Padma Purana · Chapter 5.112

śaṃbhuruvāca-
athānyadapi nirvacmi pramadākhyānamuttamam /
sutayā devarātasya yatprāptaṃ nāmakīrtanāt

devarātasutā bālā kalā nāmātirūpiṇī /
dhanaṃjayasutasyāsīdbhāryā śoṇasya dhīmataḥ

tāvubhau niyatau nityaṃ dharmmaikapravaṇau śubhau /
labdhavaṃtau nidhimatho gaṃgāsnānāya tau gatau

pravāhapatite kūle mṛttikānayanāyatau /
kūlādādāya mṛlloṣṭaṃ dṛṣṭavaṃtau mahāghaṭam

rājataṃ corddhvapāṣāṇamatha śoṇaḥ priyāṃ vacaḥ /
idamāha kathaṃ kāryaṃ kiṃ kartavyaṃ hi no hitam

bhāryovāca-
na nārīmatamālaṃbya kiṃcitkāryaṃ samācaret /
na ca nāryā caredguhyamapriyaṃ vātha kiṃcana

yadi nārīsamakṣaṃ tu draviṇaṃ dṛṣṭimāpatet /
vaṃcayīta tathā nārī īdṛśairvākyasaṃcayaiḥ

asmābhirna hi saṃprekṣyaṃ kiṃ vā tatra hi tiṣṭhati /
draviṇaṃ cenna saṃprekṣyaṃ bādhodarkaṃ bhaviṣyati

anyājñātaṃ tu yadi cetkuto jñānaviniścayaḥ /
apradṛṣṭastvidānīṃ cennibhṛtaḥ kopi tiṣṭhati

tirodhānaṃ na kiṃciccenmāyayā kopi tiṣṭhati /
na cenmāyā manuṣyāṇāṃ kṣettrapālastu tiṣṭhati

na hi cedbhairavaśceha tiṣṭhati brahmarākṣasaḥ /
na sopi cenmahāvidyā rājñāṃ tatra bhaviṣyati

na ca jānāti cedrājā vyavahārādisaṃbhavaḥ /
sa cedgūḍhaprakāreṇa corabādhā bhaviṣyati

apramattasya bhavato mahānartho bhaviṣyati /
prāyeṇārthavatāṃ nṝṇāṃ bhogalipsā prajāyate

bhogādbhogāṃtarecchā ca sarvānuṣṭhānanāśinī /
jānāti yadi nārī svaṃ bhāvayogagataṃ tathā

nārī svataṃtratāmeti roṣāllabdhaprakāśinī /
roṣe viśvāsatāṃ yāti tadā doṣaḥ puroditaḥ

viśvāsini ca viśraṃbhaḥ pravāso vānyacittatā /
viśrambhājjāyate strīṇāṃ nānāvidhaviceṣṭitā

yaṃ kaṃcitpuruṣaṃ dṛṣṭvā yuvānaṃ prītirāpatet /
prītyā saṃjāyate yogo yogānmaithunasaṃgatiḥ

satataṃ maithune jāte viśraṃbhāṃtaramāpatet /
bhavatā vā tathā pūrvaṃ bhuktedānīṃ ca bhujyate

kā pratīcchā tavedānīṃ prītiḥ kasyāmathāpi vā /
kā vidagdhā susaṃsnigdhā puruṣādanyataścaret

yobravīdatha vākyaṃ tāṃ yadi brūyāstvamadya me /
sarvameva tathā vacmi nānyathā vākyamucyate

itthaṃ ca dhṛṣṭatāṃ yātā tathā rūpāṃtareṇa ca /
dravyamādāya yatkiṃcidanuvartetsvataṃtrataḥ

samārayitvā tāṃ dravyaṃ gṛhītvā pātayiṣyati /
atha pūrvaṃ pati mṛtau praviśennāśuśukṣaṇim

vaidhavye draviṇaṃ sarvaṃ dharmārthaṃ me bhaviṣyati /
iti niścitya manasā vaidhavye samupasthite

yonikuṃḍaṃ samāsādya divā vā yadi vā niśi /
ekāṃtasthānamabhyetya vivṛtya vasanaṃ bhagam

idamūce vaco duḥkhādupasthasthakarā satī /
kiṃ tvayā vai kṛtaṃ yone kiṃvā pāpamupāśritā

śiśnasya vāthavā pāpaṃ yattvadaṃtaraveśanāt /
yacca kartṛkṛtaṃ pāpaṃ mādṛksevāvivarjanāt

atopi kaṃḍūsaṃbhūtau praveśayedathāṃgulīm /
vicitraceṣṭāṃ kṛtvā tu kaṃḍū buddherataḥ param

mardayitvā karābhyāṃ tatsaṃtāḍya ca vivṛtya tu /
asakṛddhunvatī pādau vivṛtāsyātiduḥkhitā

khaṭvā kāṣṭhamathāliṃgya stanapīḍaṃ yathāpriyam /
atho vicitracittatve tataḥ pradyuṣṭatī bhavet

athavāhni pure sthitvā śākaṃ vyavahṛtaṃ ca yat /
ālaṃbya veśmani niśi saṃdhyāyāṃ viśikhāsu ca

kṛtvānyaveṣamātmānaṃ yaiḥ kairapyupabhujyate /
atha vācyaprabhāveṇa śaṃkitā yogyamāharet

ajñātaṃ ca gṛhaṃ gatvā ramayedeva niścitam /
nārīsamakṣaṃ labdhe tu draviṇe hyetadiṣyate

tasmānmayāpi bhavato na vicāraprayojanam /
śoṇa uvāca-
evametanna saṃdeho gaccha tvaṃ tiṣṭha dūrataḥ

malamūtravisargārthaṃ sthitvā gacchāmyataḥ param /
tasyāṃ gatāyāṃ śoṇopi vastrakhaṃḍaṃ tvakalpayat

ekaikasmiṃstataḥ khaṃḍe tvagrahīddraviṇaṃ bahu /
saikate tvavaraṃ jānudaghnaṃ kṛtvā tatastataḥ

kṣiptvā dhanaṃ pūrayitvā viṣṭhāṃ cakre tatopari /
vastrādhāraṃ ghaṭaṃ taṃ ca praticikṣepa kutracit

sarvamajñātavatkṛtvā snānāya prayayau muniḥ /
tasya bhāryā tataḥ snānaṃ kṛtvā saṃpūjya pārvatīm

gaccheti bhartrā sā proktā svaveśmābhyāgamatsatī /
etāmekākinīṃ jñātvā mārīco nāma rākṣasaḥ

bhartṛrūpamathāsthāya kalāmetaduvāca ha /
mārīca uvāca-
saptagodāvarītīre pavitraṃ pāpanāśanam

drākṣārāmamiti proktaṃ yatra bhīmaḥ svayaṃ sthitaḥ /
bhuktimuktiprado nṝṇāṃ smaraṇātpāpanāśanaḥ

tatra gacchāvahe śīghraṃ tvaṃ tu nirgaccha suṃdari /
kalovāca-
idānīmabhiṣekāya pravṛtto nābhiṣiktavān

kathametādṛśaṃ tvaṃ hi pūrvānuktaṃ vadiṣyasi /
prakṛteranyathābhāvamutpātaṃ viduruttamāḥ

mārīca uvāca-
bharturapratikūlatvaṃ nārīṇāṃ dharma ucyate /
pratikūlānukūlā vā mama śīghraṃ vadasva tat

tūṣṇīṃbhūtvātha sā sādhvī bhartetyeva vicārya tam /
niryayau tena sā bālā vanamadhye gatā satī

atha madhyāhnakālosau kriyatāmāhnikakriyāḥ /
rākṣasotha vacaḥ śrutvā nānuṣṭhānasthalaṃ tviha

yatra tatrāsti gaṃtavyamito gacchāvahe tataḥ /
kiṃcitpradeśaṃ gatvā tu guhāṃ vīkṣya sarastathā

iha sthānaṃ hi me sthātuṃ kāryaṃ snānamatha priye /
ityuktvā sarasi snātvā phalāhāraṃ prakalpya ca

bhojanāvasare prāpte kalā dadhyāvumāṃ śivam /
ayaṃ dhavo mama na vā iti dhyānaparābhavat

atha dhyānena taṃ coraṃ niścitya ca pativratā /
bhītātinamravadanā aśrupūrṇamukhī tadā

kaṣṭamāpatitaṃ pāpamityuktvā nipāpata ca /
rudatīṃ tāmatho dṛṣṭvā rākṣasaḥ pāpaniścayaḥ

dharṣituṃ tāmathārebhe na caitaddharṣaṇaṃ prati /
balātkāramatho kartuṃ yatamāne tu rākṣase

ājānunābhiparyaṃtaṃ śailasthānamakalpayat /
śilā samabhavadvastraṃ rākṣaso vīkṣya tāmatha

ityevaṃ tāṃ haniṣyāmi khādayiṣyāmyataḥ param /
ityuktvā bhrāmayitvāsiṃ śiraśchettuṃ pracakrame

kalāhaṃ matpatirjñātvā śāpaṃ dāsyati mā hara /
ityuktamātre vacasi śiraściccheda rākṣasaḥ

prāptā yāṃ durmṛtiṃ tasyāmatha śaivāḥ samāgatāḥ /
dūtā vicitrābharaṇāḥ sarvāyudhadharāḥ śubhāḥ

etāṃ vimānamāropya śivālokamupāgaman /
tāmāgatāṃ girisutā harṣeṇa pratipūjya ca

svapādapraṇatāṃ śuddhāmumā vākyamabhāṣata /
pātivratyena te tuṣṭā abhīṣṭaṃ pradadāmi te

kalovāca-
dāsībhāvaṃ prayaccha tvaṃ tvatpādābjaṃ mama priyam /
prārthyaiḥkimanyairbahubhistathāstviti śivābravīt

iṃdrādivanitābhiḥ sā pūjitātha kalānidhiḥ /
etasminnaṃtare prāptaḥ śoṇo muniratho gṛham

na tatra dṛṣṭvā tāṃ bhāryāṃ dhyānayogaparobhavat /
rakṣohṛtāṃ mṛtāṃ prāptāṃ śivālokamumāṃ prati

umādattavarāṃ cāpi dṛṣṭavāñjñānacakṣuṣā /
kiṃcidduḥkhaściraṃ dhyātvā parāvṛtya munistadā

śvaśuraṃ gatavānso'tha devarātaṃ munīśvaraḥ /
nivedya sarvaṃ sahito viśvāmitramagānmunim

nivedya tadvasiṣṭhasya vasiṣṭho'pyāha tānmunīn /
gatvā kailāsamādau tu dṛṣṭvā devaṃ maheśvaram

anujñāṃ śivato labdhvā pārvatīmaṃdire gatāḥ /
devyai vijñāpya tatsarvaṃ yathārthaṃ pravadāmatat

tathetyuktvā munivarāḥ kailāsaṃ śaṃkarālayam /
gatvā praṇamya deveśaṃ vīrabhadreṇa pūjitāḥ

vijñāpayāmāsuridaṃ śoṇabhāryyāhṛteti ca /
śivaḥ prāha munīṃdrāstāṃñjñātameva mayā tvidam

akālamaraṇaṃ tvasyā āyurvarṣaśataṃ sthitam /
akālamṛtyuyuktānāṃ punarjjīvanamasti ca

daśaputraprasūrvīrā rūpasaubhāgyavatyapi /
bhavadbhiriti niścitya samāgatamiha dvijāḥ

yamalokagatānāṃ tu sarvametadviniścitam /
mamalokagatānāṃ ca gatiranyā na vidyate

anayā kīrtitaṃ nāma prāṇanirgamane purā /
tayā yamalipirmṛṣṭā kathamāyuṣyanirṇayaḥ

athavā girijāyai ca nivedayata kṛtsnaśaḥ /
atha te pārvatīpādadarśanāya gatā dvijāḥ

praṇamya mātaraṃ sarve viśvāmitro'bravīdidam /
dīnānāthākṛśā bhāryā praṇaṣṭapitṛkāñchiśūn

rakṣayitvā purā mātariṣṭadā tvaṃ sadā hyabhūḥ /
kalā pautrī mamaiveyaṃ tvāmārādhya patiṃ tvamum

śoṇaṃ labdhavatī mātastvatpūjāyāḥ phalaṃ tvidam /
tapasā labhyate parṇe dānena yadi vāpi ca

vratopavāsairathavā kalā sā labhyate mayā /
etayā pariviṣṭānnaṃ bhoktumicchāmi tatkatham

pārvatyuvāca-
yādṛśī ceṣyate bhāryyā tādṛśī dīyate mayā /
naināṃ tyaktumahaṃ śaktā kiṃ vā tvaṃ manyase mune

viśvāmitra uvāca-
mātā tvamityeva mayā aviśaṃkitamīritam /
śoṇo munirayaṃ mātastava vijñāpayiṣyati

śoṇa uvāca-
tāmeva bhāryyāṃ pratime prītiratyuktatkaṭāti /
saiva me dīyatāṃ bhāryyā cānyathā maraṇaṃ bhavet

pārvatyuvāca-
bhāryā patīsamāveva viṣamau tu vigarhitau /
tava cāsadṛśī ceyaṃ sadṛśīṃ pradadāmyaham

na ca manmaṃdire prāptāṃ tyakṣye dehavivarjjitām /
śoṇa uvāca-
yadi no dīyate ceyaṃ bhāryyāmanyāṃ mama priyām

rājyaṃ maheśvare bhaktiṃ prayaccha varamuttamam /
bhaviṣyatyeva me vaitadityuktvā cābravīnmunīn

bhoktavyamiha yuṣmābhirmamāsmindivasatrayam /
pratīṃduvāre devasya maheśasyaiva tuṣṭaye

bhojanīyāḥ sadā kālamaṣṭau viprā munīśvarāḥ /
icchayā yatra kutrāpi vratametadupakramet

vatsare paripūrṇe tu mahārāja tamīśvaram /
caturniṣkapramāṇena tadarddhenaiva kārayet

śvetavastrayugaṃ sūkṣmaṃ cāmare vyajane tathā /
pādukopānahaṃ cchatraṃ sarvaṃ vipre niyojayet

svaśaktyā dakṣiṇāṃ datvā brāhmaṇāṃśca visarjayet /
etadudyāpane kuryādādau madhye tathā sudhīḥ

dinedine tathā pūjā somasya paramātmanaḥ

tatpuruṣasya vidmahe mahādevasya dhīmahi /
tanno rudra praḥcodayāt

iti pūjāmaṃtraḥ /
sthaṃḍile pūjayeddevaṃ pratimāyāmathāpi vā /
ekabhaktaṃ svayaṃ kuryādbrahmacaryasamanvitam

etatsomavrataṃ proktaṃ śivatuṣṭipradaṃ śubham /
ya evaṃ kurute bhaktyā nārī vā puruṣopi vā

chāyeva śaṃkarasyāsau nityamevānuvartate /
adya somadinaṃ prāptaṃ madhyāhnātparato bhujiḥ

yūyaṃ ca sarve munayaḥ kṛtapaurvāhṇikakriyāḥ /
mādhyāhnikīṃ kriṃyāṃ kṛtvā bhoktumarhatha sattamāḥ

māturvacanamākarṇya tathetyuktvā namasya ca /
anuṣṭhānāya te sarve gatā bhāgīrathīṃ nadīm

saṃgame madhyato vṛtte kṛtvā mādhyāhnikīṃ kriyām /
viśveśapūjāṃ kṛtvā ca ṣoḍaśairupacārakaiḥ

atha te pārvatīgehaṃ gatvā devīṃ praṇamya ca /
lokamāturniyogena śālaṃkāyanakātmajaḥ

pādaprakṣālanamukhānupacārānakalpayat /
paṃcagaṃdhakamādāya tānmunīnabhyalepayat

rājyaṃ ca mahadāpnoti yo dadyātpaṃcagaṃdhakam /
paṃcabāṇasamo bhūtvā strīṇāṃ vallabhatāmiyāt

viṣṇave yo hi dadyāttu sopi mārasamo bhavet /
kāmītvakāmī yaḥ kuryātkailāse paṃcavatsarān

sarvagaṃdhasamopeto bhogī ceṣṭārthasaṃyutaḥ /
yatheṣṭavartano bhūtvā tato jāyeta bhūmipaḥ

kastūrīcaṃdanaṃ caṃdramagarudvitayaṃ tathā /
paṃcagaṃdhaṃ samākhyātaṃ sarvakāryeṣu śobhanam

viliptapaṃcagaṃdheṣu brāhmaṇeṣu mahātmasu /
āsīneṣu tadābhyāgādbrāhmaṇaḥ sthaviraḥ kṛśaḥ

unmattaveṣo digvāsā jarājarjjaritastvarī /
khalvāṭaḥ śvāsakāsī ca bahuhikkī kṣudhānvitaḥ

lālāsnutaḥ śmaśrukūrcaśleṣmānamraḥ skhalatpadaḥ /
dvyaṣṭavarṣā tathā nārī sarvābharaṇabhūṣitā

rūpalāvaṇyasaṃyuktā lokotkṛṣṭasvarūpiṇī /
puruṣānrūpasaṃyuktānvīkṣaṃtī ca tatastataḥ

gāyaṃtī tvatha nṛtyaṃtī taṃ dṛṣṭvāha satī patim /
prabādhate vṛddhadhavaṃ śīghramehi kṛśādhama

ālaṃbya tvatkaraṃ vṛddha duḥkhitā nityamasmyaham /
bhūṣaṇaṃ vasanaṃ ghrāṇaṃ sragvilepanameva ca

hāso gītistathā pānaṃ maṃḍanaṃ śobhanaṃ gṛham /
sarvaṛtusamṛddhiśca kāmasyaivābhivṛddhaye

sarveṣāmeva kāmānāṃ ratirekā prayojanam /
sukhāni sarvāṇyekatra ratirekatra ca sthitā

tulayā tulitaṃ sarvaṃ ratiḥ śataguṇādhikā /
tanmādṛśī samāsādya bhavaṃtaṃ kiṃ kariṣyati

iti cānyāni vākyāni bruvāṇā gṛhya vai kare /
taduttaramuvācedaṃ kiṃ kurmmo bhāgyamīdṛśam

mā māraya duruktyā tvaṃ māṃ vijñāyātha cedṛśam /
etādṛśo dvijaḥ prāyātpārvatīmaṃdiraṃ tadā

avijñāyaiva girijāmidaṃ vacanamabravīt /
dvija uvāca-
annārthinamiha prāptaṃ viddhi māmatithiṃ mune

bhojanāvasare prāptaṃ brāhmaṇānna hi bhojaya /
tadbhāryāvacanaṃ prāha kva muniryoṣideva hi

aṃdhasya vacanaṃ sarvamevametādṛśaṃ dṛḍham /
pārvatyuvāca-
prakṣālya caraṇāvetamāsane upaveśaya

jāṃbūnadakṛtetīva bhojyenātarpayaddvijam /
suratnacaṣakopetamamṛtaṃ brahmavādinīm

aruṃdhatīmathāhūya paryyaveṣayadaṃbikā /
kalā cāruṃdhatī caiva anasūyā pativratā

pariveṣaṃ padārthānāṃ sraggaṃdhākṣatabhūṣaṇāḥ /
akurvannaṃbikāvākyātṣaḍrasānāṃ pṛthakpṛthak

bhuṃjāneṣu tu vipreṣu digvāsā brāhmaṇākṛtiḥ /
kṣaṇena bubhuje sarvaṃ dātuṃ no śekuraṃganāḥ

atha sā girijā devī svayaṃ dātuṃ pracakrame /
yathādattamaśeṣaṃ tu kṣaṇenāśnāti sa dvijaḥ

bhāṃḍasthitamaśeṣaṃ ca bhoktumaicchatpriyā saha /
tathāṃbikā samādāya prādādakṣayyamastviti

atha vāmakareṇāsau bhoktumaicchattataḥ satī /
tatrāpyakṣayyamevāstu tavānnamiti cārpayat

karāṃtaramathotpādya bhoktumaicchaddvijottamaḥ /
evaṃ karasahasraṃ ca kṛtvaicchadbhojanaṃ dvijaḥ

dattvā dattvā punardevī saṃtuṣṭā na ca kopanā /
na cittamanyathākartuṃ śakyamasyā iti dvijaḥ

prakṣālya hastau caraṇau hastārpitasugaṃdhavān /
pārvatīṃ vākyamāhedaṃ toṣitohaṃ varaṃ vṛṇu

pārvatyuvāca-
mama dātuṃ varaṃ śakto yadi tvaṃ brāhmaṇottama /
vareṇa mama kiṃ kāryyaṃ śaṃkaro me yataḥ patiḥ

tadāha brāhmaṇo devīṃ śaṃkaraḥ kīdṛśastviti /
sadṛśo'sau tvayā no vā tvadyogyo nānyathā bhavet

strīvallabhatvamapyeva rūpaṃ dākṣyaṃ śubhāṃganā /
no cedetādṛśī bhāryyā madadhīnā kathaṃ bhavet

pārvatyuvāca-
tvadbhāryyāvacanaṃ śrutvā tava vākyaṃ tathā dvija /
apalāpastvayaṃ brahmañcchrutaṃ kiṃvā tathāviṣam

brāhmaṇa uvāca-
dhammillaṃ te kariṣyāmi mamāṃkaṃ tvaṃ samāruha /
pracaledyadi te cittaṃ pātivratyaṃ kutastava

pārvatyuvāca-
mama vrataṃ dvijaśreṣṭha śaṃkarāṃkaikarohaṇam /
atha taccittamājñāya bhavānyāḥ parameśvaraḥ

dvyaṣṭavarṣavayā bhūtvā susnigdhakacabaṃdhanaḥ /
susnigdhacārunayano gokṣīrasamavigrahaḥ

koṭikaṃdarpalāvaṇyaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ /
svapārśvasthitanāryaṃse prasāritabhujadvayaḥ

gāyanmaṃdatayā sākamumayā paṭutā yathā /
atha tāṃ pārvatīṃ śaṃbhuḥ kareṇākṛṣya ca smayan

vinyasya hastau vanitā dvayāṃse gāyansamastābharaṇaḥ prasannadṛk /
nanarta cānaṃdasamṛddhagātro munīṃdra gītaśca sakālavelam

etādṛśaṃ śivaṃ dhyātvā janmakoṭiśateṣvapi /
na duḥkhaṃ jāyate tasya sadā harṣaśca jāyate

atha stuto munivarairnārīṃ kṛtvā hariṃ tataḥ /
atha sā pārvatī tuṣṭā devaṃ prāha pinākinam

pārvatyuvāca-
kimityetādṛśaṃ bhāvamāsthāya tvamihāgataḥ /
nārīṃ kṛtvā tathā viṣṇuṃ kiṃ prakṛtyā na cāgatau

śivaḥ prāha vrate cātra hyatitherbhojanaṃ śubham /
jāne siddhimatho yeṣāṃ viṣādo nābhijāyate

jāte viṣāde tu vratamasamyagiti niścayaḥ /
somavārāḥ samāyāṃti yāvaṃtobdaśatāni tu

tāvaṃti matpure devi sarvabhogasamanvitaḥ /
sabhāryyaputrabaṃdhuśca vedoktāyuṣyajīvitaḥ

paścādvārāṇasīṃ gatvā mṛto muktimavāpsyati /
śaṃbhuruvāca-
atha deve sthite tatra munayastriḥ pradakṣiṇam

kṛtvā paṃcanamaskārānpunaḥ kṛtvā pradakṣiṇam /
punaśca daṃḍavadbhūtvā visṛṣṭā niryayustataḥ

atha śoṇaḥ śobhitāṃgīṃ bhāryāmāpa hyaniṃditām /
rājyaṃ ca bhārate varṣe dharmeṇāpālayaddvijaḥ

mānuṣānakhilānbhogānbubhuje śivabhaktimān /
nityaṃ devārcanaparo nityaṃ brāhmaṇapūjakaḥ

nityadātā nityayājī nityaśrotā purāṇakam /
mṛtaḥ sa gatavāṃllokaṃ śaṃkarasya vibhoḥ śubham

śaṃbhuruvāca-
nāmakīrtanamāhātmyaṃ prasaṃgātparikīrtitam /
śṛṇvatāṃ sarvapāpaghnaṃ bhaktānāṃ ca tathā nṛpa

sarvakalyāṇadaṃ nityaṃ subhāryyā rājyadaṃ śivam /
śivabhaktipradaṃ gopyaṃ yasya kasyāpi nerayet

iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe śivarāghavasaṃvāde śivanāmamāhātmye dvādaśottaraśatatamo'dhyāyaḥ