Padma Purana · Chapter 7.3
jaiminiruvāca-
kriyāyogasya tatvaṃ me brūhi vyāsa mahāmate /
kriyāyogamahaṃ jñātumicchāmi bhavadagrataḥ
vyāsa uvāca-
śarīraṃ mānuṣaṃ vipra durlabhaṃ cātra bhūtale /
dhīraḥ śarīramāsādya mokṣārthaṃ yogamabhyaset
kriyāyogadhyānayogāvubhau yogau prakīrtitau /
tayorādyaḥ kriyāyogaḥ kurvatāṃ sarvakāmadaḥ
gaṅgā śrīrviṣṇupūjā ca dānāni dvijasattama /
brāhmaṇānāṃ tathā bhaktirbhaktirekādaśī vrate
dhātrī tulasyorbhaktiśca tathā cātithipūjanam /
kriyāyogāṅgabhūtāni proktānīti samāsataḥ
kriyāyogādṛte vipra dhyānayogena siddhyati /
kriyāyogarato yāti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam
jaiminiruvāca-
kriyāyogāṅgabhūtāni yāni proktāni bhoḥ prabho /
tanmāhātmyāni kathaya yadi bho mayyanugrahaḥ
gaṅgāyāḥ ke guṇā brahmanviṣṇupūjāphalaṃ ca kim /
śreṣṭhāni kāni dānāni kā vā bhaktirdvijanmanām
ekādaśyāḥ phalaṃ kiṃvā dhātrībhaktiśca kīdṛśī /
tulasyāḥ kīdṛśī bhaktiḥ kiṃ vā cātithipūjanam
etatsarvaṃ mune brūhi śrotumasti mamādaraḥ /
tvatto'nya kathituṃ ko'pi na śaknoti jagattraye
vyāsa uvāca-
sādhusādhu dvijaśreṣṭha manaste vimalaṃ dhruvam /
yato guhyakathāmetāṃ śrotuṃ śraddhā ca kautukam
bhāgīrathyā guṇaṃ samyakkathituṃ na hi śakyate /
tasmātsamāsato vakṣye śrūyatāmekacetasā
gaṅgetyakṣarayugmaṃ ca japatyatyantakomalam /
manye vrajettathāpyeno mahābhūtarasāyanam
sarvatra sulabhā gaṅgā triṣu sthāneṣu durlabhā /
gaṅgādvāre prayāge ca gaṅgāsāgarasaṅgame
savāsavāḥ surāḥ sarve gaṅgādvāraṃ manoramam /
samāgatya prakurvanti snānadānādikaṃ mune
daivayogānmune tatra ye tyajaṃti kalevaram /
manuṣya paśu kīṭādyā labhaṃte paramaṃ padam
atretihāsaṃ viprarṣe kathyamānaṃ mayā śuṇu /
samyakchravaṇamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate
manobhadro nāma rājā somavaṃśa samudbhavaḥ /
pūrvamāsījjagatyasminbalavānsarvadharmmavit
tasya hemaprabhā nāma mahiṣī priyavādinī /
pativratā mahābhāgā sarvalakṣaṇasaṃyutā
sa rājā samare hatvā sakalāneva śātravān /
śaśāsa pṛthivīṃ kṛtsnāṃ sābdhidvīpāṃ mahābalaḥ
sa ekadā mahīpālaḥ samāhūya svamaṃtriṇaḥ /
uvācedaṃ vacaḥ prītyā sabhāmadhye mahāyaśāḥ
manobhadra uvāca-/
amātyāḥ pṛthivī sarvā mayeyaṃ paripālitā /
nihatā ripavaḥ sarve saputrabalavāhanāḥ
pālitāni svagotrāṇi dānairviprāśca toṣitāḥ /
śiṣṭāśca tridaśāḥ sarve saputrabalavāhanāḥ
pālitāni svagotrāṇi yajñaiḥ sarvaiḥ sadakṣiṇaiḥ /
etaddhi jarayā sarvaṃ mahatyā me balaṃ hṛtam
karmāṇi kānicitkarttuṃ na hi śaknomi durbalaḥ /
sāmarthyahīne puruṣe rājaśrīrna hi śobhate
sarvābharaṇasaṃyuktā vṛddhāṅgā iva kāminī /
tāvadvibhyati sarve'pi śatravaḥ pṛthivītale
yāvaddhi gatasāmarthyaṃ necchanti cārucakṣuṣā /
samastaguṇasampannāmapi tadgatamānasam
pṛthvī tyajennṛpaṃ vṛddhaṃ svairiṇīpālitā yathā /
bhaktilabhyāguṇāḥ sarve guṇalabhyaṃ mahadyaśaḥ
niḥśreyasaṃ dānalabhyaṃ balalabhyā tu medinī /
sāmarthyahīnaḥ kṛpaṇo niścito ripuśāsane
mūrkhamātravaco grāhī sa nṛpaḥ śatrunaṃdanaḥ /
tato'haṃ sakalaṃ rājyaṃ vibhajya varamaṃtriṇaḥ
dātumicchāmi putrābhyāṃ yuṣmābhiryadi manyate /
mantriṇa ūcuḥ -
yadetadvacanaṃ proktaṃ tvayā nītividā nṛpa
tadeva matamasmākaṃ saṃdeho nātra vidyate /
athāyātau nṛpādeśātsaṃsadaṃ prati sattamau
vīrabhadra yaśobhadra nāmānau tanayāvubhau /
tau ca sarvaguṇopetau kumārau priyavādinau
pitṛbhaktau sadā śāṃtau balinau dharmatatparau /
tataḥ sa bhūpaḥ sahasā rājanīti vidāṃvaraḥ
vibhajya sakalaṃ rājyaṃ dadau tābhyāṃ kutūhalāt /
atrāṃtare gṛdhra ekaḥ svakīyastrī samanvitaḥ
āgatya tatsabhāmadhye upaviṣṭo dvijottamāḥ /
tāvāgatau samālokya pakṣiṇāvatiharṣitau
rājāha yuvayoḥ kasmācchubhāgamanamucyatām /
gṛdhra uvāca-
gṛdhro'haṃ pṛthivīpāla mameyaṃ strī paraṃtapaḥ
āgato'smi mudā draṣṭuṃ saṃpadaṃ putrayostava /
etayormahatī dṛṣṭā vipattiḥ pūrvajanmani
iha janmani saṃpattiṃ draṣṭumāvāṃ samāgatau /
tasyaitadvacanaṃ śrutvā gṛdhrasya paramādbhutam /
rājovāca punarvipra vismayāviṣṭamānasaḥ
rājovāca-
atyadbhutaṃ vaco gṛdhra tvattaḥ śrutamidaṃ mayā /
etayoḥ pūrvavṛttānto bhavatā jñāyate katham
yadi jānāsi tatvena pūrvavṛttāṃtametayoḥ /
brūhi tarhi khagaśreṣṭha sarvametadaśeṣataḥ
gṛdhra uvāca-
nṛpate vṛṣalāvetau yuge dvāparasaṃjñake /
garasaṃgaranāmānau satyaghoṣasutau sthitau
ekakāle ca bhūpāla mṛtau nija gṛhāṃtare /
tato netumimau bhūpa daṃṣṭriṇo yamakiṃkarāḥ
pāśahastāḥ samāyātāḥ koṭikoṭisahasraśaḥ /
babaṃdhuścarmapāśena dvāvetau tau madoddhatau
ninyuśca nilayaṃ mṛtyoratidurgamavartmanā /
imau dṛṣṭvā dharmarājaścitraguptamuvāca ha
etayoḥ sakalaṃ vṛttaṃ citragupta vicāryatām /
tasyājñayā citraguptaḥ sarvakarmaśubhāśubham
mūlādvicārayāmāsa tata ityāha cāṃtakam /
citragupta uvāca-
satyametau mahābāho puṇyavrata mahāśayau
asticedduṣkṛtaṃ kiñcitsarvakarmavilokitam /
svayaṃdānaṃ samutsṛjya na hi dattaṃ dvijātaye
tenaiva karmaṇā rājannimau narakagāminau /
dātā dānaṃ samutsṛjya yo na dadyāddivajātaye
sa yāti narakaṃ ghoraṃ sarvabhūtabhayāvaham /
dātā hi na smareddānaṃ pratigrāhī na yācate ५०
ubhayornarake vāso yāvaccandra divākarau /
tasmādimau mahāpāpau brahmasvāhāriṇau prabho
nayaṃtu kiṃkarāḥ śīghraṃ narakaṃ pratidāruṇam
yamājñayā tato dūtāḥ saṃdaṣṭauṣṭhapuṭāḥ krudhā /
cikṣipurnarake ghore tāvetau pṛthivīpate
tasminneva dine rājannanayā bhāryayā saha /
yamadūtaiḥ samāgatya nīto'haṃ yamamandiram
mayāpi tatkṛtaṃ karma tadākarṇaya bhūpate /
mūlātsarvaṃ pravakṣyāmi śṛṇvatāṃ vismayapradam
purāsītsarvago nāma brāhmaṇo'haṃ mahākulaḥ /
saurāṣṭradeśavāsī ca vedavedāṅgapāragaḥ
iyaṃ maṃjūkaṣā nāma mama patnī yaśasvinī /
pativratā mahābhāgā pavitrakulasaṃbhavā
pramatto'haṃ mahābhāga vidyayā vayasādhanaiḥ /
avajñāṃ manasā pitroścakārāhaṃ yuvaikadā
ahaṃ bhūri sabhāślāghyo vanasthaḥ sarvakarmakṛt /
dhanavānsundaro jñānī jñātipoṣaṇatatparaḥ
mamaiva puṃsaḥ pitarau tau ca pāpaparāyaṇau /
mukharau dayayāhīnau pākhaṃḍisaṅga lolupau
pauruṣaṃ jīvanaṃ caiva dhanaṃ caiva kulaṃ tathā /
vidyā kīrtiśca sarvasvaṃ pitṛbhyāṃ viphalīkṛtam
etadvicintya manasā mayā nṛpa muhurmuhuḥ /
avajñayā parityaktā pitroḥ sevā śubhapradā
anena karmaṇā rājansadāro'haṃ yamājñayā /
vikṣipto narake dūtairyatratau pāpināṃvarau
etābhyāṃ saha pāpābhyāṃ sadāreṇa mayā nṛpa /
sthitaṃ ca narake ghore yāvatkālaṃ śṛṇuṣva tat
yugakoṭisahasrāṇi yugakoṭiśatāni ca /
anubhūtaṃ mahāduḥkhaṃ narakasya nṛpottama
narakāṃte tataḥ so'haṃ kāṃtayā saha bhūpate /
gṛdhrapakṣakulejātau mṛtamāṃsāśanau tathā
etāvapi ca tau rājannarakāṃta gataiṣiṇau /
jātau śalabhayorvaṃśe bhoktuṃ phalaṃ svakarmaṇaḥ
yadetābhyāṃ kṛtaṃ karmma rājañchalabhajanmani /
tadākarṇaya vakṣyāmi śrotṝṇāṃ vismayapradam
ekadā sumahānvāyuḥ samāyāto mahīpate /
uḍḍīya pātitau tena gaṅgāgarbhe sunirmale
nipatya gaṅgāsalile komalāṅgāvimau tathā /
jagmatuḥ paṃcatāṃ sadyaḥ samastakaluṣāpaham
tato netumimau dūtā āyātāścārucakṣuṣaḥ /
āyātāni vimānāni sarvabhogānvitāni ca
vimuktau sarvapāpebhyastulasī mālya śobhitau /
divyaṃvimānamāruhya gatau viṣṇupuraṃ prati
tāvatkālaṃ sthitau rājanbrahmaṇo'vyaktajanmanaḥ /
brahmājñayā samāyātau tata indrapuraṃ prati
bhuktavaṃtau sukhaṃ tatra durllabhaṃ yatsurairapi /
tāvatkālaṃ sthitau rājanbhoktuṃ kṛcchrāṃ vasuṃdharām
pavitre bhavato vaṃśe jātāvetau mahāyaśau /
gaṅgāyāṃ tyajato dehaṃ bhūyo janma na vidyate
tathāpi vasudhāṃ bhoktuṃ jātau puṇyatamāvimau /
ciraṃ bhuktvā mahīṃ kṛtsnāṃ putrapautrasamanvitau
gaṅgāmaraṇamāsādya yogināmapi durllabham /
nārāyaṇasya sāyujyamimau bhūpa gamiṣyataḥ
etatsarvaṃ mayā proktaṃ pūrva vṛttāṃtametayoḥ /
jātismaraprabhāvena nṛpavargaśiromaṇī
gaṅgāmaraṇamāsādya gatāvetau daśāmimām /
āvayoḥ kaḥ paritrāṇaṃ kariṣyati durātmanoḥ
mitrāvajñā manuṣyāṇāṃ narakakleśadāyinī /
mamaiva pṛthivīpāla dṛṣṭā kevalamevatat
pitrabhaktirdvijaśreṣṭha ihāmutra ca duḥkhadā /
iha saṃpadvināśāya paratra narakāya ca
varaṃ manye mahīpāla brahmahatyādi pātakam /
kadācinniṣkṛtistasmādiyaṃ bhavati śāśvatī
duḥkhārjitaṃ puṇyavṛkṣaṃ sarvakleśavināśanam /
pitravajñākuṭhāreṇa cchiṃdaṃti bhuvi mānavāḥ
yatkiñciddīyate rājanpitrye vaktre paraṃtapa /
tadaśnāti svayaṃ viṣṇuḥ pitṛrūpo hariryataḥ
pratyakṣadevau pitarau sevaṃte yetvaharniśam /
sarvasiddhirbhavetteṣāṃ prasādājjagatīpateḥ
pitṛbhaktivihīnā ye dinaṃ tiṣṭhaṃti mānavāḥ /
tāvatkalpasahasraṃ tu tiṣṭhaṃti narake janāḥ
tasmādidaṃ mahāduḥkhaṃ babhūva mama sāṃpratam /
mokṣaṃ kadā gamiṣyāmi sadāro'haṃ na vedmi tat
vyāsauvāca-
etattasya vacaḥ śrutvā pragṛhya dvijasattama /
babhūva harṣito rājā vismitaśca punaḥ punaḥ
rājovāca-
āścaryaṃ hi vaco gṛdhra śrutametanmukhāttava /
mama caiṣāṃ ca hṛdaye pratītirna hi jāyate
athāṃtarikṣe vāguccairiti jātā nṛpottama /
satyaṃ satyaṃ satyamidaṃ saṃdehonātra vidyate
tataḥ sa pakṣī viprarṣe sahasā bhāryayā saha /
gaṅgā māhātmyakathanātpūrvasthita ivābhavat
divi duṃdubhayo nedurjagurgandharvasattamāḥ /
nanṛtuścāpsarovargā hyapatatpuṣpavarṣaṇam
vimānamāgataṃ divyaṃ sarvabhogasamanvitam /
samāyātā dūtagaṇāḥ preṣitāḥ kaiṭabhadviṣā
athāsau sarvago vipra priyayā saha bhāryayā /
sadyo vimānamāruhya jagāma bhavanaṃ hareḥ
etacchrutvādbhutaṃ karma sa rājā dvijasattama /
saputradāraḥ sevāyāṃ gaṅgāyāstatparo'bhavat
bhāgīrathyā samaṃ tīrthaṃ nāsti vai bhuvanatraye /
yannāmoccāraṇādeva sarvago mokṣamāpnuyāt
gaṅgādvārasya māhātmyaṃ kathitaṃ te dvijottama /
samastapāpavidhvaṃsi kimanyacchrotumicchasi
adhyāyametatparamādareṇa paṭhaṃti ye devagṛhe manuṣyāḥ /
śṛṇvaṃti ye ca dvijavargabhaktā naśyaṃti teṣāṃ duritāni sadyaḥ
iti śrīpadmapurāṇe kriyāyogasāre tṛtīyo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0