પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 7.4

જૈમિનિરુવાચ-
ગઙ્ગાદ્વારસ્ય માહાત્મ્યં ત્વત્પ્રસાદાચ્છ્રુતં મયા ।
પ્રયાગસ્ય ચ માહાત્મ્યમિદાનીં શ્રોતુમિષ્યસે

ગઙ્ગાબ્ધિસઙ્ગમસ્યાપિ માહાત્મ્યં કથ્યતાં મુને ।
ન સમ્યક્કથિતું કોઽપિ શક્નોતિ ત્વદૃતે ક્ષિતૌ

વ્યાસ ઉવાચ-
પ્રયાગસ્ય ફલં વત્સ ગઙ્ગાબ્ધિસઙ્ગમસ્ય ચ ।
સમ્યગ્વક્તું ન શક્નોમિ સંક્ષેપાચ્છ્રૂયતાં દ્વિજ

કોટિબ્રહ્માણ્ડમધ્યેષુ યાનિ તીર્થાનિ વૈ મુને ।
પ્રયાંતિ તાનિ સર્વાણિ પ્રયાગપ્રતિમાં તુ કિમ્

ગઙ્ગાયા યમુનાયાશ્ચ સરસ્વત્યાશ્ચ સઙ્ગમે ।
પ્રશંસંતિ સુરાઃ સર્વે બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદયઃ

મકરસ્થે રવૌ માઘે સ્નાનં યે તત્ર કુર્વતે ।
તેષામાગમનં નાસ્તિ વિષ્ણુલોકાત્કદાચન

ગવાં કોટિસહસ્રાણિ વાજિમેધમુખાધ્વરાઃ ।
મેરુતુલ્યસુવર્ણાનિ દાનાન્યન્યાનિ ચ દ્વિજ

કુરુક્ષેત્રે પુષ્કરે ચ પ્રભાસે ચ ગયાસુ ચ ।
હુત્વા દત્વા ચ વિપ્રેભ્યો યત્ફલં પ્રાપ્યતે બુધૈઃ

માઘે સ્નાત્વા પ્રયાગે તુ તસ્માત્કોટિગુણં ભવેત્ ।
તસ્માત્સમસ્તતીર્થાનાં પ્રયાગઃ પરમઃ સ્મૃતઃ

સિંહરાશિસ્થિતે સૂર્યે ગોદાવર્યાં દ્વિજોત્તમ ।
ચિરમુગ્રતપસ્તપ્ત્વા સ્નાનદાનવ્રતાદિભિઃ

વેદાગમપુરાણોક્તં યત્પુણ્યમક્ષયં ભવેત્ ।
માઘે સ્નાત્વા પ્રયાગે તુ તત્પુણ્યં નાત્ર સંશયઃ

ફાલ્ગુને કૃષ્ણપક્ષે તુ ચતુર્દશ્યામુપોષિતઃ ।
કાશ્યાં યત્ફલમાપ્નોતિ તન્મે નિગદતઃ શૃણુ

કોટિજન્માર્જિતૈઃ પાપૈર્વિમુક્તઃ સર્વરૂપધૃક્ ।
ઉદ્ધૃત્ય કોટિપુરુષાઞ્છિવેન સહ મોદતે

માઘેમાસે પ્રયાગે તુ સ્નાત્વા સકૃદપિ દ્વિજઃ ।
કલ્પકોટિશતં વિષ્ણું સંપૂજ્યાન્યત્ર યત્ફલમ્

એકાહમપિ સંપૂજ્ય મકરસ્થે દિવાકરે ।
સત્યં સત્યમહં વચ્મિ સર્વમેવાક્ષયં ભવેત્

યાવદ્દિનં માઘમાસે તત્ર તિષ્ઠતિ માનવઃ ।
તાવત્કલ્પશતં વિપ્ર મોદતે વિષ્ણુના સહ

ગઙ્ગાયમુનયોસ્તોયે સ્નાનં યેન કૃતં સકૃત્ ।
સદ્યસ્તદ્દર્શનાત્પાપૈર્મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

તર્તું યદીચ્છંતિ જનાઃ સંસારાબ્ધિં સુદુસ્તરમ્ ।
ગઙ્ગાયમુનયોઃ સ્નાત્વા ભક્ત્યા પશ્યંતુ માધવમ્

યજંતિ માનવાસ્તત્ર યદ્યદિષ્ટ્વા કલેવરમ્ ।
સદ્યો લભંતે વિપ્રર્ષે તત્તદેવ ન સંશયઃ

ઇતિહાસમિહૈવાહં કથયામિ નિશામય ।
યચ્છ્રુત્વા સર્વપાપેભ્યો મુક્તો ભવતિ માનવઃ

પ્રણિધિર્નામ તત્રાસીદ્વૈશ્ય એકો મહાધની ।
દેવતાતિથિપૂજાસુ વિપ્રભક્ત્યેકતત્પરઃ

તસ્ય પદ્માવતી નામ ધર્મપત્ની પતિવ્રતા ।
ચાર્વઙ્ગી શીલયુક્તા ચ કુલજા પ્રિયવાદિની

સ્ત્રીણાં યોગ્યા ગુણા યે યે સૃષ્ટાઃ શ્રીપરમેષ્ઠિના ।
તચ્છરીરે ગુણાસ્તે તે નિવસંતિ દ્વિજોત્તમ

અથાસૌપ્રણિધિર્વૈશ્યઃ સમાદાયધનં બહુ ।
વાણિજ્યાર્થે ગતો વિપ્ર શુભે લગ્ને શુભે તિથૌ

ધનાદ્ધર્મઃ પ્રભવતિ ધનાચ્ચ વિપુલં યશઃ ।
ધનાત્કુલમવાપ્નોતિ ભવેત્કિં વા ધનાદૃતે

ધનહીનં જનં દૃષ્ટ્વા સખાપિ વા પલાયતે ।
મેઘઃશરદ્યંબુહીનઃ ખંડં ખંડં નયેન્મહત્

ખાદિતું પ્રાપ્યતે યાવત્તાવદેવ હિ બાંધવાઃ ।
ધનં યસ્ય કુલં તસ્ય બુદ્ધિસ્તસ્ય સ પંડિતઃ

અર્થૈર્વિહીનઃ પુરુષો જીવન્નપિ મૃતોપમઃ ।
ધર્માર્થવિદ્યાર્જનતો મતિર્યસ્ય નિ વર્તતે

જ્ઞેયઃ સ મૂર્ખઃ સુતરામધિકસ્યાધિકં ફલમ્ ।
કર્ત્તવ્યઃ સતતં ધર્મશ્ચાર્જિતવ્યં સદાધનમ્

શિક્ષિતવ્યા સદા વિદ્યા પુંભિરેવ વિચક્ષણૈઃ ।
દાનાદ્ધનં ચ વિદ્યા ચ વર્દ્ધતે પ્રતિવાસરમ્

ધર્મસ્તુ વર્દ્ધતે નૈવ રક્ષતેન વિના નૃણામ્ ।
કાષ્ઠં તૃણં તુષં વાપિ સંપ્રાપ્ય ન પરિત્યજેત્

પુમાન્સંચયશીલોઽપિ કદાચિન્નાવસીદતિ ।
તતોઽસૌ પ્રણિધિર્વૈશ્યો નિયોજ્ય સ્ત્રિયમાલયે

ગૃહવ્યાપારનિષ્ણાતો વાણિજ્યેન જગામ હ ।
અથૈકદા તસ્ય પત્ની ગૃહીત્વોદ્વર્તનાદિકમ્

સખીભિઃ સહ વિપ્રર્ષે જગામ સ્નાનહેતવે ।
તતો ધનુર્ધ્વજો નામ સ્વયં ચ પાતકાશ્રયઃ

નિજેચ્છયા પ્રકુર્વંતીં સ્નાનકર્મ દદર્શ તામ્ ।
વિકસત્સ્વર્ણપુષ્પાઢ્યાં પ્રફુલ્લકમલાનનામ્

મૃગશાવદૃશં ચારુ પીનોન્નતપયોધરામ્ ।
તાં વૈશ્યપત્નીમાલોક્ય શ્વપચોઽસૌ સ્મરાતુરઃ

ઉવાચ પ્રહસન્વાણીં નિજમૂર્તિમચિંતયન્ ।
ધનુર્ધ્વજ ઉવાચ-
કાસિ કલ્યાણિ સુશ્રોણિ ચારુહાસિનિ સુન્દરિ

મનો હરસિ મે કસ્માત્સુયૌવનરસૈઃ પ્રિયે ।
વિશાલજઘને તન્વિ મયા ગુણવતા સહ

ગુણવત્યા ત્વયા સર્વં સુખમત્યનુભૂયતામ્ ।
ધનુર્ધ્વજવચઃ શ્રુત્વા તસ્યાઃ સખ્યસ્તતો દ્વિજ

ઊચુર્વાક્યં તથા ક્રુદ્ધાઃ સંદષ્ટદશનચ્છદાઃ ।
સખ્ય ઊચુઃ-
અરે મૂઢ દુરાચાર દુરાચારકુલોદ્ભવ

પાદનિષ્પ્રેક્ષણમપિ નૈતસ્યાસ્તે પ્રદીયતે ।
ઇયં પતિવ્રતા નારી ધર્મકર્મપરાયણા

આત્માનં સુખમિચ્છદ્ભિઃ પાપદૃષ્ટ્યા ન દૃશ્યતે ।
પરસ્ત્રીમુખસૌંદર્યં પરદ્રવ્યં ચ સર્વદા

દૃષ્ટ્વા કામાગ્નિસંખિન્ના દહ્યંતે મૂઢમાનસાઃ ।
યાહિ પાપમતે દૂરં મા વદોક્તિં સુદુઃસહામ્

વયમેવ ભવંતં ન સ્પૃશામશ્ચરણૈરપિ ।
ધનુર્ધ્વજ ઉવાચ-
ધિગસ્ત્વમું જાતિશબ્દં સંજાનન્નખિલં ગુણમ્

સંભાવિતો ન યુષ્માભિઃ શ્વપચત્વે યતોઽધુના ।
કનકં મદિરાપૂર્ણં કલશાભ્યંતરસ્થિતમ્

સંપ્રાપ્ય કો ન ગૃહ્ણાતિ તદ્ગુણગ્રામવિત્પુમાન્ ।
અતોઽહં યુવતીમેનાં યથા પ્રાપ્નોમિ સાંપ્રતમ્

તથા કુરુત હે સખ્યઃ શરણં ભો ગતોસ્મિ યત્ ।
ઇતિ બ્રુવંતં તં મૂઢં ભૂયોભૂયો દ્વિજોત્તમ

ઊચુર્વાક્યમિદં તાસ્તુ જાતાત્યંતકુતૂહલાઃ ।
સખ્ય ઊચુઃ-
યદ્યેતાં રમણીં નૂનમિચ્છસિ ત્વં સુદુર્મ્મતે

ગઙ્ગાયમુનયોઃ શીઘ્રં શરીરં સંગમે ત્યજ ।
મિથઃકૃતમુખાલોકા હસંત્યસ્તાસ્તતો દ્વિજ

તાં સાધુપત્નીમાદાય યયુર્નિજગૃહાંતરમ્ ।
તતોઽસૌ શ્વપચો મોહાદ્બ્રહ્મહત્યાસહસ્રકૃત્ ૫૦

ગંગાયમુનયોસ્તોયે તામિષ્ટ્વા પંચતાં ગતઃ ।
તત્સ્વામિસદૃશાકારઃ સમસ્તગુણવાન્બલી

સ ચ એવ શ્વપાકોઽસૌ સ્વવૃત્તાંતં સ્મરન્નભૂત્ ।
તતોઽસૌ પ્રણિધિર્વૈશ્યસ્તસ્મિન્નેવ દિને શુભે

કૃત્વા વાણિજ્યમાયાતઃ સ્વકીયં નિલયં પ્રતિ ।
શ્વપાકોઽપિ તતો વિપ્રસ્તસ્યા વાસં વિવેશ હ

પ્રણિધેઃ સદૃશો રૂપૈર્વયોભિશ્ચ ગુણૈરપિ ।
એકાકારૌ સમાલોક્ય પુરઃસ્થૌ તૌ ગુણાકરૌ

કસ્યાહં દયિતા કો વા મમ ભર્ત્તેત્યચિંતયત્ ।
તતઃ સા વિસ્મિતા સાધ્વી વિલોક્ય તત્પતિદ્વયમ્

તુષ્ટાવ માધવં દેવં વચનૈઃ કોમલાક્ષરૈઃ

પદ્માવત્યુવાચ-
નમામિ ગોવિન્દમનન્તમૂર્તિં શક્રાદિદેવાર્ચિતપાદપદ્મમ્ ।
યોગેશ્વરં યોગવિદાં નિરીહં યોગપ્રદં યોગિભિરર્ચનીયમ્

નમોઽસ્તુ તે કૈટભમર્દ્દનાય નમો મધુધ્વંસકરાય તુભ્યમ્ ।
નમોઽસ્તુ કંસાસુરનાશનાય નમોઽસ્તુ ચાણૂરનિપાતનાય

નમોઽસ્તુ વેદોદ્ધરણાગ્રનિત્યં નમોઽસ્તુ ભૂમ્યુદ્ધરણાય તુભ્યમ્ ।
નમોસ્તુ પૃથ્વીધરણક્ષમાય નમોસ્તુ દૈત્યાંતકરાય તુભ્યમ્

ગઙ્ગાંબુધૌ તાંઘ્રિયુગાય તુભ્યં નમોસ્તુ રાજન્યકુલાંતકાય ।
નમોસ્તુ તે રાવણવંશહંત્રે અલં ચ દૈત્યાંતકરાય તુભ્યમ્

નમોસ્તુ તે ચાધ્વરનિંદકાય નમોસ્તુ તે મ્લેચ્છકુલાંતકાય ।
નમોઽસ્તુ તે હૃત્કમલાસનાય નમોઽસ્તુ તે સર્વરિપુધ્વજાય

પ્રસીદ ગોપીજનવલ્લભ પ્રભો ધૃતૈકહસ્તાચલદેવદેવ ।
પ્રસીદ લક્ષ્મીમુખપદ્મભૃંગ પ્રસીદ વિષ્ણો સતતં નમસ્તે

પ્રસીદ પદ્મેક્ષણચક્રપાણે કૌમોદકીહસ્તગદાધર ત્વમ્ ।
પ્રસીદ વિષ્ણો ધૃતપાંચજન્ય નમોસ્તુ તે પદ્મધરાય નિત્યમ્

સંસારકૌતુહલમંદિરે તે મોહાંધકારે ચ વિવેકદીપે ।
સંમોહિતા કેશવ માયયા હિ ત્વદીયયા નિત્યમહં ભ્રમામિ

વિરઞ્ચિ સેન્દ્રાર્કમુખાઃ સુરેન્દ્રા માયાં ન જાનન્તિ તવાસુરારે ।
માનુષ્યહં કિં તવ વેદ્મિ માયાં પુરોભ્રમં મે હરસાનુકંપમ્

વ્યાસ ઉવાચ-
તસ્યાઃ સ્તવં સમાકર્ણ્ય ભગવાન્માધવઃ પ્રભુઃ ।
સમાલોક્ય જગન્નાથશ્ચતુર્વર્ગફલપ્રદઃ

આવિર્બભૂવ સહસા સૂર્યકોટિસમપ્રભઃ ।
સા મૂર્ધ્ના ભૂમિમાલોક્ય વવંદે તત્પદદ્વયમ્

નમસ્તે કમલાકાન્ત ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદ ।
હર મે જ્ઞાનહીનાયાઃ સ્વકીય મતિવિભ્રમમ્

શ્રીભગવાનુવાચ-
ભ્રમં જહીહિ ચાર્વંગિ દ્વાવેતૌ હિ પતી તવ ।
એકભાવેન સુશ્રોણિ કુરુ સેવાં તયોઃ સદા

યશ્ચ તે પ્રણિધિઃ સ્વામી મદ્ભક્તસ્તરુણઃ સુધીઃ ।
ભોક્તું સુખફલં સાધ્વિ સોઽભવદ્દ્વિવિધઃ સ્વયમ્

અનન્તરૂપિણી લક્ષ્મીર્યથા ક્રીડે મયા સહ ।
તથા ત્વમપિ સુશ્રોણિ ભુંક્ષ્વ તાભ્યાં સુખં સદા

પદ્માવત્યુવાચ-
એકસ્યા દ્વૌ પતી દેવ ન પ્રશંસન્તિ માનવાઃ ।
મગ્નાં લજ્જાબ્ધિકલ્લોલે મામુદ્ધર દયામય

શ્રીભગવાનુવાચ-
યદાપકીર્તિતઃ સાધ્વિ બિભેષિ ત્વં ધ્રુવં ભુવિ ।
તદા મત્પુરમાગચ્છ તાભ્યાં સહ વરાનને

વિમાનમાગતં સદ્યસ્તતો ભગવદાજ્ઞયા ।
તૌ સમાદાય વૈકુણ્ઠં સા ગંતુમુપચક્રમે

અથ સા પથિગચ્છન્તી ભર્તૃભ્યાં સહ જૈમિને ।
દદર્શૈકં મહાત્માનં રથસ્થં સ્ત્રીસમન્વિતમ્

ધૃતં કમલપત્રાક્ષૈરતસીકુસુમપ્રભૈઃ ।
ચતુર્ભુજૈર્દૂતગણૈરાસીનૈર્ગરુડોપરિ

વિષ્ણુદૂતાંસ્તતસ્તાંસ્તુ વિષ્ણુરૂપાન્વરાંગના ।
કોઽયં રથસ્થઃ પુરુષ ઇતિ પપ્રચ્છ સા સતી

કે વા યૂયં મહાત્માનઃ પુણ્ડરીકનિભેક્ષણાઃ ।
સર્વેપિ વિષ્ણુસદૃશાઃ શઙ્ખચક્રાદિપાણયઃ

તતસ્તે ભગવદ્દૂતા વિષ્ણુતુલ્યપરાક્રમાઃ ।
વિહસ્યોચુર્મુહુઃ સર્વે પરમામોદસંયુતાઃ

વિષ્ણુદૂતા ઊચુઃ ।
વિષ્ણુદૂતા વયં સાધ્વિ પુણ્યાત્માનમિમંજનમ્ ।
સમાદાય પદં યામ ઉદારં લોકમુત્તમમ્

પદ્માવત્યુવાચ-
કેન પુણ્યપ્રભાવેન ગતોઽયમીદૃશીં ગતિમ્ ।
વિષ્ણુદૂતા મહાત્માનઃ કથ્યતામિત્યહો મમ

વિષ્ણુદૂતા ઊચુઃ -
અયં બૃહદ્ધ્વજો નામ રાક્ષસો લોકશોકકૃત્ ।
અરણ્યાદિનિવાસી ચ મહાબલપરાક્રમઃ

પરદારપરદ્રવ્યહારકો રિપુકોદ્યતઃ ।
ગોમાંસાશી નિષ્ઠુરોક્તિભાષી ચ દેવનિન્દકઃ

યદ્યત્પાપરતં કર્મ્મ તદનેન કૃતં સદા ।
સ્વપ્નેઽપિ ન કૃતં કર્મ શુભં ન ચ પતિવ્રતે

અયં રથં સમારુહ્ય સતતં કામપીડિતઃ ।
પરસ્ત્રીહરણાર્થાય સુશ્રોણિ નભસિ ભ્રમન્

યાં યાં સુયૌવનાં નારીં યત્ર યત્રાયમીક્ષતે ।
બલાચ્ચાલિઙ્ગિતસ્તાં તુ તત્ર તત્ર સ્મરાતુરઃ

અથૈકદા ભીમકેશ નામ્નો નરપતેઃ પ્રિયામ્ ।
દદર્શ ક્રીડામધ્યસ્થાં સુંદરીં નવયૌવનામ્

અથાસૌ તાં સમાલોક્ય સુવર્ણકુસુમપ્રભામ્ ।
ઇત્યુવાચ વચઃ પ્રેમ્ણા કા ત્વમત્ર કરોષિ કિમ્

સૈવોવાચ તતઃ કાંતા ભીમકેશસ્ય ભૂપતેઃ ।
અહં સુરતશાસ્ત્રજ્ઞા કેશિની નામ ભૂષિતા

અયિ સર્વગુણજ્ઞાં માં પ્રેમહૃષ્ટાં ન ભૂપતિઃ ।
સ્વવંશજાં દોષહીનાં પશ્યતિ ક્ષણમપ્યસૌ

સ્થીયતે નિત્યમત્રૈવ ભર્ત્રાખંડિતચર્ચયા ।
મયા સ્વકર્મશોચંત્યા વિરહાનલતપ્તયા

કસ્ત્વં કથમિદં પ્રાપ્તમુદ્યાનં પ્રતિસત્તમ ।
સમાયાતોઽસિ તત્સર્વં પ્રસન્નો વક્તુમર્હસિ

અથાયમિત્યાહ વચઃ પૂર્ણચન્દ્ર નિભાનને ।
માયાવી રાક્ષસોઽહં ત્વામાલિઙ્ગિતુમિહાગતઃ

જહીહિ રુષ્ટભર્તારં સર્વદા દોષદર્શિનમ્ ।
તન્વિ માં ભજ સર્વં તે દાસ્યામિ સુખમુત્તમમ્

તતો વિહસ્ય સાધ્વીયં રાક્ષસેન્દ્રમિમં મુદા ।
બબંધ બાહુલતયા વિન્યસ્ય વદને મુખમ્

સ તામાલિંગ્ય યુવતીં વિવેકોદ્વેગવિહ્વલામ્ ।
અનયા સહ સુશ્રોણિ દિવ્યમારૂઢવાન્રથમ્

દંપતીભાવમાશ્રિત્ય તૌ જાતાવતિકૌતુકમ્ ।
વાયુવેગરથારૂઢૌ યાતૌ ગગનવર્ત્મનિ

અથૈનામયમિત્યાહ પશ્યતન્વિવરાનને ।
ત્વદ્ભર્તૃદેશાદાયાતૌ ગઙ્ગાસાગરસઙ્ગમે

તતો રથસ્થનારીયમધિગઙ્ગાબ્ધિસઙ્ગમમ્ ।
જગામ પંચતાં સદ્યઃ સંદૃશ્યાત્યંતસાધ્વસૈઃ

વિલપ્ય બહુધા સાધ્વીં તત્રાયમપિ રાક્ષસઃ ।
ગતપ્રાણાં સમાલોક્ય સદ્યો મૃત્યું જગામ હ ૧૦૦

વૈનતેયધ્વજાદેશાદિમૌ ગલિતકલ્મષૌ ।
નયામઃ પુણ્યકર્માણૌ વૈકુણ્ઠં પ્રતિ સંપ્રતિ

જલેસ્થલે ચાંતરિક્ષે ગઙ્ગાસાગરસઙ્ગમે ।
દેહં સંત્યજ્ય ગચ્છન્તિ પાપિનો હિ પરાં ગતિમ્

ત્રૈલોક્યદુર્લભં તીર્થં ગઙ્ગાસાગરસંગમે ।
માઘે તપસિ શુક્લાયામેકાદશ્યામુપોષિતઃ

તત્ર શુદ્ધિમવાપ્નોતિ બ્રહ્મહાપિ ન સંશયઃ ।
ગઙ્ગાબ્ધિસઙ્ગમે સ્નાત્વા હરિં દૃષ્ટ્વા ચ માધવમ્

કાર્તિકેયમુખં દૃષ્ટ્વા પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે ।
કાર્તિકેયો હરિઃ સાક્ષાદિત્યભેદઃ કૃતઃ સદા

યે કાર્તિંકેયં પશ્યંતિ તે સર્વે મોક્ષગામિનઃ ।
સર્વતીર્થાધિકં તીર્થં ગઙ્ગાબ્ધિસઙ્ગમં શૃણુ

જલે સ્થલે ચાંતરિક્ષે મૃતો મોક્ષમવાપ્નુયાત્ ।
વ્યાસ ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા વિષ્ણુદૂતાસ્તે તૌ સમાદાય જૈમિને

જગ્મુર્વિષ્ણુગૃહં સર્વે સહ સાકાશવર્ત્મનિ ।
યા ચ પદ્માવતી સાધ્વી ભર્તૃદ્વયસમન્વિતા

ગતા સારૂપ્યતાં વિષ્ણોશ્ચતુર્વર્ગપ્રદાયિનઃ ।
તત્ર ભુક્ત્વાખિલાન્ભોગાન્દુર્લ્લભાન્દ્વિજસત્તમ

પરમં જ્ઞાનમાસાદ્ય યયુઃ સારૂપ્યતાં હરેઃ ।
સર્વતીર્થમયી ગઙ્ગા સર્વતીર્થમયો હરિઃ

ગઙ્ગાયાશ્ચ હરેશ્ચૈવ તસ્માદ્ભક્તિર્વિધીયતે ।
ગઙ્ગાબ્ધિસંગમે પૂર્વં માધવો નામ ભૂભુજઃ

તપ્ત્વા તપશ્ચિરં તત્ર સદારો મોક્ષમાપ્તવાન્

જૈમિનિરુવાચ-
ત્વયોક્તો માધવઃ કોઽસૌ કિં કર્મ સ ચકાર હ ।
કથં તેપે તપસ્તન્મે સર્વં કથય સત્તમ

વ્યાસ ઉવાચ-
ચરિતં તસ્ય વિપ્રર્ષે માધવસ્ય મહાત્મનઃ ।
આકર્ણય પ્રવક્ષ્યામિ સમાસેન મહામતે

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ક્રિયાયોગસારે વ્યાસજૈમિનિસંવાદે પ્રયાગવર્ણનંનામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ