dharmāḥ saṃvidyante/
14704 bhagavān āha/ tathā na saṃvidyante yathā bālapṛthagjanānām abhiniveśaḥ/
14705 {śāriputra} āha/ kathaṃ bhagavan naite dharmāḥ saṃvidyante/
14706 bhagavān āha/ yathā na saṃvidyante tathā saṃvidyante/ evam asaṃvidyamānāḥ
14707 tenocyate 'vidyeti// [iti uṣmagatavikalpasaṃprayoge prathamo 'vidyāvikalpaḥ//]
14708 {śāiputra} āha/ kena kāraṇenocyate asaṃvidyamānā avidyeti/
14709 bhagavān āha/ rūpaṃ {śāriputra} na saṃvidyate adhyātmaśūnyatām upādāya bahirdhā{śūnyatām upādāya}
14710 adhyātmabahirdhā{śūnyatām upādāya} yāvad bhāvasvabhāva{śūnyatām upādāya}/ vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ {śāriputra}
14711 na saṃvidyate {adhyātmaśūnyatām upādāya/ bahirdhāśūnyatām upādāya/ adhyātmabahirdhāśūnyatām upādāya}/ yāvat saptatriṃśadbodhipakṣā dharmā na saṃvidyante yāvad aṣṭā-
14712 daśāveṇikabuddhadharmā na saṃvidyante {adhyātmaśūnyatām upādāya/ bahirdhāśūnyatām upādāya/ adhyātmabahirdhāśūnyatām upādāya}/] [iti tatraiva dvitīyo rūpādiskandha-
14713 vikalpaḥ//] tatra bālā avidyāyāṃ tṛṣṇāyāñ cābhiniviṣṭāḥ/ tair avidyāṃ
14714 tṛṣṇāṃ ca kalpitāṃ kalpayitvā avidyātṛṣṇābhyām abhiniviśya ubhābhyāṃ
14715 antābhyāṃ saktās te ubhāv antau na jānanti na paśyanti yathā dharmā na saṃ-
14716 vidyante/ te tān dharmāṇ kalpayitvā nāmarūpe abhiniviṣṭāḥ/ yāvad
14717 buddhadharmeṣv abhiniviṣṭāḥ// [iti tatraiva tṛtīyo nāmarūpābhiniveśavikalpaḥ//] te
14718 dharmeṣv abhiniviṣṭā asaṃvidyamānāv ubhāv antau kalpayanti kalpayitvā na jānanti
14719 na paśyanti/ kiṃ na jānanti na paśyanti/ rūpaṃ na jānanti na paśyanti/ vedanāṃ
14720 saṃjñāṃ saṃskārān vijñānaṃ na {jānanti na paśyanti}/ yāvat skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādaṃ na {jānanti na paśyanti}
14801 yāvad aṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān {na jānanti na paśyanti}/ tena te bālā iti saṃkhyāṃ gacchanti// [iti
14802 tatraiva caturtho 'ntadvayāsaktivikalpaḥ//] te avidyātṛṣṇāpratyayaṃ na {jānanti na paśyanti}/ rūpaṃ
14803 saṃkliṣṭam iti na {jānanti na paśyanti}/ evaṃ rūpaṃ vyavadānam iti na {jānanti na paśyanti}/ vedanāṃ saṃjñāṃ vijñānaṃ saṃkliṣṭa-
14804 m iti na {jānanti na paśyanti}/ evaṃ vijñānaṃ vyavadānam iti na {jānanti na paśyanti}/ te na niryāsyanti/ kuto na
14805 niryāsyanti/ kāmadhātor na {niryāsyanti}/ rūpadhātor na {niryāsyanti}/ ārūpyadhātor na {niryāsyanti}/

14806 śrāvakapratyekabuddhadharmebhyo na {niryāsyanti}// [iti tatraiva pañcamaḥ saṃkleśavyavadānajñāna-
14807 vikalpaḥ//] te na śraddadhati/ kim iti na śraddadhati/ rūpaṃ rūpeṇa śūnyam iti na
14808 śraddadhati/ yāvad bodhi bodhyātmanā śūnyam iti na śraddadhati/ te na pratiṣṭhante/
14809 kim iit na pratiṣṭhante/ dānapāramitāyāṃ na {pratiṣṭhante} {{śīlapāramitāyāṃ na pratiṣṭhante kṣāntipāramitāyāṃ na pratiṣṭhante vīryapāramitāyāṃ na pratiṣṭhante dhyānapāramitāyāṃ na pratiṣṭhante}} prajñāpāramitāyāṃ
14810 na {pratiṣṭhante}/ avinivartanīyabhūmau na {pratiṣṭhante} yāvat buddhadharmeṣū na {pratiṣṭhante}/
14811 anena kāraṇena bālā ity ucyante/ te abhiniviṣṭāḥ/ kim iti abhiniviṣṭāḥ/
14812 rūpa{{vedanāsaṃjñāsaṃskāra}}vijñāneṣv {abhiniviṣṭāḥ}/ rāgadveṣamoheṣv {abhiniviṣṭāḥ}/ dṛṣṭikṛteṣv {abhiniviṣṭāḥ} yāvad
14813 bodhāv {abhiniviṣṭāḥ}/ śāriputra āha/ evaṃ śikṣamāṇo bhagavan {bodhisattvo} mahāsattvaḥ
14814 prajñāpāramitāyāṃ śikṣate sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati/ bhagavān āha/ evaṃ
14815 śikṣamāṇaḥ śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ {prajñāpāramitāyāṃ na śikṣate/ sarvākārajñatāyāṃ na niryāsyati}/ bhagavān āha/ iha śāiputra {bodhisattvo}
14816 mahāsattvaḥ prajñāpāramitām anupāyakuśalaḥ kalpayaty abhiniviśate/ dhyānapāramitāṃ
14817 {kalpayaty abhiniviśate} {{vīryapāramitāṃ kalpayaty abhiniviśate kṣāntipāramitāṃ kalpayaty abhiniviśate śīlapāramitāṃ kalpayaty abhiniviśate}} dānapāramitāṃ {kalpayaty abhiniviśate}/ evam apramāṇadhyānārūpyasamāpattīḥ {kalpayaty abhiniviśate}/
14818 smṛtyupasthānaṃ samykaprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgān {kalpayaty abhiniviśate}/ daśabala-
14819 vaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān {kalpayaty abhiniviśate} yāvat sarvadharmān sarvākāra-
14820 jñātāṃ {kalpayaty abhiniviśate}/ anena śāriputra paryāyeṇa {bodhisattvo} mahāsattvaḥ {prajñāpāramitāyāṃ na śikṣate/ sarvākārajñatāyāṃ na niryāsyati}/ śāriptura āha/
14821 evaṃ śikṣamāṇo bhagavan {bodhisattvo} mahāsattaḥ {prajñāpāramitāyāṃ na śikṣate/ sarvākārajñatāyāṃ na niryāsyati}/ bhagavān āha/ evaṃ śikṣamāṇaḥ
14822 śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ {prajñāpāramitāyāṃ na śikṣate/ sarvākārajñatāyāṃ na niryāsyati}// [iti tatraiva ṣaṣṭa āryamārgapratiṣṭhānavikalpaḥ//]
14901 śāriputra āha/ kahtaṃ punar bhagavan {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate
14902 yathā śikāamāṇaḥ sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati/ bhagavān āha/ yadā śāriputra
14903 {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran prajñāpāramitāṃ nopalabhate na samanupaśyati/
14904 evaṃ khalu śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran prajñāpāramitāyāṃ
14905 śikṣamāṇaḥ sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati anupalambhayogena/ evaṃ dhyānapāramitāṃ
14906 {{nopalabhate na samanupaśyati vīryapāramitāṃ nopalabhate na samanupaśyati kṣānipāramitāṃ nopalabhate na samanupaśyati śīlapāramitāṃ nopalabhate na samanupaśyati}} dānapāramitāṃ {nopalabhate na samanupaśyati} yāvad bodhiṃ sarvākārajñatāṃ {nopalabhate na samanupaśyati}/ evaṃ khalu
14907 śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran prajñāpāramitāyāṃ śikṣamāṇaḥ
14908 sarvākārajñatāyāṃ niryāsyaty anupalambhayogena// [iti tatraiva saptama upalambhavikalpaḥ//]
14909 śāriputra āha/ kasyānupalambhayogena/ bhagavān āha/ ātmānaṃ śāriputra
14910 {nopalabhate na samanupaśyati} atyantaviśuddhitām upādāya// [iti tatraivāṣṭama ātmādivikalpaḥ//]
14911 anutpādaḥ śāriputrāprādurbhāvo 'nabhisaṃskāro viśuddhiḥ// [iti tatraiva
14912 navamo viśuddyutpādādivikalpaḥ//] [iti prathamo grāhyavikalpaḥ//]
14913 so 'nupāyakuśalo rūpaṃ {kalpayaty abhiniviśate} yāvad vijñānaṃ {kalpayaty abhiniviśate}// [iti mūrdhagatavikalpasaṃprayoge
14914 prathamo rāśyarthavikalpaḥ//] cakṣuḥ {kalpayaty abhiniviśate} evaṃ yāvan mana/ rūpaṃ {kalpayaty abhiniviśate} evaṃ yāvad dharmān//
14915 [iti tatraiva dvitīya āyadvārārthavikalpaḥ//] cakṣūrūpacakṣurvijñānadhātūn {kalpayaty abhiniviśate}/ evaṃ
14916 yāvan manodharmamanovijñānadhātūn {kalpayaty abhiniviśate}// [iti tatraiva tṛtīyo gotrārthavikalpaḥ//]
14917 avidyāṃ {kalpayaty abhiniviśate} evaṃ yāvaj jarāmaraṇaṃ {kalpayaty abhiniviśate}// [iti tatraiva caturtha utpādārthavikalpaḥ//]
14918 so 'dhyātmaśūnyatāṃ bahirdhā{śūnyatāṃ} adhyātmabahirdhā{śūnyatāṃ} yāvad abhāvasvabhāva{śūnyatāṃ}
14919 {kalpayaty abhiniviśate}// [iti tatraiva pañcamaḥ śūnyatārthavikalpaḥ//] ṣaṭpāramitāḥ {kalpayaty abhiniviśate}// [iti tatraiva
14920 ṣaṣṭhaḥ pāramitārthavikalpaḥ//] saptatriṃśad bodhipakṣān dharmān {kalpayaty abhiniviśate}// [iti tatraiva
14921 saptamo darśanamārgavikalpaḥ//] sa dhyānābhijñāpramāṇārūpyasamāpattīḥ {kalpayaty abhiniviśate}//
14922 [iti tatraivāṣṭamo bhāvanāmārgavikalpaḥ//] sa daśatathāgatabalāni yāvat sarvā-
15001 kārajñatāṃ {kalpayaty abhiniviśate}// [iti tatraiva navamo śaikṣamārgavikalpaḥ//] [iti dvitīyo grāhya-

15002 vikalpaḥ//]
15003 ātmānaṃ śāriputra {nopalabhate}/ evaṃ sattvaṃ jīvaṃ poṣaṃ puruṣaṃ pudgalaṃ manujaṃ
15004 mānavaṃ kārakām vedakaṃ jānakaṃ paśyakan {nopalabhate}/ tat kasya hetoḥ/ atyantatayā
15005 hy ātmā na vidyate {nopalabhate}// [iti kṣāntisahagatavikalpasamprayoge prathamaḥ
15006 svatantrātmavikalpaḥ//] rūpaṃ śāriputra nopalabhate yāvad vijñānaṃ {nopalabhate}// [iti
15007 tatraiva dvitīya ekātmavikalpaḥ//] cakṣuḥ śāriputra {nopalabhate} evaṃ yāvan manaḥ/ rūpaṃ
15008 {nopalabhate} evaṃ yāvad buddhadharmān {nopalabhate}// [iti tatraiva tṛtīyaḥ kāraṇātmavikalpaḥ//]
15009 cakṣūrūpavijñānāni śāriputra {nopalabhate} yāvat manodharmamanovijñānāni {nopalabhate}// [iti
15010 tatraiva caturtho draṣṭādyātmavikalpaḥ//] pratītyasamutpādaṃ śāriputra {nopalabhate} yāvad ā-
15011 rūpyasamāpattīr {nopalabhate}// [iti tatraiva ṣaṣṭho vairāgyādhārātmavikalpaḥ//] āryasatyāni
15012 {nopalabhate}// [iti tatraiva saptamo darśanādhārātmavikalpaḥ//] aṣṭau vimokṣān navānupūrva-
15013 vihārasamāpattīr {nopalabhate}// [iti tatraivāṣṭamo bhāvanādhāratmavikalpaḥ//] daśabalāni
15014 {nopalabhate} yāvat sarvākārajñatāṃ {nopalabhate}/ kathaṃ {nopalabhate}/ ātmatvena/ tat kasya
15015 hetoḥ/ ātmano 'tyantaviśuddhitām upādāya// [iti tatraiva navamaḥ kṛtārthatā-
15016 dhārātmavikalpaḥ//] [iti prathamo grāhakavikalpaḥ//]
15017 atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat/ yo bhagavan pṛcchet
15018 kim ayaṃ māyāpuruṣaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣitvā sarvākārajñātāyāṃ niryāsya-
15101 tīti/ tasyaivaṃ pṛcchataḥ kathaṃ nirdeṣṭavyaṃ syāt/ evaṃ dhyānapāramitāyāṃ
15102 {{śikṣitvā sarvākārajñatāyāṃ niryāsyatīti/ evaṃ vīryapāramitāyāṃ śikṣitvā sarvākārajñatāyāṃ niryāsyatīti/ evaṃ kṣāntipāramitāyāṃ śikṣitvā sarvākārajñatāyāṃ niryāsyatīti/ evaṃ śīlapāramitāyāṃ śikṣitvā sarvākārajñatāyāṃ niryāsyatīti/}} dānapāramitāyāṃ {śikṣitvā sarvākārajñatāyāṃ niryāsyatīti}/ tasyaivaṃ {pṛcchataḥ kathaṃ nirdeṣṭavyaṃ syāt} yāvat saptatriṃśadbodhipakṣeṣu
15103 dharmeṣu yāvat sarvākārajñātāyāṃ {śikṣitvā sarvākārajñatāyāṃ niryāsyatīti} sarvākārajñatāṃ prāpsyatīti/ tasyaivaṃ {pṛcchataḥ kathaṃ nirdeṣṭavyaṃ syāt}
15104 bhagavān āha/ tena hi subhūte tvām evātra pratiprakṣyāmi/ yathā te kṣamate
15105 tathā vyākuryāḥ/ tat kiṃ manyase subhūte/ anyad rūpam anyā māyā anyā
15106 vedanā anyā saṃjñā anye saṃskārāḥ anyat vijñānam anyā māyā/ subhūtir āha/
15107 no bhagavān// [ity agradharmagatavikalpasaṃprayoge prathamaḥ skandhaprajñaptivikalpaḥ//]
15108 bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte/ anyā māyā anyac cakṣuḥ/
15109 anyā māyā anyac chrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyo 'nyā māyā anyan
15110 manaḥ anyā māyā anyad rūpaṃ anyā māyā anyaḥ śabdo gandho rasaḥ spraṣṭavyam/
15111 anyā māyā anye dharmāḥ/ subhūtir āha/ no bhagavan// [iti tatraiva dvitīya āyatana-
15112 prajñaptivikalpaḥ//]
15113 bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte anyā māyā anyac cakṣu-
15114 rvijñānaṃ {{anyā māyā anyac chrotravijñānaṃ anyā māyā anyad ghrāṇavijñānaṃ anyā māyā anyaj jihvāvijñānaṃ anyā māyā anyat kāyavijñānaṃ anyā māyā anyad manovijñānaṃ anyā māyā anyac cakṣūrūpacajṣurvijñānaṃ anyā māyā anyac chrotraśabdaśrotravijñānaṃ anyā māyā anyad ghrāṇagandhaghrāṇavijñānaṃ anyā māyā anyaj jihvārasajihvāvijñānaṃ anyā māyā anyat kāyaspraṣṭavyakāyavijñānaṃ}} anyā māyā anyat manodharmamanovijñānam
15115 anyā māyā anyaḥ cakṣuḥsaṃsparśaḥ {anyā māyā anyaḥ śrotrasaṃsparśaḥ anyā māyā anyo ghrāṇasaṃsparśaḥ anyā māyā anyo jihvāsaṃsparśaḥ anyā māyā anyaḥ kāyasaṃsparśaḥ} anyā māyā
15116 anyo manaḥsaṃsparśaḥ/ subhūtir āha/ no bhagavan/ bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte/ anyā māyā
15117 anyac chrotraghrāṇajihvākāyamanaḥsaṃsparśapratyayavedanād utpadyate vedayitaṃ sukhaṃ vā dukhaṃ
15118 vā aduḥkhāsukhaṃ vā/ subhūtir āha/ no bhagavan/
15119 bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte/ anyā māyā anyaḥ pṛthivīdhātur anyā māyā anyo 'bdhātur
15120 {{anyā māyā anyaḥ tejodhātur anyā māyā anyo vāyudhātur anyā māyā anya ākāśadhātur anyā māyā}} anyo vijñānadhātuḥ/ subhūtir āha no bhagavan anyaḥ
15121 pṛthivīdhātur anyā māyā/ pṛthivīdhātur eva māyā māyaiva pṛthivīdhātuḥ/
15201 {{no bhagavan anyo abdhātur anyā māyā/ abdhātur eva māyā māyaivābdhātuḥ/ no bhagavan anyaḥ tejodhātur anyā māyā/ tejodhātur eva māyā māyaiva tejodhātuḥ/ no bhagavan anyo vāyudhātur anyā māyā/ vāyudhātur eva māyā māyaiva vāyudhātuḥ/ no bhagavan anya ākāśadhātur anyā māyā/ ākāśadhātur eva māyā māyaivākāśadhātuḥ/}} no bhagavann anyo vijñānadhātur anyā māyā/ vijñānadhātur eva
15202 māyā māyaiva vijñānadhātuḥ// [iti tatraiva tṛtīyo dhātuprajñaptivikalpaḥ//]

15203 {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ anyā māyā anyaḥ pratītyasamutpādaḥ/ {subhūtir āha}/ no bhagavann anyā
15204 avidyā anyā māyā/ avidyaiva māyā māyaivāvidyā/ {{no bhagavann anye saṃskārā anyā māyā/ saṃskārā eva māyā māyaiva saṃskārāḥ/ no bhagavann anyad vijñānam anyā māyā/ vijñānam eva māyā māyaiva vijñānaṃ/ no bhagavann anyad nāmarūpam anyā māyā/ nāmarūpam eva māyā māyaiva nāmarūpaṃ/ no bhagavann anyāni ṣaḍāyatanāny anyā māyā/ ṣaḍāyatanāny eva māyā māyaiva ṣaḍāyatanāni/ no bhagavann anyaḥ sparśo anyā māyā/ sparśa eva māyā māyaiva sparśo/ no bhagavann anyā vedanānyā māyā/ vedanaiva māyā māyaiva vedanā/ no bhagavann anyā tṛṣṇānyā māyā/ tṛṣṇaiva māyā māyaiva tṛṣṇā/ no bhagavann anyad upādānam anyā māyā/ upādānam eva māyā māyaiva upādānaṃ/ no bhagavann anyo bhavo anyā māyā/ bhava eva māyā māyaiva bhavo/ no bhagavann anyā jātir anyā māyā/ jātir eva māyā māyaiva jātiḥ}} no
15205 bhagavann anyaj jarāmaraṇam anyā māyā/ jarāmaraṇam eva māyā māyaiva jarāmaraṇam//
15206 [iti tatraiva caturthaḥ pratītyasamutpādaprajñaptivikalpaḥ/]
15207 {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ anyā māyā anye saptatriṃśadbodhipakṣā dharmāḥ/ {subhūtir āha/
15208 no bhagavan}// [iti tatraiva pañcamo vyavadānaprajñaptivikalpaḥ//]
15209 {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ anyā māyā anyā śūnyatā/ anyā māyā anyat nimittam anyā
15210 māyā anyat praṇihitam/ {subhūtir āha/ no bhagavan}// [iti tatraiva ṣaṣṭho darśanamārgaprajñaptivikalpaḥ//]
15211 {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ anyā māyā anyā dhyānārūpyasamāpattayaḥ/ {subhūtir āha/ no bhagavan}//
15212 [iti tatraiva saptamo bhāvanāmārgaprajñaptivikalpaḥ//]
15213 {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ anyā māyā anyā sarvaśūnyatā/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/ [iti
15214 tatraivāṣṭamo viśeṣamārgaprajñaptivikalpaḥ/]
15215 {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ anyā māyā anyāni daśabalāni/ anyā māyā
15216 anye 'ṣṭādaśāveṇikābuddhadharmāḥ/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/
15217 {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ anyā māyā anyo bodhiḥ/ {subhūtir āha}/ no bhagavan anyā
15218 māyā anyad rūpaṃ rūpam eva bhagavan māyā māyaiva bhagavan rūpam
15219 {{no bhagavan anyā māyā anyā vedanā vedanaiva bhagavan māyā māyaiva bhagavan vedanā no bhagavan anyā māyā anyā saṃjñā saṃjñaiva bhagavan māyā māyaiva bhagavan saṃjñā no bhagavan anyā māyā anye saṃskārāḥ saṃskārā eva bhagavan māyā māyaiva bhagavan saṃskārā}} no bhagavan anyā māyā anyad vijñānaṃ vijñānam eva bhagavan māyā
15220 māyaiva bhagavan vijñānam/
15221 na bahgavan anyac cakṣur anyā māyā na bhagavan anyad rūpam anyā māyā
15222 {{na bhagavan anyat śrotram anyā māyā na bhagavan anyaḥ śabdo anyā māyā na bhagavan anyad ghrāṇam anyā māyā na bhagavan anyo gandho 'nyā māyā na bhagavan anyā jihvā anyā māyā na bhagavan anyo raso 'nyā māyā na bhagavan anyaḥ kāyo anyā māyā na bhagavan anyat spraṣṭavyam anyā māyā na bhagavan anyad mano 'nyā māyā na bhagavan anyo dharmo 'nyā māyā na bhagavan anyac chrotravijñānam anyā māyā na bhagavan anyac chrotravijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyad ghrāṇavijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyaj jihvāvijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyat kāyavijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyad manovijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyac cakṣūrūpacajṣurvijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyac chrotraśabdaśrotravijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyad ghrāṇagandhaghrāṇavijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyaj jihvārasajihvāvijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyat kāyaspraṣṭavyakāyavijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyat manodharmamanovijñānam anyā māyā na bhagavan anyaḥ cakṣuḥsaṃsparśo 'nyā māyā na bhagavan anyaḥ śrotrasaṃsparśo 'nyā māyā na bhagavan anyo ghrāṇasaṃsparśo 'nyā māyā na bhagavan anyo jihvāsaṃsparśo 'nyā māyā na bhagavan anyaḥ kāyasaṃsparśo 'nyā māyā na bhagavan anyo manaḥsaṃsparśo 'nyā māyā/ na bhagavan anyac chrotraghrāṇajihvākāyamanaḥsaṃsparśapratyayavedanād utpadyate vedayitaṃ sukhaṃ vā dukhaṃ vā}} aduḥkhaṃ vā asukhaṃ vā/
15223 na bhagavan anyā māyā anye bodhipakṣā dharmāḥ/ bodhipakṣā dharmā eva
15224 bhagavan māyā/ māyaiva bhagavan bodhipakṣā dharmāḥ/ na bhagavan
15301 anyā māyā anye 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ/ aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā
15302 eva bhagavan māyā māyaiva bhagavann aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ/ na bhagavan anyā
15303 māyā anyo bodhiḥ bodhir eva māyā māyaiva bhagavan bodhiḥ/
15304 {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ api nu māyāyā utpādo vā nirodho vā/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/ {bhagavān āha/
15305 tat kiṃ manyase subhūte}/ māyāyāḥ saṃkleśo vā vyavadānaṃ vā/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/ {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ yasya notpādo
15306 na nirodho na saṃkleśo na vyavadānaṃ sa prajñāpāramitāyāṃ śikṣate dhyāna-
15307 pāramitayāṃ {{śikṣate vīryapāramitāyāṃ śikṣate kṣāntipāramitāyāṃ śikṣate śīlapāramitāyāṃ śikṣate}} dānapāramitāyāṃ śikṣate/ apramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣu
15308 śikṣate saptatriṃśadbodhipakṣeṣu dharmeṣu abhijñādaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇika-
15309 buddhadharmeṣu śikṣate/ sarvajñatāyāṃ niryāsyati yāvat sarvākārajñatām anu-
15310 prāpsyati/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/
15311 {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte/} atraiṣā saṃjñā samajñā prajñaptir vyavahāro bodhisattva iti pañca-
15312 sūpādānaskandheṣu/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/ {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ saṃjñā samajñā prajñaptir vyavahāramātreṇa
15313 pañcānām upādānaskandhānām utpādo vā nirodho vā saṃkleśo vā vyavadānaṃ vā
15314 upalabhyate/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/ {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ yasya na saṃjñā na samajñā na prajñaptir na
15315 vyavahāro na nāma na nāmaprajñaptir na kāyo na kāyakarma na vāk na vākkarma na
15316 mano na manaḥkarma notpādo na nirodho na saṃkleśo na vyavadānam api na sa
15317 prajñāpāramitāyāṃ śikṣitvā sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/ {bhagavān āha}/
15318 evaṃ khalu subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣitvā sarvākārajñatāyāṃ

15319 niryāsyati anupalambhayogena/ {subhūtir āha}/ evaṃ bhagavan {bodhisattvena} mahāsattvena prajñāpāra-
15320 mitāyāṃ śikṣamāṇena māyāpuruṣeṇaiva śikṣitavyaṃ bhagavaty anuttarāyāṃ samyak-
15321 saṃbodhau/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavan sa eva māyāpuruṣo veditavyaḥ/
15322 yad uta pañcopādānaskandhāḥ/ {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ api tv ime pañcopādānaskandhāḥ
15323 prajñāpāramitāyāṃ śikṣitvā sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/ tat
15401 kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavann abhāvasvabhāvāḥ pañcopādānaskandhāḥ/ evaṃ svapnopamāḥ
15402 pañcaskandhāḥ svapnaś cābhāvasvabhāvo nopalabhyate tathaiva pañcaskandhā abhāva-
15403 svabhāvatayā nopalabhyante/ {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ pratiśrutkopamāḥ pañcaskandhāḥ pratibhāso-
15404 pamāḥ nirmitakopamāḥ pratibimbopamāḥ pañcaskandhāḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣitvā
15405 sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi
15406 bhagavann abhāvasvabhāvo pratiśrutka eva pratibhāso nirmitakaṃ pratibimbas tathaiva
15407 pañcaskandhā abhāvasvabhāvatayā nopalabhyante/ tathā hi bhagavan māyopamaṃ rūpaṃ
15408 māyopamā vedanā {{māyopamā saṃjñā māyopamāḥ saṃskārā māyopamaṃ}} vijñānaṃ/ yac ca vijñānaṃ tat ṣaḍindriyaṃ te pañcaskandhās te
15409 ca adhyātmaśūnyatayā nopalabhyante/ bahirdhāśūnyatayā {nopalabhyante}/ adhyātma-
15410 bahirdhāśūnyatayā {nopalabhyante}/ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatayā {nopalabhyante}/ saced evaṃ bahgavan
15411 bhāṣyamāṇo yo {bodhisattvo} mahāsattvo nāvalīyate na saṃlīyate na vipratisārī bhavati
15412 notrasyati na santrasyati na santrāsam āpadyate, veditavyam ayam bhagavan niryāsyati
15413 sarvajñatāyāṃ sarvākārajñatām anuprāpsyati// [iti tatraiva navamo'śaiksamārgaprajñapti-
15414 vikalpaḥ//] [iti dvitīyo grāhakavikalpaḥ//]
15415 atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat/ mā khalu bhagavan
15416 navayānasaṃprasthito {bodhisattvo} mahāsattva imaṃ nirdeśaṃ śrutvā avalīyate saṃlīyate
15417 vipratisārī bhavet/ uttrasyet santrasyet santrāsam āpadyeta/ bhagavān āha/
15418 sacet subhūte navayānasaṃprasthito {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran anupāya-
15419 kuśalo bhaven na ca kalyāṇamitrahastagato bhavet uttrasyet saṃtrasyet santrāsam āpadyeta/
15420 subhūtir āha/ katamad bhagavan {bodhisattvasya} mahāsattvasya prajñāpāramitāyāñ carata
15421 upāyakauśalyaṃ yatra caran {bodhisattvo} mahāsattvo {nottrasyati na santrasyati na santrāsam āpadyate}/
15422 bhagavān āha/ iha subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena
15423 rūpam anityam iti pratyavekṣate na copalabhate/ vedanāṃ {sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānityeti pratyavekṣate na copalabhate}/ saṃjñāṃ {sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānityeti pratyavekṣate na copalabhate}/ saṃskārān
15501 {sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānityā iti pratyavekṣate na copalabhate}/ vijñānaṃ {sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānityeti pratyavekṣate na copalabhate}/ idaṃ subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carata
15502 upāyakauśalyaṃ veditavyam/
15503 punar aparaṃ subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena
15504 rūpaṃ duḥkham iti pratyavekṣate na copalabhate
15505 {{vedanāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena duḥkheti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃjñāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena duḥkheti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃskārān sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena duḥkhā iti pratyavekṣate na copalabhate/ vijñānaṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena duḥkham iti pratyavekṣate na copalabhate/ idaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carata upāyakauśalyaṃ veditavyam/ punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena rūpaṃ śūnyam iti pratyavekṣate na copalabhate vedanāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena śūnyeti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃjñāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena śūnyeti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃskārān sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena śūnyā iti pratyavekṣate na copalabhate/ vijñānaṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena śūnyam iti pratyavekṣate na copalabhate/ idaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carata upāyakauśalyaṃ veditavyam/ punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena rūpam anātmeti pratyavekṣate na copalabhate vedanāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānātmeti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃjñāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānātmeti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃskārān sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānātmā iti pratyavekṣate na copalabhate/ vijñānaṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānātmam iti pratyavekṣate na copalabhate/ idaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carata upāyakauśalyaṃ veditavyam/ punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena rūpaṃ śāntam iti pratyavekṣate na copalabhate vedanāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena śānteti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃjñāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena śānteti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃskārān sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena śāntā iti pratyavekṣate na copalabhate/ vijñānaṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena śāntam iti pratyavekṣate na copalabhate/ idaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carata upāyakauśalyaṃ veditavyam/}}

15506 {{punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena rūpaṃ viviktam iti pratyavekṣate na copalabhate vedanāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena vivikteti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃjñāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena vivikteti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃskārān sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena viviktā iti pratyavekṣate na copalabhate/ vijñānaṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena viviktam iti pratyavekṣate na copalabhate/ idaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carata upāyakauśalyaṃ veditavyam/ punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena rūpam animittam iti pratyavekṣate na copalabhate vedanāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānimitteti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃjñāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānimitteti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃskārān sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānimittā iti pratyavekṣate na copalabhate/ vijñānaṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānimittam iti pratyavekṣate na copalabhate/ idaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carata upāyakauśalyaṃ veditavyam/ punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena rūpam apraṇihitam iti pratyavekṣate na copalabhate vedanāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenāpraṇihiteti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃjñāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenāpraṇihiteti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃskārān sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenāpraṇihitā iti pratyavekṣate na copalabhate/ vijñānaṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenāpraṇihitam iti pratyavekṣate na copalabhate/ idaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carata}} upāyakauśalyaṃ veditavyam/
15507 punar aparaṃ subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran sarvākārajñatāprati-
15508 saṃyuktair manasikārair yāṃ dharmadeśanāṅ karoty anupalambhayogena iyaṃ {bodhisattvasya} mahāsattvasya
15509 dānapāramitā/ teṣām eva sarvākārajñatāpratisaṃyuktānāṃ manasikārāṇām a-
15510 parāmarṣaṇatā {iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya} śīla{pāramitā}/ {yā teṣām eva sarvākārajñatāpratisaṃyuktānāṃ manasikārāṇām} kṣamaṇārocanapratyavekṣaṇatā {iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya}
15511 kṣānti{pāramitā}/ {yā teṣām eva sarvākārajñatāpratisaṃyuktānāṃ manasikārāṇām} anutsṛṣṭir {iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya} vīrya{pāramitā}/ {yā teṣām eva sarvākārajñatāpratisaṃyuktānāṃ manasikārāṇām} ca śrāvakapratyeka-
15512 buddhapratisaṃyuktānāṃ manasikārāṇām anavakāśadānatā anyeṣām api vākuśalānāṃ

15513 dharmāṇām {iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya} dhyāna{pāramitā}/ evaṃ hi subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitā-
15514 yāñ caran {nottrasyati na santrasyati na santrāsam āpadyate}/
15515 punar aparaṃ subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann evaṃ pratyavekṣate na rūpa-
15516 śūnyatayā rūpaṃ śūnyaṃ, rūpam eva śūnyatā, śūnyataiva rūpam/ na vedanāśūnyatayā
15517 vedanā śūnyā, vedanaiva śūnyatā, śūnyataiva vedanā,
15518 {{na saṃjñāśūnyatayā saṃjñā sūnyā, saṃjñaiva śūnyatā, śūnyataiva saṃjñā/ na saṃskāraśūnyatayā saṃskārāḥ śūnyāḥ, saṃskārā eva śūnyatā, śūnyataiva saṃskārāḥ/ na vijñānaśūnyatayā vijñānaṃ śūnyam, vijñānam eva śūnyatā, śūnyataiva vijñānam/ na cakṣuḥśūnyatayā cakṣuḥ śūnyam, cakṣur eva śūnyatā, śūnyataiva cakṣuḥ/ na śrotraśūnyatayā śrotraṃ śūnyam, śrotram eva śūnyatā, śūnyataiva śrotram/ na ghrāṇaśūnyatayā ghrāṇaṃ śūnyam, ghrāṇam eva śūnyatā, śūnyataiva ghrāṇam/ na jihvāśūnyatayā jihvā śūnyā, jihvaiva śūnyatā, śūnyataiva jihvā/ na kāyaśūnyatayā kāyaḥ śūnyaḥ, kāya eva śūnyatā, śūnyataiva kāyaḥ/ na manaḥśūnyatayā manaḥ śūnyam, mana eva śūnyatā, śūnyataiva manaḥ/ na rūpaśūnyatayā rūpaṃ śūnyam, rūpam eva śūnyatā, śūnyataiva rūpam/ na śabdaśūnyatayā śabdaḥ śūnyaḥ, śabda eva śūnyatā, śūnyataiva śabdaḥ/ na gandhaśūnyatayā gandho śūnyaḥ, gandha eva śūnyatā, śūnyataiva gandhaḥ/ na rasaśūnyatayā rasaḥ śūnyaḥ, rasa eva śūnyatā, śūnyataiva rasaḥ/ na spraṣṭavyaśūnyatayā spraṣṭavyaṃ śūnyam, spraṣṭavyam eva śūnyatā, śūnyataiva spraṣṭavyam/ na dharmaśūnyatayā dharmaḥ śūnyaḥ, dharma eva śūnyatā, śūnyataiva dharmaḥ/ na cakṣurvijñānaśūnyatayā cakṣurvijñānaṃ śūnyam, cakṣurvijñānam eva śūnyatā, śūnyataiva cakṣurvijñānam/ na śrotravijñānaśūnyatayā śrotravijñānaṃ śūnyam, śrotravijñānam eva śūnyatā, śūnyataiva śrotravijñānam/ na ghrāṇavijñānaśūnyatayā ghrāṇavijñānaṃ śūnyam, ghrāṇavijñānam eva śūnyatā, śūnyataiva ghrāṇavijñānam/ na jihvāvijñānaśūnyatayā jihvāvijñānaṃ śūnyam, jihvāvijñānam eva śūnyatā, śūnyataiva jihvāvijñānam/ na kāyavijñānaśūnyatayā kāyavijñānaṃ śūnyam, kāyavijñānam eva śūnyatā, śūnyataiva kāyavijñānam/ na manovijñānaśūnyatayā manovijñānaṃ śūnyam, manovijñānam eva śūnyatā, śūnyataiva manovijñānam/ na cakṣuḥsaṃsparśaśūnyatayā cakṣuḥsaṃsparśaḥ śūnyaḥ, cakṣuḥsaṃsparśa eva śūnyatā, śūnyataiva cakṣuḥsaṃsparśaḥ/ na śrotrasaṃsparśaśūnyatayā śrotrasaṃsparśaḥ śūnyaḥ, śrotrasaṃsparśa eva śūnyatā, śūnyataiva śrotrasaṃsparśaḥ/ na ghrāṇasaṃsparśaśūnyatayā ghrāṇasaṃsparśaḥ śūnyaḥ, ghrāṇasaṃsparśa eva śūnyatā, śūnyataiva ghrāṇasaṃsparśaḥ/ na jihvāsaṃsparśaśūnyatayā jihvāsaṃsparśaḥ śūnyaḥ, jihvāsaṃsparśa eva śūnyatā, śūnyataiva jihvāsaṃsparśaḥ/ na kāyasaṃsparśaśūnyatayā kāyasaṃsparśaḥ śūnyaḥ, kāyasaṃsparśa eva śūnyatā, śūnyataiva kāyasaṃsparśaḥ/ na manaḥsaṃsparśaśūnyatayā manaḥsaṃsparśaḥ śūnyaḥ, manaḥsaṃsparśa eva śūnyatā, śūnyataiva manaḥsaṃsparśaḥ/ na cakṣuḥpratyayavedayitaśūnyatayā cakṣuḥpratyayavedayitaṃ śūnyam, cakṣuḥpratyayavedayitam eva śūnyatā, śūnyataiva cakṣuḥpratyayavedayitam/ na śrotrapratyayavedayitaśūnyatayā śrotrapratyayavedayitaṃ śūnyam, śrotrapratyayavedayitam eva śūnyatā, śūnyataiva śrotrapratyayavedayitam/ na ghrāṇapratyayavedayitaśūnyatayā ghrāṇapratyayavedayitaṃ śūnyam, ghrāṇapratyayavedayitam eva śūnyatā, śūnyataiva ghrāṇapratyayavedayitam/ na jihvāpratyayavedayitaśūnyatayā jihvāpratyayavedayitaṃ śūnyam, jihvāpratyayavedayitam eva śūnyatā, śūnyataiva jihvāpratyayavedayitam/ na kāyapratyayavedayitaśūnyatayā kāyapratyayavedayitaṃ śūnyam, kāyapratyayavedayitam eva śūnyatā, śūnyataiva kāyapratyayavedayitam/ na manaḥpratyayavedayitaśūnyatayā manaḥpratyayavedayitaṃ śūnyam, manaḥpratyayavedayitam eva śūnyatā, śūnyataiva manaḥpratyayavedayitam/ na smṛtyupasthānaśūnyatayā smṛtyupasthānāni śūnyāni, smṛtyupasthānāny eva śūnyatā, śūnyataiva smṛtyupasthānāni/}}
15519 evaṃ samyakprahāṇarddhi-
15520 pādendriyabalabodhyaṅgāni/ na mārgaśūnyatayā mārgaḥ śūnyo, mārga eva śūnyatā,
15521 śūnyataiva mārgaḥ/ na balavaiśāradyāveṇikabuddhadharmaśūnyatayā buddhadharmāḥ śūnyāḥ,
15522 buddhadharmā eva śūnyatā śūnyataiva buddhadharmāḥ/ iyaṃ subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya
15601 prajñāpāramitā, evaṃ hi subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran {nottrasyati na santrasyati na santrāsam āpadyate}
15602 / [ity upāyakauśalyaṃ prathamaḥ saparigrahaḥ/]
15603 subhūtir āha/ katamāni bhagavan {bodhisattvasya} mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi
15604 yaiḥ parigṛhīta imaṃ prajñāpāramitānirdeśaṃ śrutvā {nottrasyati na santrasyati na santrāsam āpadyate}
15605 bhagavān āha/ iha subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya kalyāṇamitrāni yāny asya
15606 rūpam anityam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśala-
15607 mūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayanti anyatra sarvākārajñatāyāḥ/
15608 vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānam anityam iti {{dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra}}
15609 sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi yāṇy asya
15610 rūpaṃ duḥkham iti dharmaṃ deśayanti/ rūpam anātmeti śāntam iti viviktam iti
15611 śūnyam iti animittam iti apraṇihitam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambha{{yogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra}}
15612 sarvākārajñatāyāḥ/ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ yāny asya
15613 vijñānaṃ duḥkham iti {{dharmaṃ deśayanti/ vijñānam anātmeti śāntam iti viviktam iti śūnyam iti animittam iti apraṇihitam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra}} sarvākārajñatāyāḥ/ amūni
15614 subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi/ punar aparaṃ subhūte {bodhisattvasya} mahā-
15615 sattvasya kalyāṇamitrāni yāny asya cakṣur anityam iti dharmaṃ deśayanti

15616 {{tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyo mana anityam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi yāṇy asya cakṣur duḥkham iti dharmaṃ deśayanti/ cakṣur anātmeti śāntam iti viviktam iti śūnyam iti animittam iti apraṇihitam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyo mano duḥkham iti dharmaṃ deśayanti/ mana anātmeti śāntam iti viviktam iti śūnyam iti animittam iti apraṇihitam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi/ punar aparaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāni yāny asya cakṣurvijñānam anityam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ śrotravijñānaṃ ghrāṇavijñānaṃ jihvāvijñānaṃ kāyavijñānaṃ manovijñānam anityam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi yāṇy asya cakṣurvijñānaṃ duḥkham iti dharmaṃ deśayanti/ cakṣurvijñānam anātmeti śāntam iti viviktam iti śūnyam iti animittam iti apraṇihitam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ śrotravijñānaṃ ghrāṇavijñānaṃ jihvāvijñānaṃ kāyavijñānaṃ manovijñānaṃ duḥkham iti dharmaṃ deśayanti/ manovijñānam anātmeti śāntam iti viviktam iti śūnyam iti animittam iti apraṇihitam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi/}}
15617 {{punar aparaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāni yāny asya cakṣuḥsaṃsparśo 'nitya iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ śrotrasaṃsparśo ghrāṇasaṃsparśo jihvāsaṃsparśo kāyavijñānasaṃsparśo manaḥsaṃsparśo 'nitya iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi yāṇy asya cakṣuḥsaṃsparśo duḥkha iti dharmaṃ deśayanti/ cakṣuḥsaṃsparśo anātmeti śānta iti vivikta iti śūnya iti animitta iti apraṇihita iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ śrotrasaṃsparśo ghrāṇasaṃsparśo jihvāsaṃsparśo kāyasaṃsparśo manaḥsaṃsparśo duḥkha iti dharmaṃ deśayanti/ manaḥsaṃsparśo 'nātmeti śānta iti vivikta iti śūnya iti animitta iti apraṇihita iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi/ punar aparaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāni yāny asya cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitam anityam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ śrotrasaṃsparśapratyayavedayitaṃ ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitaṃ jihvāsaṃsparśapratyayavedayitaṃ kāyasaṃsparśapratyayavedayitaṃ manaḥsaṃsparśapratyayavedayitam anityam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi yāṇy asya cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitaṃ duḥkham iti dharmaṃ deśayanti/ cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitam anātmeti śāntam iti viviktam iti śūnyam iti animittam iti apraṇihitam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ śrotrasaṃsparśapratyayavedayitaṃ ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitaṃ jihvāsaṃsparśapratyayavedayitaṃ kāyasaṃsparśapratyayavedayitaṃ manaḥsaṃsparśapratyayavedayitaṃ duḥkham iti dharmaṃ deśayanti/ manaḥsaṃsparśapratyayavedayitam anātmeti śāntam iti viviktam iti śūnyam iti animittam iti apraṇihitam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi/ punar aparaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāni yāny asya smṛtyupasthānāny anityāny iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi yāṇy asya smṛtyupasthānāni duḥkhāny iti dharmaṃ deśayanti/ smṛtyupasthānāny anātmāny iti śāntāny iti viviktāny iti śūnyāny iti animittāny iti apraṇihitāny iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi/ punar aparaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāni yāny asya samyakprahāṇāny anityāny iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi yāṇy asya samyakprahāṇāni duḥkhāny iti dharmaṃ deśayanti/ samyakprahāṇāny anātmāny iti śāntāny iti viviktāny iti śūnyāny iti animittāny iti apraṇihitāny iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra}}

15618 sarvākārajñatāyāḥ/ evaṃ samyakprahāṇāni ṛddhipādā indriyāni balāni
15619 bodhyaṅgāni āryāṣṭāṅgamārgo 'nitya iti {{dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/}}
15620 evam apramāṇadhyānārūpyasamāpattayo 'bhijñā anityā {{iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/}}
15621 evaṃ vaiśāradyāni pratisaṃvido daśa tathāgatabalāni aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā
15622 apy anityā iti dharmaṃ deśayanti duḥkhā {{iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/}} imāni
15623 subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi yaiḥ parigṛhīta imaṃ prajñāpāramitā-
15624 nirdeśaṃ śrutvā {nottrasyati na santrasyati na santrāsam āpadyate}
15701 subhūtir āha/ kathaṃ bhagavan {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyām anupāyakuśalo
15702 bhaviṣyati pāpamitrahastagataś ca bhaviṣyati/ ya imaṃ prajñāpāramitānirdeśaṃ śrutvā
15703 uttrasiṣyati saṃtrasiṣyati santrāsam āpatsyate/
15704 bhagavān āha/ iha subhūte {bodhisattvo} mahāsattvo 'pagatasarvākārajñatāpratiyuktaiḥ
15705 manasikāraiḥ prajñāpāramitāṃ bhāvayati upalabhate/ tathā ca prajñāpāramitayā
15706 manyate/

15707 {{dhyānapāramitāṃ bhāvayati upalabhate/ tathā ca dhyānapāramitayā manyate/ vīryapāramitāṃ bhāvayati upalabhate/ tathā ca vīryapāramitayā manyate/ kṣāntipāramitāṃ bhāvayati upalabhate/ tathā ca kṣāntipāramitayā manyate/ śīlapāramitāṃ bhāvayati upalabhate/ tathā ca śīlapāramitayā manyate/}}
15708 punar aparaṃ subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran {apagatasarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārai} rūpam adhyātma-
15709 śūnyam iti manasikaroti/ rūpaṃ bahirdhā{śūnyam iti manasikaroti} yāvad rūpam abhāvasvabhāva{śūnyam iti manasikaroti}
15710 {{vedanādhyātmaśūnyeti manasikaroti/ vedanā bahirdhāśūnyeti manasikaroti yāvad vedanābhāvasvabhāvaśūnyeti manasikaroti/ saṃjñādhyātmaśūnyeti manasikaroti/ saṃjñā bahirdhāśūnyeti manasikaroti yāvad saṃjñābhāvasvabhāvaśūnyeti manasikaroti/ saṃskārā adhyātmaśūnyā iti manasikaroti/ saṃskārā bahirdhāśūnyā iti manasikaroti yāvad saṃskārā abhāvasvabhāvaśūnyā iti manasikaroti/ vijñānam adhyātmaśūnyam iti manasikaroti/ vijñānaṃ bahirdhāśūnyam iti manasikaroti yāvad vijñānam abhāvasvabhāvaśūnyam iti manasikaroti}}/ {apagatasarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikāraiḥ} tāṃ cādhyātmaśūnyatāṃ bahirdhāśūnyatāṃ
15711 adhyātmabahirdhāśūnyatāṃ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatām upalabhate tābhiś ca śūnyatābhi-
15712 r manyate upalambhayogena/ cakṣur adhyātma{śūnyam iti manasikaroti} bahirdhā{śūnyam iti manasikaroti} adhyātmabahirdhā{śūnyam iti manasikaroti}
15713 yāvad abhāvasvabhāvasvabhāva{śūnyam iti manasikaroti}/ tāś ca śūnyatā upalabhate tathā ca manyate upalambhayogena/
15714 evaṃ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyo mano 'dhyātma{śūnyam iti manasikaroti/}
15715 {{śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyo mano bahirdhāśūnyam iti manasikaroti/ yāvat śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyo mano 'bhāvasvabhāvaśūnyam iti manasikaroti/ rūpam adhyātmaśūnyam iti manasikaroti bahirdhāśūnyam iti manasikaroti adhyātmabahirdhāśūnyam iti manasikaroti yāvad abhāvasvabhāvasvabhāvaśūnyam iti manasikaroti/ tāś ca śūnyatā upalabhate tathā ca manyate upalambhayogena/ evaṃ śabdo gandho rasaḥ spraṣṭavyaṃ dharmo 'dhyātmaśūnya iti manasikaroti/ śabdo gandho rasaḥ spraṣṭavyaṃ dharmo bahirdhāśūnya iti manasikaroti/ yāvat śabdo gandho rasaḥ spraṣṭavyaṃ dharmo 'bhāvasvabhāvaśūnyam iti manasikaroti/ cakṣurvijñānam adhyātmaśūnyam iti manasikaroti bahirdhāśūnyam iti manasikaroti adhyātmabahirdhāśūnyam iti manasikaroti yāvad abhāvasvabhāvasvabhāvaśūnyam iti manasikaroti/ tāś ca śūnyatā upalabhate tathā ca manyate upalambhayogena/ evaṃ śrotravijñānaṃ ghrāṇavijñānaṃ jihvāvijñānaṃ kāyavijñānaṃ manovijñānam adhyātmaśūnyam iti manasikaroti/ śrotravijñānaṃ ghrāṇavijñānaṃ jihvāvijñānaṃ kāyavijñānaṃ manovijñānaṃ bahirdhāśūnyam iti manasikaroti/ yāvat śrotravijñānaṃ ghrāṇavijñānaṃ jihvāvijñānaṃ kāyavijñānaṃ manovijñānaṃ abhāvasvabhāvaśūnyam iti manasikaroti/ cakṣuḥsaṃsparśo 'dhyātmaśūnya iti manasikaroti bahirdhāśūnya iti manasikaroti adhyātmabahirdhāśūnya iti manasikaroti yāvad abhāvasvabhāvasvabhāvaśūnya iti manasikaroti/ tāś ca śūnyatā upalabhate tathā ca manyate upalambhayogena/ evaṃ śrotrasaṃsparśo ghrāṇasaṃsparśo jihvāsaṃsparśaḥ kāyasaṃsparśo manaḥsaṃsparśo 'dhyātmaśūnya iti manasikaroti/ śrotrasaṃsparśo ghrāṇasaṃsparśo jihvāsaṃsparśaḥ kāyasaṃsparśo manaḥsaṃsparśo bahirdhāśūnya iti manasikaroti/ yāvat śrotrasaṃsparśo ghrāṇasaṃsparśo jihvāsaṃsparśaḥ kāyasaṃsparśo manaḥsaṃsparśo 'bhāvasvabhāvaśūnyam iti manasikaroti/ cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitam adhyātmaśūnyam iti manasikaroti bahirdhāśūnyam iti manasikaroti adhyātmabahirdhāśūnyam iti manasikaroti yāvad abhāvasvabhāvasvabhāvaśūnyam iti manasikaroti/ tāś ca śūnyatā upalabhate tathā ca manyate upalambhayogena/ evaṃ śrotrasaṃsparśapratyayavedayitaṃ ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitaṃ jihvāsaṃsparśapratyayavedayitaṃ kāyasaṃsparśapratyayavedayitaṃ manaḥsaṃsparśapratyayavedayitam adhyātmaśūnyam iti manasikaroti/ śrotrasaṃsparśapratyayavedayitaṃ ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitaṃ jihvāsaṃsparśapratyayavedayitaṃ kāyasaṃsparśapratyayavedayitaṃ manaḥsaṃsparśapratyayavedayitam bahirdhāśūnyam iti manasikaroti/ yāvat śrotrasaṃsparśapratyayavedayitaṃ ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitaṃ jihvāsaṃsparśapratyayavedayitaṃ kāyasaṃsparśapratyayavedayitaṃ manaḥsaṃsparśapratyayavedayitam abhāvasvabhāvaśūnyam iti manasikaroti/}}
15716 evam avidyāyāṃ yāvaj jarāmaraṇam adhyātma{śūnyam iti manasikaroti} {{jarāmaraṇaṃ bahirdhāśūnyam iti manasikaroti yāvad jarāmaraṇam abhāvasvabhāvaśūnyam iti manasikaroti}}
15717 punar aparaṃ {subhūti} {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran {apagatasarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikāraiḥ} smṛtyupasthānāni
15718 bhāvayati tāni ca smṛtyupasthānāni upalabhate taiś ca manyate upalambhayogena/
15719 evaṃ samyakprahāṇāni {{ṛddhipādān indriyāṇi balāni bodhyaṅgāni mārgān pratisaṃvidaś vaiśāradyāni abhijñāḥ tathāgatabalāni}} buddhadharmān bhāvayati/ tāṃñ ca buddhadharmān upalabhate
15720 taiś ca manyate upalambhayogena/ evaṃ khalu subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ
15721 carann anupāyakuśala imaṃ prajñāpāramitānirdeśaṃ śrutvā uttrasyati {santrasyati santrāsam āpadyate}
15722 subhūtir āha/ kathaṃ bhagavan {bodhisattvo} mahāsattvaḥ pāpamitraparigṛhīto bhavati/
15801 yena pāpamitraparigrahaṇenemaṃ prajñāpāramitānirdeśaṃ śrutvā uttrasyati {santrasyati santrāsam āpadyate}
15802 bhagavān āha/ iha subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya prajñāpāramitāyā vivecayati
15803 dhyānapāramitāyā {{vivecayati vīryapāramitāyā vivecayati kṣāntipāramitāyā vivecayati śīlapāramitāyā vivecayati}} dānapāramitāyā vivecayati/ nātra śikṣitavyam iti
15804 naitat tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena bhāṣitam iti kavikṛtāny etāni
15805 kāvyāni naitāni śrotavyāni nodgrahītavyāni na paryavāptavyāni na
15806 dhārayitavyāni na vācayitavyāni na manasikartavyāni nāpi parasyā-
15807 deśayitavyāni/ idaṃ {subhūte bodhisattvasya mahāsattsya pāpamitraṃ veditavyam/}
15808 punar aparaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya pāpamitraṃ yo 'sya na mārakarmā-
15809 ṇy upadiśati/ na māradoṣān ācaṣṭa iti hi māraḥ pāpīyān buddhaveṣeṇa vivecayati

15810 {bodhisattvaṃ} mahāsattvam upasaṃkramyaivaṃ bravīti/ kiṃ te kulaputra prajñāpāramitayā bhāvitayā
15811 {{kiṃ te dhyānapāramitayā bhāvitayā/ kiṃ te vīryapāramitayā bhāvitayā/ kiṃ te kṣāntipāramitayā bhāvitayā/ kiṃ te śīlapāramitayā bhāvitayā/}} kiṃ te dānapāramitayā bhāvitayā/ idaṃ {subhūte bodhisattvasya mahāsattsya pāpamitraṃ veditavyam/}
15812 punar aparaṃ subhūte māraḥ pāpīyān buddhaveṣeṇa śrāvakabhūmipratisaṃyuktāni sūtrāṇi geyaṃ
15813 vyākaraṇaṃ gāthodānaṃ nidānam itivṛttakaṃ jātakāni vaipulyam adbhutadharmāvadānopadeśa-
15814 m upadekṣyati prakāśayiṣyati vibhajiṣyati uttānīkariṣyati saṃprakāśayiṣyati/
15815 imāny evaṃrūpāṇi mārakarmāṇi cākhyātāni nāvabodhayati/ idam api {subhūte bodhisattvasya mahāsattsya pāpamitraṃ veditavyam/}
15816 {punar aparaṃ} {subhūte} {māraḥ pāpīyān} {bodhisattvam} mahāsattvam upasaṃkrāmyaivaṃ vakṣyati/ na te kulaputra kiṃcid bo-
15817 dhicittaṃ nāpi tvam avinivartanīyo nāpi tvaṃ śakṣyasy anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhi-
15818 saṃboddhum/ ya imāny evaṃrūpāṇi mārakarmāṇy ākhyātāni nāvabodhayati/ idam api
15819 {subhūte bodhisattvasya mahāsattsya pāpamitraṃ veditavyam/}
15820 {punar aparaṃ} {subhūte} {māraḥ pāpīyān} {bodhisattvasya} mahāsattvasya buddhaveṣeṇopasaṃkramyaivaṃ vakṣyati cakṣuḥ kula-
15901 putra śūnyam ātmanā cātmīyena ca/ evaṃ śrotraṃ {{śūnyam ātmanā cātmīyena ca ghrāṇaṃ śūnyam ātmanā cātmīyena ca jihvā śūnyātmanā cātmīyena ca kāyaḥ śūnya ātmanā cātmīyena ca}} manaḥ śūnyam ātmanā cātmī-
15902 yena ca {{rūpaṃ śūnyam ātmanā cātmīyena ca śabdaḥ śūnya ātmanā cātmīyena ca gandhaḥ śūnya ātmanā cātmīyena ca rasaḥ śūnya ātmanā cātmīyena ca spraṣṭavyaṃ śūnyam ātmanā cātmīyena ca dharmaḥ śūnya ātmanā cātmīyena ca cakṣurvijñānaṃ śūnyam ātmanā cātmīyena ca śrotravijñānaṃ śūnyam ātmanā cātmīyena ca ghrāṇavijñānaṃ śūnyam ātmanā cātmīyena ca jihvāvijñānaṃ śūnyam ātmanā cātmīyena ca kāyavijñānaṃ śūnyam ātmanā cātmīyena ca manovijñānaṃ śūnyam ātmanā cātmīyena ca cakṣuḥsaṃsparśaḥ śūnya ātmanā cātmīyena ca śrotrasaṃsparśaḥ śūnya ātmanā cātmīyena ca ghrāṇasaṃsparśaḥ śūnya ātmanā cātmīyena ca jihvāsaṃsparśaḥ śūnya ātmanā cātmīyena ca kāyasaṃsparśaḥ śūnya ātmanā cātmīyena ca manaḥsaṃsparśaḥ śūnya ātmanā cātmīyena ca cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitaṃ śūnyam ātmanā cātmīyena ca śrotrasaṃsparśapratyayavedayitaṃ śūnyam ātmanā cātmīyena ca ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitaṃ śūnyam ātmanā cātmīyena ca jihvāsaṃsparśapratyayavedayitaṃ śūnyam ātmanā cātmīyena ca kāyasaṃsparśapratyayavedayitaṃ śūnyam ātmanā cātmīyena ca manaḥsaṃsparśapratyayavedayitaṃ śūnyam ātmanā cātmīyena ca}}
15903 {{dānapāramitā śūnyātmanā cātmīyena ca śīlapāramitā śūnyātmanā cātmīyena ca kṣāntipāramitā śūnyātmanā cātmīyena ca vīryapāramitā śūnyātmanā cātmīyena ca dhyānapāramitā śūnyātmanā cātmīyena ca prajñāpāramitā śūnyātmanā cātmīyena ca}} smṛtyupasthānāni śūnyāni ātmanā
15904 cātmīyena ca evaṃ samyakprahāṇāni ṛddhipādāḥ indriyāṇi balāni bodhya-

15905 ṅgāni mārgā yāvad āveṇikā buddhadharmāḥ śūnyā ātmanā cātmīyena ca/ kiṃ
15906 kariṣyaty anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhya ya imāny evaṃrūpāṇi mārakarmāṇi
15907 nācaṣṭe nopadiśati/ idaṃ {subhūte bodhisattvasya mahāsattsya pāpamitraṃ veditavyam/}
15908 {punar aparaṃ} {subhūte} {māraḥ pāpīyān} {bodhisattvaṃ} mahāsattvaṃ pratyekabuddhaveṣeṇopasaṃkramyaivaṃ vakṣyati/
15909 śūnyatā kulaputra pūrvadig buddhair bhagavadbhir bodhisattvaiḥ śrāvakaiś ca nātra buddho na bodhi-
15910 r na bodhisattvo na śrāvakaḥ/ evaṃ samantād daśadiśaḥ śūnyā buddhair bhagavadbhiḥ
15911 bodhisattvaiḥ śrāvakaiś ca nātra buddho na bodhir na bodhisattvo na śrāvakaḥ/ ya
15912 imāny evaṃrūpāṇi mārakarmāṇi nopadekṣyati/ imāni {subhūte bodhisattvasya mahāsattsya pāpamitrāṇi veditavyāni/}
15913 {punar aparaṃ} {subhūte} {māraḥ pāpīyān} śramaṇaveṣeṇopasaṃkramya {bodhisattvaṃ} mahāsattvaṃ sarvākārajñatā-
15914 pratisaṃyuktebhyo manasikārebhyo vivecya śrāvakapratyekabuddhapratisaṃyuktair manasikārai-
15915 r anuśāsiṣyati avavadiṣyati/ ya idam evaṃrūpaṃ mārakarma nopadekṣyati/ idaṃ
15916 {subhūte bodhisattvasya mahāsattsya pāpamitraṃ veditavyam/}
15917 {punar aparaṃ} {subhūte} {māraḥ pāpīyān} upādhyāyācāryaveṣeṇopasaṃkramya {bodhisattvaṃ} mahāsattvaṃ bodhi-
15918 sattvacaryāyā vivecayiṣyati sarvākārajñatāpratisaṃyuktebhyo manasikārebhyo vive-
15919 cayiṣyati/ smṛtyupasthāneṣu niyojayiṣyati samyakprahāṇeṣu ṛddhipādeṣu
15920 indriyeṣu baleṣu bodhyaṅgeṣu mārgeṣu niyojayiṣyati śūnyatāyām animitte apraṇihite
15921 niyojayiṣyati/ imāny evaṃrūpān dharmān sākṣatkṛtya śrāvakabhūmiṃ sākṣāt-
15922 kuruṣva, kiṃ te kariṣyaty anuttarayā samyaksaṃbodhyabhisaṃbuddhayā ya imāny evaṃ-
15923 rūpāṇi mārakarmāṇi nācaṣṭe nopadiśati/ idaṃ {subhūte bodhisattvasya mahāsattsya pāpamitraṃ veditavyam/}
16001 {punar aparaṃ} {subhūte} {māraḥ pāpīyān} mātāpitṛveṣeṇopasaṃkramya {bodhisattvaṃ} mahāsattvam evaṃ vakṣyati/
16002 ehi tvaṃ kulaputra srotaāpattiphalasākṣātkriyāyai yogam āpadyasva {sakṛdāgāmiphalasākṣātkriyāyai yogam āpadyasva, anāgāmiphalasākṣātkriyāyai yogam āpadyasva} arhattva-
16003 phalasākṣātkriyāyai yogam āpadyasva/ kiṃ te 'nuttarayā samyaksaṃbodhyābhi-
16004 saṃbuddhayā yasyāḥ kṛtaśo 'saṃkhyeyān aprameyān kalpān saṃsāre saṃsarato hasta-
16005 cchedāḥ pādacchedāś cānubhavitavyāḥ/ ya imāny evaṃrūpāṇi mārakarmāṇi
16006 nopadekṣyati nākhyāsyati/ idaṃ {subhūte bodhisattvasya mahāsattsya pāpamitraṃ veditavyam/}
16007 {punar aparaṃ} {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvasya {māraḥ pāpīyān} bhikṣuveṣeṇopasaṃkramya rūpam anitya-
16008 m iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ rūpaṃ duḥkham anātmakaṃ śāntaṃ viviktaṃ
16009 śūnyam animittam apraṇihitam iti deśayiśyati upalambhayogena/
16010 {{vedanānityeti deśayiṣyāti upalambhayogena/ vedanā duḥkhānātmakā śāntā viviktā śūnyānimittāpraṇihiteti deśayiśyati upalambhayogena/ saṃjñānityeti deśayiṣyāti upalambhayogena/ saṃjñā duḥkhānātmakā śāntā viviktā śūnyānimittāpraṇihiteti deśayiśyati upalambhayogena/ saṃskārā anityā iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ saṃskārā duḥkhā anātmakāḥ śāntā viviktāḥ śūnyā animittā apraṇihitā iti deśayiśyati upalambhayogena/ vijñānam anityam iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ vijñānaṃ duḥkham anātmakaṃ śāntaṃ viviktaṃ śūnyam animittam apraṇihitam iti deśayiśyati upalambhayogena/ cakṣur anityam iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ cakṣur duḥkham anātmakaṃ śāntaṃ viviktaṃ śūnyam animittam apraṇihitam iti deśayiśyati upalambhayogena/ śrotram anityam iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ śrotraṃ duḥkham anātmakaṃ śāntaṃ viviktaṃ śūnyam animittam apraṇihitam iti deśayiśyati upalambhayogena/ ghrāṇam anityam iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ ghrāṇaṃ duḥkham anātmakaṃ śāntaṃ viviktaṃ śūnyam animittam apraṇihitam iti deśayiśyati upalambhayogena/ jihvānityeti deśayiṣyāti upalambhayogena/ jihvā duḥkhānātmakā śāntā viviktā śūnyānimittāpraṇihiteti deśayiśyati upalambhayogena/ kāyo 'nitya iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ kāyo duḥkho 'nātmakaḥ śānta viviktaḥ śūnyo 'nimitto 'praṇihita iti deśayiśyati upalambhayogena/ mano anityam iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ mano duḥkham anātmakaṃ śāntaṃ viviktaṃ śūnyam animittam apraṇihitam iti deśayiśyati upalambhayogena/ rūpam anityam iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ rūpaṃ duḥkham anātmakaṃ śāntaṃ viviktaṃ śūnyam animittam apraṇihitam iti deśayiśyati upalambhayogena/ śabdo 'nitya iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ śabdo duḥkho 'nātmakaḥ śānta viviktaḥ śūnyo 'nimitto 'praṇihita iti deśayiśyati upalambhayogena/ gandho 'nitya iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ gandho duḥkho 'nātmakaḥ śānta viviktaḥ śūnyo 'nimitto 'praṇihita iti deśayiśyati upalambhayogena/ raso 'nitya iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ raso duḥkho 'nātmakaḥ śānta viviktaḥ śūnyo 'nimitto 'praṇihita iti deśayiśyati upalambhayogena/ spraṣṭavyam anityam iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ spraṣṭavyaṃ duḥkham anātmakaṃ śāntaṃ viviktaṃ śūnyam animittam apraṇihitam iti deśayiśyati upalambhayogena/ dharmo 'nitya iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ dharmo duḥkho 'nātmakaḥ śānta viviktaḥ śūnyo 'nimitto 'praṇihita iti deśayiśyati upalambhayogena/ cakṣurvijñānam anityam iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ cakṣurvijñānaṃ duḥkham anātmakaṃ śāntaṃ viviktaṃ śūnyam animittam apraṇihitam iti deśayiśyati upalambhayogena/ śrotravijñānam anityam iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ śrotravijñānaṃ duḥkham anātmakaṃ śāntaṃ viviktaṃ śūnyam animittam apraṇihitam iti deśayiśyati upalambhayogena/ ghrāṇavijñānam anityam iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ ghrāṇavijñānaṃ duḥkham anātmakaṃ śāntaṃ viviktaṃ śūnyam animittam apraṇihitam iti deśayiśyati upalambhayogena/ jihvāvijñānam anityam iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ jihvāvijñānaṃ duḥkham anātmakaṃ śāntaṃ viviktaṃ śūnyam animittam apraṇihitam iti deśayiśyati upalambhayogena/ kāyavijñānam anityam iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ kāyavijñānaṃ duḥkham anātmakaṃ śāntaṃ

viviktaṃ śūnyam animittam apraṇihitam iti deśayiśyati upalambhayogena/ manovijñānam anityam iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ manovijñānaṃ duḥkham anātmakaṃ śāntaṃ viviktaṃ śūnyam animittam apraṇihitam iti deśayiśyati upalambhayogena}}/ evaṃ yāvat smṛtyupasthānāny a-
16011 nityāni {{iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ smṛtyupasthānāni duḥkhāny anātmakāni śāntāni viviktāni śūnyāny animittāny apraṇihitāny iti deśayiśyati upalambhayogena}}/ evaṃ samyakprahāṇāny {{anityāny iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ smṛtyupasthānāni duḥkhāny anātmakāni śāntāni viviktāni śūnyāny animittāny apraṇihitāny iti deśayiśyati upalambhayogena/ ṛddhipādā anityā iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ saṃskārā duḥkhā anātmakāḥ śāntā viviktāḥ śūnyā animittā apraṇihitā iti deśayiśyati upalambhayogena/ indriyāṇy anityāny iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ smṛtyupasthānāni duḥkhāny anātmakāni śāntāni viviktāni śūnyāny animittāny apraṇihitāny iti deśayiśyati upalambhayogena/ balāny anityāny iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ smṛtyupasthānāni duḥkhāny anātmakāni śāntāni viviktāni śūnyāny animittāny apraṇihitāny iti deśayiśyati upalambhayogena/ bodhyaṅgāny anityāny iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ smṛtyupasthānāni duḥkhāny anātmakāni śāntāni viviktāni śūnyāny animittāny apraṇihitāny iti deśayiśyati upalambhayogena/}} mārgo '-
16012 nityo {{'nitya iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ mārgo duḥkho 'nātmakaḥ śānta viviktaḥ śūnyo 'nimitto 'praṇihita iti deśayiśyati upalambhayogena/}} yāvad buddhadharmā api anityā {{iti deśayiṣyāti upalambhayogena/ saṃskārā duḥkhā anātmakāḥ śāntā viviktāḥ śūnyā animittā apraṇihitā iti deśayiśyati upalambhayogena}}
16013 / ya imāny evaṃrūpāṇi mārakarmāṇi nopadekṣyati nākhyāsyati ida-
16014 m api {{subhūte bodhisattvasya mahāsattsya}} pāpamitraṃ veditavyaṃ viditvā ca parivarjayitavyam// [iti kalyāṇa-
16015 mitradvitīyasaṃparigrahaḥ/] [ity uktaṃ nirvedhāṅgaṃ caturvidham//]
16016 subhūtir āha/ bodhisattvo bodhisattva iti bhagavann ucyate/ bodhisattva
16017 iti bhagavan kaḥ padārthaḥ/ bhagavān āha/ apadārthaḥ subhūte bodhisattvapadārthaḥ/
16018 tat kasya hetoḥ/ na hi subhūte bodhir utpādāstitā vā nāstitā vā vidyate vopa-
16019 labhyate/ tasmād apadārthaḥ subhūte bodhisattvapadārthaḥ// [iti gotrasvarūpam/] tad
16020 yathāpi nāma subhūte ākāśe śakuneḥ padaṃ na {vidyate nopalabhyate} evam eva subhūte

16021 bodhisattvapadārtho na {vidyate nopalabhyate}/
16022 {{svapnasya padaṃ na vidyate nopalabhyate evam eva subhūte bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ māyāyāḥ padaṃ na vidyate nopalabhyate evam eva subhūte bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ marīcyāḥ padaṃ na vidyate nopalabhyate evam eva subhūte bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/}}
16023 {{pratiśrutkāyāḥ padaṃ na vidyate nopalabhyate evam eva subhūte bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ pratibhāsasya padaṃ na vidyate nopalabhyate evam eva subhūte bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ pratibimbasya padaṃ na vidyate nopalabhyate evam eva subhūte bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ gandharvanagarasya padaṃ na vidyate nopalabhyate evam eva subhūte bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ nirmitasya padaṃ na vidyate nopalabhyate evam eva subhūte bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate }}//
16101 [ity uṣmagatādhāraḥ//] {tad yathāpi nāma subhūte} bhūtakoṭyāḥ padaṃ {na vidyate nopalabhyate/ evam eva bodhisattvasya padārtho na vidyate nopalabhyate}/ {tad yathāpi nāma subhūte} tathatāyāḥ padaṃ {na vidyate nopalabhyate/ evam eva bodhisattvasya padārtho na vidyate nopalabhyate}/
16102 evam avitathatāyā ananyatathatāyā dharmatāyā dharmadhātor dharmasthititāyā dharma-
16103 niyāmatāyāḥ satyatāyāḥ padaṃ {na vidyate nopalabhyate/ evam eva bodhisattvasya padārtho na vidyate nopalabhyate}// [iti mūrdhagatādhāraḥ//]
16104 {tad yathāpi nāma subhūte} māyāpuruṣasya rūpasya padaṃ na {vidyate nopalabhyate}/ evam eva subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya
16105 prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na {vidyate nopalabhyate}/ evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ/
16106 {tad yathāpi nāma subhūte} māyāpuruṣasya vijñānasya padaṃ na {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/}
16107 {{tad yathāpi nāma subhūte māyāpuruṣasya cakṣuṣaḥ padaṃ na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ evaṃ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyaḥ/ tad yathāpi nāma subhūte māyāpuruṣasya manasaḥ padaṃ na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ tad yathāpi nāma subhūte māyāpuruṣasya rūpasya padaṃ na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ evaṃ śabdo gandho rasaḥ spraṣṭavyaṃ/ tad yathāpi nāma subhūte māyāpuruṣasya dharmasya padaṃ na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ tad yathāpi nāma subhūte māyāpuruṣasya cakṣurvijñānasya padaṃ na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ evaṃ śrotravijñānaṃ ghrāṇavijñānaṃ jihvvijñānaṃ kāyavijñānam/ tad yathāpi nāma subhūte māyāpuruṣasya manovijñānasya padaṃ na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}}// [iti
16108 kṣāntigatādhāraḥ//]
16109 {tad yathāpi nāma subhūte} māyāpuruṣasya adhyātmaśūnyatāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na
16110 {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/} {{tad yathāpi nāma subhūte māyāpuruṣasya bahirdhāśūnyatāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}}/ adhyātmabahirdhāśūnyatā-
16111 yāṃ carato bodhisattvapadārtho na {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}/ yāvad vistareṇa/ {tad yathāpi nāma subhūte}
16112 māyāpuruṣasya abhāvasvabhāvaśūnyatāyāṃ carato {{bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/}} {tad yathāpi nāma subhūte} māyā-
16113 puruṣasya pāramitāsu smṛtyupasthān{{eṣu samyakprahāṇeṣu ṛddhipādeṣu indriyeṣu baleṣu bodhyaṅgeṣu mārgeṣu pratisaṃvitsu vaiśāradyeṣu abhijñāsu tathāgatabaleṣu}} buddhadharmeṣu skandheṣu dhātuṣu āyata-
16114 neṣu pratītyasamutpādeṣu dhyānārūpyasamāpattyabhijñāsu carato bodhisattvapadārtho
16115 na {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}// [ity agradharmagatādhāraḥ//]
16116 {tad yathāpi nāma subhūte} tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya rūpapadārtho na {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}
16117

16201 {{evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ/ tad yathāpi nāma subhūte tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya vijñānapadārtho na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ tad yathāpi nāma subhūte tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya cakṣuḥpadārtho na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ evaṃ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyaḥ/ tad yathāpi nāma subhūte tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya manaḥpadārtho na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ tad yathāpi nāma subhūte tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya rūpapadārtho na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ evaṃ śabdo gandho rasaḥ spraṣṭavyaṃ/ tad yathāpi nāma subhūte tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya dharmapadārtho na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ tad yathāpi nāma subhūte tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya cakṣurvijñānapadārtho na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ evaṃ śrotravijñānaṃ ghrāṇavijñānaṃ jihvvijñānaṃ kāyavijñānam/ tad yathāpi nāma subhūte tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya manovijñānapadārtho na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}}/ {tad yathāpi nāma subhūte} tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya
16202 adhyātmaśūnyatāyāṃ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na
16203 {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}/ {tad yathāpi nāma subhūte} tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya sarvabodhipakṣadharma-
16204 balavaiśāradyāveṇikabuddhadharme carato bodhisattvapadārtho na {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}/ {tad yathāpi nāma subhūte}
16205 asaṃskṛtadhātau saṃskṛtadhtupadaṃ na {vidyate nopalabhyate}/ saṃskṛtadhātau asaṃskṛtadhātupadaṃ na
16206 {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}// [iti darśanamārgādhāraḥ//]
16207 {tad yathāpi nāma subhūte} anutpādapadārtho na {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}/ {tad yathāpi nāma subhūte} anirodhānabhisaṃskārā-
16208 prādurbhāvānupalambhāsaṃkleśapadārtho na {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}/ {tad yathāpi nāma subhūte} avyavadāna-
16209 padārtho na {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}/ tat kasya hetoḥ/ rūpasya subhūte utpāda-
16210 padārtho na {vidyate nopalabhyate/} {{vedanāyāḥ subhūte utpādapadārtho na vidyate nopalabhyate/ saṃjñāyāḥ subhūte utpādapadārtho na vidyate nopalabhyate/ saṃskārāṇāṃ subhūte utpādapadārtho na vidyate nopalabhyate/ vijñānasya subhūte utpādapadārtho na vidyate nopalabhyate}}/ tat kasya hetoḥ/
16211 rūpasya subhūte nirodhābhisaṃskāraprādurbhāvopalambhasaṃkleśa{padārtho na vidyate nopalabhyate}/
16212 {{vedanāyāḥ subhūte nirodhābhisaṃskāraprādurbhāvopalambhasaṃkleśapadārtho na vidyate nopalabhyate/ saṃjñāyāḥ subhūte nirodhābhisaṃskāraprādurbhāvopalambhasaṃkleśapadārtho na vidyate nopalabhyate/ saṃskārāṇāṃ subhūte nirodhābhisaṃskāraprādurbhāvopalambhasaṃkleśapadārtho na vidyate nopalabhyate/ vijñānasya subhūte nirodhābhisaṃskāraprādurbhāvopalambhasaṃkleśapadārtho na vidyate nopalabhyate}}/ [tat kasya hetoḥ/ rūpasya subhūte avyavadāna{padārtho na vidyate nopalabhyate}]/
16213 {{vedanāyāḥ subhūte avyavadānapadārtho na vidyate nopalabhyate/ saṃjñāyāḥ subhūte avyavadānapadārtho na vidyate nopalabhyate/ saṃskārāṇāṃ subhūte avyavadāna{padārtho na vidyate nopalabhyate/ vijñānasya subhūte avyavadānapadārtho na vidyate nopalabhyate}}/ {tad yathāpi nāma subhūte} vyastasamastānāṃ skandhānāṃ dhātū-
16214 nām āyatanānāṃ pratītyasamutpādasya utpāda{padārtho na vidyate nopalabhyate}/ yāvat skandhadhātvāyatanapratītya-
16215 samutpādeṣu vyavadāna{padārtho na vidyate nopalabhyate}/ evaṃ saptatriṃśadbodhipakṣadharmāpramāṇadhyānārūpya-
16216 samāpattyabhijñāpratisaṃviddaśabalavaiśāradyāveṇikabuddhadharmāṇām utpāda{padārtho na vidyate nopalabhyate}/ evaṃ
16217 yāvad vyavadāna{padārtho na vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}/ {tad yathāpi nāma subhūte} āveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ yāvat
16218 saṃkleśavyavadāna{padārtho na vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}/
16219 {tad yathāpi nāma subhūte} rūpasyātyantaviviktatvān nimittapadaṃ na {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/}

16301 {{vedanāyā atyantaviviktatvān nimittapadaṃ na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ saṃjñāyā atyantaviviktatvān nimittapadaṃ na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ saṃskārāṇām atyantaviviktatvān nimittapadaṃ na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate/ vijñānasyātyantaviviktatvān nimittapadaṃ na vidyate nopalabhyate/ evam eva subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}}/ {tad yathāpi nāma subhūte} vyastasamastānāṃ skandhadhātvāyatana-

16302 pratītyasamutpādānām atyantaviviktatvān nimittapadaṃ na {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}/
16303 {tad yathāpi nāma subhūte} smṛtyupasthānānām atyantaviśuddhatvān nimittapadaṃ na {vidyate nopalabhyate}/ evam eva
16304 {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}/ evaṃ samyakprahāṇa{{rddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇika}}buddhadharmāṇām atyantaviśuddhatvān nimittapadaṃ
16305 na {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}/ {tad yathāpi nāma subhūte} ātmasattvajīva{{poṣapuruṣapudgalamanujamānavakārakavedakajānaka}}paśyakānāṃ viśuddhau
16306 padaṃ na {vidyate nopalabhyate} ātmasattvajīva{{poṣapuruṣapudgalamanujamānavakārakavedakajānaka}}paśyakāsattvām upādāya/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}
16307 [iti bhāvanāmārgādhāraḥ//]
16308 {tad yathāpi nāma subhūte} ādityasyodāgacchataḥ prabhāyāḥ padaṃ na {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}// [iti
16309 pratipakṣādhāraḥ//]
16310 {tad yathāpi nāma subhūte} kalpodvāhe vartamāne sarvasaṃskāre padaṃ na {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}
16311 // [iti vipakṣaprahāṇādhāraḥ//]
16312 {tad yathāpi nāma subhūte} tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya śīle dauḥśīlyapadaṃ na {vidyate nopalabhyate}/
16313 evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}/ {tad yathāpi nāma subhūte} tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya samādhau vikṣepapadaṃ na {vidyate nopalabhyate}/
16314 tathāgataprajñāyāṃ dauṣprajñapadaṃ na {vidyate nopalabhyate}/ tathāgatavimuktāv avimuktipadaṃ na {vidyate nopalabhyate}/
16315 evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}/ {tad yathāpi nāma subhūte} tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya vimuktijñānadarśanapadaṃ na
16316 {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}// [iti pratipakṣavipakṣavikalpaprahāṇādhāraḥ//]
16317 {tad yathāpi nāma subhūte} sūryācandramasoḥ prabhāyāḥ padaṃ na {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}// [iti prajñā-
16318 karuṇādhāraḥ//]
16401 {tad yathāpi nāma subhūte} śrāvakapratyekabuddhagrahanakṣatramaṇiratnajyotiṣāṃ prabhāyāḥ padaṃ na {vidyate nopalabhyate}/
16402 evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}// [ity asādhāraṇaguṇādhāraḥ//]
16403 {tad yathāpi nāma subhūte} cāturmahārājakāyikānāṃ devānāṃ {{trayastriṃśānāṃ devānāṃ yāmānāṃ devānāṃ tuṣitānāṃ devānāṃ nirmāṇaratayānāṃ devānāṃ paranirmitavaśavartināṃ devānāṃ brahmapārṣadyānāṃ devānāṃ brahmapurohitānāṃ devānāṃ}}
16404 mahābrahmāṇāṃ devānāṃ yāvad akaniṣṭhānāṃ devānāṃ prabhāyāḥ padaṃ na {vidyate nopalabhyate}/ evam eva
16405 {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}// [iti parārthānukramādhāraḥ/]
16406 {tad yathāpi nāma subhūte} tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya prabhāyāḥ padaṃ na {vidyate nopalabhyate}/ evam eva {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvapadārtho na vidyate nopalabhyate}/
16407 tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte yayā bodhyā bodhisattvapadārthaḥ yaś ca bodhisattva-
16408 padārthaḥ sarva ete dharmā na saṃyuktā na visaṃyuktā arūpino 'nidarśanā apratighā eka-
16409 lakṣaṇā yad utālakṣaṇāḥ/ sarvadharmāṇāṃ hi subhūte {bodhisattvena} mahāsattvena asaktatāyā-
16410 m asadbhūtatāyāṃ śikṣitavyam/ akalpanatām akalpanatāṃ copādāya sarvadharmāś ca subhte
16411 {bodhisattvena} mahāsattvenāvaboddhavyāḥ// [ity anābhāse pravṛttajñānādhāraḥ//] [ity uktaḥ prati-
16412 pattyādhāraḥ//]
16413 subhūtir āha/ katame bhagavan sarvadharmāḥ/ kathaṃ bhagavan {bodhisattvena} mahāsattvena sarva-
16414 dharmāṇām asadbhūtatāyāṃ śikṣitavyam/ kathaṃ bhagavan {bodhisattvena} mahāsattvena sarvadharmā
16415 avaboddhavyāḥ/ bhagavān āha/ sarvadharmā ucyante kuśalāś cākuśalāś ca vyākṛtā-
16416 ś cāvyākṛtāś ca laukikāś ca lokottarāś ca sāsravāś cānāsravāś ca saṃskṛtāś cāsaṃskṛtāś ca
16417 sādhāraṇāś cāsādhāraṇāś ca/ ima ucyante subhūte sarvadharmā yatra {bodhisattvena} mahāsattvenā-
16501 sadbhūtatāyāṃ śikṣitavyam/ ime subhūte {bodhisattvena} mahāsattvena sarvadharmā avaboddhavyāḥ//
16502 [ity ālambanasvarūpam//]
16503 subhūtir āha/ katame bhagavan kuśalā lokikā dharmāḥ/ bhagavān āha/
16504 kuśalā laukikā dharmā ucyante, mātreyatā ptreyatā śrāmaṇyatā brahmaṇyatā
16505 kule jyeṣṭhāpacāyitā/ dānamayaṃ puṇyakriyāvastu śīlamayaṃ {puṇyakriyāvastu}/ bhāvanāmayaṃ {puṇyakriyāvastu}/
16506 vaiyāvṛtyasahagatam upāyakauśalam/ daśakuśalāḥ karmapathāḥ/ laukikā navasaṃjñā/

16507 ādhmātakasaṃjñā vipaṭumakasaṃjñā {{vipūyakasaṃjñā vilohitakasaṃjñā vinīlakasaṃjñā vikhāditakasaṃjñā vikṣiptakasaṃjñāsthisaṃjñā}} vidagdhakasaṃjñā/
16508 laukikāni catvāri dhyānāni catvāry apramāṇāni catasra ārūpyasamāpattayaḥ/
16509 laukikyaḥ pañcābhijñāḥ laukikyo daśānusmṛtayaḥ/ yad uta buddhānusmṛtiḥ
16510 dharmānusmṛtiḥ {{saṃghānusmṛtiḥ śīlānusmṛtiḥ tyāgānusmṛtir devatānusmṛtir ānāpānānusmṛtir maraṇānusmṛtir}} udvegānusmṛtiḥ kāyagatānusmṛtiḥ//
16511 [ima ucyante kuśalā laukikā dharmāḥ//]
16512 subhūtir āha/ katame bhagavan laukikā akuśalā dharmāḥ/ bhagavān āha/
16513 prāṇātipāto 'dattādānaṃ kāmamithyācāro mṛṣāvādaḥ paiśunyaṃ pāruṣyaṃ sambhinnapralā-
16514 po 'bhidhyā vyāpādo mithyādarśanaṃ daśa akuśalakarmapathāḥ krodhopanāhau
16515 mrakṣaḥ pradāśo vihiṃsā īrṣyā mātsaryaṃ māno mithyāmānaḥ// [ima ucyante
16516 laukikā akuśalā dharmāḥ//]
16601 subhūtir āha/ katame bhagavan avyākṛtā dharmāḥ/ bhagavān āha/ avyākṛtaṃ
16602 kāyakarma/ {avyākṛtaṃ} vākkarma/ {avyākṛtaṃ} manaḥkarma/ {avyākṛtāni} catvāri mahābhūāni/
16603 {avyākṛtāni} pañcendriyāni/ {avyākṛtāni} ṣaḍāyatanāni/ {avyākṛtāny} arūpyāṇi skandha-
16604 dhātvāyatanāni/ {avyākṛtāḥ} viākāḥ// [sarva ima ucyante avyākṛtā dharmāḥ/]
16605 subhūtir āha/ katame bhagavan laukikāḥ kuśalā dharmāḥ/ bhagavān āha/
16606 pañca skandhā dvādaśāyatanāni aṣṭādaśa dhātavo daśa kuśalāḥ karmapathāś catvāri
16607 dhyānāni catvāry apramāṇāni catasra ārūpyasamāpattayaḥ pañcābhijñāḥ ye cānye
16608 laukikā dharmāḥ// [ima ucyante laukikāḥ kuśaladharmāḥ//]
16609 subhūtir āha/ katame bhagavan lokottarāḥ kuśalā dharmāḥ/ bhagavān āha/
16610 catvāri smṛtyupasthānāni catvāri samyakprahāṇāni catvāra ṛddhipādāḥ
16611 pañcendriyāṇi pañcabalāni saptabodhyaṅgāni āryāṣṭhāṅgo mārgaḥ/ śūnyatā-
16612 vimokṣamukham animittavimokṣamukham apraṇihitavimokṣamukhaṃ anājñātam ājñā-
16613 syāmīndriyam ājñendriyam ājñātāvīndriyam/ savitarkaḥ savicāraḥ samādhiḥ/
16614 avitarko 'vicāraḥ samādhiḥ/ vidyā vimuktiḥ smṛtiḥ samprajanyaṃ yoniśo
16615 manaskāraḥ/ aṣṭau vimokṣāḥ katame aṣṭau rūpī rūpāṇi paśyati/ ayaṃ
16616 prathamo vimokṣaḥ/ adhyātmam arūpasaṃjñī bahirdhārūpāṇi paśyati/ ayaṃ dvitīyo
16617 vimokṣaḥ/ śūnyatāyām adhimukto bhavati/ ayaṃ tṛtīyo vimokṣaḥ/ sarvaśo
16618 rūpasaṃjñānāṃ samatikramātu pratighasaṃjñānām astaṅgamāt nānātvasaṃjñānām amanasi-
16619 kārād anantam ākāśam ity ākāśānantyāyatanam upasaṃpadya viharati/ ayaṃ caturtho
16620 vimokṣaḥ/ sarvaśa ākāśānantyāyatanasamatikramād anantaṃ vijñānam iti
16621 vijñānānantyāyatanam upasaṃpadya viharati/ ayaṃ pañcamo vimokṣaḥ/ sarvaśo
16622 vijñānānantyāyatanasamatikramāt nāsti kiñcid ity ākiñcanyāyatanam upasaṃpadya
16623 viharati/ ayaṃ ṣaṣṭho vimoṣaḥ/ sarvaśa ākiñcanyāyatanasamatikramāt naiva
16701 saṃjñānāsaṃjñāyatanam upasaṃpadya viharati/ ayaṃ saptamo vimokṣaḥ/ sarvaśo naiva
16702 saṃjñānāsaṃjñāyatanasamatikramāt saṃjñāvedayitanirodham upasaṃpadya viharati/ ayam
16703 aṣṭamo vimokṣaḥ/ ima aṣṭau vimokṣāḥ/ navānupūrvavihārasamāpattayaḥ/
16704 catvāri dhyānāni viviktaṃ kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmaiḥ savitarkaṃ
16705 savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam {upasaṃpadya viharati}/ vitarkavicārāṇāṃ
16706 vyupaśamād adhyātmaṃ samprasādāc cetasa ekotībhāvād avitarkam avicāraṃ samādhijaṃ
16707 prītisukhaṃ dvitīyaṃ dhyānam {upasaṃpadya viharati}/ prīter virāgād upekṣakaś ca viharati smṛtimān

16708 saṃprajānan sukhañ ca kāyena pratisaṃvedayati yat tad āryā ācakṣate upekṣakaḥ smṛtimāṃś ca
16709 sukhavihārīti tṛtīyaṃ dhyānam {upasaṃpadya viharati}/ sukhasya ca prahāṇād duḥkhasya ca prahāṇāt
16710 pūrvam eva saumanasyadaurmanasyayor astaṅgamād aduḥkhāsukham upekṣāsmṛtipariśuddhaṃ caturthaṃ
16711 dhyānam {upasaṃpadya viharati}/ sa sarvaśo rūpasaṃjñānāṃ samatikramāt pratighasaṃjñānām astaṅgamāt
16712 nānātvasaṃjñānām amanasikārād anantam ākāśam iti ākāśānantyāyatanam {upasaṃpadya viharati}/
16713 sa sarvaśa ākāśānantyāyatanasamatikramād anantaṃ vijñānam iti vijñānānantyāya-
16714 tanam {upasaṃpadya viharati}/ sa sarvaśo vijñānānantyāyatanasamatikramān nāsti kiñcid ity ā-
16715 kiñcanyāyatanam {upasaṃpadya viharati}/ sa sarvaśa ākiñcanyāyatanasamatikramān naiva saṃjñā-
16716 nāsaṃjñāyatanam {upasaṃpadya viharati}/ sa sarvaśo naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasamatikramāt saṃjñāvedayita-
16717 nirodham {upasaṃpadya viharati}/ etā navānupūrvavihārasamāpattayaḥ/ adhyātmaśūnyatā bahirdhāśūnyatā
16718 adhyātmabahirdhāśūnyatā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā/ daśabalāni catvāri
16801 vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvidaḥ/ aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ// [ima ucyante
16802 lokottarāḥ kuśaladharmāḥ//]
16803 subhūtir āha/ katame bhagavan sāsravā dharmāḥ/ bhagavān āha/ pañcaskandhā
16804 dvādaśāyatanāni aṣṭādaśa dhātavaś catvāri dhyānāni catvāry apramāṇāni catasra
16805 ārūpyasamāpattayaḥ/ [ima ucyante sāsravā dharmāḥ//]
16806 subhūtir āha/ katame bhagavan anāsravā dharmāḥ/ bhagavān āha/ catvāri
16807 smṛtyupasthānāni catvāri samyakprahāṇāni catvāra ṛddhipādāḥ pañcendriyāṇi
16808 pañcabalāni sapta bodhyaṅgāni āryāṣṭāṅgamārgaḥ daśaḥtathāgatabalāni catvāri
16809 vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido yāvad aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ/ [ima ucyante
16810 anāsravā dharmāḥ//]
16811 subhūtir āha/ katame bhagavan saṃskṛtā dharmāḥ/ bhagavān āha/ kāmadhātū
16812 rūpadhātur ārūpyadhātur ye 'py anye kecit traidhātukaparyāpannā dharmāḥ/ saptatriṃśad
16813 bodhipakṣādayo dharmāḥ/ [ima ucyante saṃskṛtā dharmāḥ//]
16814 subhūtir āha/ katame bhagavann asaṃskṛtā dharmāḥ/ bhagavān āha/ yeṣāṃ
16815 dharmāṇān notpādo na nirodho nānyathātvaṃ prajñāyate rāgakṣayo doṣakṣayo mohakṣayaś ca/
16816 tathatā avitathatā ananyatathatā dharmatā dharmadhātur dharmasthititā dharmaniyāmatā
16817 bhūtakoṭiḥ/ [ima ucyante asaṃskṛtā dharmāḥ//]
16818 subhūtir āha/ katame bhagavan sādhāraṇā dharmāḥ/ bhagavān āha/ catvāri
16819 dhyānāni catvāry apramāṇāni catasra ārūpyasamāpattayaḥ pañcābhijñāḥ// [ima
16820 ucyante sādhāraṇā dharmāḥ//]
16821 subhūtir āha/ katame bhagavann asādhāraṇā dharmāḥ/ bhagavān āha/ saptatriṃśad
16822 bodhipakṣadharmā daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvidaḥ trīṇi
16823 vimokṣamukhāni aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ// [ima ucyante asādhāraṇā dharmāḥ//]
16901 tatra {bodhisattvena} mahāsattvena svalakṣaṇaśūnyeṣu dharmeṣu na saktiḥ kāryā advayayogena
16902 ca sarvadharmā avaboddhavyāḥ/ avakalpanatām anavakalpanatāṃ copādāya/ [ity uktaṃ
16903 pratipattyālambanam/]
16904 subhūtir āha/ yad ucyate bhagavan bodhisattvo mahāsattva iti/ kena
16905 kāraṇena bhagavan {bodhisattvo} mahāsattva ity ucyate/ bhagavān āha/ iha subhūte mahataḥ
16906 sattvarāśer mahataḥ sattvanikāyasyāgratāṃ kārayiṣyati/ tena kāraṇena subhūte {bodhisattvo}

Original text: Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā, 1 · Edition: Nalinaksha Dutt: Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā, Calcutta 1934 (Calcutta Oriental Series, 28). = PSP1 · Data entry Kenta Suzuki Koichi Takahashi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc