Language

ENहिગુ
Scripture Library

Padma Purana · Chapter 5.114

5.114.1

rāma uvāca-
ka eṣa dṛśyate vyomni sarvābharaṇabhūṣitaḥ /
vimānastho mahādīpta madhyāhnārka ivāparaḥ

5.114.2

duṣprekṣyaḥ sarvamartyānāṃ tasyāṃke cāruhāsinī /
aparā śrīriva brahmaṃstathā paṃcasuyoṣitaḥ

5.114.3

gāyaṃti madhurāṃ gītiṃ subhrūbhaṃganirīkṣaṇaiḥ /
maṃdasmitaiḥ karatalaśabdāsphoṭikayā tathā

5.114.4

kvacidgalakṛtairgītairanyonya karatāḍanaiḥ /
anyonya mukhamālokya pralobhairgītapūrvakaiḥ

5.114.5

krīḍannāste mahāyogī padmakiṃjalkasannibhaḥ /
evaṃ caritapuṇyena kena vā tadvadasva me

5.114.6

śaṃbhuruvāca-
eṣa vipraḥ purā rāma sarvasaṃpatsamanvitaḥ /
nānāvidhasukhopeto bhāryyāpoṣaṇatatparaḥ

5.114.7

aputro dānahīnaśca devatārcanavarjitaḥ /
paṃcayajñavihīnaśca svādhyāyaparivarjitaḥ

5.114.8

prātarmmadhyāhnasāyāhnabhojanapravaṇo'śuciḥ /
kadācidagamadgehaṃ gautamasya mahātmanaḥ

5.114.9

tryaṃbakasya girau puṇye nānāmunigaṇāśrite /
tatrāpi śobhitagṛhaṃ sphaṭikastaṃbhakalpitam

5.114.10

agurudravakastūrīcaṃdra kuṃkumacarcitā /
bhittiryasya ca saṃtānakusumāmodasauṣṭhavam

5.114.11

kastūrikā puṣparasa samutsecitabhūtalam /
sūkṣma suśvetavividhavitānapariśobhitam

5.114.12

aṃgaṇaṃ śobhita mahākadalīpūgaśobhitam /
samīpasarasījāta maṃjukūjanmadhuvratam

5.114.13

pāṭīratarusaṃbhūta gaṃdhapūritadiṅmukham /
śikṣāgītakṛtālhāda gītapūritadiṅmukham

5.114.14

nidāghajanitātāpa nāśayaṃtravinirmitam /
kadalīdalasaṃcchādi pāvakākalpitacchadam

5.114.15

pāṭīratarususnigdha sāṃdra dvārakapāṭakam /
saugaṃdhikamahāmodi kalpitāṃtara bhittikam

5.114.16

īśānabhāgasubhaga ratikalpita vedikam /
hāṭikākalpitapadaṃ vicitravedikāyutam

5.114.17

susnigdhani biḍacchāyaṃ vaṭamūlopakalpitam /
prasūnakadalīkhaṃḍa sarobhiḥ prāṃtaśobhitam

5.114.18

mahāvaṭāgrasaṃlagna tuṣāritapayodharam /
nākopavanasaṃpanna vicitrārāma śobhitam

5.114.19

vāpīkūpataḍāgādyamanekavanaśobhitam /
maṃdaṃ maṃdaṃ vavau vāyuryatra gehe sukhapradaḥ

5.114.20

vādinyaścārusarvāṃgyo vādyāni smarasaṃpadaḥ /
vīṇāṃ veṇuṃ triveṇuṃ ca vādayaṃti varāṃganāḥ

5.114.21

tauryyatrikakṛto nāryyaścaturdikṣu tathorddhvataḥ /
suvarṇādikapātreṣu vaṭakā bhasmanaḥ śubhāḥ

5.114.22

vāsitāḥ sarvagaṃdhaiśca sudhūpairapi dhūpitāḥ /
kuśagrathitasaṃghāśca akṣamālāśca koṭiśaḥ

5.114.23

kṛṣṇājinasahasrāṇi bahiḥ prāṃte sthitāni ca /
etādṛśe gṛhavare devavaṃdyo munīśvaraḥ

5.114.24

karpūrādīṃśca saṃsthāpya caturdikṣu munīśvaraḥ /
pāṭīrapīṭhe karpūrasiṃhāsanamakalpayat

5.114.25

sūkṣmaṃ śvetaṃ ca susrigdhamāvṛttaṃ ghanasārakaiḥ /
sugaṃdhavāsitajalaiḥ snāpya kṣīreṇa śaṃkaram

5.114.26

anyaiśca vaidikairmaṃtraiḥ snāpayitvā sadāśivam /
dārucaṃdropapīṭhe tu vastrapīṭhaṃ nidhāya ca /
pātrikāmagrataḥ sthāpya sthāpayitvā daleṣvamūn

5.114.27

ekasminnakṣatāḥ pātre anyasminsatilākṣatāḥ /
paṃcagaṃdhakamekasminnanyasminnaṣṭagaṃdhakam

5.114.28

kāśmīraṃ mṛganābhiṃ tu karpūraṃ caṃdanaṃ tathā /
pātreṣvanyeṣu vinyasya pūjāsthāne prakalpya ca

5.114.29

nānāvaraṇamārgeṇa pūjā tatra vidhīyate /
liṃgamadhye sthito devaḥ paṃcavaktraḥ sadāśivaḥ

5.114.30

tasya prāvaraṇaṃ liṃgaṃ śaktistasya vidhīyate /
śakterāvaraṇaṃ viṣṇurviṣṇorāvaraṇaṃ vidhiḥ

5.114.31

brahmaprāvaraṇaṃ caṃdrastasya sūryastataḥ śrutiḥ /
digdevatāsu tadguptistāsāmāvaraṇaṃ diśaḥ

5.114.32

diśāmāvaraṇaṃ śaṃbhustasya cāvaraṇaṃ guṇāḥ /
daśaprāvaraṇaṃ hyetacchivaliṃgārcanaṃ śubham

5.114.33

keṣāṃcinmatametatsyādatha prāvaraṇāṃtaram /
vidyāvaraṇamākhyātaṃ tadumāvaraṇaṃ smṛtam

5.114.34

viṣṇurāvaraṇaṃ tasyā viṣṇoścāvaraṇaṃ vidhiḥ /
brahmaprāvaraṇaṃcaṃdrastasya bhānurathāvṛtiḥ

5.114.35

bhānorāvaraṇaṃ ceśa iti ṣoḍhāvṛtiḥ smṛtā /
vidhiṃ vinā samākhyātaṃ paṃcāvaraṇamuttamam

5.114.36

śaśāṃkaviṣṇuśaktīnāmetadāvaraṇatrayam /
aṃbikāvaraṇaṃ proktamekāvaraṇamuttamam

5.114.37

athavā lokapālāḥ syurāvṛtiḥ somapūjane /
anāvaraṇamathavā pūjanaṃ śasyate śive

5.114.38

patrikāṣṭadaleṣveva sthitadravyairyajecchivam /
patrikālakṣaṇaṃ vakṣye sarvakarmopayogitam

5.114.39

svarṇena rājatenātha tāmreṇātha prakalpitam /
muktāśuktinibhaṃ kuryātpatrikāṣṭadalaṃ śubham

5.114.40

padmapatrasamānāṣṭakoṇākāraṃ prakalpayet /
palamātraṃ tataḥ śastaṃ nirvṛtaṃ vistṛtaṃ padam

5.114.41

asthūlamadhyamupari padmākṛtidalāṣṭakam /
athavā śaktimārgeṇa paṃcapatraṃ prakalpayet

5.114.42

tripatramathavā kuryācchaktibhāve matena ca /
yathā syācchobhanaṃ pātraṃ tathā kuryyādvicakṣaṇaḥ

5.114.43

śaktyāṃtaritarudrākṣaiḥ kalpitāṣṭaśataiḥ śubhā /
mālopavītaṃ triṃśatyā aṣṭakena prakalpitam

5.114.44

pragaṃḍayorathaikaikaṃ baddhā tu dve prakoṣṭhayoḥ /
śirasyekā dhṛtā tena kaṃṭhe ca paramarṣiṇā

5.114.45

rudrākṣaiḥ sphaṭikai ratnaiḥ kalpitā hyakṣamālikā /
vyāghracarmāsanaṃ kṛtvā padmāsanagato muniḥ

5.114.46

āvāhanāsanaṃ cārghyaṃ pādyaṃ vācamanīyakam /
nirvartya gaṃgāsalilaiḥ snāpayāmāsa śaṃkaram

5.114.47

aṣṭagaṃdhakasaṃyuktaiḥ puṣpairbakulapāṭalaiḥ /
svarṇabhāṃḍasthitairvastraśodhitairvāsitairdṛḍham

5.114.48

dvāre tāmrakaṭāhaśca prabaṃdhadroṇinā śubham /
gośṛṃgeṇa viṣāṇena gavayasya tathā kvacit

5.114.49

dakṣiṇāvartaśaṃkhena ratnapātrairathāpi vā /
svarṇairvā rājatairvāpi tāmraiḥ kāṃsyairathāpi vā

5.114.50

svarṇaiśca sūkṣmakalaśaiḥ snāpayāmāsa cecchayā /
athavā mṛṇmayaiḥ kuryyātpadmapatrairathāpi vā

5.114.51

pālāśaiścūtajaṃbvādyaiḥ pātraiḥ saṃsnāpayedvibhum /
snānānāmatha sarveṣāṃ dhārāsnānaṃ viśiṣyate

5.114.52

namastetyādimaṃtreṇa śatarudriyasaṃjñinā /
śaṃ cetyādyanuvākena śāṃtirūpeṇa ceśvaram

5.114.53

āvṛtya ca yathāśakti paścādgaṃdhādi vinyaset /
tataśca śobhanaiḥ puṣpaiḥ patrairbilvaiḥ samarcayet

5.114.54

tulasīmāruvadalaiḥ kalhāraiśca mahotpalaiḥ /
nīlotpalairutpalaiśca śeṣaiśca karavīrakaiḥ

5.114.55

karṇikāraiḥ sitāṃbhojairaparājitayā tathā /
tilākṣatairakṣataiśca śrīpatraistilamiśrakaiḥ

5.114.56

evaṃ maheśamīśānaṃ pūjayāmāsa gautamaḥ /
karpūrāgarukastūrī sarjjāgarukacaṃdanaiḥ

5.114.57

anyaiśca dhūpayāmāsa ṣoḍaśātha pradīpikāḥ /
karpūravarttisaṃyuktā dīpayaṃtroparisthitāḥ

5.114.58

niveditaṃ maheśāya atha naivedyamuttamam /
supakvaśālipiṣṭānnaṃ bhakṣyaṃ lehyaṃ ca coṣyakam

5.114.59

madhurādisamopetaṃ paṃcabhakṣyasamanvitam /
anekapakvaśākāḍhyamaneka pakvamiśritam

5.114.60

pānaṃ viṃśatisaṃyuktaṃ drākṣāraṃbhāphalānvitam /
sūpāṣṭakādisaṃyuktaṃ yuktaṃ mūlaphalādinā

5.114.61

yathāsaṃbhavasaṃyuktairanyairapyupakalpitam /
agrapuṣpasamopetaṃ naivedyaṃ pradadau muniḥ

5.114.62

sauvarṇapātrikā nyastanīrājanasahasrakam /
sopahārāya devāya datvā caiva namasya ca

5.114.63

pūgakhaṃḍānatho ghṛṣṭānpatrāṇi kṣālitāni ca /
apṛṣṭhāgrāṇi suśvetacchadayāvṛtikāni ca

5.114.64

ghanasārakacūrṇaṃ ca nyastapatratrayaṃ śubham /
sauvarṇapātravinyastamidaṃ tāṃbūlamīśvare

5.114.65

atha pradakṣiṇaṃ kṛtvā namaskārānanaṃtaram /
aṣṭayoṣāstataḥ prāptāstaṃtrīveṇvādidhārikāḥ

5.114.66

vicitravādyavādinyaḥ saṃprāptā munisannidhim /
kṣudratālayugaṃ gṛhya svayaṃ gātuṃ pracakrame

5.114.67

gautame gātumudyukte tānaṃ kuryurathāṃganāḥ /
maṃdaṃ maṃdaṃ ca vādyāni vādayaṃti tathāparāḥ

5.114.68

madhuraṃ gāyati munau svarāmūrtibhṛtastathā /
prānṛtyaṃta maheśāgre tadadbhutamivābhavat

5.114.69

etasminnaṃtare prāpto bhagavānnārado muniḥ /
tamāgataṃ gautamopi saṃpūjya praṇipatya ca

5.114.70

āhacainaṃkṛtārthosminacakaścinmayāsamaḥ /
tavāgamanakṛtyaṃ kiṃ kuta āgamanaṃ tathā

5.114.71

śrīnārada uvāca-
pātālādāgatosmīha bhuktvā vai bāṇamaṃdire /
āyāsyaṃti mahātmāno bāṇaśukrādayo gṛham

5.114.72

atha kṣaṇādabhyagācca bāṇaḥ parapuraṃjayaḥ /
viṃśatyakṣauhiṇīyukto gajamāruhya sosuraḥ

5.114.73

aparaṃ hi gajaṃ śukraḥ prahlādo rathamuttamam /
vṛṣaparvā rathavaraṃ balisturagamuttamam

5.114.74

āgatānatha tānsarvānājñāya sa tu gautamaḥ /
saśiṣyo nirjagāmātha hyādāyārghyādikaṃ tvarā

5.114.75

gautamaṃ cāpi te vīkṣyāvaruhya ca gajādikāt /
namaścakruratho daityāstaṃ namaskṛtya bhārgavam

5.114.76

āliṃgya rākṣasānsarvānpūjayitvā yathāvidhi /
senāyāḥ sanniveśaṃ ca cakāra munipuṃgavaḥ

5.114.77

pādau prakṣālya śukrasya jalaṃ mūrdhni dhṛtaṃ tathā /
vicitraphalasaṃyuktaṃ dattavānarhaṇaṃ muniḥ

5.114.78

vāpītaḍāgasarasī snānapūrvakṛta kriyāḥ /
saṃgame vartamāne tu gautamasyāśrame śubhe

5.114.79

tadgehaṃ tu praviśyātha rākṣasāssapurohitāḥ /
devapūjāprapattiṃ ca cakruḥ sarve dvijālaye

5.114.80

sadyaḥ prakalpitāyāṃ ca vedyāṃ śukro'yajacchivam /
tasyaiva vāmabhāge tu prahlādoyajadacyutam

5.114.81

somaṃ ca balirapyevamanye cāsurapuṃgavāḥ /
atha bāṇo'yajaddevamekameva triyaṃbakam

5.114.82

śukropi bhagavantantamumānāthamapūjayat /
gautamopyatha madhyāhne pūjayāmāsa śaṃkaram

5.114.83

sarve śuklāṃbaradharā bhasmoddhūlitavigrahāḥ /
sitena bhasmanā kṛtvā sarvasthāne tripuṃḍrakam

5.114.84

natvā tu bhārgavaṃ sarve bhūtaśuddhiṃ pracakramuḥ /
hṛtpadmamadhye suṣiraṃ tatraiva bhūtapaṃcakam

5.114.85

teṣāṃ madhye mahākāśamākāśe nirmalānalam /
tanmadhye ca maheśānaṃ dhyāyeddīptimayaṃ śubham

5.114.86

ajñānasaṃyutaṃ bhūtaṃ śamalaṃ sarvasaṃgatam /
taddehamākāśadīpe pradahejjñānavahninā

5.114.87

ākāśasyāvṛtaṃ cāhaṃ dagdhvā''kāśamatho dahet /
dagdhvākāśamayo vāyumagnibhūtaṃ tadā dahet

5.114.88

abbhūtaṃ ca tato dagdhvā pṛthivībhūtameva ca /
tadāśritānguṇāndagdhvā tato dehaṃ pradāhayet

5.114.89

evaṃ dahitvā bhūtāni dehī tajjñānavahninā /
śikhāmadhyasthitaṃ viṣṇumānaṃdarasanirbharam

5.114.90

niṣpannacaṃdrakiraṇasaṃkāśakiraṇaṃ śivam /
śivāṃgotpannakiraṇairamṛtadravasaṃyutaiḥ

5.114.91

suśītalā tato jvālā praśāṃtā candraraśmivat /
prasāritasudhārugbhiḥ sāṃdrībhūtaśca saṃplavaḥ

5.114.92

krameṇa plāvitaṃ bhūtagrāmaṃ saṃciṃtayetparam

5.114.93

itthaṃ kṛtvā bhūtaśuddhiṃ kriyārho martyaḥ śuddho jāyate eva śuddhaḥ /
pūjāṃ kartuṃ jāpyakarmmāpi paścāddevadhyāne brahmahatyādi hāniḥ

5.114.94

evaṃ dhyātvā caṃdradīptiprakāśaṃ dhyānenāropyāśu liṃge śivasya /
sadāśivaṃ dīpamadhye viciṃtya paṃcākṣareṇārcanamavyayaṃ tu

5.114.95

āvāhanādīnupacārāṃstathāpi kṛtvā snānaṃ pūrvavacchaṃkarasya /
uduṃbaraṃ rājataṃ svarṇapīṭhaṃ vastrādichannaṃ sarvameveha pīṭham

5.114.96

aṃte kṛtvā budbudānāṃ ca vṛṣṭiṃ pīṭhe pīṭhe nāgamekaṃ purastāt /
kuryātpīṭhe cordhvake nāgayugmaṃ devābhyāśe dakṣiṇe vāmataśca

5.114.97

japāpuṣpaṃ nāgamadhye nidhāya madhye vastraṃ dvādaśa prātiguṇye /
suśvetena tasya madhye maheśaṃ liṃgākāraṃ pīṭhayuktaṃ prapūjyam

5.114.98

evaṃ kṛtvā bāṇamukhyā ditīśā dattvā dattvā paṃcagaṃdhāṣṭagaṃdham /
puṣpaiḥ patraiḥ śrī tilairakṣataiśca tilonmiśraiḥ kevalaiśca prapūjya

5.114.99

dhūpaṃ dattvā vidhivatsaṃprayuktaṃ dīpaṃ dattvā coktamevopahāram /
pūjāśeṣaṃ te samāpyātha sarve gītaṃ nṛtyaṃ tatratatrāpi cakruḥ

5.114.100

athāsminnaṃtare gautamasyaprāptaḥ śiṣyaḥ śaṃkarātmeti nāmnā

5.114.101

unmattaveśo digvāsā anekāvṛtimāśritaḥ /
kvaciddvijātipravaraḥ kvaciccaṃḍālasannibhaḥ

5.114.102

kvacicchūdra samo yogī tāpasaḥ kvacidapyuta /
garjatyutpatate caiva nṛtyati stauti gāyati

5.114.103

roditi śṛṇute vyaktaṃ patatyuttiṣṭhati kvacit /
śivajñānaikasaṃpannaḥ paramānaṃdanirbharaḥ

5.114.104

saṃprāpto bhojyavelāyāṃ gautamasyāṃtikaṃ yayau /
bubhuje guruṇā sākaṃ kvaciducchiṣṭameva ca

5.114.105

kvacillehati tatpātraṃ tūṣṇīmevābhyagātkvacit /
hastaṃ gṛhītvaiva guroḥ svayamevābhunakkvacit

5.114.106

kvacidgṛhāṃtare mūtraṃ kvacitkardamalepanam /
sarvadā taṃ gururdṛṣṭvā karamālaṃbya maṃdiram

5.114.107

praveśya svīyapīṭhe tamupaveśyābhyabhojayat /
svayaṃ tadasya pātreṇa bubhuje gautamo muniḥ

5.114.108

tasya cittaṃ parijñātuṃ kadācidatha suṃdarī /
ahalyā śiṣyamāhūya bhuṃkṣvetyuktvātha sā śubhā

5.114.109

sauvarṇe bhājane cānnaṃ nidhāya caṣakāṃtare /
pānādikamatho datvā ekasminpāvakaṃ punaḥ

5.114.110

nidhāyāṃgāranicayaṃ kaṃṭakānāṃ cayaṃ pare /
nidhāya bhuṃkṣva bhuṃkṣveti sa cāpi bubhuje muniḥ

5.114.111

yathā papau hi pānīyaṃ tathā vahnimapi dvijaḥ /
kaṃṭakānapi bhuktvā sa yathāpūrvamatiṣṭhata

5.114.112

purā hi munikanyābhirāhūto bhojanāya ca /
dinedine tatpradattaṃ loṣṭhamaṃbu ca gomayam

5.114.113

kardamaṃ kāṣṭhadaṃḍaṃ ca bhuktvā prītyātha harṣitaḥ /
etādṛśo munirasau caṃḍālasadṛśākṛtiḥ

5.114.114

sujīrṇopānahau haste gṛhītvā tu tathā kare /
aṃtyajocitabhāṣābhirvṛṣaparvāṇamabhyagāt

5.114.115

vṛṣaparveśayormadhye digvāsāḥ samatiṣṭhata /
vṛṣaparvā tamajñātvā pīḍayitvā śiro'cchinat

5.114.116

hate tasmindvijaśreṣṭhe jagadetaccarācaram /
atīva kaluṣamabhavattatrasthā munayastathā

5.114.117

gautamasya mahāśokaḥ saṃjātaḥ sumahātmanaḥ /
niryayau cakṣuṣorvāri śokaṃ saṃdarśayanniva

5.114.118

gautamaḥ sarvadaityānāṃ saṃnidhau vākyamuktavān /
kimanena kṛtaṃ pāpaṃ yena cchinnamidaṃ śiraḥ

5.114.119

mama prāṇādhikasyeha sarvadā śivayoginaḥ /
mamāpi maraṇaṃ satyaṃ śiṣyarūpī yato guruḥ

5.114.120

śaivānāṃ dharmayuktānāṃ sarvadā śivavartinām /
maraṇaṃ yatra dṛṣṭaṃ syāttatra no maraṇaṃ dhruvam

5.114.121

śukra uvāca-
enaṃ saṃjīvayiṣyāmi mama gotraṃ śivapriyam /
kimasau mriyate brahmanpaśya me tapaso balam

5.114.122

iti vādini vipreṃdre gautamo'pi mamāra ha /
tasminmṛte'tha śukro'pi prāṇāṃstatyāja yogataḥ

5.114.123

tasyāpi hatamājñāya prahlādā ddānaveśvarāḥ /
sarve mṛtāḥ kṣaṇenaiva tadadbhutamivābhavat

5.114.124

mṛtamāsīdatha balaṃ tasya bāṇasya dhīmataḥ /
ahalyā śokasaṃtaptā rurodoccaiḥ punaḥ punaḥ

5.114.125

gautamena maheśasya pūjayā pūjito vibhuḥ /
vīrabhadro mahāyogī sarvaṃ dṛṣṭvā cukopa ha

5.114.126

aho kaṣṭamahokaṣṭaṃ māheśā bahavo mṛtāḥ /
śivaṃ vijñāpayiṣyāmi tenoktaṃ karavāṇyaham

5.114.127

iti niścitya gatavānmaṃdarācalamavyayam /
namaskṛtvā virūpākṣamidaṃ sarvamathoktavān

5.114.128

brahma harī sthitau tatra dṛṣṭvā prāha śivo vacaḥ /
madbhaktaiḥ sāhasaṃ karma kṛtaṃ dṛṣṭvā varapradaḥ

5.114.129

gatvā paśyāmahe viṣṇo yuvāmapyāgamiṣyatha /
atheśo vṛṣamāruhya vāyunā dhūtacāmaraḥ

5.114.130

naṃdikena suveṣeṇa dhṛte chatreti śobhane /
suśvetahemadaṃḍe ca nānyayoge dhṛte vibhoḥ

5.114.131

maheśānumatiṃ labdhvā harirnāgāṃtake sthitaḥ /
āraktanīlachatrābhyāṃ śuśubhe lakṣyakaustubhaḥ

5.114.132

śivānumatyā brahmāpi haṃsārūḍho'bhavattadā /
iṃdragopaprabhākāracchatrābhyāṃ śuśubhe vidhiḥ

5.114.133

iṃdrādisarvadevāśca svasvavāhanasaṃyutāḥ /
atha te niryayuḥ sarve nānāvādyānumoditāḥ

5.114.134

koṭikoṭigaṇākīrṇā gautamasyāśramaṃ gatāḥ /
brahmaviṣṇumaheśānā dṛṣṭvā tatparamādbhutam

5.114.135

svabhaktaṃ jīvayāmāsa vāmakoṇanirīkṣaṇāt /
śaṃkaro gautamaṃ prāha tuṣṭo'haṃ te varaṃ vṛṇu

5.114.136

gautama uvāca-
yadi prasanno deveśa yadi deyo varo mama /
tvalliṃgārcanasāmarthyaṃ nityamastu maheśvara

5.114.137

vṛtametanmayā deva śṛṇuṣvaitattrilocana /
mama śiṣyo mahābhāgo heyāheyādivarjitaḥ

5.114.138

prekṣaṇīyaṃ mamatvena na ca paśyati cakṣuṣā /
na ca ghrāṇena ghrātavyaṃ na dātavyaṃ na cetarat

5.114.139

iti budghvā tathā kurvansa hi yogī mahāyaśāḥ /
unmattavikṛtākāraḥ śaṃkarātmeti kīrtitaḥ

5.114.140

na kaścittaṃ pratidviṣyānna ca taṃ hiṃsayediti /
etanme dīyatāṃ deva eteṣāmamṛtistathā

5.114.141

śrībhagavānuvāca-/
ākalpamete jīvaṃtu tato muktiṃ bhajaṃtu ca /
tvayā kṛtamidaṃ veśma vistṛtaṃ vikṛtaṃ śubham

5.114.142

tiṣṭhāmaḥ kṣaṇamātraṃ tu tato yāsyāma maṃdiram /
gautama uvāca-
ayogyaṃ prārthayāmīśa hyarthī doṣaṃ na paśyati

5.114.143

brahmādyalabhyaṃ deveśa dīyatāṃ yadi rocate /
atheśo viṣṇumālokya gṛhītvā tu karaṃ hareḥ

5.114.144

prahasannaṃbujābhākṣamityuvāca sadāśivaḥ /
mlānodarosi goviṃda deyaṃ te bhojanaṃ kimu

5.114.145

svayaṃ praviśya yadi vā svayaṃ bhuṃkṣva svagehavat /
gaccha vā pārvatīgehaṃ yā kukṣiṃ pūrayiṣyati

5.114.146

ityuktvā tatkarālaṃbī ekāṃtamagamadvibhuḥ /
ādiśya naṃdinaṃ devo dvārādhyakṣaṃ yathoktavat

5.114.147

gautamaṃ samuvācāyamuttaraṃ viṣṇubhāṣaṇam /
sadāśiva uvāca-
saṃpādayānnaṃ sarveṣāṃ bhoktukāmā vayaṃ mune

5.114.148

ityuktvaikāṃtamagamadvāsudevena śaṃkaraḥ /
mṛduśayyāṃ samāruhya śayitau devatottamau

5.114.149

anyonyaṃ bhāṣaṇaṃ kṛttvā prottasthaturubhāvapi /
gatvā taṭākaṃ gaṃbhīraṃ snāsyaṃtau devasattamau

5.114.150

karāṃbupānamanyonyaṃ pṛthakkṛtvobhayatra ca /
munayo rākṣasāścaiva jalakrīḍāṃ pracakrire

5.114.151

atha viṣṇurmaheśaśca jalapātāni śīghrataḥ /
cakratuḥ śaṃkaraḥ padmakiṃjalkāṃjalinā hareḥ

5.114.152

avākiranmukhe tasya padmotphullavilocane /
netre keśarasaṃpātānnyamīlayata keśavaḥ

5.114.153

atrāṃtare hareḥ skaṃdhamāruroha maheśvaraḥ /
haryuttamāṃgaṃ bāhubhyāṃ gṛhītvā saṃnyamajjayat

5.114.154

unmajjayitvā ca punaḥ punaścāpi punaḥ punaḥ /
pīḍitaḥ sa hariḥ sūkṣmaṃ pātayāmāsa śaṃkaram

5.114.155

atha pādau gṛhītvā tu ācakarṣa ca bhrāmayat /
atāḍayaddharervakṣaḥ pātayāmāsa cācyutam

5.114.156

athotthito haristoyamādāyaṃjalinā tataḥ /
avākiradatho śaṃbhumatha viṣṇumatho haraḥ

5.114.157

jalakrīḍaivamabhavadatha carṣigaṇāṃtare /
jalakrīḍāsaṃbhrameṇa visrastajaṭabaṃdhanāḥ

5.114.158

atha saṃbhramatasteṣāmanyonyajaṭabaṃdhanam /
itaretarabaddhāsu jaṭāsu ca munīśvarāḥ

5.114.159

śaktimaṃto'śaktimataḥ ākarṣaṃti ca savyatham /
pātayaṃtonyataścāpi krośato rudatastathā

5.114.160

evaṃ pravṛtte tumule saṃbhūte toyakarmmaṇi /
ākāśe nārado hṛṣṭo nanarta ca nanāda ca

5.114.161

vipaṃcīṃ nādayanvādyaṃ lalitāṃ gītimujjagau /
sugītyā lalitāyāstu agāyata vidhā daśa

5.114.162

śuśrāva gītaṃ madhuraṃ śaṃkaro lokabhāvanaḥ /
svayaṃ gātuṃ hi lalitaṃ maṃdaṃ maṃdaṃ pracakrame

5.114.163

svayaṃ gāyati deveśe miśrā maṃgalakaiśikī /
nārade nṛtyamāne tu gāyati svarabhedini

5.114.164

svaraṃ dhruvaṃ samādāya sarvalakṣaṇasaṃyutam /
svadhārāmṛtasaṃyuktaṃ gānenaivamatho jayat

5.114.165

vāsudevo mardalaṃ ca karābhyāmidamāhanat /
avagāhaṃścaturvaktrastuṃbururmukharo babhau

5.114.166

tānakā gautamādyāstu tūṣṇīṃ gātuṃ ca vāyutaḥ /
gāyake madhuraṃ gītaṃ hanūmati kapīśvare

5.114.167

mlānamamlānamabhavatkṛśāḥ puṣṭāstadā'bhavan /
svāṃ svāṃ gītimataḥ sarve tiraskṛtyaiva mūrcchitāḥ

5.114.168

tūṣṇīṃ sarve samabhavandevarṣigaṇadānavāḥ /
ekaḥ sa hanumāngātā śrotāraḥ sarva eva te

5.114.169

madhyāhnakālavitate bhojanāvasare sati /
dukūlayugamādhatta śṛṇvangītiṃ maheśvaraḥ

5.114.170

pītavastradvayaṃ viṣṇurāraktaṃ caturānanaḥ /
svasvārhāṇyatha sarve'pi kṛtyaṃ kṛtvāpi kālikam

5.114.171

svaṃ svaṃ vāhanamāruhya nirgatāḥ sarvadevatāḥ /
gānapriyo maheśastu jagāda plavageśvaram

5.114.172

plavagatvaṃ mayājñapto niḥśaṃkaṃ vṛṣamāruha /
mama cābhimukho bhūtvā gāyasvāśeṣagāyanam

5.114.173

athāha kapiśārdūlo bhagavaṃtaṃ maheśvaram /
vṛṣabhārohasāmarthyaṃ tava nānyasya vidyate

5.114.174

tava vāhanamāruhya pātakī syāmahaṃ vibho /
māmevāruha deveśa vihaṃgaḥ śivavāhanaḥ

5.114.175

tava cābhimukhaṃ gānaṃ kariṣyāmi vilokaya /
atheśvaro hanūmaṃtamāruroha vṛṣaṃ yathā

5.114.176

ārūḍhe śaṃkare deve hanūmānkaṃdharāśiraḥ /
chittvā tvacaṃ parāvṛtya mukhaṃ gāyati pūrvavat

5.114.177

śṛṇvangītisudhāṃ śaṃbhurgautamasya gṛhaṃ gataḥ /
sarve cāpyāgatāstatra devarṣigaṇadānavāḥ

5.114.178

pūjitā gautamenātha bhojanāvasare sati /
yacchuṣkadārusaṃbhūtaṃ gṛhopakaraṇādikam

5.114.179

prarūḍhamabhavatsarvaṃ gāyamāne hanūmati /
tasmingāne samastānāṃ citradṛṣṭiratiṣṭhata

5.114.180

dvibāhurīśasya padābhivaṃdanaḥ samastagātrābharaṇopapannaḥ /
prasannamūrtistaruṇaḥ sumadhye vinyastamūrddhāṃjalibhiḥ suraiḥ stutaḥ

5.114.181

śiraḥ karābhyāṃ parigṛhya śaṃkaro hanūmataḥ pūrvamukhaṃ cakāra /
padmāsanāsīna hanūmatāṃjalau nidhāya pādaṃ tvaparaṃ mukhe ca

5.114.182

pādāṃgulībhyāmatha nāsikāṃ vibhuḥ snehena jagrāha ca maṃdamaṃdam /
skaṃdhe mukhe tvaṃsatale ca kaṃṭhe vakṣaḥsthale ca stanamadhyame hṛdi

5.114.183

tataśca kukṣāvatha nābhimaṃḍale tato dvitīyaṃ nidadhāti cāṃjalau /
śiro gṛhītvāvanamayya śaṃkaraḥ pasparśa pṛṣṭhaṃ cibukena sadhvani

5.114.184

hāraṃ ca muktāparikalpitaṃ śivo hanūmataḥ kaṃṭhagataṃ cakāra ha /
atha viṣṇurmaheśānamidaṃ vacanamuktavān

5.114.185

hanūmatā samo nāsti kṛtsnabrahmāṃḍamaṃḍale /
śruti devādyagamyaṃ hi padaṃ tava kilasthitam

5.114.186

sarvopaniṣadavyaktaṃ tvatpadaṃ kapi sarvayuk /
yamādisādhanairyogairna kṣaṇaṃ te padaṃ sthitam

5.114.187

mahāyogihṛdaṃbhoje balaṃ svacchaṃ hanūmati /
varṣakoṭisahasreṣu tapaḥ kṛtvā tu duṣkaram

5.114.188

tvadrūpaṃ nābhijānāti kutaḥ pādaṃ munīśvarāḥ /
aho bhāgyaṃ vicitraṃ hi capalo vā naro mṛgaḥ

5.114.189

dhatte pādayugaṃ cāṃge yogihṛdyapi na kṣamam /
mayā varṣasahasraṃ tu sahasrābdaṃ tathānvaham

5.114.190

bhaktyā saṃpūjito'pīśa pādo no darśitastvayā /
loke vādo hi sumahāñchuṃbhurnārāyaṇapriyaḥ

5.114.191

hariḥ priyastathā śaṃbhorna tādṛgbhāgyamasti me /
sadāśiva uvāca-
na tvayā sadṛśo mahyaṃ priyosti bhagavanhare

5.114.192

pārvatī vā tvayā tulyā na cānyo vidyate mama /
atha devāya mahate gautamaḥ praṇipatya ca

5.114.193

vyajñāpayadameyātmandevaihi karuṇānidhe /
madhyāhno'yaṃ vyatikrāṃto bhuktivelā'khilasya ca

5.114.194

athācamya mahādevo viṣṇunā sahito vibhuḥ /
praviśya gautamagṛhaṃ bhojanāyopacakrame

5.114.195

ratnāṃgulīyairatha nūpurābhyāṃ dukūlabaṃdhena taḍitsu kāṃcyā /
hārairanekairatha kaṃṭhaniṣka yajñopavītottaravāsasī ca

5.114.196

vilaṃbicaṃcanmaṇikuṃḍalena supuṣpidhammillavareṇa devaḥ /
paṃcāṃgagaṃdhasya vilepanena bāhvaṃgadaiḥ kaṃkaṇakāṃgulīyakaiḥ

5.114.197

itthaṃ vibhūṣitaḥ śivo niviṣṭauttamāsane svasaṃmukhaṃ hariṃ tathā nyaveśayadvarāsane /
anyonyasaṃmukhau sthitau harīśau devasattamau suvarṇabhājanānyatho dadau sa cāpi gautamaḥ

5.114.198

triṃśatprabhedabhakṣyakaṃ supāyasaṃ caturvidhaṃ supakvapākajātakaṃ śatadvayaṃ prakalpitam /
apakvapakvamiśrakaṃ śatatrayaṃ prakalpitaṃ śataṃśataṃ tathā sukaṃdaśākakaṃ tathā muniḥ

5.114.199

śākādi sarpiṣānvitaṃ dadau ca paṃcaviṃśatiṃ suśarkarādikaṃ tathā sucūnadāḍimādikam /
mocāphalaṃ tu gostanīṃ sukharjunāgaraṃgakaṃ jaṃbūphalaṃ priyālukaṃ vikaṃkataṃ phalaṃ tathā

5.114.200

evamādīni cānyāni dravyāṇyarpya yathāvidhi /
datvā cāpośanaṃ vipro bhuṃjadhvamiti cābravīt

5.114.201

bhuṃjāneṣu ca sarveṣu vyajanaṃ sūkṣmavastrajam /
gautamaḥ svayamādāya śivaviṣṇū avījayat

5.114.202

parihāsamathokartumiyeṣa parameśvaraḥ /
paśya viṣṇo hanūmaṃtaṃ kathaṃ bhuṃkte sa vānaraḥ

5.114.203

vānaraṃ paśyati harau maṃḍakaṃ viṣṇubhājane /
cikṣepa munisaṃgheṣu paśyatsvapi maheśvaraḥ

5.114.204

hanūmate dattavāṃśca svocchiṣṭaṃ pāyasādikam /
tvaducchiṣṭamabhojyaṃ tu tavaiva vacanādvibho

5.114.205

anarhaṃ mama naivedyaṃ patraṃ puṣpaṃ phalaṃ tathā /
mahyaṃ nivedya sakalaṃ kūpa eva vinikṣipet

5.114.206

abhukte tvadvaco nūnaṃ bhukte cāpi kṛpā tava /
sadāśiva uvāca-
bāṇaliṃge svayaṃbhūte caṃdrakāṃte hyavasthite

5.114.207

cāṃdrāyaṇasamaṃ jñeyaṃ śaṃbhornaivedyabhakṣaṇam /
bhuktiveleyamadhunā tadvairasyaṃ kathāṃtarāt

5.114.208

bhuktvā tu kathayiṣyāmi nirviśaṃkaṃ vibhuṃkṣva tat /
athāsau jalasaṃskāraṃ kṛtavāngautamo muniḥ

5.114.209

āraktasusnigdhasusūkṣma gātrānanekadhā dhauta suśoṣitāṃgān /
taḍāgatoyaiḥ kṛtavījagharṣitairviśodhitaistaiḥ karakānapūrayat

5.114.210

nadyāḥ saikatavedikāṃ navatarāṃ saṃcchādya sūkṣmāṃbaraiḥ śuddhaiḥ śvetatarairathoparighaṭāṃstoyena pūrṇānkṣipet /
kṣiptvā nālakajātimāstapuṭakaṃ kaṃkolakastūrikācūrṇaṃ candanacaṃdraraśmiviśadāṃ mālāṃ puṭāṃ taṃ kṣipet

5.114.211

yāmasyāpi punaśca vārivasanenāśodhya kuṃbhe kṣipeccaṃdra graṃthimatho nidhāya bakulaṃ kṣiptvā tathā pāṭalām

5.114.212

śephālīstabakamatho jalaṃ ca tatra vinyasya prathamata eva toyaśuddhim /
kṛtvātho mṛdutarasūkṣmavastrakhaṃḍenāveṣṭetsṛṇikamukhaṃ ca sūkṣmacaṃdram

5.114.213

anātapapradeśe tu nidhāya karakānatha /
maṃdavātasamopete sūkṣmavyajanavījite

5.114.214

atha urvīśasalilaiḥ siṃcayetsṛṇikāmapi /
saṃskṛtvā svāyatāstatra narā nāryotha vā nṛpa

5.114.215

tatkanyā vā kṣālitāṃgā dhautavastrāśca vā saha /
madhupiṃgalaniryyāsamasāṃdramagurudravam

5.114.216

bāhumūle ca kaṃṭhe ca vilipya sāṃdrameva ca /
mastake jāpyakaṃ nyasya paṃcagaṃdhavilepanam

5.114.217

puṣpanaddhasukeśāstu tāḥ śubhāsyāḥ sunirmalāḥ /
evamevocitānārya āttakuṃkumavigrahāḥ

5.114.218

yuvatyaścārusarvāṃgyo nitarāṃ bhūṣaṇairapi /
etādṛgvanitābhirvānarairvādāpayejjalam

5.114.219

te'pi pradānasamaye sūkṣmavastrālpaveṣṭanam /
athavā makare nyasya karakaṃ tatra paśya hi

5.114.220

dorikānyastamunmucya tatastoyaṃ pradāpayet /
evaṃ satkārayāmāsa gautamo bhagavānmuniḥ

5.114.221

maheśādiṣu sarveṣu bhuktavatsu mahātmasu /
prakṣālitāṃghrihasteṣu gaṃdhodvartitapāṇiṣu

5.114.222

tadāsanasamāsīne devadeve maheśvare /
atha nīcasamāsīnā devāḥ sarṣigaṇāstathā

5.114.223

maṇipātreṣu saṃveṣṭya pūgakhaṃḍānsudhūpitān /
akoṇavartulānsthūlānasūkṣmānakṛśānapi

5.114.224

śvetapatrāṇi saṃśodhya kṣiptvā karpūrakhaṃḍakam /
cūrṇaṃ ca śaṃkarāyātha nivedayati gautame

5.114.225

gṛhāṇa deva tāṃbūlamityuktavacane munau /
kape gṛhāṇa tāṃbūlaṃ prayaccha mama khaṃḍakān

5.114.226

uvāca vānaro nāsti mama śuddhirmaheśvara /
anekaphalabhuktatvādvānarastu śuciḥ katham

5.114.227

sadāśiva uvāca-/
madvākyādakhilaṃ śuddhyenmadvākyādamṛtaṃ viṣam /
madvākyādakhilā vedā madvākyāddevatādayaḥ

5.114.228

madvākyāddharmavijñānaṃ madvākyānmokṣa ucyate /
purāṇānyāgamāścaiva smṛtayo mama vākyataḥ

5.114.229

ato gṛhāṇa tāṃbūlaṃ mama dadyāḥ sukhaṃḍakān /
harirvāmakareṇādāttāṃbūlaṃ pūgakhaṃḍakam

5.114.230

tataḥ patrāṇi saṃgṛhya tataḥ khaṃḍānsamarpayat /
karpūramagrato dattaṃ gṛhītvā'bhakṣayacchivaḥ

5.114.231

deve tu kṛtatāṃbūle pārvatī maṃdarācalāt /
jayā vijayayorhastaṃ gṛhītvā''yānmunergṛham

5.114.232

devapādau tato natvā vinamravadanā''bhavat /
unnamayya mukhaṃ tasyā idamāha trilocanaḥ

5.114.233

tvadarthaṃ devadeveśi aparādhaḥ kṛto mayā /
yattvāṃ vihāya bhuktaṃ hi tathānyacchṛṇu suṃdari

5.114.234

atha svamaṃdire sthāpya devadevavivarjite /
sarvabaṃdhavimukte ca mahadeno mayā kṛtam

5.114.235

kṣaṃtumarhasi deveśi tyaktakopā vilokaya /
na babhāṣaivamuktvā sā aruṃdhatyā hi niryayau

5.114.236

nirgacchaṃtīṃ munirjñātvā daṃḍavatpraṇanāma ca /
tadārabhya maheśāya daṃḍapraṇati saṃstutim

5.114.237

kuryāduvāca ca śivā gautama tvaṃ kimicchasi /
gautama uvāca-
kṛtakṛtyosmi deveśi yadi deyo varo mama

5.114.238

manmaṃdire mahābhāge bhoktumarhasi sāṃpratam /
devyuvāca-
bhokṣyāmi tava gehehaṃ śaṃkarānumatā mune

5.114.239

gatveśaṃ gautamo vipro labdhānujñaḥ punargataḥ /
bhojayāmāsa girijāṃ devīṃ cāruṃdhatīṃ tathā

5.114.240

bhuktvātha pārvatī sarvaṃ gaṃdhapuṣpasabhūṣaṇā /
sahānucarakanyābhiḥ sahasrābhirharaṃ yayau

5.114.241

athāha śaṃkaro devīṃ gaccha gautamamaṃdiram /
saṃdhyopāstimahaṃ kṛtvā āgacchāmi punargṛham

5.114.242

ityuktā prayayau devī gautamasyaiva maṃdiram /
saṃdhyāvaṃdanakāmāśca sarvaeva vinirgatāḥ

5.114.243

kṛtasaṃdhyāstaṭāke tu maheśādyāstu kṛtsnaśaḥ /
athottaramukhaḥ śaṃbhurnyāsaṃ kṛtvā jajāpa ha

5.114.244

athaviṣṇurmahātejā maheśamidamabravīt /
sarvairnamasyate yastu sarvaireva samarcyate

5.114.245

hūyate sarvayajñeṣu sa bhavānkiṃ japiṣyati /
racitāṃjalayaḥ sarve tvāmevaikamupāsate

5.114.246

sa bhavāndevadeveśa kasmai vā racitāṃjali /
namaskārādi puṇyānāṃ phaladastvaṃ maheśvara

5.114.247

tava kaḥ phalado vaṃdyaḥ ko vā tvattodhiko vada /
śaṃkara uvāca-
dhyāye na kiṃcidgoviṃda na namasyeha kiṃcana

5.114.248

nopāsye kaṃcana hare na japiṣyeha kiṃcana /
kiṃtu nāstikajaṃtūnāṃ pravṛttyarthamidaṃ mayā

5.114.249

darśanīyaṃ hare te syuranyathā pāpakāriṇaḥ /
tasmāllokopakārārthamidaṃ sarvaṃ kṛtaṃ mayā

5.114.250

omityuktvā hariratha taṃ natvā samatiṣṭhata /
atha te gautamagṛhaṃ prāptā devagaṇarṣayaḥ

5.114.251

sarve pūjāmatho cakrurdevadeve pinākine /
devo hanūmatā sārddhaṃ gāyannāste raghūttama

5.114.252

pañcākṣarīṃ mahāvidyāṃ sarva eva tadā japan /
hanūmatkaramālaṃbya devyabhyāśaṃ gato haraḥ

5.114.253

ekaśayyāsamāsīnau tāvubhau devadaṃpatī /
gāyannāste sa hanumāṃstuṃbururnāradastathā

5.114.254

nānāvidhivilāsāṃśca cakāra parameśvaraḥ /
āhūya pārvatīmīśa idaṃ vākyamuvāca ha

5.114.255

śrīsadāśiva uvāca-
racayiṣyāmi dhammillamehi matpurataḥ śubhe /
devyāha na ca yuktaṃ tadbhartrāśuśrūṣaṇaṃ striyaḥ

5.114.256

keśaprasādhanakṛtāvanarthāṃtaramāpatet /
keśaprasādhane deva tatvaṃ sarvaṃ na cepsitam

5.114.257

atha baṃdhe kṛte paścādaṃsaprāṃtapramārjanam /
tanoścaramasaṃlagna keśapuṣpādimārjanam

5.114.258

etasminvartamāne tu mahātmāno yadāgaman /
tadā kimuttaraṃ vācyaṃ tava devādivaṃdinaḥ

5.114.259

nāyāṃti cedatha vibho bhītirnāśamupeṣyati /
evaṃ hi bhāṣamāṇāṃ tāṃ kareṇākṛṣya śaṃkaraḥ

5.114.260

svorvostāṃ sthāpayitvaiva visrasya kacabaṃdhanam /
vibhajya ca karābhyāṃ sa prasasāra nakhairapi

5.114.261

viṣṇudattāṃ pārijātasrajaṃ kacagatāmapi /
kṛtvā dhammillamakarodatha mālāṃ karāgatām

5.114.262

mallikāsrajamādāya babaṃdha kacabaṃdhane /
kalpaprasūnamālāṃ ca brahmadattāṃ maheśvaraḥ

5.114.263

pārvatīvasane gūḍhagaṃdhāḍhye ca samādadhāt /
athāṃsapṛṣṭhasaṃlagnamārjanaṃ kṛtavānvibhuḥ

5.114.264

ślathanīveradho devyā vastraveṣṭeradhogataḥ /
devaḥ kimidamityuktvā nīvībaṃdhaṃ cakāra ha

5.114.265

nāsābhūṣaṇametatte paśyāmi sa madāttataḥ /
ityuktvā svayamādāya vicchāyaṃ mauktikaṃ satī

5.114.266

haridrāyāḥ samāyoge muktāphalamadīptimat /
idaṃ hi dhriyatāṃ muktāphalaṃ mama tava priyam

5.114.267

pārvatyuvāca-
aho tvanmaṃdiraṃ śaṃbho sarvavastusamṛddhimat /
pūrvameva mayā sarvaṃ vastujñātaṃ vibhūṣaṇaiḥ

5.114.268

aho draviṇasaṃpattirbhūṣaṇairavagamyate /
śirovibhūṣitaṃ deva brahmaśīrṣasya mālayā

5.114.269

narakasya tathā mālā vakṣaḥsthalavibhūṣaṇam /
śeṣaśca vāsukiścaiva saviṣau tava kaṃkaṇe

5.114.270

diśoṃ'bare jaṭā keśā bhasitaṃ cāṃgarāgakam /
mahokṣo vāhanaṃ gotraṃ kulaṃ cājñātameva ca

5.114.271

jñāyete pitarau naiva virūpākṣaṃ tathā vapuḥ /
evaṃ vadaṃtīṃ girijāṃ viṣṇuḥ prāhāti kopanaḥ

5.114.272

kimarthaṃ niṃdase devi devadevaṃ jagatpatim /
tyakṣye prāṇānpriyānbhadre tava nūnamasaṃyamam

5.114.273

yatreśaniṃdanaṃ bhadre tatra no maraṇaṃ vratam /
ityuktvātha nakhābhyāṃ hi hariśchettuṃ śirogataḥ

5.114.274

maheśastu karaṃ gṛhya prāha mā sāhasaṃ kṛthāḥ /
pārvatīvacanaṃ sarvaṃ priyaṃ mama tavāpriyam

5.114.275

mamāpriyaṃ hṛṣīkeśa kartuṃ yatkiṃcidiṣyate /
omityuktvātha bhagavāṃstūṣṇīṃbhūto'bhavaddhariḥ

5.114.276

hanumānatha devāya vyajñāpayadidaṃ vacaḥ /
arthayāmi viniṣkāmaṃ mama pūjāvrataṃ tathā

5.114.277

pūjārthamapyahaṃ gacche mamānujñātumarhasi /
śaṃkara uvāca-
kasya pūjā kva vā pūjā kiṃ puṣpaṃ kiṃ dalaṃ vada

5.114.278

ko guruḥ kaśca maṃtraste kīdṛśaṃ pūjanaṃ tathā /
evaṃ vadati deveśe hanūmānatikaṃpitaḥ

5.114.279

vepamānasamastāṃgaḥ stotumeva pracakrame /
hanūmānuvāca-
namo devāya mahate śaṃkarāyāmitātmane

5.114.280

yogine yogadhātre ca yogināṃ gurave namaḥ /
yogigamyāya devāya jñānināṃ pataye namaḥ

5.114.281

vedānāṃ pataye tubhyaṃ devānāṃ pataye namaḥ /
dhyānāyadhyanagamyāya dhātṝṇāṃ gurave namaḥ

5.114.282

śiṣṭāyaśiṣṭagamyāya bhūmyādi pataye namaḥ /
namastetyādinā vedavākyānāṃ nidhaye namaḥ

5.114.283

ātanuṣvetivākyaiśca pratipādyāya te namaḥ /
aṣṭamūrte namastubhyaṃ paśūnāṃpataye namaḥ

5.114.284

tryaṃbakāya trinetrāya somasūryāgnilocana /
subhṛṃgarājadhattūradroṇapuṣpapriyāya te

5.114.285

bṛhatīpūgapuṃnāga caṃpakādipriyāya ca /
namastestu namastestu bhūya eva namonamaḥ

5.114.286

śivo harimatha prāha mā bhaiṣīrvada me'khilam /
hanumānuvāca-
śivaligārcanaṃ kāryaṃ bhasmoddhūlitadehinā

5.114.287

divāsaṃpāditaistoyaiḥ puṣpādyairapi tādṛśaiḥ /
deva vijñāpayiṣyāmi śivapūjāvidhiṃ śubham

5.114.288

sāyaṃkāle tu saṃprāpte aśiraḥ snānamācaret /
kṣālitaṃ vasanaṃ śuṣkaṃ dhṛtvācamya dviragradhīḥ

5.114.289

atha bhasma samādāya āgneyaṃ snānamācaret /
praṇavena samāmaṃtryāpyaṣṭavāramathāpi vā

5.114.290

paṃcākṣareṇa maṃtreṇa nāmnā vā yenakenacit /
saptābhimaṃtritaṃ bhasma darbhapāṇiḥ samāharet

5.114.291

īśānaḥ sarvavidyānāmuktvā śirasi pātayet /
tatpuruṣāya vidmahe mukhe bhasma prasecayet

5.114.292

aghorebhyo'tha ghorebhyo bhasma vakṣasi nikṣipet /
vāmadevāya nama iti guhyasthāne vinikṣipet

5.114.293

sadyojātaṃ prapadyāmi nikṣipedatha pādayoḥ /
uddhūlayetsamastāṃge praṇavena vicakṣaṇaḥ

5.114.294

traivarṇikānāmuditaḥ snānādividhiruttamaḥ /
śūdrādīnāṃ pravakṣyāmi yaduktaṃ guruṇā tathā

5.114.295

śiveti padamuccārya bhasmasaṃmaṃtrayetsudhīḥ /
saptavāramathādāya śivāyeti śiraḥ kṣipet

5.114.298

śaṃkarāya mukhe proktaṃ sarvajñāya hṛdi kṣipet /
sthāṇave nama ityuktvā guhye cāpi svayaṃbhuve

5.114.297

uccārya pādayoḥ kṣiptvā bhasmaśuddhamataḥ param /
namaḥ śivāyetyuccārya sarvāṃgoddhūlanaṃ smṛtam

5.114.298

prakṣālya hastāvācamya darbhapāṇiḥ samāhitaḥ /
darbhābhāve suvarṇaṃ syāttadabhāve gavālakaḥ

5.114.299

tadabhāve tu dūrvāḥ syustadabhāve tu rājatam /
saṃdhyopāstiṃ japaṃ devyāḥ kṛtvā devagṛhaṃ vrajet

5.114.300

devavedimatho vāpi kalpitaṃ sthaṃḍilaṃ tu vā /
mṛṇmayaṃ kalpitaṃ śuddhaṃ padmādiracanāyutam

5.114.301

cāturvarṇaka raṃgaiśca śvetenaikena vā punaḥ /
vicitrāṇi ca padmāni svastikādi tathaiva ca

5.114.302

utpalādi gadā śaṃkha triśūlaṃ ḍamaruṃ tathā /
saroktapaṃcaprāsādaṃ śivaliṃgamathaiva ca

5.114.303

sarvakāmaphalaṃ vṛkṣaṃ kulakaṃ kolakaṃ tathā /
ṣaṭkoṇaṃcatrikoṇaṃcanavakoṇamathāpivā

5.114.304

koṇadvādaśakāṃdolāṃ pādukāvyajanāni ca /
cāmaracchatrayugalaṃ viṣṇubrahmādikaṃ tathā

5.114.305

cūrṇairviracayedvedyāṃ dhīmāndevālaye'pi vā /
yatrāpi devapūjā syāttatraivaṃ kalpayedbudhaḥ

5.114.306

svahastaracitaṃ mukhyaṃ krītaṃ caiva tu madhyamam /
yācitaṃ tu kaniṣṭhaṃ syādbalātkāramathādhamam

5.114.307

arheṣu yattvanarheṣu balātkārāttu niṣphalam /
raktaśāli japā sthāṇa kalamāsita raktakaiḥ

5.114.308

taṃdulairvrīhimātrotthaiḥ karṇaiścaiva yathākramam /
uttamairmadhyamaiścaiva kathitairadhamaistathā

5.114.309

padmādisthāpanaireva tatsamyagyāgamācaret /
prāguttaramukho vāpi yadi vā prāṅmukho bhavet

5.114.310

āsanaṃ ca pravakṣyāmi yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam /
kauśaṃ cārmmaṃ cailatulyaṃ dāravaṃ tāḍapatrakam

5.114.311

kāṃbalaṃ kāṃcanaṃ caiva rājataṃ tāmrameva ca /
gokarīṣārkajairvāpi āsanaṃ parikalpayet

5.114.312

vaiyāghraṃ rauravaṃ caiva hāriṇaṃ mārgameva ca /
cārmaṃ caturvidhaṃ jñeyamatha baṃdhukameva ca

5.114.313

yathāsaṃbhavameteṣu hyāsanaṃ parikalpayet /
kṛtapadmāsano vāpi svāstikāsana eva ca

5.114.314

darbhabhasmasamāsīnaḥ prāṇānāyamya vāgyataḥ /
tāvatsa devatārūpo dhyānaṃ cāntaḥ samācaret

5.114.315

śikhāṃte dvādaśāṃgulye sthitaṃ sūkṣmatanuṃ śivam /
aṃtaścaraṃtaṃ bhūteṣu guhāyāṃ viśvamūrtiṣu

5.114.316

sarvābharaṇasaṃyuktamaṇimādi guṇānvitam /
dhyātvā taṃ dhārayeccitte tadvyāptyā pūrayettanūm

5.114.317

tayā dīptyā śarīrasthaṃ pāpaṃ nāśamupāgatam /
svarṇaṃ pāradasaṃparkādraktaṃ śvetaṃ yathā bhavet

5.114.318

taddvādaśadalāvṛttamaṣṭapaṃcatrireva vā /
parikalpyāsanaṃ śuddhaṃ tatra liṃgaṃ nidhāya ca

5.114.319

guhāsthitaṃ maheśānaṃ liṃge saṃciṃtayettathā /
śodhite kalaśe toyaṃ śodhitaṃ gaṃdhavāsitam

5.114.320

sugaṃdhapuṣpaṃ nikṣipya praṇavenābhimaṃtritam /
prāṇāyāmaśca praṇavaḥ śūdreṣu na vidhīyate

5.114.321

prāṇāyāmapade dhyānaṃ śivetyoṅkāramaṃtraṇam /
gaṃdhapuṣpākṣatādīni pūjādravyāṇi yāni ca

5.114.322

tāni sthāpya samīpe tu tataḥ saṃkalpayiṣyate /
śivapūjāṃ kariṣyāmi śivatuṣṭyarthameva ca

5.114.323

iti saṃkalpayitvā tu tata āvāhanādikam /
kṛtvā tu snānaparyaṃtaṃ tataḥ snānaṃ prakalpayet

5.114.324

namastetyādimaṃtreṇa śatarudriyavidhānataḥ /
avicchinnā tu yā dhārā muktidhāreti kīrtitā

5.114.325

tayā yaḥ snāpayenmāsaṃ japanrudramupāṃśu vā /
ekavāraṃ trivāraṃ ca paṃca sapta navāpi vā

5.114.326

ekādaśamatho vāramathaikādaśacānvitam /
muktisnānamidaṃ jñeyaṃ māsaṃ mokṣapradāyakam

5.114.327

śaivayā vidyayā snānaṃ kevalaṃ praṇavena ca /
mṛṇmayairnālikerasya śakalaiścormibhistathā

5.114.328

kāṃsyena muktā bhuktyā ca puṣpādika sareṇavā /
snāpayeddevadeveśaṃ yathāsaṃbhavamīritaiḥ

5.114.329

śṛṃgasya ca vidhiṃ vakṣye snānayogyaṃ yathā bhavet /
pūrvamaṃtastu saṃśodhya bahiraṃtastu śodhayet

5.114.330

susnigdhaṃ laghukṛtvātha nāgaṃ chiṃdyātkathaṃcana /
nīcaikadeśavinyastadvāradroṇyā suvṛttayoḥ

5.114.331

kuśānuyutayā snānaṃ devāya parikalpayet /
evaṃ gavayaśṛṃgasya jalamūrtirathocyate

5.114.332

dvāre niṣiddhalohārddhaṃ saṃdhidvārā samanvite /
yogavaktraṃ nāgadaṃḍaṃ nāgākāraṃ prakalpayet

5.114.333

phalasthāne tu caṣakaṃ daṃḍena samaraṃdhrakam /
tatraiva pātayettoyamūrddhvayaṃtraghaṭe sthitam

5.114.334

pātayedatha cānyena vāmenaiva kareṇa vā /
muktidhārākṛtā tena pavitraṃ pāpanāśanam

5.114.335

evaṃ saṃsthāpya deveśaṃ paṃcagavyaistathaiva ca /
paṃcāmṛtairatha snāpya madhuratritayena ca

5.114.336

vibhūṣya bhūṣakairdevaṃ punaḥ snāpya maheśvaram /
śītopacāraṃ kṛtvātha tata ācamanādikam

5.114.337

vastraṃ tathopavītaṃ ca paṃcagaṃdhakameva ca /
karpūramaruvaṃ cāpi pāṭīramatha vā bhavet

5.114.338

ubhayaṃ miśritaṃ vāpi śivaliṃgaṃ prapūjayet /
kṛtsnapīṭhaṃ gaṃdhapūrṇaṃ yadvā vibhavasārataḥ

5.114.339

tūṣṇīmathopacāraṃ vā kāliyaṃ puṣpamarpayet /
śrīpatramarucityājaṃ yathāśaktyākhilaṃ yathā

5.114.340

anekadravyadhūpaṃ ca guggulaṃ kevalaṃ tathā /
kapilāghṛtasaṃyuktaṃ sarvadhūpāya śasyate

5.114.341

dhūpaṃ datvā yathāśakti kapilāghṛtadīpakān /
athavāpyājyamātreṇa dīpāndatvopahārakam

5.114.342

yathāśaktyupapannaṃ ca datvā puṣpasamanvitam /
mukhaśuddhiṃ tato datvā datvā tāṃbūlamādarāt

5.114.343

pradakṣiṇanamaskārau pūjaivaṃ hi samāpyate /
gītāṃgapaṃcakaṃ paścāttāni vijñāpayāmi te

5.114.344

gītaṃ vādyaṃ purāṇaṃ ca nṛtyaṃ hāsoktireva ca /
nīrājanaṃ ca puṣpāṇāmaṃjaliścākhilārpaṇam

5.114.345

kṣamā codvāsanaṃ caiva kīrtitaṃ copacārakam /
bhūṣaṇaṃ ca tathā chatraṃ cāmaraṃ vyajanaṃ tathā

5.114.346

śivopavītaṃ kaiṅkaryaṃ ṣaḍīśānopacārakam /
dvātriṃśadupacāraistu yaḥ samārādhayecchivam

5.114.347

ekenāhnā samastānāṃ pāpānāṃ nāśanaṃ dhruvam /
dvātriṃśadupacāraṃ syātpūjanaṃ tūttamottamam

5.114.348

sadāśiva uvāca-
evametatkapiśreṣṭha tava pūjāṃ vadāmyaham /
matpādayugalaṃ pūjya sarvapūjākaro bhava

5.114.349

ārādhyetthaṃ yathāliṃge tanmamārādhanaṃ kuru /
hanūmānuvāca-
guruṇā liṃgapūjaiva niyatā kalpitā mama

5.114.350

tāṃ karomi purā deva paścāttvatpādapūjanam /
ityuktvaiva namasyeśaṃ śivaligārcane'bhavat

5.114.351

sarastīramatho gatvā kṛtvā saikatavedikām /
tālapatrairviracitamāsanaṃ parikalpayet

5.114.352

prakṣālya pādahastau tu samācamya samāhitaḥ /
bhasmasnānamatho cakre punarācamya vāgyataḥ

5.114.353

devavedyāmatho cakre padmāni sumanoharam /
anaṃtaraṃ tālapatraṃ padmāsanagataḥ kapiḥ

5.114.354

prāṇānāyamya sanyāsaṃ śukladhyānasamanvitaḥ /
praṇamya gurumīśānaṃ japannāsīdataḥ param

5.114.355

atha devārcanaṃ kartuṃ yatnamāsthitavānapi /
palāśapatrapuṭakadvayānīta jalaṃ śuci

5.114.356

śiraḥkamaṃḍalugataṃ nidhāyāgniṃ trimaṃtritam /
āvāhanādi kṛtvātha snānaparyantameva ca

5.114.357

atha snāpayituṃ devamādāya karasaṃpuṭe /
kṛtvā nirīkṣaṇaṃ devaṃ pīṭhaṃ no dṛṣṭavānkapiḥ

5.114.358

liṃgamātraṃ karagataṃ dṛṣṭvā bhītisamanvitaḥ /
idamāha mahāyogī kiṃ vā pāpaṃ mayā kṛtam

5.114.359

yadetatpīṭharahitaṃ śivaliṃgaṃ karasthitam /
mamādya maraṇaṃ siddhaṃ pīṭhaṃ cennāgamiṣyati

5.114.360

atha rudraṃ japiṣyāmi tadāyāti maheśvaraḥ /
iti niścitya manasā jajāpa śatarudriyam

5.114.361

athāpi na samāyāto maheśo'tha kapīśvaraḥ /
rudraṃ nyapātayadbhūmyāṃ vīrabhadraḥ samāgataḥ

5.114.362

kimarthaṃ rudyate bhakta rudihetuṃ vadasva me /
hanūmānuvāca-
pīṭhahīnamidaṃ liṃgaṃ paśya me pāpasaṃcayam

5.114.363

vīrabhadra uvāca-
yadi nāyāti pīṭhaṃ te liṃge mā sāhasaṃ kṛthāḥ /
dāhayiṣyāmyahaṃ lokaṃ yadi nāyāti pīṭhakam

5.114.364

paśya darśaya me liṃgaṃ pīṭhaṃ yadyāgataṃ na vā /
atha dṛṣṭvā vīrabhadro liṃgaṃ pīṭhamanāgatam

5.114.365

dagdhukāmo'khilām̐llokānvīrabhadraḥ pratāpavān /
analaṃ bhuvi cikṣepa kṣaṇāddagdhā mahī tadā

5.114.366

atha saptatalāndagdhvā punarūrddhvamavartata /
paṃcorddhvalokānadahajjanalokanivāsinaḥ

5.114.367

lalāṭanetrasaṃbhūtaṃ nakhenādāya cānalam /
jaṃbīraphalasaṃkāśaṃ kṛtvā karatale vibhuḥ

5.114.368

yadi nāyāti pīṭhaṃ te dagdhā lokā na saṃśayaḥ /
anāyātamatho dṛṣṭvā vīrabhadraḥ pratāpavān

5.114.369

sanakādayo mahātmāno jñātvā yogena cāgaman /
gautamasyāśramavaraṃ samāgamya maheśvaram

5.114.370

na dṛṣṭavaṃto devādiṃ vidyamānamapi dvijāḥ /
astuvannatha ca stotraiḥ sarvavedasamudbhavaiḥ

5.114.371

ॐnamo devadevāya tasmai śuddhaprabhāciṃtyarūpāya tasmai /
namaḥ surāṇāmadhīśāya tasmai namo vedaguhyāya śuddhāya tasmai

5.114.372

namaḥ śivāyādidevāya tasmai namo vyālayajñopavītāya tasmai /
namaḥ surānaṃdasaṃdoha varṣatrayī biṃduviśvaṃbharāya tasmai

5.114.373

pṛthivyatho vāyurākāśamāpaḥ punaḥ śaśī vahnisūryyau tathātmā /
yasyāṣṭaitā mūrtayaḥ śaṃkarasya tasmai namo jñānagamyāya śaśvat

5.114.374

etāṃ stutimathākarṇya bhaganetrapradaḥ śivaḥ /
viṣṇumāha ca gaccha tvaṃ samānaya ca tāndvijān

5.114.375

ānītāstena hariṇā devāya praṇatāstu te /
tānāha śaṃkaro vākyaṃ kimarthaṃ yūyamāgatāḥ

5.114.376

munaya ūcuḥ -
deva dvādaśalokānāṃ dṛśyaṃte bhasmarāśayaḥ /
sthitamekaṃ vanamidaṃ paśya tvaṃ lokasaṃkṣayam

5.114.377

sadāśiva uvāca-
ūrddhvasthapaṃcalokānāṃ dāhe saṃdeha eva naḥ /
kathamaṃgāravṛṣṭiśca kathaṃ no vā mahādhvaniḥ

5.114.378

munaya ūcuḥ -
bhītirasmākamadhunā vartate vīrabhadrataḥ /
sa evāṃgāravṛṣṭiṃ ca pipāsuriva tāmapāt

5.114.379

devotha vīramāhūya kiṃ vīretyabravīdbhavaḥ /
vīro hanūmato liṃgapīṭhābhāvādidaṃ kṛtam

5.114.380

kapeścittaṃ parijñātuṃ mayā kṛtamidaṃ bṛhat /
kṛpānidhiratho devo yathāpūrvamakalpayat

5.114.381

dagdhānapyakhilām̐llokānpūrvataḥ śobhanānvibhuḥ /
kalpayāmāsa viśvātmā vīrabhadramathābravīt

5.114.382

āliṃgyāghrāya śirasi tāṃbūlaṃ dattavānharaḥ /
athāsau hanumānīśa pūjanaṃ kṛtavānatha

5.114.383

ekaṃ vanacaraṃ tatra gaṃdharvaṃ savipaṃcikam /
idamāha mahāvīṇā mama vai dīyatāmiti

5.114.384

gaṃdharvo na mayā tyājyā vīṇā prāṇasamā mama /
mamāpi prāṇasadṛśī vīṇetyāha kapīśvaraḥ

5.114.385

atha muṣṭinipātena gaṃdharve patite kapiḥ /
ādāya vīṇāṃ mahatīṃ svarataṃtusamanvitām

5.114.386

alābusaṃyutāṃ kṛtvā rājavṛkṣaphalākṛtim /
tasyorasi vinikṣipya gāyannāgācchivāṃtikam

5.114.387

bṛhatīkusumaiḥ śuddhairdevapādāvapūjayat /
tasmai varamatha prādādākalpaṃ jīvitaṃ punaḥ

5.114.388

samudralaṃghane śaktiṃ varaṃ prādādathāparam

5.114.389

samastabhūṣāsuvibhūṣitāṃgaḥ svadīptimaṃdīkṛtadevadīptiḥ /
prasannamūrtistaruṇaḥ śivāṅgakaḥ saṃbhāvayāmāsa samastadevān

5.114.390

pītamudgamanīyaṃ ca samādāya maheśvaraḥ /
pītavastramidaṃ deva tvaṃ gṛhāṇa hare śubham

5.114.391

brahmaṇe raktavasanaṃ sarveṣāṃ vasudastathā /
devarṣidānavādīnāṃ dattavānvasuyugmakam

5.114.392

rāmopi caitadākarṇya śaṃbhave yugmamarpayat /
susūkṣmaṃ bahumūlyaṃ ca svarṇabhūṣaṇameva ca

5.114.393

atha bhuktvā sukhāsīnaḥ sāmātyaḥ sapurohitaḥ /
nānāmunigaṇairbhūpairvānarairgautamī taṭe

5.114.394

śaṃbhuṃ purāṇatattvajñaṃ rāghavo vākyamabravīt /
tvameva sarvaṃ jānīṣe sarvadharmaguhāśayam

5.114.395

kasminkasminyuge brahmankiṃviśiṣṭaṃ vadasva me /
śaṃbhuruvāca-
dhyānameva kṛte śreṣṭhaṃ tretāyāṃ yajña eva ca

5.114.396

dvāpare cārcanaṃ tiṣye dānaṃ ca harikīrtanam /
sarvaṃ ca śastaṃ sarvatra dhyānaṃ na ca kalau yuge

5.114.397

narāṇāṃ mugdhacittatvātkṛcchrasthānāṃ viśāṃpate /
na dharme niyatābuddhirna vede naiva ca smṛtau

5.114.398

na kratau na svadhākāre purāṇānāṃ ca na śrutau /
na yajñena ca tīrtheṣu na ca śuśrūṣaṇe satām

5.114.399

nejyāyāṃ devatānāṃ ca na svajātīyakarmmaṇi /
na devasmaraṇenāpi na ca kvāpi vṛṣe nṛpa

5.114.400

ataśca dīrghakālānāṃ puṇyānāmakṣamā narāḥ /
dānaṃ tu svalpakālatvātkartuṃ śaknoti mānavaḥ

5.114.401

ataśca kaliduṣṭānāṃ prāyaścitaṃ na vidyate /
keṣāṃcitpāpanāśaḥ syātprāyaścittaistu nānyathā

5.114.402

brahmajñānī gayāśrāddhī kāśīgaṃtā śrutau rataḥ /
purāṇajñāvamāścaite śrotā tasya ca rāghava

5.114.403

yugānāmanusāreṇa tathārthasya vivecanāt /
sva para pratyayotpādātparabrahmaprakāśanāt

5.114.404

purāṇavaktā sarvasmādbrāhmaṇastu viśiṣyate /
tenāpi ca kṛtaṃ pāpaṃ na sajyetkimutānyataḥ

5.114.405

anyeṣāmapi keṣāṃcitpurāṇaṃ pāpanāśanam /
yaḥ purāṇeṣu viśvāsī vaktāraṃ manyate gurum

5.114.406

brahmavidyāpradātāraṃ viśeṣaṃ jñātibaṃdhutaḥ /
tasya pāpāni sarvāṇi vilayaṃ yāntyasaṃśayam

5.114.407

atha śrīśailagamanaṃ pūjakasya maheśituḥ /
ataḥ kalau manuṣyāṇāṃ purāṇaṃ pāpanāśanam

5.114.408

purā kaliyuge rāma vṛttaṃ saṃkīrtaye śṛṇu /
āsīttu gautamo nāma brāhmaṇo vedavarjitaḥ

5.114.409

tasya puṣṭiḥ paśuścāstāṃ bhrātarau vedavarjitau /
tābhyāṃ saha kṛṣiṃ cakre tatra vṛddhimavāpa ca

5.114.410

dhanadhānyādikaṃ kiṃcidrājānaṃ dattavānatha /
uvāca vacanaṃ kiṃcidadhikāraṃ nirūpaya

5.114.411

arthaṃ na gamayiṣyāmi tau śaktau bhrātarau mama /
rājovāca-
brāhmaṇasyādhikāro hi vaidike dharmakarmaṇi

5.114.412

tadanyatra niyuktasya brāhmaṇyaṃ vipraṇaśyati /
gautama uvāca-
yugeṣvanyeṣu dharmoyaṃ kalidharmo na tādṛśaḥ

5.114.413

bhūpati tvaṃ hi bhūpāla nṛpāṇāṃ dharma ucyate /
brāhmaṇaśca parikṣīṇastaṃ kurvannaiva duṣyati

5.114.414

śūdrāṇāṃ tu kṛṣirddharmo nāpadyapyagrajanmanaḥ /
tasmātkṣattreṇa vartiṣye grāmānmama samādiśa

5.114.415

anyatra cātra kṣattreṇa vartanaṃ mama rocate /
anyanna tu tathetyukto dadau grāmāndvijanmanaḥ

5.114.416

grāmādhikāraduṣṭasya vartanaṃ tvanyathābhavat /
abhakṣi māṃsaṃ cāpāyi surā cābhāṣi durvacaḥ

5.114.417

parayoṣā tathā gāmi parasvaṃ pratyahāri ca /
akrīḍi dyūtamasakṛtkalaṃjaṃ cādi durbhujā

5.114.418

nāpūji jagatāmīśaḥ śivo vā viṣṇureva vā /
evaṃ kālena durvṛttaṃ rājā vākyamabhāṣata

5.114.419

vipra vipratvamutsṛjya śūdratvaṃ prāptavānasi /
tasmānniyogadharmeṇa bhavaṃtaṃ bhraṃśayāmi ca

5.114.420

māstu vipratvamadyaiva śūdrataiva varaṃ mama /
tadṛte yadi viprāste na bhokṣyaṃti varaṃ mama

5.114.421

na hi sarvamidaṃ tyaktuṃ śaktohaṃ pṛthivīpate /
śaṃbhuruvāca-
evaṃ vadati durvipre rājā tūṣṇīmatiṣṭhata

5.114.422

sa tu vai śūdratulyaśca bubhujennaṃ sahāmiṣam /
kadācidatha durvṛttaḥ pratolīmaṃḍapasthitaḥ

5.114.423

dvijena paṭhyamānaṃ tu padyaṃ tu śrutavānidam /
hṛdaye padyametattu dvijeritamatiṣṭhata

5.114.424

parātparataraṃ yāṃti nārāyaṇaparāyaṇāḥ /
na te tatra gamiṣyaṃti ye dviṣaṃti maheśvaram

5.114.425

vyākhyānamapi ca śrutvā paurāṇikamabhāṣata /
kīdṛṅnārāyaṇaḥ proktaḥ kīdṛśopi maheśvaraḥ

5.114.426

kiṃ paraṃ tvayanaṃ proktaṃ dveṣaḥ kīdṛgudāhṛtaḥ /
kiṃ tatparamiti khyātaṃ tataḥ parataraṃ ca kim

5.114.427

paurāṇika uvāca-
paraṃ tadbrahmaṇaḥ sthānaṃ sukhavyaktaikalakṣaṇam /
tataḥ parataraṃ viṣṇorddhāma tadbrahmaṇodhikam

5.114.428

avināśitayā tattu kīrtitaṃ paramaṃ padam /
tanmadhye puruṣo viṣṇustadaṃga paramaṃ vibhuḥ

5.114.429

āpo hi narajanmatvānnārāḥ proktā manīṣibhiḥ /
nārāścāsyāyanaṃ yasmāttena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ

5.114.430

tatparaṃ vartanaṃ yeṣāṃ te proktāstatparāyaṇāḥ /
mahadādīni tatvāni yāni teṣāṃ ya īśvaraḥ

5.114.431

sūryāgniśaśinetro'sau maheśaḥ syādumāpatiḥ /
dveṣo hi vairaṃ vijñeyamīśvare paramātmani

5.114.432

śaṃbhuruvāca-
evaṃ purāṇabhaṭṭena samīritamidaṃ vacaḥ /
ciṃtayanpunarapyāha mādṛśasya kathaṃ gatiḥ

5.114.433

paurāṇiko'tha taṃ prāha śṛṇu vakṣyāmi te gatim /
kuru sarveṇa yatnena prāyaścittaṃ yathāvidhi

5.114.434

dharmaṃ cara yathāśakti yathākālaṃ yathāvidhi /
vimuktapāpaḥ paścāttvamuttamāṃ gatimeṣyasi

5.114.435

purāṇamathavā nityaṃ śṛṇuṣvāvahitaśca san /
nirāśo vā maheśānaṃ pūjayasva pinākinam

5.114.436

devaṃ vā puṃḍarīkākṣaṃ keśavaṃ kleśanāśanam /
saṃnyāsamathavā nityaṃ brahmajñānaparo bhava

5.114.437

athavā gaccha kāśīśaṃ muktau vā mṛtimāpnuhi /
gayāṃ vā gaccha tatra tvaṃ śrāddhaṃ kartuṃ prayatnataḥ

5.114.438

athavā sarvavedānāṃ sāraṃ pātakanāśanam /
rudraṃ rudrapriyakaraṃ japa pratyahamādarāt

5.114.439

śrīśailamathavā gaccha kedāramathavecchayā /
athavā prativarṣe tu māghasnānaṃ pravartaya

5.114.440

kimatra bahunoktena dharmabhaktaḥ sadā bhava /
naivaṃ narakavāsaste bhavitā tu dvijādhama

5.114.441

gautama uvāca-
śrutvā sarvaṃ kariṣyāmi purāṇaṃ bhavato mukhāt /
śāstraṃ viśvāsahetuṃ ca varjaṃ cāpi vadasva me

5.114.442

paurāṇika uvāca-
varjyaṃ māṃsaṃ surā'nyastrī bhogo dyūtaṃ vikatthanam /
pāruṣyamanṛtaṃ māyā devadevaviniṃdanam

5.114.443

gurūṇāṃ suravṛddhānāṃ purāṇasmṛtibhāṣiṇām /
niṃdanaṃ śvetavṛṃtākaṃ kṛtakālābuvartanam

5.114.444

bījapūraṃ kusuṃbhaṃ ca lohitaṃ śṛṃgameva ca /
araruṃ nālikeraṃ ca kūṣmāṃḍakaṃ tathaiva ca

5.114.445

kovidāraphalaṃ tailapakvaṃ mānavajaṃ payaḥ /
vārdhrīṇasa kharī dugdhaṃ sūtikā kṣīramāvikam

5.114.446

auṣṭramekaśaphakṣīraṃ mārgamājaṃ nṛsaṃbhavam /
vivatsāsaṃdhinīkṣīraṃ lavaṇaṃ caiva yogi yat

5.114.447

nālikerarasaṃ kāṃsye tāmre madhu ca sīsake /
kāce takraṃ karaṃbhāṃśca ghṛtāktānnaiva kārayet

5.114.448

homaṃ tu mṛṇmaye pātre puroḍāśaṃ tu rājate /
na seveta paraṃ loke śubhārthī tu vicakṣaṇaḥ

5.114.449

pātrāṃtaścūrṇalepo'pi tatra bhakṣaṇameva ca /
kramukasya tathā bhakṣaścūrṇapatrasya caiva hi

5.114.450

kramukasyāpi pakvasya bhakṣaṇaṃ kramiyoginaḥ /
pāyase lavaṇaṃ caiva kevalaṃ ca karārpitam

5.114.451

siṃdhusaurāṣṭrakāṃbojamāgadheṣu ca siṃhale /
na doṣāya bhavettatra kṣīraṃ ca lavaṇānvitam

5.114.452

kṣīrāṇi ca samastāni lavaṇāni ca yogataḥ /
deśeṣvanyeṣu doṣāya pāne caiveha saṃśayaḥ

5.114.453

kimatra bahunoktena sadbhirniṃdyaṃ vivarjayet /
śaṃbhuruvāca-
evaṃ tasya vacaḥ śrutvā brāhmaṇasya mahātmanaḥ

5.114.454

svameva bhavanaṃ gatvā ciṃtayāmāsa duḥkhitaḥ /
rātrau mṛtyurdivā ceti na jānāti mahānapi

5.114.455

paraloke sukhaṃ duḥkhamiha bhogavinodanam /
krimikīṭamanuṣyādyaiḥ sukha duḥkhaiḥ pṛthakpṛthak

5.114.456

pratijīvaṃtu hetūnāṃ bhedo'pi suviniścayaḥ /
ekasyāpi hi jīvasya nāsti caikavidhā sthitiḥ

5.114.457

janmakāle mahā'jñānaṃ śaiśavetyalpabodhanam /
skhalatpadelpavijñānaṃ bālye cālpaṃ tathaiva ca

5.114.458

kaumāre krīḍanaratiryauvane viṣayoṣitam /
yauvane vinivṛtte tu dravyasaṃpādaneṣaṇā

5.114.459

vārddhake bhogalipsā ca na bhoktuṃ kṣamatepi ca /
dūṣikā śleṣmalālābhirvalīpalitakaṃpanaiḥ

5.114.460

śvāsakāsānilākṣiptairhṛṣīkairvikalairyutaḥ /
kiṃciddhartuṃ na śaknoti na ca jānāti kiṃcana

5.114.461

tiṣṭhaṃtīṣu parastrīṣu guhyasthānaṃ pradarśayet /
kośakaṃḍūyanaparaḥ krūro jīvitalakṣaṇaiḥ

5.114.462

kaṃḍūyate sphicau vastramuddhṛtya ca vicālayan /
bhuṃjānaḥ śleṣmaṇā grāsaṃ grasituṃ na ca śaknuyāt

5.114.463

yadā kāsastadā jajñe pāyuvāyuśca śabdavān /
niḥsṛtiśca malasyāpi śleṣmanirgama eva ca

5.114.464

snuṣādibhartsanaṃ bāla tālahāsyanidarśanam /
gurunirgamanādīni saṃciṃtya ca punaḥ punaḥ

5.114.465

āhūto bhojanādyarthaṃ bhojyānnādi viniṃdayan /
ciramuṣṇaṃ ca nirbhartsya punaściṃtāmavāpa saḥ

5.114.466

atiduṣkṛtikarmmāhaṃ kathaṃ bhokṣye kathaṃ svape /
kathaṃ tiṣṭhe kathaṃ gacche paralokaḥ kathaṃ bhavet

5.114.467

iti ciṃtākulo nityaṃ na namatyaparānvitaḥ /
dvijasya sadanaṃ gatvā purāṇajñasya rāghava

5.114.468

lajjāvākkṛtavaktraśca kiṃkaromītyabhāṣata /
na kiṃcidapyuvācāsau dvijaḥ paurāṇikastadā

5.114.469

pāpoyamiti vijñāya śiṣyeṇa niragāmayat /
gautamopi vinirgamya dvāryeva ca bahiḥ sthitaḥ

5.114.470

bhuvyāsīnaṃ tu vijñāya purāṇārthavicārakam /
kathaṃ kathamapi prāpya pīṭhaṃ dattaṃ ca nābhajat

5.114.471

niṣaṇṇo bhūtale rāma purāṇajñamabhāṣata /
prāyaścittaṃ kariṣyāmi tadatraiva vidhīyatām

5.114.472

brāhmaṇa uvāca-
pāpāni kīrtayasva tvaṃ sarvathaiva kṛtāni tu /
sa cāpi nā'kṛtaṃ kiṃcinmayā pāpamitīrayan

5.114.473

rudanpapāta bhūmyāṃ ca kathaṃ tāteti pīḍitaḥ /
brāhmaṇastamatha prāha prāyaścittaṃ na vidyate

5.114.474

mahāpāpaṃ trirāvṛtte punaśca yadi cetkṛtam /
gautama uvāca-
paurāṇika mahābhāga prāpyāpi tvāmahaṃ katham

5.114.475

pāpayukto dvijaśreṣṭha saṃgatirviphalā bhavet /
paurāṇika uvāca-
śāstraṃ pramāṇaṃ sarveṣāṃ prāyaścittavinirṇaye

5.114.476

tadvinā yo hi taṃ brūyātprāyāścittaṃ na tadbhavet /
sakṛtkṛte sakṛtproktaṃ dvitīye dviguṇaṃ bhavet

5.114.477

tṛtīye triguṇaṃ proktaṃ caturthe nāsti niṣkṛtiḥ /
tvayā kṛtaṃ tu bahudhā caturvidhamapīcchayā

5.114.480

kathaṃ vaktumahaṃ śaktaḥ prāyaścittaṃ bhavādṛśe /
gautamo'pi punaḥ prāha kva gaṃtavyaṃ mayeti ca /
upavāsatrayaṃ kṛtvā śivarātrimaviṃdata

5.114.481

caturthamupavāsaṃ ca cakārātīva duḥkhitaḥ /
pāraṇaṃ cāpyamāyāṃ sa kṛtavānphalavalkalaiḥ

5.114.482

atha pradakṣiṇaṃ cakre śrīśailasya ca sa dvijaḥ /
gatavānmaṃdiraṃ paścācciṃtayātikṛśaḥ śvasan

5.114.483

kathaṃ pāpanivṛttirme tūṣṇīṃbhūtasya setsyati /
anaṃtamavicāryaṃ kiṃ pāpaṃ ca sumahattaram

5.114.484

śrutvā na kopi me brūyātprāyaścittaṃ vidhīyatām /
kiṃtu kasminpurāṇe tu śrute jñātaṃ bhaviṣyati

5.114.485

iti kṛtvā matiṃ sotha purāṇajñamabhāṣata /
purāṇamekaṃ me tāta vyākhyātu bhagavāniti

5.114.486

jātakarmādisaṃskārānkārayasva mamāśu vai /
dvijo bhūtvā śṛṇomyadya prāyaścittaṃ karomyataḥ

5.114.487

vidhāyakaṃ purāṇaṃ me bhaviṣyati ca kīrtitam /
ataḥ śakyaṃ kariṣyāmi purāṇārthaṃ viniścayan

5.114.488

paurāṇika uvāca-
yathāvatkīrtayiṣyāmi purāṇaṃ pāpanāśanam /
yathājñānaṃ yathāśakti yathāśuddhaṃ yathāvidhi

5.114.489

kiṃ vāṃcchasi purāṇaṃ tu kīrtayiṣye tadeva tu /
gautama uvāca-
sarvaṃ ruci purāṇaṃ me vaktavyaṃ kiṃ hitaṃ vada

5.114.490

śrute yasminbhidā naiva jāyate tu harīśayoḥ /
paurāṇika uvāca-
kaurmoktaṃ yatpurāṇaṃ taddevayorabhidābhidham

5.114.491

śṛṇoti yastatprathamaṃ tasya pāpaṃ vinaśyati /
tasya vaktā tu yo viprastasya vighnāṃtaraṃ bhavet

5.114.492

śrotavyaṃ manyate pāpo yadi bhāryā vinaśyati /
kiṃcaikaṃ duṣkaraṃ vakṣye śroturvakturaniṃdakam

5.114.493

vyākhyātari yadi prītirddharmādeva prakāśinī /
ācāradarśane puṇye karmamokṣādidarśake

5.114.494

tadā tuṣṭo maheśaḥ syādviṣṇuriṣṭaphalapradaḥ /
pitarastāritāstena yāṃti te paramāṃ gatim

5.114.114

iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe śivarāghavasaṃvāde caturdaśottaraśatatamo'dhyāyaḥ

Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc