Padma Purana · Chapter 5.115
śrīrāma uvāca-
kathaṃ pātakasaṃghāta saṃkrame brāhmaṇādhame /
purāṇajñaḥ kathaṃ vyākhyāṃ cakāra dvijasattama
śaṃbhuruvāca-
adhyāpane cādhyayane jāyate cātha saṃgamaḥ /
saṃgatau vatsaraṃ rāma yāti pātaki pātakam
purāṇajñe tu kākutstha sarvatatvārthavedini /
apipātakasaṃdoha cīrṇapāpaṃ praṇaśyati
prabhūtavahnināśe hi dhūmarāśiryathaiva hi /
śalabho dīpanāśāya vahnināśāya na prabhuḥ
kṛtaṃ pāpaṃ tathānyeṣāṃ nāśanāya purāṇikaḥ /
bhūtādigrastamartyānāṃ bhūtādi bhayamocakaḥ
samaṃtravānapanayedyathā na svayamāturaḥ /
paurāṇikastathā pāpaṃ na kiṃcitprāptumarhati
ātmanā ca kṛtaṃ pāpamanyairapi ca yatkṛtam /
purāṇajño nāśayati tvatiduṣṭaṃ svakarmma vā
bhavānīśe hṛṣīkeśe samavṛttirvivekavān /
lokavedakriyāvettā rudrajāpyatiniḥspṛhaḥ
tuṣṭaḥ śāṃtaḥ kriyādakṣaḥ prabhūto yogakṛdvaśī /
yathaiva te purāṇajño vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ
niyogāttava bhūpāla ayodhyāyāmatiṣṭhata /
apālayadbhuvaṃ kṛtsnāṃ tvāṃ ca rakṣaḥ samāpatat
sa ca śukropadeśena rākṣasastvāmathābhyagāt /
nidrāsaktaṃ haniṣyāmi nānyathāvasarastviti
atha vipro viditvaitadvasiṣṭhastvaddhitapriyaḥ /
suptaṃ pramattaṃ kākutsthaṃ rakṣo haṃti na saṃśayaḥ
brahmāvāptavaraṃ taddhi mayā kāryaṃ nivāraṇam /
iti saṃciṃtya viprarṣiḥ senāmādāya nirgataḥ
rakṣo haṃtumaśaktastu mṛtyuhīnaṃ tato muniḥ /
svayaṃ ca rākṣaso bhūtvā vākyamāha mahāmuniḥ
kimarthamāgatosīha vanaṃ muniniṣevitam /
sa āha rājā rakṣoghnastamahaṃ haṃtumāgataḥ
munirapyāha kiṃ tena jīvitena mṛtena vā /
bhuktvāmiṣaṃ madīyaṃ tu yuddhaṃ kṛtvā jayaṃ vraja
rākṣasa uvāca-
kathaṃ tvaṃ rākṣaso mahyaṃ bhakṣaṇāya bhaviṣyasi /
vasiṣṭho'pyatha mānuṣyamāsthāya viyati sthitaḥ
niṣṭhīvya mastake tasya muṣṭinā tamatāḍayat /
tāḍito rākṣasastena vyadrāvayadṛṣiśca tam
palāyamānāvanyonyaṃ jaladhiṃ tu gatāvubhau /
tatrasthena graheṇāsau gṛhīto rākṣasastadā
muniḥ punarayodhyāyāṃ pūrvavatsamatiṣṭhata /
śaṃbhuruvāca-
tasmātsvābhimataṃ kuryātpurāṇajño vimatsaraḥ
śravaṇasya vidhānaṃ ca kathayāmi śubhaṃ śṛṇu /
śuklapakṣe dine śuddhe vāranakṣatrayogataḥ
karaṇe cāpi lagne ca grahatārābalānvite /
amūḍhena grahe bāle na ca vṛddhau gurausthite
na kṛṣṇapakṣe grahaṇe na ca nāstikasaṃnidhau /
pūrvoktalakṣaṇopetaṃ purāṇaṃ śṛṇuyāditi
śuddhagehe'thavā śuddhavedikāyāṃ maṭhetha vā /
nadītīre devagehe sabhāmaṃḍapa eva ca
rathyā maṭhetha vā ramye puṇyaśālāsu rāghava /
svayaṃ namasya vipreṃdrānpurāṇajñaṃ viśeṣataḥ
āsanaṃ kalpitaṃ kuryyādūrdhvaṃ sarvaviśeṣitam /
ehi dharmmāsanamiti vaktavyaṃ syādaniṣṭhuram
purāṇaprakramadine yatkāryaṃ tadudīrayet /
vyākhyātāraṃ purāṇasya vastrādyaiḥ paripūjayet
śubhāni datvā vastrāṇi sūkṣmāṇi ca navāni ca /
karakaṃṭhavibhūṣādi pātramāsanameva ca
gaṃdhapuṣpākṣataiḥ pūjya tāṃbūlaṃ vinivedya ca /
śuklāṃbaradharaṃ viṣṇuṃ śaśivarṇaṃ caturbhujam
prasannavadanaṃ dhyāyetsarvavighnopaśāṃtaye /
sabhāsadaśca saṃpūjya gaṇeśaṃ prārthayettataḥ
ॐnametyādi maṃtreṇa pūjanaṃ bhāratī nutiḥ /
prātaḥkāle purāṇasya prakramaṃ prārabhediti
upakramadine rāma tripaṃcadaśa vā śubhāḥ /
ślokā dvitīye divase tato dviguṇitāḥ śubhāḥ
tṛtīye divase rāma tataścādhikamiṣyate /
dinānāmavyavacchedādvyākhyānaṃ śravaṇaṃ tathā
vyavasthitiryadā jātā tadā paurāṇikaṃ gurum /
tāṃbūlādipradāyātha paredyuḥ śṛṇuyādapi
purāṇamevaṃ śrotavyaṃ dainaṃdinamiti śrutiḥ /
vratarūpeṇa yaḥ kaścitpurāṇaṃ śṛṇuyānnaraḥ
yadaivaṃ tatpurāṇaṃ tu tatra yāti na saṃśayaḥ /
purāṇaṃ śrotukāmena ślokaścaikopi cecchrutaḥ
taddine tu kṛtaṃ pāpaṃ nāśayettu na saṃśayaḥ
evaṃ purāṇaṃ śṛṇuyācca yastu sa brahmahatyākṛtapāpabaṃdhāt /
surāpītiḥ svarṇaharaśca rāma gurvaṃganāgaśca vimuktimeti
pāpāni cānyāni kṛtāni puṃbhiḥ sarvāṇi naśyaṃti purākṛtāni /
ihāpi yānyabdaśatārjitāni śroturvinaśyaṃti tathā ca vaktuḥ
kalau samastaviprāṇāṃ sarvajñatvaṃ na vidyate /
viguṇāpi tato vyākhyā phaladā dānakarmavat
purāṇānāmabhiprāyaṃ vyāso veda na cāparaḥ /
ahaṃ vedmi viśeṣeṇa vyāsādapi vidherapi
na svādhyāyastapo vāpi na maṃtro na juhotayaḥ /
phalaṃti na tathā tiṣye purāṇaśravaṇaṃ yathā
ekaikaśravaṇādeva pātakaṃ mahadeva tu /
nāśamāpnotyasaṃdehaḥ śrīśaile vartanādiva
ato guruḥ purāṇajñaḥ śrotṛvaṃdyo'ghanāśanaḥ /
na tasmādadhikaḥ kaścidgururasti gatipradaḥ
maṃtreṣu guravo ye ca vedaśāstreṣu ye matāḥ /
neśate sarvavijñānaṃ dātuṃ tasmānna bodhakāḥ
piśācāḥ prāyaśo rāma brahmarākṣasanāminaḥ /
vedamaṃtrasya vettāro dṛśyaṃte na purāṇavit
purāṇavimukho naiva sarvaḥ sarvaṃ hi paśyati /
purāṇajño hi tastasmātpāpanāśakaraḥ prabhuḥ
tatpūjā sarvapūjā syātsarvadroho'sya pīḍanam /
yathā samastadānānāṃ vidyādānaṃ praśasyate
paurāṇikastathā dhanyastatra dānaṃ mahatphalam /
rāma uvāca-/
kiṃ vā paurāṇike deyaṃ kiyatkīdṛśameva ca
purāṇaṃ kīdṛśaṃ varjyaṃ varjyaḥ kīdṛkpurāṇavit /
śaṃbhuruvāca-
ṣaḍrasānannapānāni snehadravyāṇi yāni ca
gṛhaṃ sopaskaraṃ rāma purāṇajñāya dāpayet /
paryāptānyeva sarvāṇi adhikāni phalādhikāt
dadyāddravyamato bhūyaḥ sacailaṃ śobhitaṃ mṛdu /
bhūṣaṇāni yathārhāṇi svaśaktyā pratipādayet
gaṃdhapuṣpaṃ pratidinaṃ kevalaṃ gaṃdhameva ca /
kevalaṃ ca tathā puṣpaṃ phalakāle phalānyapi
tāṃbūlaṃ ca tathā dadyānnamaskuryācca bhaktitaḥ /
purāṇasya samāptau tu dadyāddānādikaṃ tathā
adhikaṃ tu tathā deyaṃ bhūhiraṇyādikaṃ nṛpa /
na ca tūṣṇīmupakramya śrotumarhati kaścana
sabhāsadbhiḥ kṛtā caiva yā pūjaikena vā kṛtā /
devasthāne yathāśakti sarvaiḥ pūjanamiṣyate
tīrthepi ca yathā rāma puṇyeṣvāyataneṣu ca /
svaśaktyā pūjanaṃ kuryātpurāṇajñāya rāghava
śrotustu lakṣaṇaṃ pūrvaṃ mayoktaṃ tu bhavennṛpa /
paurāṇikasya sarvasya lakṣaṇaṃ kathayāmi te
kulahīno mahāvyādhirmahāpāpī tiraskṛtaḥ /
śaucācāravihīnaśca vedasmṛtivivarjitaḥ
anyadevaḥ pūtivaco vyaṃgaścāpyadhikāṃgavān /
parapūrvāpatiḥ stenaḥ prāṇihaṃtā nirākṛtiḥ
atha varjyaṃ purāṇaṃ te kathayāmi nṛpottama /
pūrvajñairucyamānaṃ ca yatproktaṃ munibhiḥ paraiḥ
vyāsādayo munivarā yatprocustadudīrayet /
purāṇasthaṃ paṭhedgranthaṃ vyākhyāyeta vicārayan
yayā kayāpi vā rāma bhāṣayādeśabhāṣataḥ /
na deśabhāṣā racitaṃ graṃthaṃ śrutvā phalaṃ labhet
vyākhyā yā kāpi kākutstha purāṇasya hitā hi sā /
tasmāttvaṃ devayācasva vyākhyāsye yatpurāṇakam
śaṃbhuruvāca-
evaṃ paurāṇikenoktaṃ śrutavānapi gautamaḥ /
svayaṃ vastratrayaṃ prādādbrāhmaṇāya mahātmane
kaurmaṃ purāṇaṃ prathamaṃ śrutavāniti naḥ śrutam /
dattavānsvarṇamadhikaṃ vastrāṇi ca śubhāni ca
atha laiṃgaṃ ca śuśrāva vaiṣṇavaṃ vāmanaṃ tathā /
pādmaṃ ca gāruḍaṃ caiva sauraṃ brāhmamathaiva ca
evamaṣṭa sa śuśrāva purāṇāni sa gautamaḥ /
atha rāmāyaṇaṃ caiva kaurmameva punaśca saḥ
śivanārāyaṇetyevaṃ japaṃ cakre sadaiva hi /
avāpa nidhanaṃ cāpi sa gato brahmaṇaḥ padam
brahmā saṃpūjya taṃ vipraṃ viṣṇulokamathāgamat /
viṣṇunā pūjitaḥ so'tha jagāma śivamaṃdiram
sarveṣāmeva vaṃdyo'sau gautamo munisattamaḥ /
bhārataśravaṇe cāpi niyamā ye mayeritāḥ
purā vyāsena muninā trivarṣādyatkṛtaṃ śubham /
śravaṇāttasya kṛtsnasya vyākartā bhāratasya yaḥ
na kiṃcitpraṇamedvipraṃ muktvā yoginamuttamam /
sarveṣāmeva vaṃdyosau bhārataṃ vyākaroti yaḥ
yo mahābhārataṃ nityaṃ vyākhyāsyati paṭhecca vā /
sa sarvebhyodhiko viprastārayeccaiva mānavān
vyākaroti ca parvaikaṃ sarvāṇi katicittu vā /
sarvapāpavinirmukto havye kavye viśiṣyate
tameva praṇamedvipraṃ tamevārhaṃ ca pūjayet /
tameva bhojayennityaṃ sarvaṃ tasmai nivedayet
tasya pūjāvidhiḥ prokto vyākhyānasamaye dvijaḥ /
pratipūjyo'tha vastrādyaiḥ pūjayedvidhimārgataḥ
ādiparvasamāptau ca sūkṣmavastratrayaṃ dadet /
suvarṇaṃ ca yathāśakti sabhāparvaṇi vāsasī
ānuśāsanikāraṇyasvargāroheṣu parvasu /
ādiparvaṇi pūjā yā sā pūjā nṛpapuṃgava
karṇāśvamedhavairāṭaśalyadroṇeṣu parvasu /
sūkṣmavastratrayaṃ śuddhaṃ niṣkadvayamathāpi vā
kṣudraparvasvathānyeṣu niṣkāvatha samānayet /
harivaṃśe saniṣkaṃ tu vastratritayameva tu
bhāratasyākhilasyaiva samāptau kṣetrado bhavet /
rāmāyaṇasya śravaṇe kāṃḍekāṃḍe prapūjayet
kṣetraṃ paryāptamathavā suvarṇamapi dāpayet /
vyākhyāturguruvākyasya sarvakalmaṣanāśanaḥ
arthodharmmaśca kāmaśca mokṣaśca nṛpasattama /
vyākhyāśravaṇataḥ sarve siddhayaṃti ca subuddhayaḥ
brahmahatyādipāpānāṃ sarveṣāmapi nāśanam /
ekena śravaṇenāsya kiṃ narairna śrutaṃ bhuvi
yānavasusuvarṇādyairnityamenaṃ prapūjayet /
vyākhyātāraṃ yataḥ pāpasaṃdohasya vināśanam
anyānyapi purāṇāni muniproktāni tānyapi /
śrotṝṇāṃ pāpanāśāya vaktuścāpi viśeṣataḥ
yaśca sarvapurāṇāni ṣaṭtriṃśattu prakīrtayet /
śṛṇoti vā na tasyāsti cittacchedaḥ kadācana
brāhmaṃ purāṇaṃ prathamaṃ dvitīyaṃ pādmamucyate /
tṛtīyaṃ vaiṣṇavaṃ caiva caturthaṃ śaivamucyate
atha bhāgavataṃ proktaṃ paṃcamaṃ ṣaṣṭhamucyate /
bhaviṣyaṃ nāradīyaṃ ca saptamaṃ parikīrtitam
mārkaṃḍeyamiti proktamaṣṭamaṃ navamaṃ tathā /
āgneyaṃ brahmavaivartaṃ daśamaṃ parikīrtitam
laiṃgaṃ ca vāmanaṃ caiva skāṃdaṃ mātsyamathaiva ca /
kaurmaṃ vārāhamuditaṃ gāruḍaṃ vātha kīrtitam
brahmāṃḍamityaṣṭādaśapurāṇāni vidurbudhāḥ /
tathā copapurāṇāni kathayiṣyāmyataḥ param
ādyaṃ sanatkumārākhyaṃ nārasiṃhamataḥ param /
tṛtīyamāṃḍamuddiṣṭaṃ daurvāsasamathaiva ca
nāradīyamathānyaṃ ca kāpilaṃ mānavaṃ tathā /
tadvadauśanasa proktaṃ brahmāṃḍaṃ ca tataḥ param
vāruṇaṃ kālikāhvānaṃ māheśaṃ sāṃbameva ca /
sauraṃ pārāśaraṃ caiva mārīcaṃ bhārgavāhvayam
kaumāraṃ ca purāṇāni kīrtitānyaṣṭa vai daśa /
aṣṭādaśapurāṇānāṃ vyākartā tu bhavenmanuḥ
iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe śivarāghavasaṃvāde purāṇamāhātmyakathanaṃnāma paṃcadaśottaraśatatamo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0