Language

ENहिગુ
Scripture Library

Padma Samhita · Chapter 4.1

4.1.1

|| brahmaṇā bhagavadārādhana vidhānapraśnaḥ ||
karṣaṇādi pratiṣṭhāntaṃ karma yasya prasiddhaye /
taṃ samārādhanavidhiṃ śrotumicchāmi sāmpratam

4.1.2

ārādhanavidhiḥ kīdṛgadhikārī ca kīdṛśaḥ /
bhagavaṃstadaśeṣeṇa brūhi me bhaktavatsala

4.1.3

|| bhagavatā svārādhanādhikāri nirūpaṇam.||
śrūyatāmabhidhāsvāmi pṛṣṭaṃ niravaśeṣataḥ /
caturṇāṃ brāhmaṇādīnāṃ varṇānāṃ kamalāsana

4.1.4

adhikāro'nulomānāmapi nānyasya kasya cit /
pūjāvidhau bhagavataḥ parasya paramātmanaḥ

4.1.5

pratilomabhuvāṃ sūtaḥ prathamastatra śasyate /
|| ekāyanaśākhādhyāyināṃ mukhyo'dhikāraḥ ||
ādyamekāyanaṃ vedaṃ sadbrahma pratipādakam

4.1.6

tenaiva saṃskṛtā viprā mukhya kalpādhikāriṇaḥ /
|| anyeṣāṃ brāhmaṇādīnāṃ dīkṣayānukalpādhikāraḥ ||
anyeṣāṃ brahmāṇādīnāṃ varṇānāṃ dīkṣayā kramāt

4.1.7

trayāṇāṃ kṣatriyādīnā manulomabhuvāmapi /
|| sūtasya svārthamātra yajane'dhikāraḥ ||
sūtasya ca viśeṣeṇa dīkṣā cātmaparā'niśam

4.1.8

|| viprāṇāṃ mukhyānukalpayorapi parārthayajane'dhikāraḥ ||
parārthayajanaṃ kuryurvaprā mukhyānukalpayoḥ /
|| dīkṣā hīnānā manadhikāraḥ ||
naivādhikāriṇasteca dīkṣā saṃskāravarjitāḥ

4.1.9

|| dīkṣayā adhikāralābhaḥ ||
yathaiva dīkṣaṇīyeṣṭyā jāyante brāhmaṇādayaḥ /
tathaiva dīkṣāvidhinā jāyāmānā yathoditāḥ

4.1.10

pūjāvidau bhagavataḥ prakalpante'dhikāriṇaḥ /
|| brāhmaṇādīnāṃ janmakarmaṇornirūpaṇapraśnaḥ ||
bhagavan brāhmaṇādīnāṃ janma karma ca bhāvukam

4.1.11

vihitaṃ ca vivāhaṃ ca yacca yāvacca yādṛśyam /
mahyaṃ jijñāsamānāya bhaktāya parameśvara

4.1.12

tadaśeṣaṃ yathātatvamupadeṣṭuṃ tvamarhasi /
|| bhagavatā tanni rūpaṇam.||
satvaṃ kajastamaśceti streguṇyaṃ kamalāsana

4.1.13

tanmayīṃ tanumāsthāya sasarjāhaṃ purā prajāḥ /
|| satvaprathānū viprasargaḥ ||
satve'dhike mukhe viprānasṛjaṃ vithunātmakān

4.1.14

|| rajaḥ pradhānaḥ kṣatriyasargaḥ ||
rajoguṇe'tiśayite bāhubhyāṃ kṣatriyāṃ stathā /
|| guṇasāmye vaiśyasargaḥ ||
ūrubhyāṃ guṇasāmyetu asṛjaṃ mithunaṃ viśām

4.1.15

|| tamaḥ prācurye śūdrasargaḥ ||
ādhikye tamasaḥ pardbhyāṃ śūtrān mithunarūpiṇaḥ /
|| varṇeṣu pūrvapūrvaśśreyān ||
eteca varṇāśśreyāṃsaḥ pūrvepūrve yathoditāḥ

4.1.16

|| śreyastve janmakarmaṇorhetubhāvaḥ ||
hetubhyāṃ janmakarmabhyāṃ śtreṣṭhyameṣu prakalpate /
|| dvijānāmāśraya catuṣṭayam. ||
trayasteṣu dvijāḥ pūrve mauñjabandhanakarmaṇā

4.1.17

catvāraścāśramā brahhan sarvaeva dvijanmanām /
|| prathamaḥ brahmacaryāśramaḥ ||
upanīya guroḥ pārśve vratānuṣṭhāna pūrvakam

4.1.18

vedādhyayanamādauyatsa śreyān prathamāśramaḥ /
|| dvitīyaḥ gṛhasthāśramaḥ ||
bhāryāsaṅgrahaṇaṃ snātvā prajāyai tadana ntaram

4.1.19

tayā ca dharmacaraṇaṃ dvītīyaścāśramasmṛtaḥ /
|| tṛtīyaḥ vānaprasthāśramaḥ ||
gatvā sabhāryovipinaṃ yathoktenaiva vartmanā

4.1.20

vane vanya phalahāro vihitendriya nigrahaḥ /
vasettṛtīyo vijñeyaścāśramaḥ kamalāsana

4.1.21

|| turīyassannyāsāśramaḥ ||
putre dārānvinikṣipya śikhī muṇḍī trivaṇḍavān /
yadvaikadaṇḍaniyato brahmadhyānaparāyaṇaḥ

4.1.22

nivṛttasarvakāmastu vasetturyāśrame dvijaḥ /
|| kṣatriyasya pūrvetraya āśramāḥ ||
kṣatriyasyāśramāḥ pūrve sannyāsāśramavarjitāḥ

4.1.23

|| viśaḥ ādyaidvā ||
vihitā viśa ekasya dvāvanyainatu paścimau /
|| śūdrasya dvitīya ekaḥ ||
eka eva caturthasya dārasaṅgrahaṇātmakaḥ

4.1.24

|| brāhmaṇasya ṣaṭkarmāṇi.||
ṣaṣkarmā brāhmaṇo jñeyaḥ karmaṇādhyāpanādinā /
adhyāpanaṃ cādhyayanaṃ yajanaṃ yājanaṃ tathā

4.1.25

dānaṃ pratigrahaśceti ṣaṭkarmāṇyagrajanmanaḥ /
|| kṣatriyasya trīṇikarmāṇi.||
dānamadhyayanaṃ yajñovṛttistrayyeva bhūbhujām

4.1.26

|| viśāmapi trīṇi śūdrasyaikam.||
viśāṃ ca saiva śūdrasya śuśrūṣaikaiva vartanā /
|| viprasya sahajā guṇāḥ ||
āstikyamārjavaṃ śaucaṃ tapaśśāntirdamaḥ kṣamā

4.1.27

jñānaṃ vijñānamityete viprasya sahajā guṇāḥ /
||kṣatriyasya sahajā guṇāḥ ||
śauryaṃ tejo dhṛtirdākṣyaṃ yuddhe cāpyapalāyanam

4.1.28

dānamiśvarabhāvaśca kṣātraṃ karma svabhāvajam /
|| viśassahajā guṇāḥ ||
karṣaṇaṃ caiva vāṇijyaṃ gavāṃ rakṣaṇameva ca

4.1.29

svābhāvikaṃ viśāṃ karma
|| śūdrasya sahajo guṇaḥ ||
śuśrūṣā pādajanmanaḥ /
|| caturṇāṃ varṇānāṃ dārasaṅgrahatāratamyam.||
śudrā śūdrasya bhāryaikāsā ca svāca viśasmsṛtā

4.1.30

teca svā ca kṣitīśasya tāśca svā cāgrajanmanaḥ /
|| sajātīya vijātīya prajāsvarūpam.||
svāsu prajāssajātīyā ścāturṣarṇyamitīritam

4.1.31

apare jārajātī ca kuṇḍagolakasaṃjñite /
|| guṇḍagolaka nirūpaṇam.||
jārai rutpāditā varṇāssavarṇāsveva bhīruṣu

4.1.32

sabhartṛkāsu kuṇḍosau golako vidhavāsutaḥ /
|| kuṇḍagolakayoradhyāpanāditrike anadhikāraḥ.||
tayorviprajayorneṣṭaṃ trayamadhyāpanādikam

4.1.33

||prasaṅgrādanulomaviloma jātipṛttinirūpaṇam.||
|| tatrānulomaḥ ||
savarṇaḥ kṣatriyāyāṃ tu vipreṇoḍhaścikitsakaḥ /
āyurvedamadhīyūta mantravacchopanīya saḥ

4.1.34

tatra cauryeṇa sambhūto jyotirvedābhijīvikaḥ /
jyotirvidyāṃ samabhyasye dupanīya samantrakam

4.1.35

brāhmaṇādhyūḍha vaiśyāyāmambaṣṭhaśśalyakṛntakaḥ /
cauryātkulālaḥ kumbhūdi nirmāṇaṃ tasya jīvikā

4.1.36

mṛṇmayū pratimā cāpi kāryā śostrektavartmanā /
nābherūrdhvaṃ tu vapavanaṃ pṛttirasya vidhīyate

4.1.37

brāhmaṇādhyūḍhaśūdrāyāṃ jātaḥpāraśavasmsṛtaḥ /
arcanaṃ saptamātrūṇaāṃ pādyapādanameva ca

4.1.38

tasya vṛttirniṣādastu cauryātsyānmṛgaghautukaḥ /
paṭṭabandhocitau cobhau nṛpajau guṇḍagolakau

4.1.39

kṣatriyādvinnavaiśyāyāṃ goṣṭhī paṇyopa jīvanaḥ /
cauryeṇa jāto māhiṣyasturaṅgramavaṇigbhavet

4.1.40

śūdrāyāṃ kṣatriyādugro vinnāyāṃ karibandhakaḥ /
cauryeṇa śūliko jñeyaśśūlāropaṇavṛttikaḥ

4.1.41

maṇikāraśśaṅkhakāro vaṇijau guṇḍagolakau /
karaṇo vinnaśūdrāyāṃ vaiśyāddyūtādijīvanaḥ

4.1.42

yauryā tkaṭaṅkarastasya vṛttireva kaṭakriyā /
mālavaścāśvapālaśca śūdrajāvaśvapau sadā

4.1.43

gavādipālako'mbaṣṭhyāmābhīro brāhmaṇādbhavet /
viloko vadhakṛt kṣattā viprātpāra śavastriyām

4.1.44

māhiṣyeṇa karaṇyāṃ tu rathakāro rathādikṛt /
śilpavitsarva śilpānāmācāryassa ca ucyate

4.1.45

|| prātyānāṃ brāhmaṇādīnāṃ vṛttiḥ .||
prātyānāṃ brāhmaṇādīnāṃ trayāṇāṃ vṛttirucyate /
māraṇaṃ maṇḍanaṃ kṣemaṃ samudrataraṇaṃ tathā

4.1.46

|| vilomanirūpaṇam.||
brāhmaṇyāṃ kṣatriyātsūto vivāhātsratilomajaḥ /
sārathyaṃ vṛttiretasya dharmāṇāṃ caiva bodhanam

4.1.47

upavītopanayane prāpnotyeva samantrakam /
cauryā ttatraiva sūto'nyassonyasaṃskāra kārakaḥ

4.1.48

tasyāṃ vaidehako vaiśyā dvivāhādvrastraśuddhikṛt /
māgadhastadra cauryeṇa jaṅghākarika vṛttikaḥ

4.1.49

śūdrādbrāhmaṇa yeṣāyāṃ vivāhāccauryato'pivā /
caṇḍālo jhullarīkākṣo malanirha raṇādikṛt

4.1.50

āyogavastantuvāyo vaiśyādūḍha nṛpastriyām /
tatraiva cauryā dāraṇyapulindo mṛgaghātukaḥ

4.1.51

śūdrānnṛpāyāṃ vinnāyāṃ pulkano lākṣamadyakṛt /
vaiśyena tatra cauryeṇa jṛmbhanṛttādivartanaḥ

4.1.52

vaiśyāyāṃ śūdravinnāyāṃ takṣā syāttakṣaṇādikṛt /
so'yaṃ kāṃsya svarṇakṛtsyāt tvaṣṭā ca bhramijīvanaḥ

4.1.53

nailyakṛcca sa vijñeyo nīlavastrādi catrakṛt /
evaṃ ca jātipālassyā ccauryāccakrītu tailikaḥ

4.1.54

śūdrātkaraṇyāṃ vai jātaḥ kūṭakṛcchana dāhakaḥ /
brāhmaṇānnāpito'mpaṣṭhyāmadhoma panavṛttikaḥ

4.1.55

pratilomānulomābhyāṃ pratilomānulomataḥ /
bahavassaṅkarā jātā yathābhīrādi jātayaḥ

Original text: padmasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc