Padma Purana · Chapter 7.4
jaiminiruvāca-
gaṅgādvārasya māhātmyaṃ tvatprasādācchrutaṃ mayā /
prayāgasya ca māhātmyamidānīṃ śrotumiṣyase
gaṅgābdhisaṅgamasyāpi māhātmyaṃ kathyatāṃ mune /
na samyakkathituṃ ko'pi śaknoti tvadṛte kṣitau
vyāsa uvāca-
prayāgasya phalaṃ vatsa gaṅgābdhisaṅgamasya ca /
samyagvaktuṃ na śaknomi saṃkṣepācchrūyatāṃ dvija
koṭibrahmāṇḍamadhyeṣu yāni tīrthāni vai mune /
prayāṃti tāni sarvāṇi prayāgapratimāṃ tu kim
gaṅgāyā yamunāyāśca sarasvatyāśca saṅgame /
praśaṃsaṃti surāḥ sarve brahmaviṣṇuśivādayaḥ
makarasthe ravau māghe snānaṃ ye tatra kurvate /
teṣāmāgamanaṃ nāsti viṣṇulokātkadācana
gavāṃ koṭisahasrāṇi vājimedhamukhādhvarāḥ /
merutulyasuvarṇāni dānānyanyāni ca dvija
kurukṣetre puṣkare ca prabhāse ca gayāsu ca /
hutvā datvā ca viprebhyo yatphalaṃ prāpyate budhaiḥ
māghe snātvā prayāge tu tasmātkoṭiguṇaṃ bhavet /
tasmātsamastatīrthānāṃ prayāgaḥ paramaḥ smṛtaḥ
siṃharāśisthite sūrye godāvaryāṃ dvijottama /
ciramugratapastaptvā snānadānavratādibhiḥ
vedāgamapurāṇoktaṃ yatpuṇyamakṣayaṃ bhavet /
māghe snātvā prayāge tu tatpuṇyaṃ nātra saṃśayaḥ
phālgune kṛṣṇapakṣe tu caturdaśyāmupoṣitaḥ /
kāśyāṃ yatphalamāpnoti tanme nigadataḥ śṛṇu
koṭijanmārjitaiḥ pāpairvimuktaḥ sarvarūpadhṛk /
uddhṛtya koṭipuruṣāñchivena saha modate
māghemāse prayāge tu snātvā sakṛdapi dvijaḥ /
kalpakoṭiśataṃ viṣṇuṃ saṃpūjyānyatra yatphalam
ekāhamapi saṃpūjya makarasthe divākare /
satyaṃ satyamahaṃ vacmi sarvamevākṣayaṃ bhavet
yāvaddinaṃ māghamāse tatra tiṣṭhati mānavaḥ /
tāvatkalpaśataṃ vipra modate viṣṇunā saha
gaṅgāyamunayostoye snānaṃ yena kṛtaṃ sakṛt /
sadyastaddarśanātpāpairmucyate sarvapātakaiḥ
tartuṃ yadīcchaṃti janāḥ saṃsārābdhiṃ sudustaram /
gaṅgāyamunayoḥ snātvā bhaktyā paśyaṃtu mādhavam
yajaṃti mānavāstatra yadyadiṣṭvā kalevaram /
sadyo labhaṃte viprarṣe tattadeva na saṃśayaḥ
itihāsamihaivāhaṃ kathayāmi niśāmaya /
yacchrutvā sarvapāpebhyo mukto bhavati mānavaḥ
praṇidhirnāma tatrāsīdvaiśya eko mahādhanī /
devatātithipūjāsu viprabhaktyekatatparaḥ
tasya padmāvatī nāma dharmapatnī pativratā /
cārvaṅgī śīlayuktā ca kulajā priyavādinī
strīṇāṃ yogyā guṇā ye ye sṛṣṭāḥ śrīparameṣṭhinā /
taccharīre guṇāste te nivasaṃti dvijottama
athāsaupraṇidhirvaiśyaḥ samādāyadhanaṃ bahu /
vāṇijyārthe gato vipra śubhe lagne śubhe tithau
dhanāddharmaḥ prabhavati dhanācca vipulaṃ yaśaḥ /
dhanātkulamavāpnoti bhavetkiṃ vā dhanādṛte
dhanahīnaṃ janaṃ dṛṣṭvā sakhāpi vā palāyate /
meghaḥśaradyaṃbuhīnaḥ khaṃḍaṃ khaṃḍaṃ nayenmahat
khādituṃ prāpyate yāvattāvadeva hi bāṃdhavāḥ /
dhanaṃ yasya kulaṃ tasya buddhistasya sa paṃḍitaḥ
arthairvihīnaḥ puruṣo jīvannapi mṛtopamaḥ /
dharmārthavidyārjanato matiryasya ni vartate
jñeyaḥ sa mūrkhaḥ sutarāmadhikasyādhikaṃ phalam /
karttavyaḥ satataṃ dharmaścārjitavyaṃ sadādhanam
śikṣitavyā sadā vidyā puṃbhireva vicakṣaṇaiḥ /
dānāddhanaṃ ca vidyā ca varddhate prativāsaram
dharmastu varddhate naiva rakṣatena vinā nṛṇām /
kāṣṭhaṃ tṛṇaṃ tuṣaṃ vāpi saṃprāpya na parityajet
pumānsaṃcayaśīlo'pi kadācinnāvasīdati /
tato'sau praṇidhirvaiśyo niyojya striyamālaye
gṛhavyāpāraniṣṇāto vāṇijyena jagāma ha /
athaikadā tasya patnī gṛhītvodvartanādikam
sakhībhiḥ saha viprarṣe jagāma snānahetave /
tato dhanurdhvajo nāma svayaṃ ca pātakāśrayaḥ
nijecchayā prakurvaṃtīṃ snānakarma dadarśa tām /
vikasatsvarṇapuṣpāḍhyāṃ praphullakamalānanām
mṛgaśāvadṛśaṃ cāru pīnonnatapayodharām /
tāṃ vaiśyapatnīmālokya śvapaco'sau smarāturaḥ
uvāca prahasanvāṇīṃ nijamūrtimaciṃtayan /
dhanurdhvaja uvāca-
kāsi kalyāṇi suśroṇi cāruhāsini sundari
mano harasi me kasmātsuyauvanarasaiḥ priye /
viśālajaghane tanvi mayā guṇavatā saha
guṇavatyā tvayā sarvaṃ sukhamatyanubhūyatām /
dhanurdhvajavacaḥ śrutvā tasyāḥ sakhyastato dvija
ūcurvākyaṃ tathā kruddhāḥ saṃdaṣṭadaśanacchadāḥ /
sakhya ūcuḥ-
are mūḍha durācāra durācārakulodbhava
pādaniṣprekṣaṇamapi naitasyāste pradīyate /
iyaṃ pativratā nārī dharmakarmaparāyaṇā
ātmānaṃ sukhamicchadbhiḥ pāpadṛṣṭyā na dṛśyate /
parastrīmukhasauṃdaryaṃ paradravyaṃ ca sarvadā
dṛṣṭvā kāmāgnisaṃkhinnā dahyaṃte mūḍhamānasāḥ /
yāhi pāpamate dūraṃ mā vadoktiṃ suduḥsahām
vayameva bhavaṃtaṃ na spṛśāmaścaraṇairapi /
dhanurdhvaja uvāca-
dhigastvamuṃ jātiśabdaṃ saṃjānannakhilaṃ guṇam
saṃbhāvito na yuṣmābhiḥ śvapacatve yato'dhunā /
kanakaṃ madirāpūrṇaṃ kalaśābhyaṃtarasthitam
saṃprāpya ko na gṛhṇāti tadguṇagrāmavitpumān /
ato'haṃ yuvatīmenāṃ yathā prāpnomi sāṃpratam
tathā kuruta he sakhyaḥ śaraṇaṃ bho gatosmi yat /
iti bruvaṃtaṃ taṃ mūḍhaṃ bhūyobhūyo dvijottama
ūcurvākyamidaṃ tāstu jātātyaṃtakutūhalāḥ /
sakhya ūcuḥ-
yadyetāṃ ramaṇīṃ nūnamicchasi tvaṃ sudurmmate
gaṅgāyamunayoḥ śīghraṃ śarīraṃ saṃgame tyaja /
mithaḥkṛtamukhālokā hasaṃtyastāstato dvija
tāṃ sādhupatnīmādāya yayurnijagṛhāṃtaram /
tato'sau śvapaco mohādbrahmahatyāsahasrakṛt ५०
gaṃgāyamunayostoye tāmiṣṭvā paṃcatāṃ gataḥ /
tatsvāmisadṛśākāraḥ samastaguṇavānbalī
sa ca eva śvapāko'sau svavṛttāṃtaṃ smarannabhūt /
tato'sau praṇidhirvaiśyastasminneva dine śubhe
kṛtvā vāṇijyamāyātaḥ svakīyaṃ nilayaṃ prati /
śvapāko'pi tato viprastasyā vāsaṃ viveśa ha
praṇidheḥ sadṛśo rūpairvayobhiśca guṇairapi /
ekākārau samālokya puraḥsthau tau guṇākarau
kasyāhaṃ dayitā ko vā mama bharttetyaciṃtayat /
tataḥ sā vismitā sādhvī vilokya tatpatidvayam
tuṣṭāva mādhavaṃ devaṃ vacanaiḥ komalākṣaraiḥ
padmāvatyuvāca-
namāmi govindamanantamūrtiṃ śakrādidevārcitapādapadmam /
yogeśvaraṃ yogavidāṃ nirīhaṃ yogapradaṃ yogibhirarcanīyam
namo'stu te kaiṭabhamarddanāya namo madhudhvaṃsakarāya tubhyam /
namo'stu kaṃsāsuranāśanāya namo'stu cāṇūranipātanāya
namo'stu vedoddharaṇāgranityaṃ namo'stu bhūmyuddharaṇāya tubhyam /
namostu pṛthvīdharaṇakṣamāya namostu daityāṃtakarāya tubhyam
gaṅgāṃbudhau tāṃghriyugāya tubhyaṃ namostu rājanyakulāṃtakāya /
namostu te rāvaṇavaṃśahaṃtre alaṃ ca daityāṃtakarāya tubhyam
namostu te cādhvaraniṃdakāya namostu te mlecchakulāṃtakāya /
namo'stu te hṛtkamalāsanāya namo'stu te sarvaripudhvajāya
prasīda gopījanavallabha prabho dhṛtaikahastācaladevadeva /
prasīda lakṣmīmukhapadmabhṛṃga prasīda viṣṇo satataṃ namaste
prasīda padmekṣaṇacakrapāṇe kaumodakīhastagadādhara tvam /
prasīda viṣṇo dhṛtapāṃcajanya namostu te padmadharāya nityam
saṃsārakautuhalamaṃdire te mohāṃdhakāre ca vivekadīpe /
saṃmohitā keśava māyayā hi tvadīyayā nityamahaṃ bhramāmi
virañci sendrārkamukhāḥ surendrā māyāṃ na jānanti tavāsurāre /
mānuṣyahaṃ kiṃ tava vedmi māyāṃ purobhramaṃ me harasānukaṃpam
vyāsa uvāca-
tasyāḥ stavaṃ samākarṇya bhagavānmādhavaḥ prabhuḥ /
samālokya jagannāthaścaturvargaphalapradaḥ
āvirbabhūva sahasā sūryakoṭisamaprabhaḥ /
sā mūrdhnā bhūmimālokya vavaṃde tatpadadvayam
namaste kamalākānta bhuktimuktiphalaprada /
hara me jñānahīnāyāḥ svakīya mativibhramam
śrībhagavānuvāca-
bhramaṃ jahīhi cārvaṃgi dvāvetau hi patī tava /
ekabhāvena suśroṇi kuru sevāṃ tayoḥ sadā
yaśca te praṇidhiḥ svāmī madbhaktastaruṇaḥ sudhīḥ /
bhoktuṃ sukhaphalaṃ sādhvi so'bhavaddvividhaḥ svayam
anantarūpiṇī lakṣmīryathā krīḍe mayā saha /
tathā tvamapi suśroṇi bhuṃkṣva tābhyāṃ sukhaṃ sadā
padmāvatyuvāca-
ekasyā dvau patī deva na praśaṃsanti mānavāḥ /
magnāṃ lajjābdhikallole māmuddhara dayāmaya
śrībhagavānuvāca-
yadāpakīrtitaḥ sādhvi bibheṣi tvaṃ dhruvaṃ bhuvi /
tadā matpuramāgaccha tābhyāṃ saha varānane
vimānamāgataṃ sadyastato bhagavadājñayā /
tau samādāya vaikuṇṭhaṃ sā gaṃtumupacakrame
atha sā pathigacchantī bhartṛbhyāṃ saha jaimine /
dadarśaikaṃ mahātmānaṃ rathasthaṃ strīsamanvitam
dhṛtaṃ kamalapatrākṣairatasīkusumaprabhaiḥ /
caturbhujairdūtagaṇairāsīnairgaruḍopari
viṣṇudūtāṃstatastāṃstu viṣṇurūpānvarāṃganā /
ko'yaṃ rathasthaḥ puruṣa iti papraccha sā satī
ke vā yūyaṃ mahātmānaḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇāḥ /
sarvepi viṣṇusadṛśāḥ śaṅkhacakrādipāṇayaḥ
tataste bhagavaddūtā viṣṇutulyaparākramāḥ /
vihasyocurmuhuḥ sarve paramāmodasaṃyutāḥ
viṣṇudūtā ūcuḥ /
viṣṇudūtā vayaṃ sādhvi puṇyātmānamimaṃjanam /
samādāya padaṃ yāma udāraṃ lokamuttamam
padmāvatyuvāca-
kena puṇyaprabhāvena gato'yamīdṛśīṃ gatim /
viṣṇudūtā mahātmānaḥ kathyatāmityaho mama
viṣṇudūtā ūcuḥ -
ayaṃ bṛhaddhvajo nāma rākṣaso lokaśokakṛt /
araṇyādinivāsī ca mahābalaparākramaḥ
paradāraparadravyahārako ripukodyataḥ /
gomāṃsāśī niṣṭhuroktibhāṣī ca devanindakaḥ
yadyatpāparataṃ karmma tadanena kṛtaṃ sadā /
svapne'pi na kṛtaṃ karma śubhaṃ na ca pativrate
ayaṃ rathaṃ samāruhya satataṃ kāmapīḍitaḥ /
parastrīharaṇārthāya suśroṇi nabhasi bhraman
yāṃ yāṃ suyauvanāṃ nārīṃ yatra yatrāyamīkṣate /
balāccāliṅgitastāṃ tu tatra tatra smarāturaḥ
athaikadā bhīmakeśa nāmno narapateḥ priyām /
dadarśa krīḍāmadhyasthāṃ suṃdarīṃ navayauvanām
athāsau tāṃ samālokya suvarṇakusumaprabhām /
ityuvāca vacaḥ premṇā kā tvamatra karoṣi kim
saivovāca tataḥ kāṃtā bhīmakeśasya bhūpateḥ /
ahaṃ surataśāstrajñā keśinī nāma bhūṣitā
ayi sarvaguṇajñāṃ māṃ premahṛṣṭāṃ na bhūpatiḥ /
svavaṃśajāṃ doṣahīnāṃ paśyati kṣaṇamapyasau
sthīyate nityamatraiva bhartrākhaṃḍitacarcayā /
mayā svakarmaśocaṃtyā virahānalataptayā
kastvaṃ kathamidaṃ prāptamudyānaṃ pratisattama /
samāyāto'si tatsarvaṃ prasanno vaktumarhasi
athāyamityāha vacaḥ pūrṇacandra nibhānane /
māyāvī rākṣaso'haṃ tvāmāliṅgitumihāgataḥ
jahīhi ruṣṭabhartāraṃ sarvadā doṣadarśinam /
tanvi māṃ bhaja sarvaṃ te dāsyāmi sukhamuttamam
tato vihasya sādhvīyaṃ rākṣasendramimaṃ mudā /
babaṃdha bāhulatayā vinyasya vadane mukham
sa tāmāliṃgya yuvatīṃ vivekodvegavihvalām /
anayā saha suśroṇi divyamārūḍhavānratham
daṃpatībhāvamāśritya tau jātāvatikautukam /
vāyuvegarathārūḍhau yātau gaganavartmani
athaināmayamityāha paśyatanvivarānane /
tvadbhartṛdeśādāyātau gaṅgāsāgarasaṅgame
tato rathasthanārīyamadhigaṅgābdhisaṅgamam /
jagāma paṃcatāṃ sadyaḥ saṃdṛśyātyaṃtasādhvasaiḥ
vilapya bahudhā sādhvīṃ tatrāyamapi rākṣasaḥ /
gataprāṇāṃ samālokya sadyo mṛtyuṃ jagāma ha १००
vainateyadhvajādeśādimau galitakalmaṣau /
nayāmaḥ puṇyakarmāṇau vaikuṇṭhaṃ prati saṃprati
jalesthale cāṃtarikṣe gaṅgāsāgarasaṅgame /
dehaṃ saṃtyajya gacchanti pāpino hi parāṃ gatim
trailokyadurlabhaṃ tīrthaṃ gaṅgāsāgarasaṃgame /
māghe tapasi śuklāyāmekādaśyāmupoṣitaḥ
tatra śuddhimavāpnoti brahmahāpi na saṃśayaḥ /
gaṅgābdhisaṅgame snātvā hariṃ dṛṣṭvā ca mādhavam
kārtikeyamukhaṃ dṛṣṭvā punarjanma na vidyate /
kārtikeyo hariḥ sākṣādityabhedaḥ kṛtaḥ sadā
ye kārtiṃkeyaṃ paśyaṃti te sarve mokṣagāminaḥ /
sarvatīrthādhikaṃ tīrthaṃ gaṅgābdhisaṅgamaṃ śṛṇu
jale sthale cāṃtarikṣe mṛto mokṣamavāpnuyāt /
vyāsa uvāca-
ityuktvā viṣṇudūtāste tau samādāya jaimine
jagmurviṣṇugṛhaṃ sarve saha sākāśavartmani /
yā ca padmāvatī sādhvī bhartṛdvayasamanvitā
gatā sārūpyatāṃ viṣṇoścaturvargapradāyinaḥ /
tatra bhuktvākhilānbhogāndurllabhāndvijasattama
paramaṃ jñānamāsādya yayuḥ sārūpyatāṃ hareḥ /
sarvatīrthamayī gaṅgā sarvatīrthamayo hariḥ
gaṅgāyāśca hareścaiva tasmādbhaktirvidhīyate /
gaṅgābdhisaṃgame pūrvaṃ mādhavo nāma bhūbhujaḥ
taptvā tapaściraṃ tatra sadāro mokṣamāptavān
jaiminiruvāca-
tvayokto mādhavaḥ ko'sau kiṃ karma sa cakāra ha /
kathaṃ tepe tapastanme sarvaṃ kathaya sattama
vyāsa uvāca-
caritaṃ tasya viprarṣe mādhavasya mahātmanaḥ /
ākarṇaya pravakṣyāmi samāsena mahāmate
iti śrīpadmapurāṇe kriyāyogasāre vyāsajaiminisaṃvāde prayāgavarṇanaṃnāma caturtho'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0