Padma Samhita · Chapter 4.11
utsavārambhadivasādarvāgahani saptame /
āṅkurānāvapellagne śobhane deśikottamaḥ
aṣṭottara śateṣveva pālikāsu yathāvidhi /
ṣaṭtriṃśatsvatha vā
paścādalaṅkāraṃ samācaret
kramukairdārujairvāpi toraṇai rvīdhikāmukham /
catvārāṇi tathā greṣu gopurāṇāmalaṅkriyā
phalabhārāvanamrāśca kadalīkramukādayaḥ /
pārśveṣu toraṇānāṃ syuḥ sthāpyā gamanavīdhayaḥ
samabhūmitalāḥkāryāssikatābhiśca śobhitāḥ /
dukūlakṣaumapāsobhi rdarbhamālāśatena ca
dhvajaiśca sarvato dikṣu śobhayecca prapādibhiḥ /
śodhayetsarvabhūbhāgaṃ gomayombhobhirāplutaiḥ
prāsadabhittayaḥ kāryāścitritā varṇapañcakaiḥ /
kambhābhiḥ pūrṇakumbhaiśca dīpikāvalibhi stathā
muktādāmabhiranyaiśca sāṅkuraiḥpālikāśataiḥ /
deśāddeśātsametānāṃ varṇānāṃ ca tadutsave
sevituṃ devadeveśa mannādyaistuṣṭimāvahet /
prapāpānīyaśālādhyai ryajamāno divāniśam
rogārtānatha bhaiṣajyairbhiṣajeddhanarāśibhiḥ /
prathamāvaraṇe brahman kārayedyāgamaṇḍapam
yadvāvakāśānuguṇaṃ dvitīyāvaraṇe bhavet /
antarāleṣu sarvatra diśāmiṣṭe kvacidbhavet
saptahastāyataṃ yadvā pañcahastāyataṃ tu vā /
vistārāyāmasadṛśaṃ yaturdvārasa manvitam
maṇḍapaṃ kārayettasya paritaḥ kārayetprapām /
tasya madhye triyaṃśe tu vedīṃ hastasamucchṛtām
vistīrṇāṃ dvitrihastena
vedyāḥ prācyāṃ prakalpayet /
kuṇḍamāhavanīyasya caturaśraṃ yathoditam
dakṣiṇasyāṃ dakṣiṇāgnerdiśi cāpa samākṛti /
kuṇḍaṃ tu gārhapatyasya pratīcyāṃ vṛtta madbhutam
sabhyasya kuṇḍaṃ kauberyāṃ trikoṇaṃ tadanantaram /
aiśānyā magnikoṇe vā kuṇḍaṃ ca caturaśrakam
avasakthyasya śikhinaḥ pañcāgnyutsava muttamam /
yadvā''vasakthya rahitaṃ caturagniṃ caturdiśi
sabhyāvasakthya rahitaṃ yadvāgni trayasaṃyutam /
ekāmāhavanīyaṃ vā kalvayetkatkuricchayā
aśvatthādidrumairdvāratoraṇāni caturdiśam /
sruksruvau kārayedaṣṭa maṅgalāni yathāpuram
āsanaṃ tvṛtvijāṃ homapātrāṇi vividhāni ca /
maṇḍapānāṃ ca purataḥ prapāsyātpārśvayorapi
dukūlakṣaumakāśeyairvicitraṃ maṇṭapaṃ prapām /
vitānayedveṣṭayecca stambhānantarbahisthsitān
muktādāmāni sarvatra lambayeddīpamālikāḥ /
āropayecca stambheṣu patākāvalibandhanam
muktāvitānaṃ badhnī yātpuṣpamālāśca sarvataḥ /
evamādipariṣkārai rbhūṣayenmaṇḍapādikam
tiraskariṇyo vipulā badhnīyācca vicitritāḥ /
agre caturṇāṃ varaṇa mācāryāṇāṃ ca ṛtvijām
ṣoḍaśā nāṃ tathānyeṣāṃ svīkāraḥ paricāriṇām /
te ca bhūṣyā yathāvittaṃ bhūṣaṇaiḥ kaṭakādibhiḥ
vāsobhiśca navaiścitre radhikārānu sārataḥ /
uṣṇīṣairuttarīyaiśca gandhadravyāsu lepanaiḥ
śobhanīyāḥ prayatnena yajamānena sarvadā /
snapanaṃ cotsavā rambhe tadante ca yathoditam
kuryāddevasya pūrvedyuḥ kautukaṃ bandhayedguruḥ /
sauvarṇe rājate vāpi pātre vimalataṇḍule
khāridvayena vārdhena yadvā pādena sammite /
nyasyetsūtraṃ ca sauvarṇaṃ kṣaumaṃ kārpāsameva vā
saptabhiḥ pañcabhirvāpi sūtraṃ kṣaumāditantubhiḥ /
śatena ṣaṣṭhyārūḍhena phalaiḥ kramukajairapi
nāgavallīdalaissārdhaṃ phalasaṅkhyā caturguṇaiḥ /
tadardhairvā tadardhairvā kadalyādiphalairapi
sārdhaṃ tadanu tatpātraṃ sādhāraṃ nyasya mūrdhani /
vastreṇaācchāditaṃ chatracāmaravyajanānvitam
bahudīpakasaṃyuktaṃ savitānaṃ ca mūrtipaḥ /
paṭhadbhiśśākunaṃ sūktaṃ brāhmaṇairveda pāragaiḥ
tūrya maṅgalagītaiśca sārdhaṃ nītvā pradakṣiṇam /
dhāma viṣṇostathā tasya bahirāvaraṇāni ca
prādakṣiṇyena vā grāmaṃ praviśeddevatā ntikam /
devasya purato bhūmitale gomayapāriṇā
ālipte caturaśreca śālibhāreṇa pūrite /
pātraṃ nidhāya puṇyāhaṃ vācayitvā yathāvidhi
sabhājayitvā ttsūtra mantramantreṇa deśikaḥ /
aṅguṣṭhā nāmikābhyāṃ tu gṛhītvā hastayordvayoḥ
aparājitayā sūtraṃ candanakṣoda vāriṇā /
ālipya dakṣiṇe haste badhvā cotsavakautukam
spṛṣṭvā dakṣiṇahastena sūtraṃ pārān śataṃ japet /
antramantraṃ tathārghyārdairiṣṭvādevaṃ nivedayet
mahāpūvaṃ tathāpūpān pṛthukāṃśca phalānyapi /
keyaṃ nṛttaṃ tathāpādya mācareddevatāntike
tribhirbhāgavatairdevaṃ sthāne'nyatra niveśayet /
snānāntaṃ kṣaumavasanamāliptaṃ candanādinā
bhūṣitaṃ bhūṣaṇaissarvaissrigviṇaṃ devadaivatam /
arcayitvā yathāśāstraṃ paramānnaṃ nivedayet
yathoditaṃ pratiṣṭhāyāṃ yathāśayana kalpanam /
bhimbaṃ copari vinyasya śayane sthāpayecchubhe
koṇeṣu sthāpayeddīpān pālikā ssāṅkurāstathā /
tūryaghoṣaistathāvedaistotraistutvā madhudviṣam
niśāṃ nayojjāgareṇa samāhitamanā guruḥ /
śvobhūte śobhane prāpte muhūrte bhāskarodaye
uttiṣṭhe tyādimantreṇa tribhirbhāgavataissaha /
dikṣu śākunikaṃ sūktaṃ paṭhatsu brāhmaṇeṣvapi
utthāvya śayanāddevaṃ taṃ
idaṃviṣṇurityṛcā /
āropayeyuśśibhikāṃ suvarṇa prabhayā saha
vaheyu rbhūsurā yānaṃ dhyāyanto vihagādhipam /
vikiretsarvato dikṣu puṣpāṇisurabhīṇi ca
lājāṃśca sākaṃ muktābhistūryaghoṣaiśca nādayet /
īdṛsairmaṅgalairanyaissarvāvaraṇa bhūmikāḥ
nītvā pradakṣiṇaṃ
yānādavaropya prabhānvite /
bhadrāsane dukulādicitrāstaraṇaśobhite
pārśvekalpadrumacchāyāśītale svarṇanirmite /
niveśya maṇṭape sarvamupacāraṃ samācaret
prābhṛtaṃ cāhṛtaṃ sarvaṃ dravyamutsavakāraṇam /
devāya darśayetsarvaṃ janasaṃnadi deśikaḥ
kṛtvopacāra makhilaṃ tatassnapanamaṇṭape /
snāpayeddevadeveśaṃ yathāpūrvoditaiḥkramamaiḥ
ācāryo yajamānaśca samīkṣya vibhavodayam /
mahāhavirnivedyānte hutvā havyairyathāvidhi
garbhagehaṃ vimānasya nayenmaṅgalasaṃyutam /
tato'parāhṇasamaye aṅkurādhāramṛttikām
ānetuṃ bahirudyāna būmeryadvā nadītaṭāt /
yānamāropya garuḍaṃ senānyaṃ vā pariṣkṛtam
devādeśaṃ puraskṛtya sarvamaṅgala saṃyutam /
vahadbhiḥpālikāḥpūrvaṃ khanitraṃ cāpi bhūṣitam
brāhmaṇairbahubhirvedānadhīyānaissamantataḥ /
nītvā pradakṣiṇaṃ grāmaṃ tato nirgatya deśikaḥ
diśaṃ prācīmudīcīṃ vā pratisaṅgṛhyamṛttikām /
yathāpūrvoditaṃ dhāma praviśya rajanīmukhe
pradoṣe yāgasadasi pālikā dvādaśāvarāḥ /
śarāvakumbhasahitāstadvargā api ṣoḍaśa
īśānabhāge saṃsthāpya somakumbhasamanvitāḥ /
āvapettāsu bījāni muhūrte śobhane guruḥ
tataḥ praviśya sadanaṃ yajamāno guruśca tau /
praṇamya daṇḍavadbhūmau devamutsava sampadam
yācetāṃ gururanvakca badhvā kalyāṇakautukam /
utsavasnānabalyartha pratimāsu yathā kramam
sudarśane caśayane kalpite'nyata pūrvavat /
baddhapratisaraṃ sarvamadhivāsya yathākramam
utthāpya sadyaścārādhya prādakṣiṇyena mandiram /
nītvā praveśya yāgārthamaṇḍapaṃ tatra cāsane
nityotsavā rcāṃ cakraṃ ca niveśya tadanantaram /
vedikāyāṃ dhānyapīṭhaṃ kṛtvā purveditakramāt
tatra prakṣālitān kumbhān sūtreṇa pariveṣṭitān /
gandhodakena sampūrṇā nnavaratnayutānnava
sarvagandharajomiśrān karakeṇa samanvitān /
pratyekaṃ syastasauvarṇaniṣkānaśvatthapallavaiḥ
kuśakūrcena sahitān mukheṣvapi samallakān /
madhyamaṃ vastra yugnena śiṣṭānekena vāsasā
veṣṭitānvedikābhūmau sthāpayeddhānyarāśiṣu /
ayataṃ saptabhirhastaiṣṣadbhirvā cātha pañcabhiḥ
vistīrṇaṃ vastramāyāmamānārdhena niyojayet /
bhagavanmayavipraiśca puṇyāhamapi vācayet
dvāratoraṇakumbhādīn pratiṣṭhāyāmi vārcayet /
madhyakumbhe mūlaberaṃ karake ca sudarśanam
pūrvādyāśāgate kumbhe vāsudevādi kānyajet /
āgneyādiṣu koṇeṣu yaṣṭavyāḥ puruṣādayaḥ
tadhaiva puruṣassatyaḥ krameṇācyutadevatā /
anantaśceti haviṣā caturṇāṃ ca nivedanam
kumbhe tathāstre ca balibimbe cai vāṣṭa maṅgalam /
veṣṭitaṃ vāsasā vede radhastāddhānya rāśiṣu
nyasyābhyarcya caturdikṣu vedatūryādighoṣaṇe /
pravṛtte juhuyādagnau dhyāyannāhava nīyake
vāsudevaṃ dakṣiṇāgnau saṅkarṣaṇa manantare /
pradyumnaṃ paścime cāgnāvudī cīne'niruddhakam
āvasakthye mūlamūrtimiṣṭvā tīrthāva sānikam /
sannidhiṃ prārtha kuṇḍeṣu juhuyā tsarpirādibhiḥ
sarpiṣā ca prasūnaiśca dhūpadravyaiśca padmaja /
samidhā payasā dadhnā tilavrīhi yavai stathā
tattaddaivatamantreṇa aṣṭottara śataṃ pṛthak /
aṣṭāviṃśativārānvā kuṇḍeṣu prāgupakramaḥ
pāyasaiḥkṛsarairgaulyairharidrānnaiśca maurdikaiḥ /
hotavyaṃ pauruṣai ssūktaiḥ pṛthagagniṣu pañcasu
pañcame paramānnena brahmādyuddiśya devatāḥ /
tattannāma caturthyantaṃ parivārapadānvitam
svāhāntaṃ mantramuccārya dhyātvā brahmādidevatāḥ /
brahmā prajāpatī rudrassarve devā yathākramam
chandhāṃsi vedā ṛṣayo gandharvāśca sarīsṛpāḥ /
yakṣāścapsarasaścaiva māsādyaissaha vatsarāḥ
saritaśca samudrāśca parvatāśca tathāpagāḥ /
bhūtāni paśavo vṛkṣā stathaivauṣadhayaḥsmṛtāḥ
vanaspatiścodbhidaśca svedajāścāṇḍajā stathā /
jarāyujāśca bhūrādisaptalokāstathaiva ca
atalādyāstathālokāssapta caṇḍādidevatāḥ /
ityetebhyo balidravyaṃ juhuyānmūlavidyayā
idaṃ viṣṇuritiprocya pūrṇāhuti mathācaret /
na dahetparidhīn darbhān devānnodvāsayet sthitān
pratyahaṃ dhārayedagnīn yāvattīrthadināvadhi /
ahorātraṃ pratidinaṃ juhuyāduktavartanā
ekāgnauvāpi hotavyaṃ homadravyamaśeṣataḥ /
traye catuṣṭaye caivamagnīnāṃ kamalāsana
balipradānaṃ prathamaṃ kuryādyāgasya maṇṭape /
cakraṃ ca balibhimbaṃ ca samādāyānnamūrtinā
sākaṃ niṣkramya sadanāttaddvāre kumudādikam /
abhyarcyapurato dadyādbaliṃ bhūmitale śucau
pātrasthaṃ tadbalidravyaṃ ghaṇṭāṃ prasavabhājanam /
toyapūrṇaṃ ca karakaṃ dīpapātraṃ ca dīpikāḥ
dhūpapātraṃ gṛhītvāgre gacchantu paricārakāḥ /
agre gacchedanna mūrtistataścakramanantaram
nityotsavārcāṃ tadanu vitānādi samanvitām /
tataścaṇḍa pracaṇḍādīn dvāreṣvā varaṇeṣu ca
nityotsavaprakriyāyā balimabhyarcya nikṣipet /
madhyamārabhya ca grāme brahmādīnāṃ yathāvidhi
deśeṣvīśānaparyantaṃ datvā'bhyarcya baliṃ tataḥ /
mahāpīṭhe balidravyaṃ pariśiṣṭama śeṣataḥ
dadyātpāriṣadān sarvānuddiśya kamalāsana /
muhūrte śobhane prāpte gururutsava kautukam
śayanasthaṃ samutthāpya mantramuttiṣṭha pūrvakam /
uccārayan svastisūktaṃ paṭhadbhirbrāhmaṇai ssaha
niṣkramya mandirāttasmā duccārya ca rathantaram /
samāropya rathaṃ yuktaṃ caturbhirhastipuṅgavaiḥ
vājibhirvā balīvardaiśśīghragāmibhiruttamaiḥ /
kalpakadrumasaṃyuktaṃ hemakuṭai ralaṅkṛtam
rathasyo parikṛtvā ca nayedāsthitasārathim /
yantreṇa vā vipravaryau radhīyānai rbalānvitaiḥ
gaje vā syandanālābhe yāne vā tadasambhave /
bhadraṅkarṇeti mantreṇa yānamāropayettadā
sapuṣpahemaprabhayāyuktaṃ puṣpairalaṅkṛtam /
haimena ca vimānena yuktaṃ puṣpādiśobhinā
kuṭākāreṇa vā yuktaṃ mayūracchadaśobhinā /
sarvālaṅkāra yuktena samanaḥpariveṣinā
yāne tatra samāsīsamabhyarcyanyāsapūrvakam /
devaṃ nivedayettasmai bhakṣyaṃ ca pṛthukādikam
nānyaṃ caraṇayornyasyenniśācūrṇāni sarvaśaḥ /
dīpairudagrairbahubhiḥ pariṣiktai rghṛtādinā
parassahasrai ssarvatra dīpayecca śatāvaraiḥ /
dvijendramukhyairbahubhi rbhūṣitairdhavalāmbaraiḥ
kañcukoṣṇīṣasahitai rvālavyajanapāṇibhiḥ /
tālavyajanahastaiśca barhibarhakaraistathā
muktātapatrahastai śca meghuḍambaradhāribhiḥ /
bhibhrāṇairdhūpapātrāṇi gandhodgārīṇī viśvataḥ
yānāruḍhena purato racitāñjalikarmāṇā /
ucchairdhvajādhirūḍhena tathā tārkṣyeṇa padmaja
pṛṣṭhataśca praṇamatā śibhikāṃ kalakojjvalām /
ārūḍhena viriñcādīn samutsārayatā bahiḥ
viṣvaksenena devena vedrahastena sevitaḥ /
upānahau pāduke ca pātre kanakanirmite
samāropya puro viprairdhārayadbhiralaṅkṛtaiḥ /
rājacihnāni cānyāni yātavyamavilambitam
vipraistrayī madhīyānai rjavastuti parāyaṇaiḥ /
nṛtyatā gāyatā cāpi gāṇikyenānu sevitam
vīṇādivādanaparairvandibhiśca tathā paraiḥ /
ṣaḍjadigītanipuṇai rvādyavādanakonidaiḥ
gadyaṃ padyaṃ tathā miśraṃ paṭhadbhistotra mujjvalam /
bhāṣāśca bahudhā bhinnā bhāṣamāṇai rita stataḥ
vaitaṇḍi kai stathā jalpanipuṇairvāda śikṣitaiḥ /
tathā tatvakathāniṣṭhaiḥ padārthajñaiśca tārkikaiḥ
vimāṃsakairyājñikaiśca cchāndasaissāṅkhyakovidaiḥ /
yogajñaiśca pūrṇajñai śśābdikaustatva vedibhiḥ
mauhurtikaiśca gaṇaśaḥparasparajigīṣubhiḥ /
tattacchāstroktamārgeṇa prameyaṃ bahudhā sthitam
uccairbruvāṇairva dvadbhiḥ pañca rātra parāyaṇaiḥ /
pāsudevasya mahātmyaṃ kathayadbhiśca sātvikaiḥ
saṃskṛtaṃ prākṛtaṃ miśramīra yadbhirita stataḥ /
śāstreṣu naipuṇaṃ sarvaṃ pradarśayitu mudyataiḥ
devasya purataḥpṛṣṭhe pārśvataśca sthitairjanaiḥ /
senayā sarvatodikṣu caturaṅga nalāḍhyayā
devasya pārśvayoḥpūrve lākṣā rañcitamaskaraiḥ ? /
yantrerdāru mayaiścitraiṛḥ pakṣyākārairiti stataḥ
devatākṛti yantraiśca tathā yantrairgajādibhiḥ /
niṣādibhissamārūḍhaistrībhiśca bharatoditaiḥ
mārgairbahuvidhairnṛttaṃ darśayantībhiradbhutam /
lekhāyantre striyārūḍhai ryantre ranyestathāvidhaiḥ
gatāgatāni kurvāṇairanuyātassamākulaiḥ /
itthamāvaraṇaṃ sarvaṃ parikramya bahi stathā
grāmādivīdhi kāśchāpi parikramya pradakṣiṇam /
praveśasamaye cāpi prākāravalayaṃ tathā
prādakṣiṇyena gatvāntaḥ praviśenmaṇṭa pāvanim /
tatrāvaropayeddevaṃ baliberaṃ tu mandire
cakraṃ ca yāgasadane balipīṭhe bahisthtate /
annamūrtiṃkṣipennityaṃ samārādhanakalpitaiḥ
vastubhirdvaguṇairnityaṃ druvabheraṃ samarcayet /
rātriśeṣe vyatikrānai maṇṭape siṃhaviṣṭare
avasthāpyautsavaṃ bimbamarcayecchāntravartmanā /
snapanaṃ tatra vā bimbe yadvānnaparakautuke
ekabheravidhāne tu mūlabimbe'bhiṣecanam /
pratyahaṃ snapanaṃ kuryādyathāśakti yathāvidhi
mehīhavirni vedyātha bimbe kalyāṇakalpite /
maṇḍanālayamāsādya śobhayodbhūṣaṇādibhiḥ
bimbe tatra sthite yāgamaṇṭapaṃ prāpya deśikaḥ /
kumbhādikaṃ samabhyarcya nivedya ca yathoditam
hutvā ca pūrvavatpīṭhe baliṃ datvā yathāvidhi /
sarvamanyacca
balyarcāṃ nītvā grāmādivīdhikāḥ
yathāniśaṃ vidhāyānvagutsavārcaṃ nayedbhahiḥ /
yathāpuramalaṅkāraṃ kṛtvā parikarāṃ stathā
divasānuguṇānanyān dhvajādīnviṣvagucchṛtān /
tāmbūlavīṭikāṃ datvā sthāne sthāne samāhṛtām
puthu kādīṃ stathā bhakṣyā nnālikeraphalāni ca /
pānīyācamānādīna coditāni yathāvidhi
datvānaivedyamakhilamadbhiḥ prokṣyāstravidyayā /
nivedayedapūpādīn pakvaṃ tūṣṇīṃ pradarśayet
pānīyaṃ ca tathā svādu payaḥprabhṛti cāhṛtam /
piṣpamūlādi yaccāsyaccandanakṣodabhājanam
bhūṣaṇaṃ cāṅgulīyādi bhaktyā yatpratidīyate /
prokṣya sarvaṃ tathāstreṇa devaṅge yojayodguruḥ
grāmaṃ pradakṣiṇaṃ nītvātadhaivāvaraṇāni ca /
praveśya dhāma śibhikāmanyāmāropya maṅgalām
pnānamaṇṭapabhūbhāge kāñcane paramānane /
sukhāstaraṇa saṃyukte yūnāderavaropyatam
niveśyābhīṣṭadigbhāge sammukhaṃ makhakautukam /
ārādhayedbhāgavata ssarvālaṅkāra saṃyutaḥ
ahatena susūkṣmeṇa vāsanā ślakṣṇatastunā /
baddoṣṇīṣottarāsaṅgaḥ karṇakārdauralaṅkṛtaḥ
sauvarṇavāravāṇena dhavalena virājitaḥ /
baddhasvadehasannāhaḥ pavitratakaraśśuciḥ
samārādhanavastūni nayadbhiḥ paricārakaiḥ /
kañcukoṣṇīṣavāsobhirbhavitavyaṃ samantataḥ
devasya dakṣiṇe pārśve pūjarendropaveśanam /
āsthitavyaṃ bhagavataḥ pārśvayoḥ pṛṣṭhata stataḥ
ekāgremānasaissarvai rekāntibhiruvāsakaiḥ /
āsthitavyaṃ yativaraistridaṇḍairekadaṇḍibhiḥ
brahmadhyāna parairanva gārādhana vidhikramam /
anusandhāyi bhiśśaśva dupaveṣṭavya mantike
bahisteṣāṃ ca kalyāṇai rvaiṣṇavai ssaṃyatendriyaiḥ /
ānasdajāśru salilai rāplutāṅgairmahīsuraiḥ
upāsitavyamantyestu sadasyairmaṇṭapādbahiḥ /
adhastātsarvatodikṣu prapāyā mupaveśanam
adhastādagrato nṛttagītavādyaviśāradaiḥ /
nāṭyaṃ bahuvidhaṃ vādyaṃ prakṛṣṭaṃ bahudhāsthitam
gītaṃ ca divyaṃ ṣaḍjadyaissvaraiḥkālānusāribhiḥ /
pradarśayadbhirlāsyāni bandhanānītarāṇica
āviṣkurvadbhirānyāṃśca śravyaṃ dṛśyaṃ ca taddvayam /
darśayadbhiradhīyānaistrayūṃ svādhyāyakalpitām
itihāsapurāṇāni kathayadbiryathāyatham /
sannidhātavyamanyābhi rvāṇinībissamantataḥ
itthaṃ saṃsevite tatra maṇḍape madhuvidviṣam /
arcayitvā tatassnānapīṭhe nītvā yathāpuram
sahasradhārāparyantaṃ snāpayetpuruṣottamam /
alaṅkārāsane nītvā tatra kṛtyama śeṣataḥ
kṛtvā yātrāsane devamāropya saparicchadam /
praveśya maṇḍapaṃ tatra nyasettaṃ bhojavāsane
mahāhavirnivedyātha pānakāntaṃ yathoditam /
sukhāsane sthāpayitvā rājavatsarvamācaret
alaṅkārāsanaṃ nītvā yānamāropya maṅgalam /
avaropyāsane tatra maṇḍayitvā yathāpuram
homādi balidānāntaṃ kṛtvā sarvama śeṣataḥ /
autsavaṃ bimbamādāya kuryādevaṃ mahotsavam
pratyahaṃ mahamuktena vidhinā vihitaṃ kramāt /
apūrvābharaṇairmālyairapūrvaiścāmbaraistathā
apūrvodyānayānādyairyathā kautūhalaṃ bhavet /
tathā viśiṣya kartavyaṃ yāvattīrthadināvadhi
yasminnāsthānabhūbhāge ye bhogāḥ kalpitāḥ purā /
tatreva te vidhātavyā devasya sati sambhave
śriyā vasudhayā sārdhaṃ grāmādau nityamutsave /
paribhramaṇamīśasya kevalasyāpi vā bhavet
ahani prathamādausyā dbalidānamanukramāt /
palalaṃ rajanīcūrṇaṃ karambhān lājasaṃyutān
caruṇā saha saṃyojya baliṃ tadyādyathāvidhi /
dvitīye'hani saṃyojya caruṇā tilataṇḍulam
miśritāṃścaruṇā lājā dhānānyāpūpakāṃ stathā /
tṛtīye ca caturthe ca nālikerajalaissaha
saktūṃśca śālipiṣṭaṃ ca saṃyojya caruṇā saha /
paṃcame padmabhījāni pāyasaṃ śālitaṇḍulam
ṣaṣṭhe tvapūpān saṃyojya caruṇā nikṣipedbalim /
saptamādiṣu sarvatra sārdhamannaiścaturvidhaiḥ
apūpāṃśca tathā saktūn pratyahaṃ nikṣipedbalim /
brahmādīśānaparyantaṃ sthāneṣvaṣṭasu pūrvavat
vidhāya balipīṭhāni gomayāliptabhūmiṣu /
teṣu vādyaṃ tathā nṛttaṃ geyaṃ nityetsave yathā
kṛtvā dadyāttoyapūrvaṃ baliṃ teyottaraṃ tathā /
balimudrāṃ darśayitvā darśayenmaṅgalāṣṭakam
baliṃ pradakṣiṇīkṛtya gaccheyurbalidāyinaḥ /
ārambhadivase rātrau samāptidivase'hani
balimekāṃ kṣipenmadhyadivaseṣu balidvayam /
ahni rātrau ca sarvatra balidānaṃ yathāvidhi
avasānadine rātrau grahaṇe viṣuve'yane /
prāpte kuryādavabhṛthaṃ yadi tasmin balidvayam
grāmādirahite sthāne madhye tu purato balim /
mahāpīṭhasya vitaredbrahmaṇe deśikottamaḥ
purvedyustīrthadivasāddevasya mṛgayā bhavet /
mṛgayādivasātpūrvaṃ jaladroṇyavagāhanam
avagāhadinātpūrvadivase devamarcayet /
śrībhūmibhyāṃ sahaikasmin viṣṭare vipule sthitam
udyānādau ca devībhyāṃ sārdhaṃ devasya nirgamaḥ /
kīḍrāśca tatra bahudhā darśaye ccopadāḥ punaḥ
deśāddeśādāhṛtāni prābhṛtāni gurussvayam /
pradarśya devadevāya janasaṃsadi maṇḍape
ito yātamidaṃ sarva mito yātamitīryaca /
devādīnapi cāhartṝnkāle vijñāpaye ttataḥ
tanmayatvāddeśikendro devo'hamiti bhāvayan /
kuryādanugrahaṃ sarvaṃ devasyālokya cānanam
abhiprāyaṃ yathā rājño jñātvā tena pradarśitam /
bruvanti tatsamīpasthā rājñāṃ tattadanugraham
sudarśanānnamūrtibhyāṃ saha tābhyāṃ vināpi vā /
saha balyarcayā kuryādvinā vā taṃ mahotsavam
kevalotsavabimbena dineṣvavabhṛthāvadhi /
jaladroṇīṃ jalasnānadine kṛtvā yathāpuram
utsavaṃ devadevasya prātarārabhya maṅgaḻam /
aparāhṇe jaladroṇyāmavagāhanamiṣyate
sopānadeśe sarasi jaladroṇīṃ niveśayet /
kaṭāhaṃ vāpi sauvarṇaṃ pūrayedgandhavāribhiḥ
muktā bhānyakṣatānyatra parito vikiret sthale /
jaleṣvāvāhya gaṅgādyāssaritastāssabhājayet
jale'bhimantrite mantrairabliṅgairdevamarcitam /
upacārairyathāpūrvaṃ snānāntrairavagāhayet
kāle tasminnadhīyūran sūktaṃ vāruṇamuccakaiḥ /
tanmayā dikṣu sarvāsu ghoṣayettūryamuccakaiḥ
avagāḍhaṃ tato devaṃ yānamāropya maṇḍapam /
anyamānīya tatrāpi yathāpūrvaṃ sabhājayet
anuṣṭhitamidaṃ tīrthaṃ brahmadyairapi daivataiḥ /
etaiśca tīrthasalilaiḥpītaiśśirapi dhāritaiḥ
snānairnirdhūtapāpmāno yānti brahma sanātanam /
mṛgayādivase vāpi prātarārabhya pūrvavat
kṛtvotsavamaśeṣeṇa tasyānte mṛgayā bhavet /
mṛgayānuguṇaissarvairbhūṣaṇairbhūṣitaṃ tataḥ
tadyogyāyudhasannāhaṃ hastyādau parikalpite /
āropya kṛtrime cāśve nayedgrāmādi pūrvavat
devībhyāṃ saha sīmādau sainyairhastyādibhiryutam /
udyanamaṇṭape cāpi madhye sauvarṇaviṣṭare
āsane tatra cāsīnaṃ snānapūrvaṃ samarcayet /
maṇṭape'nyatra vidhinā nivedya ca mahāhaviḥ
yānamāropya tadrātrau mandrirāntarbhuvaṃ nayet /
nityotsavaṃ yathāpūrvaṃ kuryāttadanu maṅgalam
paścime rātribhāge tu tīrthabhimābādhivāsanam /
badvā pratisaraṃ tīrthabimbābhāve caturmukha
nityotsavapratikṛterabhāve tvadhivāsanam /
snānarcāyāṃ bhavedyadvā bimbasyotsavakāriṇaḥ
utsavaṃ prātarārabhya kuryātpūrvoditakramāt /
utthāpya śāyitaṃ bimbaṃ niveśya mukhamaṇṭape
ādāya sthāpitān kumbhān yāgamaṇḍapabhūmiṣu /
nītvā pradakṣiṇaṃ dhāma tīrthabhimbasya sannidau
sthāpayitvā dhānyarāśau tīrthabimbaṃ yathāvidhi /
vastrāntamarcayitvānte muhūrte śobhane guruḥ
ekabhere mūlabheramanyathā tīrthakautukam /
kumbaurabhyuddhṛtairdevaṃ mūlamantreṇa mantravit
vūrvādimadhyakumbhāntamabhiṣiñcedyathāvidhi /
snānādidīpaparyuntaṃ pratikumbhaṃ samarcayet
paṭhatsu vipravaryeṣu dikṣu svādhyāyamuccakaiḥ /
ghoṣayatsu ca vādyeṣu mantrairabdaivadairguruḥ
navavastrottarīyādyairdīpāntairarcite harau /
dhvajapīṭhasya purataḥ kṣitau gomayapāriṇā
ālipte caturaśre ca śālibhārairvikīryaca /
vastrapūrvādyalaṅkārairulūkhalamaṅkṛtam
kṣālitaṃ sthaṇḍile pīṭhe sthāpayitvā caturmukha /
śrīnūktavidyayā lakṣmīṃ dhyātvā mantritamarcitam
musalaṃ kṣālitaṃ cāpi mantritaṃ mūlavidyayā /
ādāya mārtipaissārdhaṃ deśikendrassamāhitaḥ
avahanyānni śācūrṇaṃ nikṣiptaṃ tadulūkhale /
gāyantyo gaṇikā gītaṃ mandire devadāsikāḥ
avahanyurniśācūrṇaṃ yathāsūkṣmataraṃ bhavet /
nikṣiptacūrṇaṃ tadanu kumbhaṃ veṣṭitavāsanam
sakūrcamallakaṃ pīṭhe taṇḍulaiḥ parikalpite /
sthāpitaṃ mūlamantreṇa gandhādibhirathārcitam
ādāyakumbhacūrṇaistaiśśrīsūktenābhiṣecayet /
ṛtvijo deśikendraśca devaṃ gatvā pradakṣiṇam
aṣṭāṅgapraṇipātena praṇipatya vikīrya ca /
puṣpāṇyañjalibhirdevaṃ stutvā stotre ranekaśaḥ
alaṅkṛtairbhāgavataiśchatracāmaradhāribhiḥ /
taireva sarvairbahubhirbhāvyaṃ devasamīpagaiḥ
aropya devaṃ hāstyādau tīrthabhimbamalaṅkṛtam /
paścādutsavabimbena nīyamānena pūrvavat
sahitaṃ sarita stīrthaṃ nītvā yadvā sarittaṭam /
darśe ca paurṇamāsyāṃ ca arvākcedyojanāvadau
samudratīramathavā maṇḍape tatra kalpite /
avaropyāsane yānā nniviṣṭe tīrthakautuke
kalaśānagrataḥpañca viṃśatiṃ daśa sapta ca /
yadvā yadvā nava nyasya yathāvidhi yathākramam
kalaśairabhiñceta cakraṃ śiṣṭaiśca vāribhiḥ /
saritādau ca tīrtheṣu tīrthānyāvāhya nāmabhiḥ
nimajjayettatra bimbaṃ cakraṃ ca triryathāvidhi /
tīrthārthamautsave bimbe samānīte tu vāribhiḥ
prokṣya kūrcāgrapatitairbhimbaṃ cakraṃ nimajjayet /
cakrābhāve tu tatkūrcaṃ kevalaṃ devasannidau
devena saha tatkāle nimajjanti ca ye narāḥ /
te nirdhūyākhubhaṃ sarvaṃ mahāpātakamapyatha
yānti druvaṃ suduṣprāpaṃ sthānamācandratārakam /
maṇḍape devamānīya pūjayitvā yathāpuram
mahāhavirnivedyātha brāhmaṇān bhojayettataḥ /
pratyahaṃ bhojayedviprān sahasraṃ śatameva vā
ālayābhyantaraṃ yānamāropya prāpayettataḥ /
tadrātrau maṇḍape devaṃ nītvābhyarca yathāvidhi
nivedya ca yathānyāyaṃ prabhāte maṇḍapāntare /
bhaktairbhāgavataiścaiva sevite bhūtela kvacit
cakrābjaṃ vartayitvoktavartanā varaṇānvitam /
prasavaiḥ kālajaiśśyāmaiḥ kṛṣṇaiśca tulasīdalaiḥ
nyūvātirekarahitairvarṇaireva sitādibhiḥ /
vicitrayetpañcavarṇaiścitrite tasya madhyataḥ
bhadrapīṭhe prabhāyuktenyaste kalyāṇakautukam /
niveśyārādhayedarghyapādyādibhiranukramāt
dvādaśākṣaramantrasthānyakṣarāṇi yathāyatham /
uddiśya bhūṣāparyantairarghyārdyairnavabhiḥkramāt
pratyakṣaraṃ samastāni puṣpau rabhyarcayeddharim /
hṛdayādīni cāṅgāni samuddiśyāñjalisthitaiḥ
phalaṃ bhavatu me puṣpairnama ityavasānakam /
tantra mantraṃ samuccārya mantraviddeśikottamaḥ
bhūṣaṇāni tathoddiśya śrīvatpādīnyanukramāt /
āyudhāni ca divyāni cakrādīni yathākramam
tathaivāvaraṇasthānāṃ devatānāṃ samarcanam /
matsyādimūrtidaśakaṃ keśavādīṃ stathā parān
caturviṃśatisaṅkhyātā nuddiśya kusumārcanam /
pauruṣeṇa tu sūktena pratyṛcaṃ kamalāsana
nārāyaṇānuvākena viṣṇusūktena deśikaḥ /
puṣpāṇi tadyāddevasya caraṇāmbojayordvayoḥ
tathaupaniṣadairmantreḥ ñcabhissarvapāpanaiḥ /
dikṣu vedāṃśca caturaḥ paṭheyurmantravittamāḥ
vidikṣvekāyanāṃ śākhāṃ tanmayūssumukhā stathā /
adhīyīran tathā stotrenṛttaiśca satatodyataiḥ
toṣayeddevadeveśaṃ geyaiśca bahudhā sthitaiḥ /
puṣpābhiṣekaṃ prahitaiḥ puṣpaireva sitādibhiḥ
devasya kṛtvā devāya pāyasādi caturvidham /
annaṃ nivedya juhuyāddiśyagnermaṇḍapasca ca
samidbhirājyaiścaru bhiścatubhirnaśca pṛthakpṛthak /
aṣṭottaraśataṃ vārān mūlamantreṇa mantravit
tataḥpradakṣiṇaṃ kṛtvā devaṃ stutvā ca bhūtale /
praṇayeddaṇḍadyānamāropya śibhikādikam
praviśayedāvaraṇaṃ prathamaṃ tatra ca sthitaḥ /
sevānubhūtivivaśārna bhaktān bhāgavatāṃśca saḥ
brahmādīnapi kalyāṇamanusandhātumāgatān /
praṇatānālayaṃ svaṃ svaṃ gantuṃ sarveśvaro hariḥ
niyujyāvaraṇaṃ tacca parikramya pradakṣiṇam /
sārdhamabhyantarai rnirtaissevakai ranuyāyibhi
abhyantaraṃ mandirasya praviśenjaṅgalānvitam /
tadaharniśi pūrvasmin nyasyetsnasapanamaṇḍape
utsavāntocitaṃ snānaṃ kalaśairā caretkramāt /
mahāhavirnivedyatha nītvātanmaṇḍapāntare
yāgamaṇḍapamāsādya homaṃ kuryādyathāvidhi /
śāntihomaṃ tataḥkuryādyathā pūrvoditatramāt
prāyaścittaṃ tu juhuyātpañsopaniṣadā ghṛtam /
sahasraṃ vāśataṃ vāpi hutvā pūrṇāhutiṃ caret
agnīn visarjayeddevān tatrasthāṃ storaṇādiṣu /
dhvaja stambhaṃ samāsādya pūjayitvā khagādhipam
havirni vedya garuḍaṃ parikramya pradakṣiṇam /
tamudvasetpaṭāttārkṣyaṃ saṃhārakramamāśritaḥ
avaropya dhvajastambha mutpāṭya ca mahāniśi /
stambhaṃ dhvajaṃ cagṛhṇīyāddeśikendrassvayaṃ tataḥ
grahaṇaṃ deśikendreṇa tārkṣyatṛptikaraṃ bhavet /
sthāne cāvāhitān devān tatra tatra sthitānapi
baliṃ datvā tūryaghoṣaiḥ sthāne sthāne sakṛtsakṛt /
ghoṣayitvā caturvaktra samudvāsya svanāmabhiḥ
mūkaiḥ parikaraissārdhaṃ gururaṣṭākṣaraṃ japet /
praviśya dhāma devasya vijñāpya śakaṭādikam
yānamāropya dhāmāntaḥ prāpayenmakhakautukam /
prabhātāyāṃ niśāyāṃ vā'nuṣṭhite yāgakarmaṇi
yajamāno guruṃ vastre rbhūṣamaiḥkaṭakādibhiḥ /
sauvarṇairgandhapuṣpādpaidyairalaṅkṛtyābhipūjya ca
dakṣitāmuttamāṃ svarṇaśataniṣkāṃ tato'dhikām /
yathāvibhūti datvānyā dakṣiṇāḥ pratipāsaram
daśaniṣkaṃ tadardhaṃ vā tadardhaṃ vā yathāvasu /
niṣkarūpāṃ yathāśraddhamācāryaya tadardhakām
tadardhamṛtvijāṃ dadyāttadardhaṃ paricāriṇām /
hemavastrānnayānādyestoṣaye dupacaryayā
gāyakādyān janān sarvānadhikārānusārataḥ /
karmāṅgabhūtānanyāṃśca kalyāṇaṃ draṣṭumāgatān
bharktā bhāgavatāṃśaiva sāmānyāṃścepsitairdhanaiḥ /
apyalpikāpi dātavyā dakṣiṇā yāgakarmaṇi
karmirbhyo dakṣiṇāhīno niṣphalaḥkarturabjaja /
yajñaḥpratyuta kartṝṇāṃ pratyavāyāma kalpate
tasmādarthānuguṇyena dātavyā dakṣiṇā bhavet /
śraddhayā vāsudevasya sāṅgo pāṅgaṃ sadakṣiṇam
utsavaṃ devadevasya yaḥkuryātsakulaṃ svakam /
uttarayarna svayaṃ viṣṇossāyujyaṃ gacchati druvam
hayamedhasahasreṇa yajate yassamāhitaḥ /
yaścotsavena yajate tayostulyaphalānvayaḥ
yāgānāmapi sarveṣāṃ phalamutsava karmaṇā /
devasyāśnuvate sarvaṃ yaṣṭāro nāstisaṃśayaḥ
upakurvanti ye martyādevasyotsava karmaṇi /
karmaṇā manasā vācā te'pi yānti yathepsitam
grāme vā nagare vāpi pattene vā mahotsavaḥ /
viṣṇoḥ pravartate yatra deśe rāṣṭre'pi vā bhavet
bhayaṃ na mṛtyorsavyādherna durbhikṣādisambhavaḥ /
nasyanti taskarāstatra nādharmassaṃpravartate
dharmayukto bhavedrājā janā dharmaparāyaṇāḥ /
bhavanti sukhinassarve sarvaduḥkhavivarjitāḥ
mahotsave vartamāne yatarthibhyaḥpradīyate /
pānīyamannaṃ vastraṃ vā tatsavāsraguṇaṃ bhavet
puṣpamūlaphalai rijyā devasyābharaṇādikaiḥ /
kriyamāṇā yathāśakti phalānantyāya kalpate
sevaste tatra ye devamaharniśamatantritāḥ /
teṣāmidamiyacceti phalaṃ vaktuṃ na śaktate
alepanaṃ mārjanaṃ ca rajaḥpraśamanaṃ tathā /
vāribhirdīpikāropaṃ kṣvelanāsphoṭanādikam
kurvantiye brahmalokaṃ te yāntyamaradurlabham /
yānaṃ vahantiye viprāste yānti brahmaṇaḥpadam
rathaṃ vahantiye cāśvāste'pi yānti surālayam /
chatrādidhāriṇaścāpi modantedivi mānavāḥ
deśiko mūrtipāścaita tathaiva paricārakāḥ /
utsave'dhikṛtā viṣṇoḥprāpnuvanti yathepsitam
ṛco yajūṃṣi sāmāni ye tatrādhīyate janāḥ /
te pare pyomni devasya pārśve vartantinispṛhāḥ
sarvaśāntikaraṃ sarvaduḥkhotsādanamuttamam /
rājño rāṣṭrasya sukhadayāyurārogyavardhanam
prajānāṃ vāsudevasya kalyāṇā rādhanaṃ mahat /
imaṃ devadayassarve viṣṇorutsavamuttamam
kṛtvā śāśvatikaṃ sthānaṃ prāpuratyantadurlabham /
utsave tridinai kāhasādhye śraddhā pravartite
balipradānaṃ samanoyajanaṃ cādhipāsanam /
navāvāmapi kumbhānāṃ tathā tīrdhāvagāhanam
mṛgayā ca jaladroṇī varjanīyāni padmaja /
tāvatyevotsavadine tīrthānte grāmavīdhiṣu
brahmādidevatāssadyassamāvāhya baliḥ kṣipet /
kenalodanamagnau ca homo niśyadhivāsanam
snapanaṃ viṣuvādyeṣu nadyādāvavagāhanam /
puṣpayāgo jaladreṇī mṛgayā ca na yujyate
anyatsarvaṃ yathāpūrvaṃ kartavyaṃ phalakājñkṣibhiḥ /
iti guhyatamaṃ brhamannuttamārādhanaṃ param
Original text: padmasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0