Language

ENहिગુ
Scripture Library

Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā, 1 · Part 101120

20503 dīrgham āvidhyāmīti {yathābhūtaṃ prajānāti}/ hrasvam āvidhyaṃ hrasvam āvidhyāmīti {yathābhūtaṃ prajānāti}/ evam eva {subhūte}
20504 {bodhisattvo} mahāsattvaḥ smṛta āśvasan {{smṛta āśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti/ smṛtaḥ praśvasan smṛtaḥ praśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti/ dīrghaṃ vā āśvasan dīrghaṃ vā āśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti/ dīrghaṃ vā praśvasan dīrghaṃ vā praśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti/ hrasvaṃ vā āśvasan hrasvaṃ vā āśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti/ hrasvaṃ vā praśvasan hrasvaṃ vā praśvasāmīti yathābhūtaṃ prajānāti}}/
20505 evaṃ hi {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvaḥ kāye kāyānupaśyī viharati ātāpī {{saṃprajānan smṛtimān vinīyaloke 'bhidhyādaurmanasye tac cānulambhayogena/}}
20506 punar aparaṃ {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvaḥ imam eva kāyaṃ dhātuśo yathābhūtaṃ pratyavekṣate/ asty a-
20507 smin kāye pṛthivīdhātur abdhātus tejodhātur vāyudhātuḥ/ tad yathāpi nāma {subhūte}
20508 goghātako vā goghātakāntevāsī vā tīkṣṇena śastreṇa gāṃ hanyāt gāṃ hatvā
20509 catvāri phalāni kuryāt/ catvāri phalakāni kṛtvā pratyavekṣeta sthito
20510 vā niṣaṇṇaḥ/ evam eva {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ carann imam eva kāyaṃ
20511 dhātuśo yathābhūtaṃ pratyavekṣate/ asty asmin kāye pṛthivīdhātur abdhātu-
20512 s tejodhātur vāyudhātuḥ/ evaṃ hi {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann a-
20513 dhyātmaṃ kāye kāyānupaśyī viharati ātāpī {{saṃprajānan smṛtimān vinīyaloke 'bhidhyā}}daurmanasye
20514 tac cānupalambhayogena/ punar aparaṃ {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann imam eva
20515 kāyamūrdhvapādatalād adhaḥ keśamastakān nakharomatvakparyantaṃ pūrṇaṃ nānāprakārasyā-
20516 śucer yathābhūtaṃ pratyavekṣate santy asmin kāye keśaromāṇi nakhā dantās tvak carma
20517 māṃsas jāyavaḥ śoṇitam asthimajjāhṛdayaṃ vṛkkāyakṛtklomaplīhā āmamantrāṇi
20518 antraguṇā udaraṃ purīṣaṃ mūtram aśrusvedo medaḥ kheṭaḥ siṃhānakaṃ pūyaṃ lohitaṃ
20519 pittaṃ śleṣmā vasā malo mastakaluṅgam akṣigūthakaṃ karṇagūthakam ity asmin kāye
20520 yathābhūtaṃ pratyavekṣate/ tad yathāpi nāma {subhūte} karmakārasya mutoḍiḥ pūrṇo
20521 nānādhānyānāṃ śālīnāṃ vrīhīnāṃ tilānāṃ taṇḍulānāṃ mudgānāṃ māṣāṇāṃ
20522 yavānāṃ godhūmānāṃ masūrāṇāṃ sarṣapāṇām apy anyaś cakṣuṣmān puruṣo mukto
20601 pratyavekṣamāṇaḥ evaṃ jānīyād ayaṃ śāliḥ, ayaṃ vrīhī, amī tilāḥ, amī
20602 taṇḍulāḥ, amī mudgāḥ, amī māṣāḥ, amī yavāḥ, amī godhūmāḥ,
20603 amī samūrāḥ, amī sarṣapā iti/ evam eva {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattva imam eva kāyamūrdhvaṃ
20604 pādatalād adhaḥ keśamastakāt {{nakharomatvakparyantaṃ pūrṇaṃ nānāprakārasyāśucer yathābhūtaṃ pratyavekṣate santy asmin kāye keśaromāṇi nakhā dantās tvak carma māṃsas jāyavaḥ śoṇitam asthimajjāhṛdayaṃ vṛkkāyakṛtklomaplīhā āmamantrāṇi antraguṇā udaraṃ purīṣaṃ mūtram aśrusvedo medaḥ kheṭaḥ siṃhānakaṃ pūyaṃ lohitaṃ pittaṃ śleṣmā vasā malo mastakaluṅgam akṣigūthakaṃ}}
20605 karṇagūthakaṃ/ evaṃ hi {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran adhyātmaṃ kāye
20606 kāyānupaśyī viharati ātāpī {{saṃprajānan smṛtimān vinīyaloke 'bhidhyā}}daurmanasye/
20607 punar aparaṃ {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvo yadā śmaśānagataḥ paśyati nānārūpāṇi śmaśāne
20608 'paviddhāni śivapathikāyām ujjhitāni ekāhamṛtāni vā dvyahamṛtāni tryaha-
20609 mṛtāni vā caturahamṛtāni vā pañcāhamṛtāni vā ādhmātakāni vinīlakāni vā
20610 vipūyakāni vā vikhāditakāni vā vijñaptakāni vā sa imam eva kāyaṃ tatropasaṃharati/
20611 ayam api kāya evaṃ dharmā evaṃ svabhāva etāṃ dharmatām avyativṛttaḥ/ evaṃ hi {subhūte}
20612 {bodhisattvo} mahāsattvo bahirdhākāye kāyānupaśyī viharati ātāpī {{saṃprajānan smṛtimān vinīyaloke 'bhidhyā-}}
20613 daurmanasye/ punar aparaṃ {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvo yadā mṛtaśarīrāṇi paśyati śmaśāna
20614 utsṛṣṭāni ṣaḍātramṛtāni vā saptarātramṛtāni vā tāni kākair vā khādyamānāni
20615 kurarair vā gṛdhrair vā śṛgālair vā vṛkair vā śvabhir vā tadanyair vā nānāvidhaiḥ prāṇakajātaiḥ
20616 khādyamānāni sa imam eva kāyaṃ tatropasaṃharati {{ayam api kāya evaṃ dharmā evaṃ svabhāva etāṃ dharmatām avyativṛttaḥ/ evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo bahirdhākāye kāyānupaśyī viharati ātāpī saṃprajānan smṛtimān vinīyaloke 'bhidhyādaurmanasye}}/
20617 punar aparaṃ {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvo yāni tāni paśyati mṛtaśarīrāṇi śmaśāna ujjhi-
20618 tāni khāditakāni aśucīni vipūtīni durgandhīni sa imam eva kāyaṃ tatropa-
20619 saṃharati {{ayam api kāya evaṃ dharmā evaṃ svabhāva etāṃ dharmatām avyativṛttaḥ/ evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo bahirdhākāye kāyānupaśyī viharati ātāpī saṃprajānan smṛtimān vinīyaloke 'bhidhyādaurmanasye}}/ {punar aparaṃ} {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvo yadā paśyati
20620 śivapathikāyām asthisaṃkulāṃ māṃsaśoṇitamrakṣitāṃ snāyuvinibaddhāntāṃ dṛṣṭvā sa

20621 imam eva kāyaṃ tatropasaṃharati {{ayam api kāya evaṃ dharmā evaṃ svabhāva etāṃ dharmatām avyativṛttaḥ/ evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo bahirdhākāye kāyānupaśyī viharati ātāpī saṃprajānan smṛtimān vinīyaloke 'bhidhyādaurmanasye}}/ {punar aparaṃ} {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvo
20622 yāni tāni paśyati mṛtaśarīrāṇi śivapathikāyām asthisaṃkalām apagatamāṃsaśoṇita-
20701 snāyuvandhanāntāṃ dṛṣṭvā imam eva kāyaṃ {{tatropasaṃharati ayam api kāya evaṃ dharmā evaṃ svabhāva etāṃ dharmatām avyativṛttaḥ/ evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo bahirdhākāye kāyānupaśyī viharati ātāpī saṃprajānan smṛtimān vinīyaloke 'bhidhyādaurmanasye/}} {punar aparaṃ} {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvo
20702 yadā paśyati śivapathikāyām asthisaṃkalāṃ vigrahavandhanaviprayuktāṃ visaṃyuktāṃ
20703 yathāsaṃkhyāḥ pṛthivyāṃ vikṣiptāḥ sa imam eva kāyaṃ {{tatropasaṃharati ayam api kāya evaṃ dharmā evaṃ svabhāva etāṃ dharmatām avyativṛttaḥ/ evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo bahirdhākāye kāyānupaśyī viharati ātāpī saṃprajānan smṛtimān vinīyaloke 'bhidhyādaurmanasye/}} {punar aparaṃ} {subhūte} {bodhisattvo}
20704 mahāsattvo yadā paśyati śivapathikāyām astḥīni digvidiśo vikṣiptāni yad utānyena
20705 pādāsthīni {anyena} jaṃghāsthīni {anyena} urvasthīni {anyena} śroṇīkaṭāhāsthīni {anyena}
20706 pṛṣṭhavaṃśāsthīni {anyena} pārśvakāsthīni {anyena} grīvāsthīni {anyena} vāhvasthīni {anyena}
20707 śiraḥkapālāsthīni sa imam eva kāyaṃ {{tatropasaṃharati ayam api kāya evaṃ dharmā evaṃ svabhāva etāṃ dharmatām avyativṛttaḥ/ evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo bahirdhākāye kāyānupaśyī viharati ātāpī saṃprajānan smṛtimān vinīyaloke 'bhidhyādaurmanasye/}} {punar aparaṃ} {subhūte} {bodhisattvo}
20708 mahāsattvo yadā paśyati śivapathikāyām asthīni anekavārṣikāṇi aneka-
20709 varṣaśatāni vātātapaparītāni śvetāni śaṅkhasannibhāni sa imam eva kāyaṃ {{tatropasaṃharati ayam api kāya evaṃ dharmā evaṃ svabhāva etāṃ dharmatām avyativṛttaḥ/ evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo bahirdhākāye kāyānupaśyī viharati ātāpī saṃprajānan smṛtimān vinīyaloke 'bhidhyādaurmanasye/}}
20710 {punar aparaṃ} {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvo yadā paśyati śivapathikāyām asthīni
20711 tirovārṣikāṇi nīlāni kapotavarṇāni pūtīni cūrṇakajātāni pṛthivyāṃ pāṃśunā
20712 samasamībhūtāni sa imam eva kāyaṃ {{tatropasaṃharati ayam api kāya evaṃ dharmā evaṃ svabhāva etāṃ dharmatām avyativṛttaḥ/ evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo bahirdhākāye kāyānupaśyī viharati ātāpī saṃprajānan smṛtimān vinīyaloke 'bhidhyādaurmanasye/}} evaṃ vedanāyāṃ citte dharme
20713 dharmānupaśyī viharati ātāpī saṃprajānan smṛtimān vinīyaloke abhidhyā-
20714 daurmanasye tac cānupalambhayogena/ idaṃ {subhūte} {bodhisattvasya} mahāsattvasya mahāyānam/
20715 {punar aparaṃ} {subhūte} {bodhisattvasya} mahāsattvasya mahāyānam/ yad uta catvāri samyakprahāṇāni/
20716 katamāni catvāri/ iha {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvo 'nutpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ
20717 dharmāṇām anutpādāya chandaṃ janayati vyāyacchate vīryam ārabhate cittaṃ pratigṛhṇāti
20718 samyakpraṇidadhāti utpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇāya chandaṃ
20719 {janayati vyāyacchate cittaṃ pratigṛhṇāti samyakpraṇidadhāti}/ anutpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇām utpādāya chandaṃ {janayati vyāyacchate cittaṃ pratigṛhṇāti samyakpraṇidadhāti}/ utpannānāṃ
20720 kuśalānāṃ dharmāṇāṃ syitaye bhūyo bhavāya asaṃpramoṣāya aparihāṇāya chandaṃ
20721 {janayati vyāyacchate cittaṃ pratigṛhṇāti samyakpraṇidadhāti}/ tac cānupalambhayogena/ idam api {subhūte} {bodhisattvasya} mahāsattvasya mahāyānam/
20722 {punar aparaṃ} {subhūte} {bodhisattvasya} mahāsattvasya mahāyānam yad uta catvāra ṛddhipādāḥ/
20723 katame catvāraḥ/ iha {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvaś chandasamādhiprahāṇaṃ saṃskārasamanvāgata-
20724 m ṛddhipādaṃ bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśritaṃ nirodhaniśritaṃ vyavasarge
20725 parigatam evaṃ vīryasamādhiś cittasamādhir mīmāṃsāsamādhiprahāṇasaṃskāra{{samanvāgatam ṛddhipādaṃ bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśritaṃ nirodhaniśritaṃ vyavasarge}}
20801 parigatam tac cānupalambhayogena/ idam api {subhūte} {bodhisattvasya} mahā-
20802 sattvasya mahāyānam/
20803 {punar aparam} {subhūte} {bodhisattvasya} mahāsattvasya mahāyānaṃ yad uta pañcendriyāṇi/ katamāni
20804 pañca/ śraddhendriyaṃ vīryendriyaṃ smṛtīndriyaṃ samādhīndriyaṃ prajñendriyam/ tac cā-
20805 nupalambhayogena/ idam api {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam}/ punar {aparam subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ}/ yad uta pañcabalāni/ kata-
20806 māni pañca/ śraddhābalaṃ vīryabalaṃ smṛtibalaṃ samādhibalaṃ prajñābalam tac cānupalambha-
20807 yogena/ idam api {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam/}
20808 punar {aparam subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ} yad uta saptabodhyaṅgāni/ katamāni sapta/ smṛti{saṃbodhyaṅgaṃ}
20809 dharmapravicaya{saṃbodhyaṅgaṃ} vīrya{saṃbodhyaṅgaṃ} prīti{saṃbodhyaṅgaṃ} prasrabdhi{saṃbodhyaṅgaṃ} samādhi{saṃbodhyaṅgaṃ} upekṣā{saṃbodhyaṅgaṃ}/ tatra katamat
20810 smṛti{saṃbodhyaṅgaṃ} yāvad upekṣā{saṃbodhyaṅgaṃ}/ iha {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran
20811 smṛti{saṃbodhyaṅgaṃ} yāvad upekṣā{saṃbodhyaṅgaṃ} bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśritaṃ nirodhaniśritaṃ
20812 vyavasargaparigatam tac cānupalambhayogena/ idam api {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam/}
20813 punar {aparam subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ} yad uta āryāṣṭāṅgamārgaḥ/ katama āryāṣṭāṅgo mārgaḥ/ yad uta

20814 samyagdṛṣṭiḥ {samyak}saṃkalpaḥ {samyak}karmāntaḥ {samyag}ājīvaḥ {samyag}vyāyāmaḥ {samyak-}
20815 smṛtiḥ {samyak}samādhiḥ/ tac cānupalambhayogena/ idam api {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam}/
20816 punar {aparam subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ}/ yad uta trayaḥ samādhayaḥ/ katame trayaḥ samādhayaḥ śūnyatā-
20817 nimittāpraṇihitaḥ/ tatra katamaḥ śūnyatāsamādhiḥ/ svalakṣaṇena śūnyān
20818 sarvadharmān pratyavekṣamāṇasya yā cittasya sthitiḥ śūnyatāvimokṣamukham ayam ucyate
20819 śūnyatāsamādhiḥ/ animittān sarvadharmān
20820 {{pratyavekṣamāṇasya yā cittasya sthitiḥ animittavimokṣamukham ayam ucyate animittasamādhiḥ}}/ apraṇihitān sarvadharmān pratyavekṣamāṇasya yā cittasya
20821 {{sthitiḥ apraṇihitavimokṣamukham ayam ucyate apraṇihitasamādhiḥ}}/ imāni trīṇi vimokṣamukhāni/
20822 trayaḥ samādhayaḥ/ idam api {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam}/ eteṣu triṣu vimokṣamukheṣu śikṣitavyam/
20823 punar {aparam subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ}/ yad uta duḥkhajñānaṃ samudayajñānaṃ nirodhajñānaṃ mārgajñānaṃ
20824 kṣayajñānam anutpādajñānaṃ dharmajñānaṃ anvayajñānaṃ saṃvṛttijñānaṃ parijayajñānaṃ
20901 yathārutajñānaṃ/ tatra katamad duḥkhajñānaṃ/ yad duḥkhasyānutpādajñānam idaṃ duḥkha-
20902 jñānaṃ/ {tatra katamat} samudaya{jñānaṃ}/ yat samudayasya prahāṇajñānaṃ/ {tatra katamad} nirodha{jñānaṃ}/ yad duḥkha-
20903 nirodhajñānaṃ/ {tatra katamad} mārga{jñānaṃ}/ yan nirodhasākṣātkaraṇajñānaṃ/ {tatra katamat} kṣaya{jñānaṃ}/ yad rāgadoṣa-
20904 mohakṣayajñānaṃ/ {tatra katamad} anutpda{jñānaṃ}/ yad anutpāde anutpādajñānaṃ/ {tatra katamad} dharma{jñānaṃ}/ yat
20905 pañcānāṃ skandhānāṃ dharmopacchedajñānaṃ/ {tatra katamad} anvaya{jñānaṃ}/ cakṣur anityaṃ śrotraṃ ghrāṇaṃ
20906 jihvā kāyo mano 'nityaṃ/ evaṃ yāvad vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītya-
20907 samutpādeṣu ca jñānaṃ/ {tatra katamat} saṃvṛtti{jñānaṃ}/ yat parasattvānāṃ parapudgalānāṃ cetasaiva
20908 cetaso jñānaṃ/ {tatra katamat} parijaya{jñānaṃ}/ yat pratipatparijayajñānaṃ/ {tatra katamad} yathāruta{jñānaṃ}/ yat tat
20909 tathāgatasya sarvākārajñatājñānaṃ tac cānupalambhayogena/ idam api {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam}
20910 punar {aparam subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ}/ yad idaṃ trīṇīndriyāni/ katamāni trīṇi/ anājñātam ā-
20911 jñāsyāmīndriyam ājñendriyam ājñātāvīndriyaṃ/ {tatra katamat} anājñātam ājñāsyāmī-
20912 ndriyaṃ/ yac chaikṣāṇāṃ pudgalānām anabhisamitānām anavabhāsaṃ yad avinayaṃ
20913 śraddhendriyaṃ vīryendriyaṃ smṛtīndriyaṃ samādhīndriyaṃ prajñendriyam idam ucyate anā-
20914 jñātam ājñāsyāmīndriyaṃ/ {tatra katamad} ājñendriyaṃ/ yac chaikṣāṇāṃ pudgalānām ājñātavatāṃ
20915 śraddhendriyaṃ {{vīryendriyaṃ smṛtīndriyaṃ samādhīndriyaṃ}} prajñendriyam idam ucyate ājñendriyaṃ/ {tatra katamad} ājñātāvīndriyaṃ
20916 yad utāśaikṣāṇāṃ pudgalānām arhatāṃ pratyekabuddhānāṃ bodhisattvānāṃ tathāgatānām arhatāṃ
20917 samyaksaṃbuddhānāṃ śraddhendriyaṃ {{vīryendriyaṃ smṛtīndriyaṃ samādhīndriyaṃ}} prajñendriyam idam ucyate ājñātāvīndriyaṃ/
20918 idam api {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam} anupalambhayogena/
20919 punar {aparam subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ}/ yad uta savitarkaḥ savicāraḥ samādhir avitarko 'vicāramātraḥ
20920 samādhiḥ/ {tatra katamaḥ} savitrkaḥ savicāraḥ samādhiḥ/ iha {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvo viviktaṃ
20921 kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmaiḥ savitarkasavicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ
20922 dhyānam upasampadya viharati/ ayam ucyate savitarkaḥ savicāraḥ samādhiḥ/ {tatra}
21001 katamo 'vitarko 'vicāramātraḥ samādhiḥ/ yaḥ prathamasya dhyānasya dvitīyasya dhyāna-
21002 syāntariko 'yam ucyate avitarko 'vicāramātraḥ samādhiḥ/ tatra katamo 'vitarko
21003 'vicāraḥ samādhir yad dvitīyaṃ dhyānaṃ vistareṇa kartavyaṃ yāvan naiva saṃjñānāsaṃ-
21004 jñāyatanasamāpattir ayam ucyate 'vitarko 'vicāraḥ samādhiḥ/ idam api {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam} anu-
21005 palambhayogena/
21006 punar {aparam subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ}/ yad uta daśānusmṛtayaḥ/ katamā daśa/ yad uta buddhānusmṛtir dharmānu{smṛtir}
21007 aṃghānu{smṛtiḥ} śīlānu{smṛtiḥ} tyāgānu{smṛtir} devatānu{smṛtir} ūrdhvagānu{smṛtir} maraṇānu{smṛtiḥ} kāyānu{smṛtir}

21008 ānāpānānu{smṛtiḥ}/ idam api {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam} anupalambhayogena/
21009 punar {aparam subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ} yad uta catvāri dhyānāni catvāry apramāṇāni catasra ārūpya-
21010 samāpattayo 'ṣṭau vimokṣā navānupūrvavihārasamāpattayaḥ/ idam api {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam}
21011 punar {aparam subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ}/ daśa tathāgatabalāni/ katamāni daśa/ yad uta iha {bodhisattvo}
21012 mahāsattvaḥ sthānañ ca sthānato 'sthānañ cāsthānato yathābhūtaṃ prajānāti/
21013 atītānāgatapratyutpannānāṃ ca karmaṇāṃ karmasamādānānāṃ ca sthānato hetuto
21014 vipākañ ca yathā{bhūtaṃ prajānāti}/ nānādhātukaṃ yathā{bhūtaṃ prajānāti}/ parasattvānāṃ parapudgalānāṃ nānādhi-
21015 muktikatāṃ yathā{bhūtaṃ prajānāti}/ parasattvānāṃ parapudgalānām indriyaparāparajñānatāṃ yathā{bhūtaṃ prajānāti}/
21016 sarvatragāminīṃ pratipadaṃ yathā{bhūtaṃ prajānāti}/ parasattvānāṃ parapudgalānāṃ dhyānavimokṣa-
21017 samādhisamāpattisaṃkleśavyavadānavyutthānaṃ yathā{bhūtaṃ prajānāti}/ so 'nekavidhaṃ pūrvanivāsa-
21018 m anusmarati/ sa ca divyena cakṣuṣā sattvānāṃ cyutopapādaṃ yathā{bhūtaṃ prajānāti}/ sa āsra-
21019 vāṇāṃ kṣayād anāsravāṃ cetovimuktiṃ prajñāvimuktiṃ dṛṣṭa eva dharme svayam abhijñāya
21020 sākṣātkṛtvā upasampadya viharati kṣīnā me jātir uṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ
21021 karaṇīyaṃ nāparamithyātvam iti yathā{bhūtaṃ prajānāti}/ idam api {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam} anupalambha-
21022 yogena/
21101 punar {aparam subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ}/ yad uta catvāri vaiśāradyāni/ katamāni catvāri/ yad uta samyak-
21102 saṃbuddhasya vata me pratijānataḥ ime dharmā abhisaṃbuddhā iti atra ca me kaścic chramaṇo
21103 vā devo vā māro vā brahmā vā kaścid vā punar loke saha dharmeṇa codayed iti nimitta-
21104 m etan na samanupaśyāmi/ idam atra nimittam asamanupaśyan kṣemaprāpto 'bhayaprāpto
21105 viharāmi ārṣabhaṃ sthānaṃ prajānāmi parṣadi samyak siṃhanādaṃ nadāmi brāhmaṃ
21106 cakraṃ pravartayāmi apravartitaṃ śramaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā māreṇa vā brahmaṇā
21107 vā kenacid vā punar loke saha dharmeṇeti/ kṣīṇāśravasya vata me pratijānataḥ ime
21108 āsravā aparikṣīṇā iti naitat sthānaṃ vidyate/ atra ca me kaścic chramaṇo
21109 vā brāhmaṇo vā peyālaṃ yāvad brāhmaṃ cakraṃ pravarta{{yāmi apravartitaṃ śramaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā māreṇa vā brahmaṇā vā kenacid vā punar loke}} saha dharmeṇeti/
21110 ye khalu punar ime mayā āntarāyikā dharmā ākhyātās tān pratiṣevamāṇasya
21111 nālam antarāyāyeti naitat sthānaṃ vidyate/ atra me {kaścic chramaṇo vā brāhmaṇo vā peyālaṃ yāvat kenacid vā punar loke saha dharmeṇeti}/ yā mayā pratipadā-
21112 khyātā āryā nairyāṇikī niryāti tat karasya samyag duḥkhakṣayāya tāṃ pratipadya-
21113 māno na niryāyāt samyag duḥkhakṣayāyeti naitat sthānaṃ vidyate/ atra
21114 ca me {kaścic chramaṇo vā brāhmaṇo vā peyālaṃ yāvat kenacid vā punar loke saha dharmeṇeti/} imāni catvāri vaiśāradyāni/ idam api {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam} anupalambha-
21115 yogena/
21116 punar {aparam subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ}/ yad uta catasraḥ pratisaṃvidaḥ/ katamāś catasraḥ/ dharma{pratisaṃvid}
21117 artha{pratisaṃvid} nirukti{pratisaṃvit} pratibhāna{pratisaṃvit}/ idam api {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam} anupalambhayogena/
21118 punar {aparam subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ}/ yad utāṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ/ katame aṣṭādaśa/ yad uta
21119 yāñ ca rātriṃ subhūte tathāgato 'rhan samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhaḥ yāñ ca rātrim upādāya
21120 parinirvāsyati etasminn antare subhūte nāsti tathāgatasya skhalitaṃ nāsti 21121 cavitaṃ nāsti muṣitasmṛtitā nāsti nānātvasaṃjñā nāsty asamāhitaṃ cittaṃ nāsty a-
21201 pratisaṃkhyā copekṣā nāsti chandaparihāṇir nāsti vīrya{parihāṇir} nāsti smṛti{parihāṇir}
21202 nāsti samādhi{parihāṇir} nāsti prajñā{parihāṇir} nāsti vimukti{parihāṇiḥ}/ sarvakāyakarmajñānapūrvaṅgama-
21203 jñānānuparivartti/ sarvavākkarma{{jñānapūrvaṅgamajñānānupari}}vartti/ sarvamanaskarma-
21204 {{jñānapūrvaṅgamajñānānupari}}vartti/ atīte 'dhvany apratihatam asaṅgajñānan darśanañ ca/ anāgate
21205 'dhvany {{apratihatam asaṅgajñānan darśanañ ca}}/ pratyutpanne 'dhvany {{apratihatam asaṅgajñānan darśanañ ca}}

21206 pravarttate/ ime aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ/ idam pi {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam} anu-
21207 palambhayogena/ [iti mārgasambhāraḥ//]
21208 punar {aparam subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ}/ yad uta dhāraṇīmukhāni/ yad utākṣaranayasamatākṣaramukham akṣara-
21209 praveśaḥ/ katamo 'kṣaranayasamatā akṣaramukham akṣarapraveśaḥ/ akāro mukhaḥ sarvadharmā-
21210 ṇām ādyanutpannatvāt/ repho mukhaḥ {sarvadharmāṇāṃ} rajo 'pagatatvāt/ pakāro mukhaḥ
21211 {sarvadharmāṇāṃ} paramārthanirdeśāt/ cakāro mukhaḥ {sarvadharmāṇāṃ} cyavanopapattyanupalabdhitvāt/
21212 na{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ} nāmāpagatatvāt/ la{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ} lokottīrṇatvāt tṛṣṇā-
21213 latāhetupratyayasamudghātitvāt ca/ da{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ} dāntadamathaparicchinnatvāt/
21214 ba{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ} bandhanavimuktatvāt/ ḍa{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ} ḍamarāpagatatvāt/ sa{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ}
21215 saṅgānupalabdhitvāt/ va{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ} vākpathaghoṣasamucchinnatvāt/ ta{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ}
21216 tathatā 'calitatvāt/ ya{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ} yathāvad anutpādatvāt/ sta{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ}
21217 stambhānupalabdhitvāt/ ka{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ} kārakānupalabdhitvāt/ sa{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ}
21218 samatānupalabdhitvāt/ ma{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ} mamakārānupalabdhitvāt/ ga{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ}
21219 gaganānupalabdhitaḥ/ stha{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ} sthānānu{palabdhitaḥ}/ ja{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ} jātyanu{palabdhitaḥ}/ śva{kāro mukhaḥ}
21220 {sarvadharmāṇāṃ} śvāsānu{palabdhitaḥ}/ dha{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ} dharmadhātvanu{palabdhitaḥ}/ śa{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ} śamathānu{palabdhitaḥ}/ kha{kāro mukhaḥ}
21221 {sarvadharmāṇāṃ} khasamatānu{palabdhitaḥ}/ kṣa{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāṇāṃ} kṣayānu{palabdhitaḥ}/ ta{kāramukhāḥ} {sarvadharmāḥ} tac cānupalabdhitaḥ/
21301 jña{kāramukhāḥ} {sarvadharmāḥ} sarvajñānānu{palabdhitaḥ}/ ha{kāramukhāḥ} {sarvadharmāḥ} hetor anu{palabdhitaḥ}/ ccha{kāramukhāḥ} {sarvadharmāḥ} chaver apy anu{palabdhitaḥ}/
21302 sma{kāramukhāḥ} {sarvadharmāḥ} smaraṇānu{palabdhitaḥ}/ ddha{kāramukhāḥ} {sarvadharmā} āddhānāpagatatvāt/ sa{kāramukhāḥ} sarvadharmā
21303 utsāhānu{palabdhitaḥ}/ gha{kāramukhāḥ} {sarvadharmāḥ} ghanānu{palabdhitaḥ}/ ṭha{kāramukhāḥ} {sarvadharmāḥ} viṭhapanānu{palabdhitaḥ}/ ṇa{kāramukhāḥ} {sarvadharmāḥ} raṇa-
21304 vigatatvāt/ pha{kāramukhāḥ} {sarvadharmāḥ} phalānu{palabdhitaḥ}/ ska{kāramukhāḥ} {sarvadharmāḥ} skandhānu{palabdhitaḥ}/ ja{kāramukhāḥ} {sarvadharmāḥ}
21305 jarānu{palabdhitaḥ}/ ca{kāramukhāḥ} {sarvadharmāḥ} caraṇānu{palabdhitaḥ}/ ṭa{kāramukhāḥ} {sarvadharmāḥ} ṭhaṃkārānu{palabdhitaḥ}/ ḍha{kāro mukhaḥ} {sarvadharmāḥ}
21306 ḍaṃkārānu{palabdhitaḥ}/
21307 nāsti ata uttari akṣayavyavahāraḥ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi
21308 na kasyacin nāmāsti yena saṃvyavahriyeta yena vābhilapyeta yena nirdiśyeta yena
21309 lakṣyeta yena paśyet/ tad yathāpi nāma subhūte ākāśam/ evam eva sarvadharmā
21310 anugantavyāḥ/ ayaṃ {subhūte} dhāraṇīpraveśo 'kārādyakṣaranirdeśapraveśaḥ/ yaḥ kaścit
21311 {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvaḥ idam akārādyakṣarakauśalyapraveśaṃ jñāsyati na sa kvacid rute prati-
21312 hanyate/ sarvaṃ taṃ dharmatayā samādhayiṣyati rutajñānakauśalyañ ca pratilapsyate/
21313 yo hi kaścit {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattva imām akārādyakṣaramudrāṃ śroṣyati śrutvā cod-
21314 grahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati pareṣāṃ deśayiṣyati ramayati tayā santatyā
21315 tasya viṃśatir anuśaṃsāḥ pratikāṃkṣitavyāḥ/ katamā viṃśatiḥ/ smṛtimāṃś ca
21316 bhaviṣyati/ matimāṃś ca {bhaviṣyati}/ gatimāṃś ca {bhaviṣyati}/ dhṛtimāṃś ca {bhaviṣyati}/ hrīmāṃś ca
21317 prajñāvāṃś ca pratibhānavāṃś ca satyakuśalaś ca {bhaviṣyati}/ idaṃ dhāraṇīmukham alpakṛcchreṇa pratila-
21318 psyate na ca kathaṃkathī {bhaviṣyati}/ vimatiś cāsya na {bhaviṣyati}/ na ca ślakṣṇāṃ vācaṃ śrutvā
21319 pareṣv anunīto {bhaviṣyati}/ na ca paruṣayā vācā pratihanyate/ na connato {bhaviṣyati} nāvanataḥ/
21320 yathāsthita eva {bhaviṣyati} rutakuśalaś ca bhaviṣyati/ skandha{kuśalaś ca bhaviṣyati} dhātu{kuśalaś ca bhaviṣyati}/ āyatana{kuśalaś ca bhaviṣyati}
21321 satya{kuśalaś ca bhaviṣyati} pratītyasamutpāda{kuśalaś ca bhaviṣyati}/ hetu{kuśalaś ca bhaviṣyati} pratyaya{kuśalaś ca bhaviṣyati}/ dharma{kuśalaś ca bhaviṣyati}/ indriyaparipūrṇa-
21401 jñāna{kuśalaś ca bhaviṣyati}/ paracittajñāna{kuśalaś ca bhaviṣyati} ṛddhividhijñāna{kuśalaś ca bhaviṣyati}/ divyaśrotrajñāna{kuśalaś ca bhaviṣyati}/ pūrva-
21402 nivāsānusmṛtijñāna{kuśalaś ca bhaviṣyati}/ cyutopapattijñāna{kuśalaś ca bhaviṣyati}/ āsravakṣayajñāna{kuśalaś ca bhaviṣyati}/ sthānā-
21403 sthānanirdeśa{kuśalaś ca bhaviṣyati}/ atikramaṇa{kuśalaś ca bhaviṣyati} iryāpatha{kuśalaś ca bhaviṣyati}/ imān anuśaṃsān pratilapsyate

21404 iti/ idam api subhūte dhāraṇīmukham akṣaramukam akāramukhaṃ {bodhisattvasya} mahāsattvasya
21405 mahāyānam/ [iti dhāraṇīsambhāraḥ//]
21406 yad api tat subhūtir evam āha/ kathaṃ {bodhisattvo} mahāsattvo mahāyānasamprasthito
21407 bhavatīti/ iha subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ ṣaṭsu pāramitāsu caran bhūmer bhūmiṃ
21408 saṃkrāmati/ kathaṃ ca subhūte {bodhisattvo} mahāsattvo bhūmer bhūmiṃ saṃkrāmati yad utā-
21409 saṃkrāntyā sarvadharmāṇām/ tat kasya hetoḥ/ na hi sa kaścid dharmo ya āgacchati
21410 vā gacchati vā saṃkrāmati vā upasaṃkrāmati vā/ api tu yā dharmāṇāṃ bhūmi-
21411 s tān na manyate na cintayati bhūmiparikarma ca karoti na ca bhūmiṃ samanupaśyati/
21412 katamac ca {bodhisattvasya} mahāsattvasya bhūmiparikarma/ prathamāyāṃ bhūmau vartamānena
21413 {bodhisattvena} mahāsattvena daśabhūmiparikarmāṇi karaṇīyāni/ katamāni daśa/ adhyā-
21414 śayaparikarma anupalambhayogena/ hitavastutā{parikarma} nimittatānupalambhatām upādāya/
21415 sarvasattvasamacittatā{parikarma} sattvānupalabdhitām upādāya/ tyāga{parikarma} dāyakadeya-
21416 parigrāhakānu{palabdhitām upādāya}/ kalyāṇamitrasevā{parikarma} tair asaṃstāpanatām upādāya/ saddharma-
21417 paryeṣṭi{parikarma} sarvadharmānu{palabdhitām upādāya}/ abhīkṣṇaṃ naiṣkramya{parikarma} gṛhānu{palabdhitām upādāya}/ buddhakāyaspṛhā{parikarma}
21418 lakṣaṇānuvyañjananimittānu{palabdhitām upādāya}/ dharmavivaraṇa{parikarma} dharmabhedānu{palabdhitām upādāya}/ satyavacana{parikarma}
21419 vacanānu{palabdhitām upādāya}/ imāni {subhūte} {bodhisattvānāṃ} mahāsattvānāṃ prathamāyā bhūmer daśa parikarmāṇi yāni
21420 prathamāyāṃ bhūmau vartamānena {bodhisattvena} mahāsattvena daśa parikarmāṇi karaṇīyāni/
21501 {punar aparaṃ} {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvo dvitīyāyāṃ bhūmau vartamāno 'ṣṭau dharmān manasi-
21502 karoti teṣu ca pratipadyate/ katamān aṣṭau/ yad uta śīlaviśuddhiṃ kṛtajñatāṃ kṛta-
21503 veditāṃ kṣāntibalapratiṣṭhānaṃ prāmodyapratyanubhavatāṃ sarvasattvāparityāgitayā
21504 mahākaruṇāyā āmukhīkarma/ gurūṇāṃ śraddhayā gauravaṃ śāstṛsaṃjñāyā guruśuśrūṣāṃ
21505 pāramitās tadyogaparyeṣṭim/ imān subhūte bodhisattvena mahāsattvena dvitīyāyāṃ
21506 bhūmau vartamānenāṣṭau dharmān manasikṛtvā pratipattavyam/
21507 {punar aparaṃ} {subhūte} {bodhisattvena} mahāsattvena tṛtīyāyāṃ bhūmau vartamānena pañcasu dharmeṣu
21508 sthātavyam/ katameṣu pañcasu/ yad uta bāhuśrutye 'tṛptatāyāṃ tatra cākṣarān abhi-
21509 niveśe nirāmiṣadharmadānavivaraṇatāyāṃ tayā cāmanyanatayā buddhakṣetrapariśodhana-
21510 kuśalamūlapariṇāmanatāyāṃ tayā cāmanyanatayā amitasaṃsārāparikhedanatāyāṃ tayā
21511 cāmanyanatayā hrīrapatrāpyavyavasthāne tena cāmanyanatayā eṣu {subhūte} {bodhisattvena}
21512 mahāsatvena pañcasu dharmeṣu tṛtīyāyāṃ bhūmau vartamānena sthātavyam/
21513 {punar aparaṃ} {subhūte} {bodhisattvena} mahāsattvena caturthyāṃ bhūmau vartamānena daśasu dharmeṣu
21514 sthātavyam/ te ca na parityaktavyāḥ/ katameṣu daśasu/ yad uta araṇyavāso
21515 'lpecchatā santuṣṭhir dhūtaguṇasaṃlekhānutsarjanaṃ śikṣāyā aparityāgaḥ kāmaguṇa-
21516 vijugupsanaṃ nirvitsahagataś cittotpādaḥ sarvāstiparityāgitā anavalīnacittatā
21517 sarvavastunirapekṣatā/ ime {subhūte} daśa dharmā {bodhisattvena} mahāsattvena caturthyāṃ bhūmau vartamānena
21518 na parityaktavyā/ eṣu ca sthātavyam/
21519 {punar aparaṃ} {subhūte} {bodhisattvena} mahāsattvena pañcamyāṃ bhūmau vartamānena daśa dharmā parivarja-
21520 yitavyāḥ/ katame daśa/ yad uta gṛhiprabrajitasaṃstavaḥ parivarjayitavyaḥ/ kulamāt-
21521 saryaṃ {parivarjayitavyam}/ saṃgaṇikāsthānaṃ {parivarjayitavyam}/ ātmotkarṣaṇaṃ {parivarjayitavyam}/ parapaṃsanaṃ {parivarjayitavyam}/ daśā-
21522 kuśalāḥ karmapathāḥ {parivarjayitavyāḥ}/ adhimānastambhau {parivarjayitavyau}/ viparyāsāḥ {parivarjayitavyāḥ}/ vivikitsā
21523 {parivarjayitavyā}/ rāgadveṣamohādhivāsanāḥ {parivarjayitavyāḥ}/ ime {subhūte} daśa dharmā {bodhisattvena} mahāsattvena

21524 pañcamyāṃ bhūmau vartamānena {parivarjayitavyāḥ}/
21601 {punar aparaṃ} {subhūte} {bodhisattvena} mahāsattvena ṣaṣṭyāṃ bhūmau vartamānena ṣaḍ dharmā paripūrayitavyāḥ/
21602 katame ṣaṭ/ yad uta ṣaṭ pāramitāḥ paripūrayitavyāḥ/ apare ṣaḍ dharmāḥ parivarja-
21603 yitavyāḥ/ katame ṣaṭ/ śrāvakacittaṃ {parvarjayitavyaṃ}/ pratyekabuddhacittaṃ {parvarjayitavyaṃ}/ paritasanācittaṃ
21604 {parvarjayitavyaṃ}/ yācanakaṃ dṛṣṭvā nāvalīyate/ sarvavastūni ca tyājyāni na ca daurmanasya-
21605 cittam utpādayitavyaṃ na ca yācanakavikṣepaḥ kartavyaḥ/ ime {subhūte} ṣaḍ dharmā {bodhisattvena}
21606 mahāsattvena ṣaṣṭyāṃ bhūmau vartamānena paripūrayitavyāḥ/ apare ṣaḍ dharmāḥ
21607 parivarjayitavyāḥ/
21608 {punar aparaṃ} {subhūte} {bodhisattvasya} mahāsattvasya saptamyāṃ bhūmau vartamānasya viṃśatiḥ dharmā na
21609 bhavanti/ katame viṃśatiḥ/ yad uta ātmagrāho 'sya na bhavati sattvagrāho
21610 jīvagrāhaḥ pudgalagrāha ucchedagrāhaḥ śāśvatagrāhaḥ/ nimittasaṃjñā hetudṛṣṭiḥ
21611 skandhābhiniveśo dhātvabhiniveśaḥ/ āyatanam ṛddhis traidhātuke pratiṣṭhānaṃ traidhātu-
21612 kādhyavasānaṃ traidhātuke ālayo buddhaniśrayadṛṣṭyabhiniveśo dharma{niśrayadṛṣṭyabhiniveśaḥ} saṃgha{niśrayadṛṣṭyabhiniveśaḥ}
21613 śīla{niśrayadṛṣṭyabhiniveśaḥ} śūnyā dharmā iti vivādaḥ śūnyatāvirodhaś cāsya na bhavati/ ime {subhūte}
21614 viṃśatir dharmā {bodhisattvasya} mahāsattvasya saptamyāṃ bhūmau vartamānasya na bhavanti/ tena
21615 viṃśatir eva dharmāḥ saptamyāṃ bhūmau sthitena paripūrayitavyāḥ/ katame viṃśatiḥ/
21616 yad uta śūnyatāparipūritā nimittasākṣatkriyā apraṇihitajñānaṃ trimaṇḍalapari-
21617 śuddhiḥ kṛpākāruṇyañ ca sarvasattveṣu teṣv anavamanyanā sarvadharmasamatādarśanaṃ tatra cānabhi-
21618 niveśaḥ/ bhūtanayaprativedhas tena cāmanyanā anutpādakṣāntir anutpādajñānam ekanaya-
21619 nirdeśaḥ/ sarvadharmāṇāṃ kalpanāsamudghātaḥ/ saṃjñādṛṣṭivivarttaḥ kleśavivarttaḥ
21620 śamathanidhyaptiḥ vipaśyanākauśalyaṃ dāntacittatā sarvatrāpratihatajñānacittatā
21621 anunayasyābhumir yatrecchākṣetragamanaṃ tatra ca buddhaparṣanmaṇḍale sthitvātmabhāva-
21622 sandarśanam/ ime viṃśatir dharmā {bodhisattvena} mahāsattvena saptamyāṃ bhūmau vartamānena pari-
21623 pūrayitavyāḥ/
21701 {punar aparaṃ} {subhūte} {bodhisattvena} mahāsattvena aṣṭamyāṃ bhūmau vartamānena catvāro dharmāḥ
21702 paripūrayitavyāḥ/ katame catvāraḥ/ yad uta sarvasattvacittānupraveśo 'bhijñāvikrīḍanaṃ
21703 buddhakṣetradarśanan teṣāñ ca buddhakṣetrāṇāṃ yathādṛṣṭiniṣpādanatā buddhaparyupāsanatā buddha-
21704 kāyayathābhūtapratyavekṣaṇatā/ ime {subhūte} catvāro dharmā {bodhisattvena} mahāsattvenāṣṭamyāṃ
21705 bhūmau vartamānena paripūrayitavyāḥ/
21706 {punar aparaṃ} {subhūte} {bodhisattvena} mahāsattvenāṣṭamyāṃ bhūmau vartamānena catvāro dharmāḥ paripūra-
21707 yitavyāḥ/ katame catvāraḥ/ yad uta indriyaparāparajñānaṃ buddhakṣetrapariśodhanaṃ
21708 māyopamasya samādher abhīkṣṇaṃ samāpattir yathā ca sattvānāṃ kuśalamūlaniṣpatti-
21709 s tathā tathātmabhāvam abhinirmimīte saṃcintyabhavotpādanatā/ ime {subhūte} {bodhisattvena} mahā-
21710 sattvena aṣṭamyāṃ bhūmau vartamānena catvāro dharmāḥ paripūrayitavyāḥ/
21711 {punar aparaṃ} {subhūte} {bodhisattvena} mahāsattvena navamyāṃ bhūmau vartamānena dvādaśa dharmāḥ paripūrayi-
21712 tavyāḥ/ katame dvādaśa/ yad uta anantapraṇidhānaparigrahaḥ/ sa yathā yathā praṇi-
21713 dadhāti tathā tathāsya samṛdhyate devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragarutajñānaṃ
21714 pratibhānanirdeśajñānaṃ garbhāvakrāntisampatkuśala{sampad} jāti{sampad} gotra{sampat} pari-
21715 vāra{sampad} janma{sampad} naiṣkramya{sampad} bodhivṛkṣa{sampat} sarvaguṇaparipūraṇa{sampat}/ ime subhūte
21716 {bodhisattvena} mahāsattvena navamyāṃ bhūmau vartamānena dvādaśa dharmāḥ paripūrayitavyāḥ/

21717 daśamyāṃ punaḥ {subhūte} bodhisattvabhūmau vartamāno {bodhisattvo} mahāsattvas tathāgata eveti
21718 vaktavyaḥ/
21719 subhūtir āha/ katamad bhagavan {bodhisattvasya} mahāsattvasyādhyāśayaparikarma/ bhagavān āha/
21720 yā sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikāraiḥ sarvakuśalamūlasamudānayanatā idaṃ subhūte
21721 {bodhisattvasya} mahāsattvasyādhyāśayaparikarma/ tatra {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} hitavastutāparikarma yad {bodhisattvo} mahā-
21722 sattvaḥ sarvasattvānām arthāya mahāyānajñānaparyeṣṭim āpadyate/ idaṃ {bodhisattvasya} mahāsattvasya
21723 hitavastutāparikarma/ tatra {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} sarvasattvasamacittatāparikarma/ yat sarvākārajñatāprati-
21724 saṃyuktair manasikāraiś caturapramāṇābhinirharaṇa maitrīkaruṇāmuditopekṣaṇam idam {ucyate sarvasattvasamacittatāparikarma}/
21801 tatra {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} tyāgaparikarma/ yat sarvasattvebhyo 'vikalpitaṃ dānaṃ dadāti idam {ucyate tyāgaparikarma}/ tatra
21802 {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} kalyāṇamitrasevanāparikarma/ yāni {bodhisattvasya} mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi
21803 sarvākārajñatāyāṃ samādāpayanti teṣāṃ mitrāṇāṃ sevanā bhajanā paryupāsanā
21804 śuśrūṣā idam {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrasevanāparikarma}/ tatra {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} dharmaparyeṣṭiparikarma/ yat sarvākārajñatā-
21805 pratisaṃyuktena manasikāreṇa dharmaṃ paryeṣate na ca śrāvakapratyekabuddhabhūmau patati idaṃ
21806 {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya dharmaparyeṣṭiparikarma}/ tatra {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} abhīkṣṇaṃ naiṣkramyaparikarma/ yat sarvajātiṣv avyavakīrnno 'bhi-
21807 niṣkrāmati tathāgataśāsane pravrajati na cāsya kaścid antarāyo bhavati idaṃ
21808 {subhūte} {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya abhīkṣṇaṃ naiṣkramyaparikarma}/ tatra {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} buddhakāyaspṛhāparikarma/ yad buddhavigrahaṃ dṛṣṭvā na jātu buddha-
21809 manasikāreṇa virahito bhavati yāvat sarvākārajñatā 'nuprāpto bhavati/ idaṃ {subhūte}
21810 {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya buddhakāyaspṛhāparikarma}/ tatra {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} dharmavivaraṇaparikarma/ yad {bodhisattvo} mahāsattvaḥ sammukhībhūtasya tathā-
21811 gatasya parinirvṛtasya vā sattvānāṃ dharmaṃ deśayati ādau kalyāṇaṃ madhye
21812 kalpāṇaṃ paryavasāne kalyāṇaṃ svarthaṃ suvyañjanaṃ kevalaṃ paripūrṇaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ
21813 brahmacaryaṃ samprakāśayati yad uta sūtraṃ geyaṃ vyākaraṇam itivṛttakaṃ jātakaṃ
21814 nidānam avadānaṃ tathā vaipulyādbhutadharmopadeśāḥ/ idaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya dharmavivaraṇaparikarma}/ tatra {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} satyavacana-
21815 parikarma/ yad uta yathāvāditathākāritā idaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya satyavacanaparikarma}/ imāni {subhūte} {bodhisattvasya} mahā-
21816 sattvasya prathamāyāṃ bhūmau vartamānasya daśa parikarmāṇi/
21817 tatra subhūte katamāni {bodhisattvasya} mahāsattvasya dvitīyāyāṃ bhūmau varttamānasyāṣṭau
21818 parikarmāṇi/ iha subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya śīlapariśuddhir yad uta śrāvaka-
21819 pratyekabuddhacittānām amanasikāratā ye 'py anye dauḥśīlyakarā bodhiparipanthana-
21820 karā dharmās teṣām amanasikāraḥ/ iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya śīlapariśuddhir/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} kṛtajñatā kṛta-
21901 veditā yad {bodhisattvo} mahāsattvo bodhisattvacaryāṃ caran alpam api kṛtam āsaṃsārān
21902 na nāśayati prāg eva bahu iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya kṛtajñatā kṛtaveditā/} tatra {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} kṣāntibalapratiṣṭhānam/
21903 yat sarvasattvānām antike avyāpādāvihiṃsācittatā idaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya kṣāntibalapratiṣṭhānam/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya}
21904 prāmodyapratītyanubhavanatā/ yat sarvasattvaparipācanatā iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya prāmodyapratītyanubhavanatā/} tatra {katamo bodhisattvasya mahāsattvasya}
21905 mahākaruṇāyā āmukhībhāvaḥ/ yad {bodhisattvasya} mahāsattvasya bodhisattvacārikāṃ carata
21906 evam bhavati ekaikasya sattvasyārthāya gaṅgānadīvālukopamān kalpān niraye
21907 paceyaṃ yāvan na sa sattvo buddhajñāne pratiṣṭhāpita iti/ evam ekaikasya kṛtaśaḥ
21908 sattvasya ya utsāho yo 'parikhedo 'yam ucyate {bodhisattvasya mahāsattvasya mahākaruṇāyā āmukhībhāvaḥ/} tatra {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} śraddhāgauravam/
21909 yad {bodhisattvasya} mahāsattvasya sarvatra nihatamānatayā saśraddhatā idam ucyate {bodhisattvasya mahāsattvasya śraddhāgauravam/}
21910 tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} guruśuśrūṣāśraddhānatā/ yad gurūṇām antike śāstṛsaṃjñā iyam ucyate
21911 {bodhisattvasya mahāsattvasya guruśuśrūṣāśraddhānatā}/ tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} pāramitās tadyogaparyeṣṭiḥ/ yā ananyakarmatayā pāramitā-
21912 paryeṣaṇatā iyam ucyate {bodhisattvasya mahāsattvasya pāramitās tadyogaparyeṣṭiḥ}/ tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} bāhuśrutyatṛptatā/ yat kiñcid buddhair bhaga-

21913 vadbhir bhāṣitam iha vā lokadhātau samantād vā daśadiśi loke tat sarvam ārādhayi-
21914 ṣyāmīti yā atṛptatā iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya bāhuśrutyatṛptatā}/ tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} nirāmiṣadharmadānavivaraṇatā/ yad {bodhisattvo}
21915 mahāsattvo dharmaṃ deśayati/ sa tena dharmadānakuśalenātmano bodhim api na pratikāṃ-
21916 kṣati iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya nirāmiṣadharmadānavivaraṇatā/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} buddhakṣetrapariśodhanakuśalamūlapariṇāmanā yaiḥ kuśala-
21917 mūlair buddhakṣetraṃ pariśodhayan ātmaparacittaṃ pariśodhayati teṣāṃ kuśalamūlānāṃ
21918 yā pariṇāmanā iyam ucyate {bodhisattvasya mahāsattvasya buddhakṣetrapariśodhanakuśalamūlapariṇāmanā/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} aparimitasaṃsārāparikheditā yā
21919 kuśalamūlopastambhatā yaiḥ kuśalamūlair upastabdhaḥ sattvānāñ ca paripācayati buddhakṣetraṃ
21920 ca pariśodhayati na ca jātu khedam āpadyate yāvan na sarvadharmān sarvākārajñatāṃ ca
21921 paripūrayati iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya aparimitasaṃsārāparikheditā}/ tatra {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} hrīrapatrāpyavyavasthānam/ yā sarvaśrāvakapratyeka-
22001 buddhacittajugupsanatā idaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya hrīrapatrāpyavyavasthānam/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} araṇyavāsāparityāgitā/ yā
22002 sarvaśrāvakapratyekabodhisamatikramaṇatā iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya araṇyavāsāparityāgitā/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} alpecchatā/
22003 yad {bodhisattvo} mahāsattvo bodhim api necchati iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya alpecchatā/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} santuṣṭhiḥ/
22004 yad {bodhisattvo} mahāsattvaḥ sarvākārajñatām api na manyate iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya santuṣṭhiḥ}/ tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} dhūtaguṇa-
22005 saṃlekhānutsarjanatā/ yā gambhīreṣu dharmeṣu nidhyaptiḥ kṣāntir iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya dhūtaguṇasaṃlekhānutsarjanatā}/ tatra
22006 {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} śikṣāyā aparityāgitā/ yaḥ sarvaśiṣāṇām apracāraḥ iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya śikṣāyā aparityāgitā/} tatra
22007 {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} kāmaguṇajugupsanatā/ yaḥ kāmacittasyānutpāda iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya kāmaguṇajugupsanatā/} tatra
22008 {katamo bodhisattvasya mahāsattvasya} nirvitsahagataś cittotpādaḥ/ yaḥ sarvadharmāṇām anabhisaṃskāro 'yaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya nirvitsahagataś cittotpādaḥ/}
22009 tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} sarvāstiparityāgitā/ yā ādhyātmikabāhyānāṃ dharmāṇām a-
22010 grahaṇatā iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya sarvāstiparityāgitā/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} anavalīnacittatā yā vijñānasthitiṣv asya
22011 cittaṃ nāvalīyate iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya anavalīnacittatā/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} sarvavastunirapekṣatā/ yā sarvavastū-
22012 nām amanasikāratā iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya sarvavastunirapekṣatā}/ tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} gṛhisaṃstavaparivarjanatā/ yā buddha-
22013 kṣetrād buddhakṣetraṃ saṃkramaṇatā upapādukatāpratilābhamuṇḍakāṣāyaprāvaraṇatā iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya gṛhisaṃstavaparivarjanatā}
22014 tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} bhikṣubhikṣuṇīsaṃstavaparivarjanatā/ yad bhikṣuṇā vā bhikṣuṇyā saha
22015 acchaṭikāsaṃghātamātram api na tiṣṭhati na ca tair vinā paritasanācittam utpādayati
22016 iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya bhikṣubhikṣuṇīsaṃstavaparivarjanatā/} tatra kathaṃ {bodhisattvena mahāsattvena} kulamātsaryaṃ parivarjayitavyam/ iha {subhūte} {bodhisattvena mahāsattvena}
22017 evaṃ cittam utpādayitavyam/ yan mayā sattvānāṃ sarvasukhopadhānaṃ kartavyaṃ tatra te
22018 sattvāḥ svapuṇyair eva sukhitā nātra mayā mātsaryacittam utpādayitavyam/ idaṃ
22019 {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya} kulamātsaryaparivarjanatā/ tatra kathaṃ {bodhisattvena mahāsattvena} saṅgaṇikāsthānaṃ parivarjayitavyam/
22020 yatra {bodhisattvasya} mahāsattvasya saṅgaṇikāsthānasthitasya śrāvakapratyekabuddhapratisaṃyuktā
22021 kathā syāt tatpratisaṃyuktaṃ vā cittotpādam upādayen na tatra {bodhisattvena} mahāsattvena
22022 sthātavyam/ iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya saṅgaṇikāsthānaparivarjanatā/} tatra kathaṃ {bodhisattvena} mahāsattvena ātmotkarṣaṇā
22101 parivarjayitavyā/ yā ādhyātmikānāṃ dharmāṇāṃ asamanupaśyanā iyaṃ {bodhisattvena mahāsattvena ātmotkarṣaṇā parivarjayitavyā}
22102 tatra {katamā} {bodhisattvasya} mahāsattvasya parapaṃsanāparivarjanatā/ yad uta bāhyānāṃ dharmāṇām a-
22103 samanupaśyanā/ iyaṃ {ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya parapaṃsanāparivarjanatā/} tatra kathaṃ {bodhisattvena} mahāsattvena daśākuśalāḥ karmapathāḥ
22104 {parivarjayitavyāḥ}/ tathā hy ete āryamārgasyāntarāyakarāḥ sugater vā prāg eva saṃbodheḥ/ evaṃ
22105 hi {subhūte} {bodhisattvena mahāsattvena daśākuśalāḥ karmapathāḥ parivarjayitavyāḥ/} tatra kathaṃ {bodhisattvena} mahāsattvena adhimānaḥ {parivarjayitavyaḥ}/ tathā hi sa na
22106 kañcid dharmaṃ samanupaśyati kutaḥ punar adhikaṃ yenādhimaṃsyate/ evaṃ hi {subhūte} {bodhisattvena mahāsattvena adhimānaḥ parivarjayitavyaḥ/}
22107 tatra kathaṃ {subhūte} {bodhisattvena} mahāsattvena stambhaḥ {parivarjayitavyaḥ}/ tathā hi tad vastu na samanupaśyati yatra
22108 stambham utpādayed evaṃ hi {subhūte} {bodhisattvena mahāsattvena stambhaḥ parivarjayitavyaḥ/} tatra kathaṃ {subhūte} {bodhisattvena} mahāsattvena viparyāsāḥ
22109 {parivarjayitavyāḥ}/ sarvavastūnām anupalabdhitām upādāya/ evaṃ hi {subhūte} {bodhisattvena mahāsattvena viparyāsāḥ parivarjayitavyaḥ/} tatra kathaṃ {subhūte}

22110 {bodhisattvena} mahāsattvena vicikitsā {parivarjayitavyā}/ tathā hi sandehāpagatān sarvadharmān samanu-
22111 paśyati/ evaṃ hi {subhūte} {bodhisattvena mahāsattvena vicikitsā parivarjayitavyā}/ tatra kathaṃ {subhūte} {bodhisattvena} mahāsattvena rāgadveṣamohā-
22112 nām adhivāsanā {parivarjayitavyā}/ tathā hi rāgadveṣamohānāṃ vastu na samanupaśyati/ evaṃ
22113 hi {subhūte} {bodhisattvena mahāsattvena rāgadveṣamohānām adhivāsanā parivarjayitavyā/} tatra kathaṃ {bodhisattvena} mahāsattvena ṣaḍ dharmāḥ paripūrayitavyāḥ/ yad uta
22114 ṣaṭ pāramitā dānapāramitā {{śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā}} prajñāpāramitā imāḥ ṣaṭ pāramitāḥ pari-
22115 pūrayitavyāḥ/ tatra kathaṃ {bodhisattvena} mahāsattvena ṣaḍ dharmāḥ {parivarjayitavyāḥ}/ yad uta śrāvakacittaṃ
22116 {parivarjayitavyam}/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi naiṣa mārgo bodhaye/ pratyekabuddhacittaṃ
22117 {parivarjayitavyam}/ {tat kasya hetos tathā hi} {naiṣa mārgo bodhāye}/ paritasanācittaṃ na kartavyam/ {tat kasya hetos tathā hi} {naiṣa mārgo bodhāye}/ yācanakaṃ dṛṣṭvā
22118 nāvalīnacittam utpādayitavyam/ {tat kasya hetos tathā hi} {naiṣa mārgo bodhāye}/ sarvasvam api parityajya na durmanasko
22119 bhavati/ {tat kasya hetos tathā hi} {naiṣa mārgo bodhāye}/ yācanakavikṣepo na kartavyaḥ/ {tat kasya hetos tathā hi} {naiṣa mārgo bodhāye}/ tatra kathaṃ {bodhisattvena}
22120 mahāsattvena ātmagrāho na kartavyaḥ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi atyantatayā
22121 ātmā na saṃvidyate evaṃ {bodhisattvena} mahāsattvena ātmagrāho na kartavyaḥ/ evaṃ
22122 sattvagrāho jīvagrāhaḥ pudgala{grāho na kartavyaḥ}/ {tat kasya hetos tathā hi} ete atyantatayā na saṃvidyante/ evaṃ
22123 sattvajīvapudgala{grāho na kartavyaḥ}/ tatra kathaṃ {bodhisattvena} mahāsattvena uccheda{grāho na kartavyaḥ}/ {tat kasya hetos tathā hi} na kaścid dharma
22201 ucchidyate/ atyantatayānutpannatvāt sarvadharmāṇāṃ nocchedaḥ evam uccheda{grāho na kartavyaḥ}/
22202 tatra {kathaṃ bodhisattvena mahāsattvena} śāśvata{grāho na kartavyaḥ}/ {tat kasya hetos tathā hi} yo dharmo notpadyate sa na śāśvato bhavati/ evaṃ
22203 śāśvata{grāho na kartavyaḥ}/ tatra {kathaṃ bodhisattvena mahāsattvena} nimittasaṃjñā notpādayitavyā/ {tat kasya hetos tathā hi} atyantatayā
22204 saṃkleśo na saṃvidyate evaṃ nimittasaṃjñā notpādayitavyā/ tatra {kathaṃ bodhisattvena mahāsattvena} hetudṛṣṭir na
22205 kartavyā/ {tat kasya hetos tathā hi} sa tāṃ dṛṣṭiṃ na samanupaśyati/ evaṃ hetudṛṣṭir na kartavyā/ evaṃ
22206 skandheṣu dhātuṣv āyataneṣv abhiniveśo na {kartavyaḥ}/ {tat kasya hetos tathā hi} te dharmāḥ svabhāvena na
22207 saṃvidyante/ evaṃ skandhadhātvāyataneṣv abhiniveśo na {kartavyaḥ}/ tatra {kathaṃ bodhisattvena mahāsattvena} traidhātuke '-
22208 bhiniveśo na {kartavyaḥ}/ {tat kasya hetos tathā hi} traidhātukasvabhāvo na saṃvidyate/ evaṃ traidhātuke 'bhiniveśo
22209 na {kartavyaḥ}/ tatra {kathaṃ bodhisattvena mahāsattvena} traidhātuke 'dhyavasānaṃ na {kartavyaḥ}/ {tat kasya hetos tathā hi} tad vastu nopalabhyate/
22210 evaṃ traidhātuke 'dhyavasānaṃ na {kartavyaḥ}/ tatra {kathaṃ bodhisattvena mahāsattvena} traidhātuke ālayo na {kartavyaḥ}/ {tat kasya hetos tathā hi}
22211 niḥsvabhāvatvād evaṃ tradihātuke ālayo na {kartavyaḥ}/ tatra {kathaṃ bodhisattvena mahāsattvena} buddhadharmasaṃghaniśrayo
22212 na {kartavyaḥ}/ {tat kasya hetos tathā hi} na buddhadharmasaṃghadṛṣṭiniśrayāt buddhadharmasaṃghadarśanaṃ/ evaṃ buddha-
22213 dharmasaṃghadṛṣṭiniśrayo na {kartavyaḥ}/ tatra {kathaṃ bodhisattvena mahāsattvena} śīladṛṣṭiniśrayo na {kartavyaḥ}/ {tat kasya hetos tathā hi} na
22214 śīladṛṣṭiniśrayāc chīlapariśuddhir bhavaty evaṃ {śīladṛṣṭiniśrayo na kartavyaḥ/} tatra {kathaṃ bodhisattvena mahāsattvena} śūnyatāyāṃ vivādo
22215 na {kartavyaḥ}/ {tat kasya hetos tathā hi} sarvadharmāḥ svabhāvena śūnyā na śūnyatayā/ evaṃ śūnyatāyāṃ vivādo
22216 na {kartavyaḥ}/ tatra {kathaṃ bodhisattvena mahāsattvena} śūnyatāvirodho na {kartavyaḥ}/ {tat kasya hetos tathā hi} sarvadharmāḥ śūnyā na śūnyatā
22217 śūnyatāṃ virodhayati/ evaṃ {śūnyatāvirodho na kartavyaḥ/} tatra {kathaṃ bodhisattvena mahāsattvena} śūnyatā paripūrayitavyā/ svalakṣaṇa-
22218 śūnyatām upādāya paripūrir {bodhisattvasya} mahāsattvasya śūnyatāparipūrir evaṃ {śūnyatā paripūrayitavyā/}
22219 tatra katamā {bodhisattvasya} mahāsattvasya animittāsākṣātkriyā/ yad uta sarvanimittā-
22220 nām amanasikāratā/ iyaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya animittāsākṣātkriyā/} tatra katamad {bodhisattvasya} mahāsattvasya apraṇihita-
22221 jñānam/ yat sarvatraidhātuke cittasyāpratiṣṭhānam/ idam {bodhisattvasya mahāsattvasya apraṇihitajñānam/} tatra katamā {bodhisattvasya}
22301 mahāsattvasya trimaṇḍalapariśuddhiḥ/ yad uta daśakuśalakarmapathapariśuddhir evaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya trimaṇḍalapariśuddhiḥ}
22302 tatra {kathaṃ bodhisattvena mahāsattvena} sarvasattveṣu kṛpākaruṇāparipūriḥ kartavyā/ yo mahākaruṇāyāḥ
22303 pratilābhaḥ/ evaṃ {sarvasattveṣu kṛpākaruṇāparipūriḥ kartavyā/} tatra {kathaṃ bodhisattvena mahāsattvena} sarvasattvā nāvamantavyāḥ/ yad uta maitrī-
22304 paripūryā/ evaṃ {sarvasattvā nāvamantavyāḥ/} tatra {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} samatādarśanam/ yad utānutkṣepo 'prakṣepaḥ
22305 sarvadharmāṇām idaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya samatādarśanam/} tatra {katamo bodhisattvasya mahāsattvasya} bhūtanayaprativedhaḥ/ yaḥ sarvadharmānām aprativedhaḥ/

22306 ayaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya bhūtanayaprativedhaḥ/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} anutpādakṣāntiḥ/ yā sarvadharmāṇām anutpādāya anirodhāya
22307 anabhisaṃskārāya kṣāntir iyaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya anutpādakṣāntiḥ/} tatra {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} anutpādajñānam/ yan nāmarūpā-
22308 nutpādajñānam idaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya anutpādajñānam/} tatra {katamo bodhisattvasya mahāsattvasya} ekanayanirdeśaḥ/ yā advayasamudacāratā ayaṃ
22309 {bodhisattvasya mahāsattvasya ekanayanirdeśaḥ/} tatra {katamo bodhisattvasya mahāsattvasya} kalpanāsamudghātaḥ/ yā sarvadharmāṇāṃ kalpanā ayaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya kalpanāsamudghātaḥ/}
22310 tatra {katamo bodhisattvasya mahāsattvasya} saṃjñādṛṣṭivivartaḥ/ yā sarvaśrāvakapratyekabuddhabhūmeḥ saṃjñādṛṣṭivivartanatā
22311 ayaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya saṃjñādṛṣṭivivartaḥ/} tatra {katamo bodhisattvasya mahāsattvasya} kleśavivartaḥ/ yaḥ sarvavāsanānusandhikleśotsargaḥ/ ayaṃ
22312 {bodhisattvasya mahāsattvasya kleśavivartaḥ/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} śamathavipaśyanābhūmiḥ/ yā sarvākārajñatājñānam iyaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya śamathavipaśyanābhūmiḥ/} tatra
22313 {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} dāntacittatā/ yā traidhātuke 'nabhiratiḥ/ iyaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya dāntacittatā/} tatra {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} apratihata-
22314 jñānam/ yo buddhacakṣuḥpratilambhaḥ/ idaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya apratihatajñānam/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} anunayāpasaraṇajñatā/
22315 yā ṣaḍāyatanikā upekṣā/ iyaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya anunayāpasaraṇajñatā/} tatra {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} yatrecchākṣetragamanam/ yad ekabuddhakṣe-
22316 trān na calati sarvabuddhakṣetreṣu saṃdṛśyate na cāsya buddhakṣetrasaṃjñotpadyate/ idaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya yatrecchākṣetragamanam}
22317 tatra {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} sarvatrātmabhāvadarśanam/ yad yathāparṣanmaṇḍale ātmabhāvadarśanam/ idaṃ
22318 {bodhisattvasya mahāsattvasya sarvatrātmabhāvadarśanam/} tatra {katamo bodhisattvasya mahāsattvasya} sarvasattvacittacaritānupraveśaḥ/ yad ekacittena sarvasattvacitta-
22319 caritajñānam/ ayaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya sarvasattvacittacaritānupraveśaḥ/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} abhijñāvikrīḍanā yābhir abhijñābhivi-
22320 krīḍamāno buddhakṣetrād buddhakṣetraṃ saṃkrāmati buddhadarśanāya na ca buddhasaṃjño bhavati/
22321 iyaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya abhijñāvikrīḍanā/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} yathādṛṣṭabuddhakṣetrapariniṣpādanatā/ yā trisāhasramahāsāhasra-
22322 lokadhātvīśvaracakravartibhūtisthitasya sarvalokadhātuparityāgasyāmanyanatā/ iyaṃ
22401 {bodhisattvasya mahāsattvasya yathādṛṣṭabuddhakṣetrapariniṣpādanatā/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} buddhaparyupāsanatā yā buddhaparyupāsanatā sarvasattvānugrahaṃ prati/
22402 iyaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya buddhaparyupāsanatā/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} buddhakāyayathbhūtapratyavekṣaṇatā/ yā dharmakāyayathābhūtapratya-
22403 vekṣaṇatā/ iyaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya buddhakāyayathbhūtapratyavekṣaṇatā/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} indriyaparāparajñānatā/ yā daśasu baleṣu sthitvā
22404 sarvasattvānām indriyaparipūriprajñājñānatā/ iyaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya} indriyaparāparajñānatā/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} buddhakṣetrapari-
22405 śodhanatā/ yā sarvasattvacittapariśodhanatā/ iyaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya buddhakṣetrapariśodhanatā/} tatra {katamo bodhisattvasya mahāsattvasya} māyopama-
22406 samādhiḥ/ yatra samādhau sthitvā sarvāḥ kriyāḥ karoti na cāsya cittapracāro
22407 bhavati/ ayaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya māyopamasamādhiḥ/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} abhīkṣṇasamāpattiḥ/ yā {bodhisattvasya} mahāsattvasya
22408 vipākajaḥ samādhir iyaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya abhīkṣṇasamāpattiḥ/} tatra {katamo bodhisattvasya mahāsattvasya} saṃcintyātmabhāvaparigrahaḥ yad {bodhisattvo}
22409 mahāsattvo yathā yathā sattvānāṃ kuśalamūlapariniṣpattir bhavati tathā tathā
22410 sañcintayātmabhāvasa parigṛhṇāti/ ayaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya saṃcintyātmabhāvaparigrahaḥ/} tatra kathaṃ {bodhisattvasya} mahāsattvasyānanta-
22411 praṇidhānam/ yad {bodhisattvo} mahāsattvaḥ ṣaṇṇāṃ pāramitānāṃ paripūrṇatvād yathā yathā
22412 praṇidhiṃ praṇidadhāti tathā tathā samṛdhyate/ idaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasyānantapraṇidhānam/} tatra {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} sarvasattvaruta-
22413 jñānam yad {bodhisattvo} mahāsattvo niruktipratisaṃvidādevādīnāṃ rutaṃ pratisaṃvidhyati/ iyaṃ
22414 {bodhisattvasya mahāsattvasya sarvasattvarutajñānam/} tatra {katamad bodhisattvasya mahāsattvasya} paripūrṇapratibhānam/ yad {bodhisattvo} mahāsattvaḥ pratibhānaprati-
22415 saṃvidāparipūrṇapratibhānanirdeśajñānaṃ pratividhyati/ idaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya paripūrṇapratibhānam/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} garbhāva-
22416 krāntisampat/ iha {bodhisattvo} mahāsattvaḥ sarvāsu jātiṣu upapāduka upapadyate/ iyaṃ
22417 {bodhisattvasya mahāsattvasya garbhāvakrāntisampat/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} kulasampat/ yad {bodhisattvo} mahāsattvaḥ kṣatriyamahāśālakuleṣu brāhmaṇa-
22418 mahāśālakuleṣu vā pratyājāyate/ iyaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya kulasampat/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} gotrasampat/ yad {bodhisattvo}
22419 mahāsattvo yasmād gotrāt pūrvakā bodhisattvā abhūvaṃs tatra gotre pratyājāyate/
22420 iyaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya gotrasampat/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} parivārasampat/ yad {bodhisattvo} mahāsattvo bodhau sattvān
22421 pratiṣṭhāpya bodhisattvaparivāra evaṃ bhavatīyaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya parivārasampat/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} janmasampat/
22422 yaj jātamātra eva {bodhisattvo} mahāsattvaḥ sarvalokadhātūn avabhāsena spharati tāṃś ca

22423 sarvān ṣaḍ vikārān kampayati/ iyaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya janmasampat/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} abhiniṣkramaṇasampat/

22501 yad {bodhisattvo} mahāsattvaḥ pravrajito 'nekaiḥ sattvakoṭīniyutaśatasahasraiḥ sārdham abhi-
22502 niṣkrāmati gṛhāt iyaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya abhiniṣkramaṇasampat/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} bodhivṛkṣavyūhasampat/ yad {bodhisattvasya}
22503 mahāsattvasya bodhivṛkṣasya mūlaṃ sauvarṇaṃ bhavati skandho vaidūryamayo bhavati
22504 sarvaratnamayāḥ śākhāḥ patrāṇi sarvaratnamayāni tasya vṛkṣasya puṣpaṅgandho 'va-
22505 bhāsaś ca anantān lokadhātūn avabhāsena sphurati iyaṃ {bodhisattvasya mahāsattvasya bodhivṛkṣavyūhasampat/} tatra {katamā bodhisattvasya mahāsattvasya} sarvaguṇa-
22506 paripūrisampat/ yā {bodhisattvasya} mahāsattvasya sattvaparipākena buddhakṣetrapari-
22507 śuddhir iyam {bodhisattvasya mahāsattvasya sarvaguṇaparipūrisampat/}
22508 tatra kathaṃ {bodhisattvo} mahāsattvo daśamyāṃ bhūmau sthitaḥ saṃs tathāgata eveti vaktavyaḥ/
22509 yadā {bodhisattvasya} mahāsattvasya daśa pāramitāḥ paripūrṇā bhavanti yāvad aṣṭādaśāveṇikā
22510 buddhadharmāḥ paripūrṇā bhavanti sarvākārajñatājñānañ ca sarvavāsanānusandhikleśaprahāṇaṃ
22511 bhavati mahākaruṇā ca sarvabuddhadharmāḥ paripūrṇā bhavanti/ evaṃ hi subhūte {bodhisattvo}
22512 mahāsattvo daśamyāḥ punar bodhisattvabhūmeḥ paran tathāgata eveti vaktavyaḥ/
22513 tatra katamā {bodhisattvasya} mahāsattvasya daśabhūmayaḥ/ yad {bodhisattvo} mahāsattva upāyakauśalyena
22514 sarvāsu pāramitāsu caran saptatriṃśadbodhipakṣeṣu dharmeṣu śikṣito 'pramāṇadhyānārūpya-
22515 samāpattiṣu caran daśatathāgatabalapratisaṃvitsv aṣṭādaśāveṇikeṣu buddhadharmeṣu caran
22516 gotrabhūmim aṣṭamakabhūmiṃ darśanabhūmiṃ tanubhūmiṃ vītarāgabhūmiṃ kṛtāvibhūmiṃ śrāvaka-
22517 bhūmiṃ pratyekabudhabhūmiṃ bodhisattvabhūmiṃ {bodhisattvo} mahāsattvo 'tikramya etā navabhūmīr ati-
22518 kramya buddhabhūmau pratiṣṭhate iyaṃ {bodhisattvasya} mahāsattvasya daśamī bhūmir evaṃ hi {subhūte} {bodhisattvo}
22519 mahāsattvo mahāyānasaṃprasthito bhavati// [iti bhūmisambhāraḥ//]
22520 yat punaḥ subhūtir evam āha/ kutas tad yānaṃ niryāsyatīti traidhātukān ni-
22521 ryāsyati yena sarvākārajñatā tena sthāsyati tat punar advayayogena/ tat kasya
22522 hetoḥ/ tathā hi yac ca mahāyānaṃ yā ca sarvākārajñatā ubhāv etau dharmau na
22523 saṃyuktau na visaṃyuktau arūpiṇau anidarśanau apratighau ekalakṣaṇau yad utā-
22524 lakṣaṇau/ tat kasya hetoḥ/ na hi subhūte alakṣaṇau dharmau niryātau vā
22601 niryāto vā niryāsyato vā dharmadhātoḥ/ sa subhūte niryāṇam icchet tathatāyāḥ
22602 yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icched evaṃ bhūtakoṭer acintyadhātor ākā-
22603 śadhātoḥ prahāṇadhātor virāgakoṭer anutpādasyānirodhasyābhāvasya sa
22604 niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet rūpaśūnyatāyāḥ
22605 sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet/ evaṃ
22606 vedanāśūnyatāyāḥ {{saṃjñāśūnyatāyāḥ saṃskāraśūnyatāyāḥ}} vijñānaśūnyatāyāḥ sa {subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet/} tat kasya hetoḥ/ na hi
22607 subhūte rūpaśūnyatā traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati na vedanā-
22608 śūnyatā {{saṃjñāśūnyatā saṃskāraśūnyatā}} vijñānaśūnyatā traidhātukāt {{niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati/}} tat kasya
22609 hetoḥ/ tathā hi subhūte rūpaṃ rūpeṇa śūnyam
22610 {{vedanā vedanayā śūnyā saṃjñā saṃjñayā śūnyā saṃskārāḥ saṃskāraiḥ śūnyāḥ}}/ cakṣuḥśūnyatāyāḥ sa {subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet/} evaṃ śrotraśūnyatāyāḥ {{ghrāṇaśūnyatāyāḥ jihvāśūnyatāyāḥ kāyavyaśūnyatāyāḥ}} manaḥśūnya-
22611 tāyāḥ sa {subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet/} evaṃ rūpaśūnyatāyāḥ {{śabdaśūnyatāyāḥ gandhaśūnyatāyāḥ rasaśūnyatāyāḥ spraṣṭavyaśūnyatāyāḥ}} dharmaśūnyatāyāḥ/
22612 {{cakṣurvijñānaśūnyatāyāḥ śrotravijñānaśūnyatāyā ghrāṇavijñānaśūnyatāyā jihvāvijñānaśūnyatāyāḥ kāyavijñānaśūnyatāyā manovijñānaśūnyatāyāḥ cakṣuḥsaṃsparśaśūnyatāyāḥ śrotrasaṃsparśaśūnyatāyā ghrāṇasaṃsparśaśūnyatāyā jihvāsaṃsparśaśūnyatāyāḥ kāyasaṃsparśaśūnyatāyā manaḥsaṃsparśaśūnyatāyāḥ cakṣuḥsaṃsparśavedayitaśūnyatāyāḥ śrotrasaṃsparśavedayitaśūnyatāyāḥ ghrāṇasaṃsparśavedayitaśūnyatāyāḥ jihvāsaṃsparśavedayitaśūnyatāyāḥ kāyasaṃsparśavedayitaśūnyatāyāḥ}}
22613 manaḥsaṃsparśajavedayitaśūnyatāyāḥ sa {subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet/} tat kasya hetoḥ/ na hi subhūte
22614 cakṣuḥśūnyatā {traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati}/ evaṃ na śrotraśūnyatā {{na ghrāṇaśūnyatā na jihvāśūnyatā na kāyaśūnyatā}} na manaḥśūnyatā {traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati}/
22615 {{evaṃ na rūpaśūnyatā na śabdaśūnyatā na gandhaśūnyatā na rasaśūnyatā na spraṣṭavyaśūnyatā na dharmaśūnyatā traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati/ evaṃ na cakṣurvijñānaśūnyatā na śrotravijñānaśūnyatā na ghrāṇavijñānaśūnyatā na jihvāvijñānaśūnyatā na kāyavijñānaśūnyatā na manovijñānaśūnyatā traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati/ evaṃ na cakṣuḥsaṃsparśaśūnyatā na śrotrasaṃsparśaśūnyatā na ghrāṇasaṃsparśaśūnyatā na jihvāsaṃsparśaśūnyatā na kāyasaṃsparśaśūnyatā na manaḥsaṃsparśaśūnyatā traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati/ evaṃ na cakṣuḥsaṃsparśavedayitaśūnyatā na śrotrasaṃsparśavedayitaśūnyatā na ghrāṇasaṃsparśavedayitaśūnyatā na jihvāsaṃsparśavedayitaśūnyatā na kāyasaṃsparśavedayitaśūnyatā}}
22616 na manaḥsaṃsparśajavedayitaśūnyatā {traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati}/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte cakṣuś ca-

22617 kṣuṣā śūnyaṃ śrotraṃ śrotreṇa śūnyaṃ {{ghrāṇaṃ ghrāṇena śūnyaṃ jihvā jihvayā śūnyā kāyaḥ kāyena śūnyo mano manasā śūnyaṃ}}
22618 {{rūpaṃ rūpeṇa śūnyaṃ śabdaḥ śabdena śūnyo gandho gandhena śūnyo raso rasena śūnyo spraṣṭavyaṃ spraṣṭavyena śūnyaṃ dharmo dharmeṇa śūnyo cakṣurvijñānaṃ cakṣurvijñānena śūnyaṃ śrotravijñānaṃ śrotravijñānena śūnyaṃ ghrāṇavijñānaṃ ghrāṇavijñānena śūnyaṃ jihvāvijñānaṃ jihvāvijñānena śūnyaṃ kāyavijñānaṃ kāyavijñānena śūnyaṃ manovijñānaṃ manovijñānena śūnyaṃ cakṣuḥsaṃsparśaḥ cakṣuḥsaṃsparśena śūnyaḥ śrotrasaṃsparśaḥ śrotrasaṃsparśena śūnyo ghrāṇasaṃsparśo ghrāṇasaṃsparśena śūnyo jihvāsaṃsparśo jihvāsaṃsparśena śūnyaḥ kāyasaṃsparśaḥ kāyasaṃsparśena śūnyo manaḥsaṃsparśo manaḥsaṃsparśena śūnyaḥ cakṣuḥsaṃsparśajā vedanā cakṣuḥsaṃsparśajayā vedanayā śūnyā śrotrasaṃsparśajā vedanā śrotrasaṃsparśajayā vedanayā śūnyā ghrāṇasaṃsparśajā vedanā ghrāṇasaṃsparśajayā vedanayā śūnyā jihvāsaṃsparśajā vedanā jihvāsaṃsparśajayā vedanayā śūnyā kāyasaṃsparśajā vedanā kāyasaṃsparśajayā vedanayā śūnyā}} manaḥsaṃsparśajā vedanā
22619 manaḥsaṃsparśajayā vedanayā śūnyā/
22620 svapnasya sa {subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet/} vistareṇa kartavyam/ evaṃ marīcyā māyāyāḥ
22621 pratiśrutkāyāḥ pratibhāsasya pratibimbasya gandharvanagarasya tathāgatanirmitasya sa
22622 {subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet/} tat kasya hetoḥ/ na hi subhūte svapnasya svabhāvas traidhātukān niryāsyati
22623 na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati/ evaṃ na marīcyāḥ svabhāvaḥ {{na māyāyāḥ svabhāvaḥ na pratiśrutkāyāḥ svabhāvaḥ na pratibhāsasya svabhāvaḥ na pratibimbasya svabhāvaḥ na gandharvasya svabhāvaḥ}} na tathā-
22624 gatanirmitasya svabhāvas traidhātukāt {niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati/} tat kasya hetoḥ/
22701 tathā hi subhūte svapnasvabhāvaḥ svapnasvabhāvena śūnyaḥ {{marīcisvabhāvaḥ marīcisvabhāvena śūnyaḥ māyāsvabhāvaḥ māyāsvabhāvena śūnyaḥ pratiśrutkāsvabhāvaḥ pratiśrutkāsvabhāvena śūnyaḥ pratibhāsasvabhāvaḥ pratibhāsasvabhāvena śūnyaḥ pratibimbasvabhāvaḥ pratibimbasvabhāvena śūnyaḥ gandharvasvabhāvaḥ gandharvasvabhāvena śūnyaḥ}} tathāgatanirmita-
22702 svabhāvas tathāgatanirmitasvabhāvena śūnyaḥ/ [iti darśanamārge prathamagrāhyavikalpa-
22703 pratipakṣaḥ//]
22704 dānapāramitāyāḥ sa {subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet/} evaṃ śīlapāramitāyāḥ {{kṣāntipāramitāyāḥ vīryapāramitāyāḥ dhyānapāramitāyāḥ}} prajñāpāra-
22705 mitāyāḥ sa {subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet/} tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte yo dānapāramitāyāḥ
22706 svabhāvo na sa {traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati}/ evaṃ śīla{pāramitāyāḥ} kṣānti{pāramitāyā} vīrya{pāramitāyā} dhyāna{pāramitāyāḥ}/ tathā hi
22707 yaḥ prajñā{pāramitāyāḥ} svabhāvo na sa {traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati}/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi {subhūte} dānapāramitā-
22708 svabhāvo dānapāramitāsvabhāvena śūnyaḥ/
22709 {{śīlapāramitāsvabhāvo śīlapāramitāsvabhāvena śūnyaḥ/ kṣāntipāramitāsvabhāvo kṣāntipāramitāsvabhāvena śūnyaḥ/ vīryapāramitāsvabhāvo vīryapāramitāsvabhāvena śūnyaḥ/ dhyānapāramitāsvabhāvo dhyānapāramitāsvabhāvena śūnyaḥ/}}
22710 adhyātmaśūnyatāyāḥ sa subhūte niryāṇam icchet yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ
22711 niryāṇam icchet/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi yo 'dhyātmaśūnyatāyāḥ
22712 svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati/
22713 tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte adhyātmaśūnyatā adhyātmaśūnyatayā
22714 śūnyā/
22715 bahirdhāśūnyatā {{bahirdhāśūnyatayā śūnyā}} adhyātmabahirdhāśūnyatā {{adhyātmabahirdhāśūnyatayā śūnyā}} yāvat
22716 abhāvasvabhāvaśūnyatā {{abhāvasvabhāvaśūnyatayā śūnyā}} smṛtyupasthānāni {{smṛtyupasthānaiḥ śūnyāni}} samyakprahāṇāni {{samyakprahāṇair śūnyāni}} ṛddhipādā {{ṛddhipādaiḥ śūnyāḥ}}
22717 indriyāṇi {{indriyaiḥ śūnyāni}} balāni {{balaiḥ śūnyāni}} bodhyaṅgāni {{bodhyaṅgaiḥ śūnyāni}} mārgaḥ {{mārgeṇa śūnyo}} apramāṇadhyānārūpyasamāpattayaḥ {{apramāṇadhyānārūpyasamāpattibhiḥ śūnyāḥ}}
22718 daśatathāgatabalāni {{daśatathāgatabalaiḥ śūnyāni}} caturvaiśāradyāni {{caturvaiśāradyaiḥ śūnyāni}} catasraḥ pratisaṃvidaḥ {{catasṛbhiḥ pratisaṃvidbhiḥ śūnyāḥ}}
22719 tathā hi subhūte buddhadharmā buddhadharmaiḥ śūnyāḥ// [iti darśanamārge
22720 dvitīyagrāhyavikalpapratijpakṣaḥ//]
22721 arhataḥ sa subhūte niryāṇam icchet yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet/
22722 tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte yo 'rhataḥ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati
22723 na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte arhat-
22724 svabhāvo 'rhataḥ svabhāvena śūnyaḥ/
22725 {{pratyekabuddhasya sa subhūte niryāṇam icchet yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet/ bodhisattvasya mahāsattvasya sa subhūte niryāṇam icchet yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet/ tathāgatasya sa subhūte niryāṇam icchet yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet/}} srota-
22801 āpattiphalasya sa {subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet/} evaṃ sakṛdāgāmiphalasya anāgāmiphalasya arhattvasya
22802 pratyekabodher mārgajñatāyāḥ sarvākārajñatāyāḥ sa {subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet/} tat kasya hetoḥ/ tathā hi
22803 subhūte yaḥ srotaāpattiphalasya svabhāvo na sa {traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati}/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi
22804 srotaāpattiphalasvabhāvaḥ srotaāpattiphalasvabhāvena śūnyaḥ/ evaṃ sakṛdāgāmi-
22805 phalasya yaḥ svabhāvo 'nāgāmiphalasya yaḥ svabhāvo 'rhattvasya yaḥ svabhāvaḥ pratyeka-
22806 buddhatvasya yaḥ svabhāvo mārgajñatāyā yaḥ svabhāvaḥ sarvākārajñatāyā yaḥ svabhāvo
22807 na sa {traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati}/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi sarvākārajñatāyāḥ svabhāvaḥ sarvākārajñatā-

22808 svabhāvena śūnyaḥ// [iti darśanamārge prathamagrāhakavikalpapratipakṣaḥ//]
22809 nāmnaḥ sa {subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet/} evaṃ nimittasya saṅketasya vyavahārasya prajñapteḥ sa {subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet/}
22810 tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte yo nāmnaḥ svabhāvo na sa {traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati}/ tat kasya
22811 hetoḥ/ tathā hi subhūte nāmasvabhāvo nāmasvabhāvena śūnyaḥ/ evaṃ saṅketasya yaḥ
22812 svabhāvo vyavahārasya yaḥ svabhāvaḥ prajñapter yaḥ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati
22813 na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi prajñaptisvabhāvaḥ prajñapti-
22814 svabhāvena śūnyaḥ/ {{anutpādasvabhāvo 'nutpādasvabhāvena śūnyo}}
22815 {{anirodhasvabhāvo 'nirodhasvabhāvena śūnyaḥ}} tathā hi anabhisaṃskārasvabhāvo 'nabhi-
22816 saṃskārasvabhāvena śūnyaḥ/ evaṃ hi subhūte mahāyānam/ na sa traidhātukān niryāsyati
22817 na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati/ acalitaṃ tad yānam// [iti darśanamārge
22818 dvitīyagrāhakavikalpapratipakṣaḥ//]
22819 yat punaḥ subhūtir evam āha/ kva tad yānaṃ sthāsyatīti/ na tad yānaṃ kvacit
22901 sthāsyati/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi {subhūte} asthitāḥ sarvadharmāḥ/ api tu {subhūte}
22902 asthānaṃ na sthānayogena tad yānaṃ sthāsyati/ tad yathāpi nāma {subhūte} dharma-
22903 dhātur na {sthito nāsthitaḥ}/ evam eva {subhūte} tat mahayānaṃ na {sthitaṃ nāsthitam}/ tad yathāpi nāma subhūte
22904 anutpādo 'nirodho 'saṃkleśo 'vyavadānam anabhisaṃskāro na {sthito nāsthitaḥ}/ evam eva {subhūte}
22905 tat mahāyānaṃ na {sthitaṃ nāsthitam}/ tathā hi {subhūte} dharmadhtur dharmadhātunā śūnyaḥ/ tat
22906 kasya hetoḥ/ na hi {subhūte} dharmadhātusvabhāvaḥ sthito vā asthito vā/
22907 tat kasya hetoḥ/ tathā hi {subhūte} dharmadhātusvabhāvo dharmadhātusvabhāvena śūnyaḥ/
22908 evam anutpādo 'nirodho 'saṃkleśo 'vyavadānam anabhisaṃskāro 'nabhisaṃskāreṇa śūnyaḥ/
22909 tat kasya hetoḥ/ na hi {subhūte} anabhisaṃskārasvabhāvaḥ sthito vā asthito
22910 vā/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi {subhūte} anabhisaṃskārasvabhāvo 'nabhisaṃskāra-
22911 svabhāvena śūnyaḥ/ evaṃ hi {subhūte} tad yānaṃ na kvacit sthāsyati asthitam asthānayogena
22912 acālyayogena// [iti bhāvanāmārge prathamagrāhyavikalpapratipakṣaḥ//]
22913 yat punaḥ subhūtir evam āha/ kas tena yānena niryāsyatīti/ na kaścit tena
22914 yānena niryāsyati/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi {subhūte} yac ca tad yānaṃ yena ca
22915 niryāsyati yaś ca niryāsyati yataś ca niryāsyati sarva ete dharmā na saṃvidyante
22916 evam asaṃvidyamānānāṃ sarvadharmāṇāṃ katamo dharmaḥ katamena dharmeṇa niryāsyati/ tat
22917 kasya hetoḥ/ tathā hi {subhūte} nātmā upalabhyate na sattvo na jīvo {{na poṣo na puruṣo na pudgalo na manujo na mānavo na kārako na vedako na jānako}} na
22918 paśyaka upalabhyate ātmano 'tyantaviśuddhitām upādāya/ evaṃ yāvat
22919 paśyakasyātyantaviśuddhitām upādāya dharmadhātur {nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya}/ evam anutpādo {{'nirodho 'saṃkleśo 'vyavadānam}}
22920 anabhisaṃskāro {nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya}/ skandhadhātvāyatanāni {nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya}/ pratītyasamutpādo {nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya}/
22921 dānapāramitā {nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya}/ evaṃ śīla{pāramitā} kṣānti{pāramitā} vīrya{pāramitā} dhyāna{pāramitā} prajñā{pāramitā}
22922 {nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya}/ adhyātmaśūnyatā {nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya}/
22923 {{yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya/ smṛtyupasthānāni nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya/ samyakprahāṇāni nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya/ ṛddhipādā nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya/ indriyāṇi nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya/ balāni nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya/ bodhyaṅgāni nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya/ mārgaḥ nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya/ apramāṇadhyānārūpyasamāpattayaḥ nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya/ daśatathāgatabalāni nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya/ caturvaiśāradyāni nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya/ catasraḥ pratisaṃvidaḥ nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya/ aṣṭādaśāveṇikabuddhadharmā nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya/ arhan nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya/ pratyekabuddho nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya/ bodhisattvo mahāsattvo nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya/ tathāgato nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya/ srotaāpattiphalo nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya/ sakṛdāgāmiphalo nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya/ anāgāmiphalo nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya/ arhattvam nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya/ pratyekabodhir nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya/ mārgajñatā nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya/}}
22924 sarvākārajñātā {nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya}/ pramuditā bhūmir {nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya}/ evaṃ vimalā prabhākarī
23001 arciṣmatī sudurjayā abhimukhī duraṅgamā acalā sādhumatī dharmameghā bhūmi-
23002 r {nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya}/ pūrvānto {nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya}/ aparānto {nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya}/ pratyutpanno {nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya}/ evam agatir {nopalabhyate}
23003 gatir {nopalabhyate}/ sthitir {nopalabhyate} cyutir {nopalabhyate} upapattir {nopalabhyate} hānir {nopalabhyate} ṛddhir {nopalabhyate}
23004 atyantaviśuddhitām upādāya/

23005 kasyānupalabdhyā {nopalabhyate}/ dharmadhātor anupalabdhyā {nopalabhyate}/ tat kasya hetoḥ/
23006 na hi {subhūte} dharmadhātur upalabhyate anupalabdhyā nopalabhyate/ anutpādasyā-
23007 nirodhasyāsaṃkleśasya avyavadānasya anabhisaṃskārasyānupalabdhyā nopalabhyate
23008 abhisaṃskāraḥ/ skandhadhātvāyatanānupalabdhyā nopalabhyante skandhadhātvāyatanāni/
23009 pratītyasamutpādānupalabdhyā nopalabhyate pratītyasamutpādaḥ/ dānapāramitā-
23010 nupalabdhyā nopalabhyate dānapāramitā
23011 {{śīlapāramitānupalabdhyā nopalabhyate śīlapāramitā kṣāntipāramitānupalabdhyā nopalabhyate kṣāntipāramitā vīryapāramitānupalabdhyā nopalabhyate vīryapāramitā dhyānapāramitānupalabdhyā nopalabhyate dhyānapāramitā prajñāpāramitānupalabdhyā nopalabhyate prajñāpāramitā adhyātmaśūnyatānupalabdhyā nopalabhyate adhyātmaśūnyatā bahirdhāśūnyatānupalabdhyā nopalabhyate bahirdhāśūnyatā adhyātmabahirdhāśūnyatānupalabdhyā nopalabhyate adhyātmabahirdhāśūnyatā yāvat abhāvasvabhāvaśūnyatānupalabdhyā nopalabhyate abhāvasvabhāvaśūnyatā smṛtyupasthānānupalabdhyā nopalabhyante smṛtyupasthānāni samyakprahāṇānupalabdhyā nopalabhyante samyakprahāṇāni ṛddhipādānupalabdhyā nopalabhyante ṛddhipādāḥ indriyānupalabdhyā nopalabhyante indriyāṇi balānupalabdhyā nopalabhyante balāni bodhyaṅgānupalabdhyā nopalabhyate bodhyaṅgāni mārgānupalabdhyā nopalabhyate mārgaḥ apramāṇadhyānārūpyasamāpattyanupalabdhyā nopalabhyante apramāṇadhyānārūpyasamāpattayaḥ daśatathāgatabalānupalabdhyā nopalabhyante daśatathāgatabalāni caturvaiśāradyānupalabdhyā nopalabhyante caturvaiśāradyāni pratisaṃvidanupalabdhyā nopalabhyante catasraḥ pratisaṃvidaḥ/ buddhadharmānupalabdhyā}}
23012 aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā nopalabhyante// [iti bhāvanāmārge dvitīyagrāhya-
23013 vikalpapratipakṣaḥ//]
23014 srotaāpannaḥ srotaāpannānu{palabdhyā nopalabhyate}/ tat kasya hetoḥ/ na hi subhūte srota-
23015 āpanna upalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya/ evaṃ sakṛdāgāmyanāgāmyarhann a-
23016 rhadanu{palabdhyā nopalabhyate} pratyekabuddhaḥ pratyekabuddhānu{palabdhyā nopalabhyate} yāvat tathāgatas tathāgatānu{palabdhyā nopalabhyate}/ tat kasya
23017 hetoḥ/ na hi subhūte tathāgata upalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya// [iti
23018 bhāvanāmārge prathamagrāhakavikalpapratipakṣaḥ//]
23019 srotaāpattiphalaṃ srotaāpattiphalānu{palabdhyā nopalabhyate}/ evaṃ sakṛdāgāmiphalam anā-
23020 gāmiphalam arhattvaṃ pratyekabuddhatvaṃ bodhisattvatvaṃ buddhatvaṃ buddhānu{palabdhyā nopalabhyate}/ evaṃ pramuditā
23021 bhūmir bhūmyanu{palabdhyā nopalabhyate} {{vimalā prabhākarī arciṣmatī sudurjayā abhimukhī duraṅgamā acalā sādhumatī}}
23022 dharmameghā bhūmir bhūmyanu{palabdhyā nopalabhyate} atyantaviśuddhitām upādāya/
23023 punar aparaṃ subhūte daśabhūmayo bhūmyanu{palabdhyā nopalabhyate}/ katamā daśa/ śuklavidarśanā bhūmi-
23024 r gotrabhūmir aṣṭamakabhūmir darśanabhūmis tanubhūmiḥ vītarāgabhūmiḥ kṛtāvibhūmiḥ pratyeka-
23025 buddhabhūmir bodhisattvabhūmir buddhabhūmiḥ/ adhyātmaśūnyatayā prathamā bhūmir nopalabhyate/
23101 bahirdhā{śūnyatayā prathamā bhūmir nopalabhyate}/ adhyātmabahirdhā{śūnyatayā prathamā bhūmir nopalabhyate}/ yāvad abhāvasvabhāva{śūnyatayā prathamā bhūmir nopalabhyate}/ yāvad daśamī bhūmiḥ
23102 adhyātmaśūnyatayā daśamī bhūmir nopalabhyate
23103 {{bahirdhāśūnyatayā daśamī bhūmir nopalabhyate/ adhyātmabahirdhāśūnyatayā daśamī bhūmir nopalabhyate/ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatayā daśamī bhūmir}} nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya/ adhyā-
23104 tmaśūnyatayā sattvaparipāko nopalabhyate
23105 {{bahirdhāśūnyatayā sattvaparipāko nopalabhyate/ adhyātmabahirdhāśūnyatayā sattvaparipāko nopalabhyate/ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatayā sattvaparipāko nopalabhyate atyantaviśuddhitām}} upādāya/ adhyātmaśūnyatayā buddhakṣetra-
23106 pariśuddhir nopalabhyate {{bahirdhāśūnyatayā buddhakṣetrapariśuddhir nopalabhyate/ adhyātmabahirdhāśūnyatayā buddhakṣetrapariśuddhir nopalabhyate/ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatayā buddhakṣetrapariśuddhir nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya}}/
23107 adhyātmaśūnyatayā pañcacakṣūṃṣi nopalabhyante
23108 {{bahirdhāśūnyatayā pañcacakṣūṃṣi nopalabhyante/ adhyātmabahirdhāśūnyatayā pañcacakṣūṃṣi nopalabhyante/ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatayā pañcacakṣūṃṣi nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya}}/ evaṃ hi {subhūte} {bodhisattvo} mahāsattvo 'nupalambhayogena sarva-
23109 dharmāṇāṃ mahāyānena sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati// [iti bhāvanāmārge dvitīya-
23110 grāhakavikalpapratipakṣaḥ//] [ity uktā sambhārapratipattiḥ//]
23111 atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat/ mahāyānaṃ mahāyāna-
23112 m itīdaṃ bhagavann ucyate/ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati tenocyate
23113 mahāyānam iti/ ākāśasamaṃ tad yānam/ tad yathāpi nāma bhagavann ākāśe
23114 'prameyāṇām asaṃkhyeyānam aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ/ evam eva
23115 bhagavann asmin mahāyāne aprameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām
23116 avakāśaḥ/ evaṃ hi bhagavann bodhisattvasya mahāyānam/ tad {yathāpi nāma bhagavann} ākāśasya
23117 nāpy āgamo dṛśyate na nirgamo na sthānaṃ dṛśyate/ evam {evāsya bhagavan mahāyānasya} {{nāpy āgamo dṛśyate na nirgamo}} na sthāna-
23118 m upalabhyate/ tad {yathāpi nāma bhagavann} ākāśasya nāpi pūrvānta upalabhyate nāparānta upa-
23119 labhyate na madhya upalabhyate adhvasamatām upādāya/ evam {evāsya bhagavan mahāyānasya} {{nāpi pūrvānta upalabhyate nāparānta upalabhyate na madhya upalabhyate adhvasamatām}}

23120 upādāya/ evam idaṃ bhagavan mahāyānaṃ mahāyānam ity ucyate/ bhagavān āha/
23121 evam etat {subhūte} {bodhisattvasya} mahāsattvasya mahāyānam/ yad imāḥ ṣaḍ pāramitā dāna-
23201 pāramitā {{śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā}} prajñāpāramitā idaṃ {subhūte} {bodhisattvasya} mahāsattvasya mahāyānam/
23202 punar aparaṃ {subhūte} {bodhisattvasya} mahāsattvasya mahāyānaṃ yad uta sarvadhāraṇīmukhāni sarvasamādhi-
23203 mukhāni śūraṃgamaḥ samādhir vistareṇa kāryaḥ yāvad asaṅgākāśavimuktinirupalepaḥ
23204 samādhiḥ/ idaṃ {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam}/ punar {aparaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam} yad uta adhyātmaśūnyatā bahidhāśūnyatā
23205 adhyātmabahirdhāśūnyatā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā idaṃ {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam/} punar {aparaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam} yad uta
23206 catvāri smṛtyupasthānāni catvāri samyakprahāṇāni {{catura ṛddhipādān pañcendriyāṇi pañca balāni sapta bodhyaṅgāni āryāṣṭāṃgamārgā catasraḥ pratisaṃvidaś catvāri vaiśāradyāni ṣaḍabhijñā daśatathāgatabalāni}} aṣṭādaśāveṇikā
23207 buddhadharmā idaṃ {subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam/}
23208 yat punaḥ subhūtir evam āha/ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya tad yānaṃ
23209 niryāsyatīti/ katamaś ca sadevamānuṣāsuro loko yad uta kāmadhātū
23210 rūpadhātur ārūpyadhātuḥ/ sacet subhūte kāmadhātus tathatā avitathatā ananya-
23211 tathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī
23212 bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya
23213 nirayāsyat/ yasmāt tarhi subhūte kāmadhātuḥ kalpito viṭhapitaḥ sandarśito '-
23214 yathāvat sarvam anityam adhruvam aśāśvataṃ vipariṇāmadharmi abhāvas tasmād idaṃ
23215 mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/
23216 {{sacet subhūte rūpadhātus tathatā avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat/ yasmāt tarhi subhūte rūpadhātuḥ kalpito viṭhapitaḥ sandarśito 'yathāvat sarvam anityam adhruvam aśāśvataṃ vipariṇāmadharmi abhāvas tasmād idaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ sacet subhūte ārūpyadhātus tathatā avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat/ yasmāt tarhi subhūte ārūpyadhātuḥ kalpito viṭhapitaḥ sandarśito 'yathāvat sarvam anityam adhruvam aśāśvataṃ vipariṇāmadharmi abhāvas tasmād idaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati}}/

23217 {{sacet subhūte rūpaṃ tathatā avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat/ yasmāt tarhi subhūte rūpaṃ kalpitaṃ viṭhapitaṃ sandarśitam ayathāvat sarvam anityam adhruvam aśāśvataṃ vipariṇāmadharmi abhāvas tasmād idaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ/ sacet subhūte vijñānaṃ tathatā avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat/ yasmāt tarhi subhūte vijñānaṃ kalpitaṃ viṭhapitaṃ sandarśitam ayathāvat sarvam anityam adhruvam aśāśvataṃ vipariṇāmadharmi abhāvas tasmād idaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ sacet subhūte cakṣuḥ tathatā avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat/ yasmāt tarhi subhūte cakṣuḥ kalpitaṃ viṭhapitaṃ sandarśitam ayathāvat sarvam anityam adhruvam aśāśvataṃ vipariṇāmadharmi abhāvas tasmād idaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ evaṃ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyaḥ/ sacet subhūte manaḥ tathatā avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat/ yasmāt tarhi subhūte manaḥ kalpitaṃ viṭhapitaṃ sandarśitam ayathāvat sarvam anityam adhruvam aśāśvataṃ vipariṇāmadharmi abhāvas tasmād idaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ sacet subhūte rūpaṃ tathatā avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat/ yasmāt tarhi subhūte rūpaṃ kalpitaṃ viṭhapitaṃ sandarśitam ayathāvat sarvam anityam adhruvam aśāśvataṃ vipariṇāmadharmi abhāvas tasmād idaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ evaṃ śabdo gandho rasaḥ spraṣṭavyam/ sacet subhūte dharmaḥ tathatā avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat/ yasmāt tarhi subhūte dharmaḥ kalpito viṭhapitaḥ sandarśito 'yathāvat sarvam anityam adhruvam aśāśvataṃ vipariṇāmadharmi abhāvas tasmād idaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ sacet subhūte cakṣurvijñānaṃ tathatā avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat/ yasmāt tarhi subhūte cakṣurvijñānaṃ kalpitaṃ viṭhapitaṃ sandarśitam ayathāvat sarvam anityam adhruvam aśāśvataṃ vipariṇāmadharmi abhāvas tasmād idaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ evaṃ śrotravijñānaṃ ghrāṇavijñānaṃ jihvāvijñānaṃ kāyavijñānaṃ/ sacet subhūte manovijñānaṃ tathatā avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat/ yasmāt tarhi subhūte manovijñānaṃ kalpitaṃ viṭhapitaṃ sandarśitam ayathāvat sarvam anityam adhruvam aśāśvataṃ vipariṇāmadharmi abhāvas tasmād idaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ sacet subhūte cakṣḥsaṃsparśaḥ tathatā avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat/ yasmāt tarhi subhūte cakṣuḥsaṃsparśaḥ kalpito viṭhapitaḥ sandarśito 'yathāvat sarvam anityam adhruvam aśāśvataṃ vipariṇāmadharmi abhāvas tasmād idaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ evaṃ śrotrasaṃsparśaḥ ghrāṇasaṃsparśaḥ jihvāsaṃsparśaḥ kāyasaṃsparśaḥ/ sacet subhūte manaḥsaṃsparśaḥ tathatā avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat/ yasmāt tarhi subhūte manaḥsaṃsparśaḥ kalpito viṭhapitaḥ sandarśito 'yathāvat sarvam anityam adhruvam aśāśvataṃ vipariṇāmadharmi abhāvas tasmād idaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/}}
23218 {{sacet subhūte cakṣuḥsaṃsparśajā vedanā tathatā avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat/ yasmāt tarhi subhūte cakṣuḥsaṃsparśajā vedanā kalpitā viṭhapitā sandarśitā 'yathāvat sarvam anityam adhruvam aśāśvataṃ vipariṇāmadharmi abhāvas tasmād idaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ evaṃ śrotrasaṃsparśajā vedanā ghrāṇasaṃsparśajā vedanā jihvāsaṃsparśajā vedanā kāyasaṃsparśajā vedanā/ sacet subhūte manaḥsaṃsparśajā vedanā tathatā avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat/ yasmāt tarhi subhūte manaḥsaṃsparśajā vedanā kalpitā viṭhapitā sandarśitā 'yathāvat sarvam anityam adhruvam aśāśvataṃ vipariṇāmadharmi abhāvas tasmād idaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati}}/
23219 sacet subhūte dharmadhātur bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣā-
23220 suraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte dharmadhātur abhāvo na bhāva-
23221 s tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ evaṃ tathatā
23222 bhūtakoṭiḥ sacet subhūte acintyadhātur bhāvo bhaviṣyan nābhāvo {{naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte acintyadhātur abhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/}}

23301 {{sacet subhūte dānapāramitā bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte dānapāramitā abhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ sacet subhūte śīlapāramitā bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte śīlapāramitā abhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ sacet subhūte kṣāntipāramitā bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte kṣāntipāramitā abhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ sacet subhūte vīryapāramitā bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte vīryapāramitā abhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ sacet subhūte dhyānapāramitā bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte dhyānapāramitā abhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ sacet subhūte prajñāpāramitā bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte prajñāpāramitā abhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ sacet subhūte adhyātmaśūnyatā bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte adhyātmaśūnyatā abhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ sacet subhūte bahirdhāśūnyatā bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte bahirdhāśūnyatā abhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ sacet subhūte adhyātmabahirdhāśūnyatā bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte adhyātmabahirdhāśūnyatā abhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/ yābat sacet subhūte abhāvasvabhāvaśūnyatā bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte abhāvasvabhāvaśūnyatā abhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/}}
23302 {{sacet subhūte smṛtyupasthānāni bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte smṛtyupasthānāni abhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati}}/ evaṃ catvāri samyakaprahāṇāni catvāra ṛddhipādāḥ pañcendriyāṇi
23303 pañcabalāni sapta bodhyaṅgāni/ sacet subhūte āryāṣṭāṅgamārgo bhāvo {{bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte āryāṣṭāṅgamārgo 'bhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/}}
23304 sacet subhūte apramāṇadhyānārūpyasamāpattyo bhāvo {{bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte apramāṇadhyānārūpyasamāpattyo 'bhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/}}
23305 evaṃ daśabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvidaḥ sacet
23306 subhūte aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā bhāvaḥ {{bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā 'bhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/}} [iti agrahatā-
23307 niryāṇam//]
23308 sacet subhūte gotrabhūdharmā bhāvo {{bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte gotrabhūdharmā 'bhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/}} sacet subhūte
23309 aṣṭamakadharmā bhāvo {{bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte aṣṭamakadharmā 'bhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/}} evaṃ srotaāpannadharmāḥ sakṛdā-
23310 gāmidharmā anāgāmidharmā arhaddharmāḥ pratyekabuddhadharmā bodhisattvadharmāḥ/ sacet
23311 subhūte buddhadharmā bhāvo {{bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte buddhadharmā 'bhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/}} sacet subhūte gotrabhūmir bhāvo
23312 {{bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte gotrabhūmir abhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/}} evam aṣṭamakaḥ srotaāpannaḥ sakṛdāgāmyanāgāmyarhat-
23313 pratyekabuddhabodhisattvaḥ/ sacet subhūte buddho bhāvo {{bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte buddho 'bhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/}} sacet
23314 subhūte mānuṣāsuraloko bhāvo {{bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte mānuṣāsuraloko 'bhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/}} [iti prahāṇaniryāṇam//]
23315 sacet subhūte prathamacittotpādam upādāya {bodhisattvasya} mahāsattvasya yāvad ā bodhi-
23316 maṇḍād etasminn antare ye cittotpādās te bhāvaḥ {{bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyat/ yasmāt tarhi subhūte cittotpādā abhāvo na bhāvas tasmāt mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/}}

23317 sacet subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya vajropamaṃ jñānaṃ bhāvo bhaviṣyan nābhāvo
23318 naiva {bodhisattvo} mahāsattvaḥ sarvavāsanānusandhikleśān bhāvān viditvā sarvākāravaro-
23319 petaṃ sarvajñajñānam anuprāpnuyāt/ yasmāt subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya vajropamaṃ
23401 jñānam abhāvo na bhāvas tasmād {bodhisattvo} mahāsattvaḥ sarvavāsanānusandhikleśān a-
23402 bhāvān iti viditvā sarvākāravaropetaṃ sarvajñajñānam anuprāpnoti/ evaṃ mahāyānaṃ
23403 sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati/
23404 sacet subhūte tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya dvātriṃśat mahāpuruṣa-
23405 lakṣaṇāni bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naiva tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ sadeva-
23406 mānuṣāsuraṃ lokaṃ tejasā ca śriyā cābhyabhaviṣyat/ yasmāt {{subhūte tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya dvātriṃśat mahāpuruṣalakṣaṇāny abhāvo na bhāvas tasmāt tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ sadevamānuṣāsuraṃ lokaṃ tejasā ca śriyā}} abhi-
23407 bhavanti/
23408 sacet subhūte tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho gaṅgānadīvālukopamān loka-
23409 dhātūn avabhāsenāsphāriṣyat/ yasmāt tarhi {subhūte} {{tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya avabhāso 'bhāvo na bhāvas}} {{tasmāt tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho gaṅgānadīvālukopamān lokadhātūn avabhāsena}} sphārati/
23410 sacet subhūte tathāgatasya ṣaṣṭhyaṅgopetaḥ svaro bhāvo bhaviṣyan nābhāvo naiva
23411 tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho daśasu dikṣu aprameyāsaṃkhyeyān lokadhātūn svareṇā-
23412 bhivyajñāpayiṣyat/ yasmāt tarhi {{subhūte tathāgatasya ṣaṣṭhyaṅgopetaḥ svaro abhāvo na bhāvas tasmāt tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho daśasu dikṣu aprameyāsaṃkhyeyān lokadhātūn svareṇa}} abhivijñāpayati/
23413 sacet subhūte tathāgatasya triparivartaṃ dvādaśākāradharmacakraṃ bhāvo
23414 bhaviṣyan nābhāvo naiva tathāgatas triparivartadvādaśākāraṃ dharmacakraṃ prāvartayiṣyat
23415 apravartanīyaṃ śramaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā māreṇa vā brahmaṇā vā kena-
23416 cid vā punar loke saha dharmeṇa/ yasmāt tarhi {{subhūte tathāgatasya triparivartaṃ dvādaśākāradharmacakram abhāvo na bhāvo tasmāt triparivartadvādaśākāraṃ dharmacakraṃ apravartanīyaṃ śramaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā māreṇa vā brahmaṇā vā kenacid vā punar loke saha dharmeṇa}} tathāgatena pravartitam/
23417 sacet subhūte sattvā bhāvo bhaviṣyan nābhāvo yeṣāṃ kṛtaśas tathāgatena
23418 dharmacakraṃ pravartitaṃ naiva te sattvā anupadhiśeṣanirvāṇadhātau parinirvāsyat ya-
23419 smāt tarhi {{sattvā abhāvo na bhāvo yeṣāṃ kṛtaśas tathāgatena dharmacakraṃ pravartitaṃ tasmāt te sattvā anupadhiśeṣanirvāṇadhātau}} parinirvāsyanti// [ity adhigamaniryāṇam iti trividham uddeśa-
23420 niryāṇam//]
23421 yat punaḥ subhūtir evam āha/ ākāśasamaṃ tad yānam iti/ evam etat
23422 subhūte evam etat ākāśasamaṃ tad yānam/ yathākāśasya na pūrvā dik prajñāyate
23423 na dakṣiṇā na paścimā nottarā na vidiśo nādho nordhvā dik prajñāyate evam eva
23501 subhūte tasya yānasya na pūrvā {{dik prajñāyate na dakṣiṇā na paścimā nottarā na vidiśo nādho nordhvā dik prajñāyate}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/ tad yathāpi nāma subhūte
23502 ākāśaṃ na dīrghaṃ na hrasvaṃ na vṛttaṃ na caturasraṃ na samaṃ na viṣamaṃ na nīlaṃ na
23503 pītaṃ na lohitaṃ nāvadātaṃ na mañjiṣṭhaṃ na sphaṭikarajatavarṇam/ evam eva subhūe
23504 tat mahāyānaṃ na dīrghaṃ {{na hrasvaṃ na vṛttaṃ na caturasraṃ na samaṃ na viṣamaṃ na nīlaṃ na pītaṃ na lohitaṃ nāvadātaṃ na mañjiṣṭhaṃ na sphaṭikarajatavarṇam/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/ tad yathāpi nāma subhūte
23505 ākāśaṃ nātītaṃ nānāgataṃ na pratyutpannam/ evam eva subhūte tat mahāyānaṃ
23506 nātītaṃ {{nānāgataṃ na pratyutpannam/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/ tad yathāpi nāma subhūte ākāśasya na hāniḥ
23507 na vṛddhir evam eva subhūte tasya mahāyānasya na hāniḥ {{na vṛddhiḥ/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/
23508 tad {yathāpi nāma subhūte} ākāśasya na saṃkleśo na vyavadānam/ evam eva {{subhūte tasya mahāyānasya na saṃkleśo na vyavadānam/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti/} tad {yathāpi nāma subhūte}
23509 ākāśasya notpādo na nirodho na sthitina viṣṭhitir na sthiter anyathātvam/
23510 evam eva {{subhūte tasya mahāyānasya notpādo na nirodho na sthitina viṣṭhitir na sthiter anyathātvam/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/ tad {yathāpi nāma subhūte} ākāśaṃ na kuśalaṃ nākuśalaṃ na vyākṛtaṃ nāvyākṛtam/
23511 evam eva {{subhūte tad mahāyānaṃ na kuśalaṃ nākuśalaṃ na vyākṛtaṃ nāvyākṛtam/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/ tad {yathāpi nāma subhūte} ākāśaṃ na dṛṣṭaṃ na śrutaṃ na mataṃ na vijñātam/ evam eva
23512 {{subhūte tad mahāyānaṃ na dṛṣṭaṃ na śrutaṃ na mataṃ na vijñātam/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/ tad {yathāpi nāma subhūte} ākāśaṃ na jñeyaṃ nājñeyaṃ na parijñeyaṃ na parijñātavyaṃ na
23513 prahātavyaṃ na sākṣātkartavyaṃ na bhāvayitavyam/ evam eva {{subhūte tad mahāyānaṃ na jñeyaṃ nājñeyaṃ na parijñeyaṃ na parijñātavyaṃ na prahātavyaṃ na sākṣātkartavyaṃ na bhāvayitavyam/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/ tad {yathāpi nāma subhūte}
23514 ākāśaṃ na vipāko na vipākadharmi/ evam eva {{subhūte tad mahāyānaṃ na vipāko na vipākadharmi/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/ tad {yathāpi nāma subhūte} ākāśaṃ na kāma-

23515 dhātuparyāpannaṃ na rūpadhātuparyāpannaṃ nārūpyadhātuparyāpannam/ evam eva {{subhūte tad mahāyānaṃ na kāmadhātuparyāpannaṃ na rūpadhātuparyāpannaṃ nārūpyadhātuparyāpannam/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/
23516 tad {yathāpi nāma subhūte} ākāśaṃ na prathamacittotpādo na dvitīyo na tṛtīyo na caturtho na pañcamo
23517 na ṣaṣṭho na saptamo nāṣṭamo na navamo na daśamaś cittotpādaḥ/ evam eva {{subhūte tad mahāyānaṃ na prathamacittotpādo na dvitīyo na tṛtīyo na caturtho na pañcamo na ṣaṣṭho na saptamo nāṣṭamo na navamo na daśamaś cittotpādaḥ/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/
23518 tad {yathāpi nāma subhūte} ākāśe na śuklavidarśanābūmir na gotrabhūmir nāṣṭamakabhūmir na darśanabhūmir na
23519 tanubhūmir na vītarāgabhūmir na kṛtāvibhūmiḥ/ evam eva {{subhūte tasmin mahāyāne na śuklavidarśanābūmir na gotrabhūmir nāṣṭamakabhūmir na darśanabhūmir na tanubhūmir na vītarāgabhūmir na kṛtāvibhūmiḥ/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/ tad {yathāpi nāma subhūte} ākāśe na
23520 srotaāpattiphalaṃ na sakṛdāgāmiphalaṃ nānāgāmiphalaṃ nārhattvaṃ na pratyekabuddhatvaṃ
23521 na buddhatvam/ evam eva {{subhūte tasmin mahāyāne na srotaāpattiphalaṃ na sakṛdāgāmiphalaṃ nānāgāmiphalaṃ nārhattvaṃ na pratyekabuddhatvaṃ na buddhatvam/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/ tad {yathāpi nāma subhūte} ākāśe na śrāvakabhūmir na pratyekabuddha-
23522 bhūmir na samyaksaṃbuddhabhūmiḥ/ evam eva {{subhūte tasmin mahāyāne na śrāvakabhūmir na pratyekabuddhabhūmir na samyaksaṃbuddhabhūmiḥ/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/ tad {yathāpi nāma subhūte} ākāśaṃ na rūpi nārūpi
23601 na sanidarśanaṃ nānidarśanaṃ na sapratighaṃ nāpratighaṃ na saṃyuktaṃ na visaṃyuktam/ evam eva
23602 {{subhūte tad mahāyānaṃ na rūpi nārūpi na sanidarśanaṃ nānidarśanaṃ na sapratighaṃ nāpratighaṃ na saṃyuktaṃ na visaṃyuktam/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/ tad {yathāpi nāma subhūte} ākāśaṃ na nityaṃ nānityaṃ na sukhaṃ na duḥkhaṃ nātmā nānātmā
23603 na śāntaṃ nāśāntaṃ/ evam eva {{subhūte tad mahāyānaṃ na nityaṃ nānityaṃ na sukhaṃ na duḥkhaṃ nātmā nānātmā na śāntaṃ nāśāntaṃ/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/ tad {yathāpi nāma subhūte} ākāśaṃ na śūnyaṃ nāśūnyaṃ na
23604 nimittaṃ nānimittaṃ na praṇihitaṃ nāpraṇihitam/ evam eva {{subhūte tad mahāyānaṃ na śūnyaṃ nāśūnyaṃ na nimittaṃ nānimittaṃ na praṇihitaṃ nāpraṇihitam/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/ tad {yathāpi nāma subhūte} ākāśaṃ
23605 na viviktaṃ nāviviktaṃ nāloko nāndhakāraḥ/ evam eva {{subhūte tad mahāyānaṃ na viviktaṃ nāviviktaṃ nāloko nāndhakāraḥ/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/ tad {yathāpi nāma subhūte} ākāśaṃ
23606 na labhyate nopalabhyate/ evam eva {{subhūte tad mahāyānaṃ na labhyate nopalabhyate/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}/ tad {yathāpi nāma subhūte} ākāśaṃ na pravyāhāro
23607 nāpravyāhāraḥ/ evam eva {{subhūte tad mahāyānaṃ na pravyāhāro nāpravyāhāraḥ/}} {tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti}// [iti samatāniryāṇam//]
23608 yat punaḥ subhūtir evam āha/ yathākāśe 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ
23609 sattvānām avakāśaḥ/ evam eva tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām apari-
23610 māṇānāṃ sattvānām avakāśa iti/ evam etat subhūte evam etat/ yathā
23611 {{ākāśe 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ/ evam eva tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām}} avakāśa iti/ tat kasya hetoḥ/
23612 sattvāsattayā hi subhūte ākāśāsattā veditavyā/ ākāśāsattayā mahā-
23613 yānāsattā veditavyā/ anenāpi subhūte paryāyeṇa tasmin mahāyāne 'prameyā-
23614 ṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi
23615 subhūte ye ca sattvā yac cākāśaṃ yac ca mahāyānaṃ sarvam etan nopalabhyate/
23616 punar aparaṃ subhūte sattvāsattayā ākāśāsattā veditavyā ākāśāsattayā
23617 mahāyānāsattā veditavyā/ mahāyānāsattayā aprameyāsattā veditavyā/ evaṃ
23618 hi subhūte tasmin {{mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ}}/ tathā hi subhūte ye ca sattvā yac cākāśaṃ yac ca
23619 mahāyānaṃ yac cāprameyaṃ sarvam evaṃ nopalabhyate/
23620 punar aparaṃ subhūte sattvāsattayā ākāśāsattā
23621 {{veditavyā ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā/ mahāyānāsattayā asaṃkhyeyāsattā veditavyā/ evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ/ tathā hi subhūte ye ca sattvā yac cākāśaṃ yac ca mahāyānaṃ yac cāsaṃkhyeyaṃ sarvam evaṃ}} nopalabhyate/
23701 punar aparaṃ subhūte sattvāsattayā tathāgatāsattā veditavyā tathāgatāsattayāṃ
23702 {{aparimāṇāsattā veditavyā/ evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ/ tathā hi subhūte ye ca sattvā yac cākāśaṃ yac ca mahāyānaṃ yac cāparimāṇaṃ sarvam evaṃ nopalabhyate}}/
23703 punar aparaṃ {{subhūte sattvāsattayā ākāśāsattā veditavyā ākāśāsattayā}} mahāyānāsattā
23704 veditavyā/ mahāyānāsattayā asaṃskṛtāsattā veditavyā asaṃskṛtāsattayāprameyā-
23705 sattā veditavyā aprameyāsattayā asaṃkhyeyāsattā veditavyā asaṃkhyeyāsattayā
23706 aparimāṇāsattā veditavyā aparimāṇāsattayā sarvadharmāsattā veditavyā/ evaṃ
23707 hi subhūte tasmin {{mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ/}} tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte ye ca sattvā yaś ca
23708 tathāgato yac cākāśaṃ yac ca mahāyānaṃ yac cāsaṃskṛtaṃ yac cāprameyaṃ yac cāsaṃkhyeyaṃ
23709 yac cāparimāṇaṃ ye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante/
23710 punar aparaṃ subhūte ātmasattvāsattayā sattvajīvapoṣapuruṣapudgalamanujamānava-
23711 kārakavedakajānakapaśyakāsattā veditavyā/ jānakapaśyakāsattayā bhūtakoṭyasattā

23712 veditavyā/ bhūtakoṭyasattayā aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattā veditavyā/
23713 aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattayā sarvadharmāsattā veditavyā/ evaṃ hi {subhūte} tasmin
23714 {{mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ/}} tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte yaś cātmā yaś ca yāvaj jānakapaśyako yā ca
23715 bhūtakoṭiḥ yac cāprameyam asaṃkhyeyam aparimāṇaṃ ye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante/
23716 punar aparaṃ subhūte ātmasattvāsattayā yāvaj jānakapaśyakāsattā vedi-
23717 tavyā/ yāvaj jānakapaśyakāsattayā acintyadhātvasattā veditavyā/ acintya-
23718 dhātvasattayā rūpaskandhāsattā veditavyā/ rūpaskandhāsattayā vedanā-
23719 {{skandhāsattā veditavyā/ vedanāskandhasattayā saṃjñāskandhāsattā veditavyā/ saṃjñāskandhāsattayā saṃskāraskandhāsattā veditavyā/ saṃskāraskandhāsattayā}} vijñānaskandhāsattā veditavyā/ vijñānaskandhāsattayā ākāśāsattā
23720 veditavyā/ ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā/ mahāyānāsattayā apra-
23721 meyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattā veditavyā/ aprameyāsaṃkhyeyārimāṇāsattayā
23722 sarvadharmāsattā veditavyā/ evaṃ hi subhūte tasmin {{mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ/}} tat kasya hetoḥ/
23723 tathā hi subhūte yaś cātmā yāvad ye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante/
23801 punar aparaṃ subhūte ātmasattvāsattayā yāvaj jānakapaśyakāsattā veditavyā/
23802 yāvaj jānakapaśyakāsattayā cakṣurasattā veditavyā/ cakṣurasattayā śrotraghrāṇa-
23803 jihvākāyamano 'sattā veditavyā/ mano 'sattayā ākāśāsattā veditavyā/
23804 ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā/ mahāyānāsattayā aprameyāsaṃkhyeyā-
23805 parimāṇāsattā veditavyā/ aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattayā sarvadharmāsattā
23806 veditavyā/ evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne aprameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ
23807 sattvānām avakāśaḥ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte yaś cātmā yāvad ye
23808 ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante/
23809 punar aparaṃ {{subhūte ātmasattvāsattayā yāvaj jānakapaśyakāsattā veditavyā/ yāvaj jānakapaśyakāsattayā}}
23810 dānapāramitāsattā veditavyā dānapāramitāsattayā śīla{{pāramitāsattā veditavyā śīlapāramitāsattayā}} kṣānti{{pāramitāsattā veditavyā kṣāntipāramitāsattayā}} vīrya{{pāramitāsattā veditavyā vīryapāramitāsattayā}}
23811 dhyāna{{pāramitāsattā veditavyā dhyānapāramitāsattayā}} prajñāpāramitāsattā veditavyā/ prajñāpāramitāsattayā ākāśāsattā
23812 {{veditavyā/ ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā/ mahāyānāsattayā aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattā veditavyā/ aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattayā sarvadharmāsattā veditavyā/ evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne aprameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte yaś cātmā yāvad ye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante/}}
23813 punar aparaṃ {{subhūte ātmasattvāsattayā yāvaj jānakapaśyakāsattā veditavyā/ yāvaj jānakapaśyakāsattayā}}
23814 adhyātmaśūnyatā bahirdhāśūnyatā adhyātmabahirdhāśūnyatā yāvad abhāvasvabhāva-
23815 śūnyatāsattā veditavyā/ abhāvasvabhāvaśūnyatāsattayā ākāśāsattā {{veditavyā/ ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā/ mahāyānāsattayā aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattā veditavyā/ aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattayā sarvadharmāsattā veditavyā/ evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne aprameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte yaś cātmā yāvad ye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante/}}
23816 punar aparaṃ {{subhūte ātmasattvāsattayā yāvaj jānakapaśyakāsattā veditavyā/ yāvaj jānakapaśyakāsattayā}}
23817 smṛtyupasthānāsattā veditavyā smṛtyupasthānāsattayā samyakprahāṇāsattā
23818 veditavyā samyakprahāṇāsattayā ṛddhipādāsattā veditavyā/
23819 {{ṛddhipādāsattayā indriyāsattā veditavyā indriyāsattayā balāsattā veditavyā balāsattayā bodhyaṅgāsattā veditavyā bodhyaṅgāsattayā mārgāsattā veditavyā mārgāsattayā vaiśāradyāsattā veditavyā vaiśāradyāsattayā pratisaṃvidāsattā veditavyā pratisaṃvidāsattayā pāramitāsattā veditavyā pāramitāsattayā tathāgatabalāsattā veditavyā tathāgatabalāsattayā āveṇikabuddhadharmāsattā veditavyā}}
23820 āveṇikabuddhadharmāsattayā ākāśāsattā {{veditavyā/ ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā/ mahāyānāsattayā aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattā veditavyā/ aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattayā sarvadharmāsattā veditavyā/ evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne aprameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte yaś cātmā yāvad ye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante/}}
23821 punar aparaṃ {{subhūte ātmasattvāsattayā yāvaj jānakapaśyakāsattā veditavyā/ yāvaj jānakapaśyakāsattayā}} gotrabhūmyasattā veditavyā/ gotrabhūmyasattayā
23822 aṣṭamakabhūmyasattā veditavyā
23823 {{aṣṭamakabhūmyasattayā darśanabhūmyasattā veditavyā darśanabhūmyasattayā tanubhūmyasattā veditavyā tanubhūmyasattayā vītarāgabhūmyasattā veditavyā vītarāgabhūmyasattayā kṛtāvibhūmyasattā veditavyā}} kṛtāvibhūmyasattayā
23824 ākāśāsattā {{veditavyā/ ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā/ mahāyānāsattayā aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattā veditavyā/ aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattayā sarvadharmāsattā veditavyā/ evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne aprameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte yaś cātmā yāvad ye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante/}}
23901 punar aparaṃ {{subhūte ātmasattvāsattayā yāvaj jānakapaśyakāsattā veditavyā/ yāvaj jānakapaśyakāsattayā}} srotaāpannāsattā veditavyā srotaāpannā-
23902 sattayā sakṛdāgāmyasattā veditavyā {{sakṛdāgāmyasattayā anāgāmyasattā veditavyā anāgāmyasattayā arhadasattā veditavyā arhadasattayā pratyekabuddhāsattā veditavyā}}
23903 pratyekabuddhāsattayā ākāśāsattā {{veditavyā/ ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā/ mahāyānāsattayā aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattā veditavyā/ aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattayā sarvadharmāsattā veditavyā/ evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne aprameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte yaś cātmā yāvad ye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante/}}

23904 punar aparaṃ {{subhūte ātmasattvāsattayā yāvaj jānakapaśyakāsattā veditavyā/ yāvaj jānakapaśyakāsattayā}} śrāvakayānāsattā veditavyā śrāvakayānāsattayā

23905 pratyekabuddhayānāsattā veditavyā pratyekabuddhayānāsattayā tathāgatāsattā veditavyā
23906 tathāgatāsattayā sarvākārajñatāsattā veditavyā/ sarvākārajñatāsattayā ākāśā-
23907 sattā {{veditavyā/ ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā/ mahāyānāsattayā aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattā veditavyā/ aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattayā sarvadharmāsattā veditavyā/ evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne aprameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte yaś cātmā yāvad ye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante/}}
23908 tad yathāpi nāma subhūte nirvāṇadhātāv aprameyāṇām asaṃkhyeyānām apari-
23909 māṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ/ evam eva subhūte tasmin mahāyāne {aprameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ}/ tad
23910 yathāpi nāma subhūte ākāśe {aprameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ}/ evam eva subhūte tasmin mahāyāne {aprameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ}//
23911 [iti sattvārthaniryāṇam//]
23912 yad api subhūtir evam āha/ nāpi tasya mahāyānasya āgatir dṛśyate nāpi
23913 gatir na sthānaṃ dṛśyata iti/ evam etat subhūte tasya mahāyānasyāgatir na dṛśyate
23914 nāpi gatir na sthānaṃ dṛśyate/ tat kasya hetoḥ/ acalā hi subhūte sarvadharmās te
23915 na kvacid gacchanti na kutaścid āgacchanti na kvacit tiṣṭhanti/ tat kasya
23916 hetoḥ/ na hi subhūte rūpasya prakṛtiḥ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na
23917 kvacit tiṣṭhati/ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām/ na hi subhūte vijñānasya
23918 prakṛtiḥ kutaścid āgacchati na kvacit tiṣṭhati/
23919 {{na hi subhūte rūpasya tathatā kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati/ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām/ na hi subhūte vijñānasya tathatā kutaścid āgacchati na kvacit tiṣṭhati/ na hi subhūte rūpasya svabhāvaḥ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati/ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām/ na hi subhūte vijñānasya svabhāvaḥ kutaścid āgacchati na kvacit tiṣṭhati/ na hi subhūte rūpasya lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati/ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām/ na hi subhūte vijñānasya lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacit tiṣṭhati}}/ na subhūte cakṣuṣaḥ
23920 prakṛtir na tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na
23921 kvacit tiṣṭhati/ evaṃ na śrotrasya na ghrāṇasya na jihvāyā na kāyasya na subhūte
23922 manasaḥ prakṛtir na tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid
23923 gacchati na kvacit tiṣṭhati/ {{na subhūte pṛthivīdhātoḥ prakṛtir na tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati/ evaṃ na abdhātor na tejodhātor na vāyudhātor}}
23924 {{na subhūte ākāśadhātoḥ prakṛtir na tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati}}/ {{na subhūte dharmadhātoḥ prakṛtir na tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati/ evaṃ na tathatāyā na bhūtakoṭer na subhūte acintya-}}
24001 {{dhātoḥ prakṛtir na tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati}}/ {{na subhūte dānapāramitāyāḥ prakṛtir na tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati/ evaṃ na śīlapāramitāyāḥ na kṣāntipāramitāyāḥ na vīryapāramitāyāḥ na dhyānapāramitāyāḥ na subhūte prajñāpāramitāyāḥ prakṛtir na tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati/ na subhūte smṛtyupasthānānāṃ prakṛtir na tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati/ evaṃ na samyakprahāṇānāṃ na ṛddhipādānāṃ na indriyāṇāṃ na balānāṃ na bodhyaṅgānāṃ na subhūte mārgasya prakṛtir na tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati}}/
24002 {{na subhūte apramāṇadhyānārūpyasamāpattīnāṃ prakṛtir na tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati/ evaṃ na tathāgatabalānāṃ na vaiśāradyānāṃ na pratisaṃvidāṃ na subhūte aṣṭādaśāveṇikānāṃ buddhadharmānāṃ na tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati}}/
24003 {{na subhūte bodheḥ prakṛtir na tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati/ na subhūte asaṃskṛtasya na tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati}}// [ity anābhoganiryāṇam//]
24004 yad api tat subhūtir evam āha/ nāsya yānasya pūrvānta upalabhyate nāparānta
24005 {upalabhyate} madhya {upalabhyate} tryadhvasamaṃ tad yānaṃ tasmāt mahāyānaṃ mahāyānam ity u-
24006 cyate/ evam etat subhūte evam etat/ nāsya yānasya pūrvānta {upalabhyate}
24007 {{nāparānta upalabhyate madhya upalabhyate tryadhvasamaṃ tad yānaṃ tasmāt mahāyānaṃ mahāyānam ity}} ucyate/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte atīto 'dhvā-
24008 tītenādhvanā śūnyaḥ/ anāgato 'dhvā anāgatenādhvanā śūnyaḥ/ pratyut-
24009 panno 'dhvā pratyutpannenādhvanā śūnyaḥ/ tryadhvasamatā tryadhvasamatayā śūnyā/
24010 mahāyānaṃ mahāyānena śūnyam bodhisattvo bodhisattvena śūnyaḥ/ na subhūte
24011 śūnyatā ekā vā dve vā tisro vā catasro vā pañca vā ṣaṭ vā sapta vā aṣṭa vā
24012 nava vā daśa vā tasmāt tryadhvasamtayā samam idaṃ yānaṃ {bodhisattvasya} mahāsattvasya
24013 nāpi tatra samam upalabhyate na viṣamaṃ nāpi tatra vā rāga upalabhyate na virāgaḥ/
24014 na doṣa {upalabhyate} nādoṣaḥ/ na moha {upalabhyate} nāmohaḥ/ na nāma {upalabhyate} nānāma/ yāvan na
24015 kuśalam {upalabhyate} nākuśalam/ na sāsravam {upalabhyate} nānāsravam/ na sāvadyam {upalabhyate} nānavadyam/
24016 na kleśa {upalabhyate} nākleśaḥ/ na kleśakṣaya {upalabhyate} nākleśakṣayaḥ/ na laukikam {upalabhyate} na
24017 lokottaram/ na saṃkleśa {upalabhyate} na vyavadānam/ na saṃsāra {upalabhyate} na nirvāṇam/
24018 nāpy atra nityam {upalabhyate} nānityam/ na sukham {upalabhyate} na duḥkham/ nātmā {upalabhyate} nānātmā/
24019 na śāntam {upalabhyate} nāśāntam/ na kāmadhātur {upalabhyate} na kāmadhātusamatikramaḥ/ na rūpa-

24020 dhātur {upalabhyate} na rūpadhātu{samaikramaḥ}/ nārūpyadhātur {upalabhyate} nārūpyadhātu{samaikramaḥ}/ tat kasya

Original text: Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā, 1 · Edition: Nalinaksha Dutt: Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā, Calcutta 1934 (Calcutta Oriental Series, 28). = PSP1 · Data entry Kenta Suzuki Koichi Takahashi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc