Nyāyasudhā a subcommentary on Mādhva's Anuvyākhāna, a commentary on Bādarāyaṇa's Brahmasūtra, integrated version · Chapter 1.3
NYĀYASUDHĀ:
tat tasmādajñaprājñarūḍhitvādeva /
ānandamayādhikaraṇānte vyutpāditanyāyāditi veti /
// iti śrīmatpūrṇapramatibhagavatpādasukṛteranuvyākhyānasya praguṇajayatīrthākhyayatinā kṛtāyāṃ ṭīkāyāṃ viṣamapadavākyārthavivṛtau dvitīyaḥ pādo 'yaṃ prathamaviṣaye paryavasitaḥ //
// iti śrīmannyāyasudhāyāṃ prathamādhyāyasya dvitīyaḥ pādaḥ // //
Adhyaya 1, Pada 3
[======= JNys_1,3.I: dyubhvādyadhikaraṇam =======]
*4,1*
bhinnavākyatvādisiddhaye tṛtīyapādapratipādyamarthaṃ darśayati- tatreti //
tatrānyatra ca siddhānāṃ liṅganāmnāṃ punarhariḥ /
viśeṣānmukhyato vṛttiṃ svasminnevātra vaktayajaḥ
*4,1f.*
NYĀYASUDHĀ:
hariḥ sūtrakāraḥ atra pāde liṅgānāṃ nāmnāṃ ca svasminvṛttiṃ vakti /
nanu pūrveṇa pādadvayenoktā setyata uktam- punariti //
nanu tarhi vaiyarthyamityata uktaṃ tatra harau, anyatra ca tasmāt, prasiddhānāmiti /
pūrvatra tvanyatra prasiddhānāmityuktameva /
parameśvare prasiddhāni celliṅganāmāni kiṃ samanvayapratipādanena /
siddhatvādityata uktam- svasminneveti //
anyayogavyavacchedaḥ, prayojanamiti bhāvaḥ /
tatkimanyatra śabdavṛttireva nāsti /
na nāsti /
kintu mukhyataḥ parameśvare anyatra tvamukhyetyuktam- mukhyata iti //
evaṃ satyanyatra lakṣaṇādikameva prāptamityata uktam- viśeṣāditi //
paramamukhyā vṛttirīśvare anyatra mukhyādīti /
etaduktaṃ bhavati /
ye śabdāḥ lokadṛṣṭayā anyatra śaktimantaḥ teṣāṃ vedavākyeṣvanyaparatve prāpte śaktitātparyābhyāṃ bhagavadekaniṣṭhatvaṃ pādadvayena pratipāditam /
atra tūbhayatra śaktimattayā lokaprasiddhānāmanyatra tātparye prāpte, bhagavatyeva śaktitātparye pratipādyete iti /
yadyapi prādhānyakramānurodhena nāmaliṅgānāmiti vaktavyam /
tathāpyuttarapratipādanānusāreṇa liṅganāmnāmityabhihitam /
*4,5*
// oṃ dyubhvādyāyatanaṃ svaśabdāt oṃ //
dyubhvādyāyatanaṃ svaśabdāt
atra"yasmin dyauḥ'; ityadivākyapratipādyaṃ dyubhvādyāyatanaṃ viṣṇureveti pratipādya, pūrvapakṣiṇā śaṅkitānāṃ rudrādīnāṃ nirākaraṇārthaṃ sūtritam oṃ nānumānamatacchabdāt oṃ /
// oṃ prāṇabhṛcceti oṃ //
tatrātacchabdāditi tacchabdābhāvāditi vyākhyātaṃ bhāṣye /
tadayuktamivābhāti /
asāmarthyena samāsānupapatteḥ /
tatra"chandovatsūtrāṇi bhavanti'; iti vā /
"akartari ca kārake'; iti jñāpakādasāmarthye 'pi kvacitsamāso bhavatīti vā'"arthābhāve yadavyayam'; ityavyayībhāvo veti samādhānamavadhātavyam /
athavā tebhyaḥ śivādibhyo 'nyat atad brahma tasya, śabdo 'tacchabdastasmāditi vyākhyānamityāśayavānāha- viṣṇāveveti //
nānumānam atacchabdāt
viṣṇāvevātmaśabdasya rūḍhatvānna śivādikān /
śrutirvakty... // MAnuv_1,3.2a-c //
NYĀYASUDHĀ:
rūḍhatvātprasiddhatvādityarthaḥ /
natu rūḍhivṛttyopetatvāditi /
mahārūḍhiyogābhyāṃ tasya tatra pravṛtteḥ /
tasya cātra śravaṇāditi śeṣaḥ /
śrutiḥ"yasmindyauḥ'; ityādikā /
athavā anyatrāpi siddhāntasādhakasyaiva pūrvapakṣanirāse 'pi hetutvaṃ draṣṭavyam /
tena na nyūnatādoṣa ityetatpradarśayituṃ siddhāntasādhakasyaiva pūrvapakṣanirāse 'pi vyāpāraṃ darśayitumidaṃ sūtradvayamityanenocyate /
nanu tarhi tacchabdādityevāstu /
taditi ca brahmaparāmarśo vyākhyāsyate /
maivam /
anekārthatve tacchabdo 'nyārtho 'pi sambhavati /
atastasyaiva śabdāditi vaktavyam /
tadarthamatacchabdāditi prayuktam /
(dityuktam / ) ata evāha- viṣṇāveveti //
*4,14f.*
[======= JNys_1,3.II: bhūmādhikaraṇam =======]
// oṃ bhūmāsamprasādādabhyupadeśāt oṃ //
idaṃ kaścidvayākhyāti /
bhūmā paramātmā /
kutaḥ /
samprasīdatyatreti samprasādaḥ suptiḥ /
tatra jāgratprāṇaḥ samprasādaśabdena lakṣyate /
tasmādūrdhvamupadeśāditi /
apara āha"samprasādo jīvātmā /
tasmādūrdhvamupadeśāditi /
tadubhayamapyasat /
prasiddhaprāṇādipadaparityāgenāprasiddhasamprasādapadopādāne kāraṇābhāvāt /
ato 'dhyupadeśādityeva hetuḥ /
nanu kathaṃ tasya paramātmatvasādhakatā /
anyatrāpi sambhavādityato vyākhyāti- akhileśatvāditi //
*4,15*
bhūmā saṃprasādād adhyupadeśāt
...akhileśatvād bhūmā viṣṇuḥ sukhādhikaḥ
NYĀYASUDHĀ:
adhiśabdo hīśvaravācī /
tathāca viśeṣānukterakhileśatvamevoktaṃ bhavati /
nacaitadasiddham /
nāmavāgādīnāṃ pūrvapūrvādhipatyasyoktatvāditi /
nanu tarhi samprasādādityetadanākāṅkṣitatvāt vyarthamāpannamiti cenna /
hetvantarābhidhāyakatvādityāśayena vyācaṣṭe- sukhādhika iti //
prasīdatya(ntya)neneti prasādaḥ sukham /
samyak prasādaḥ samprasādaḥ /
guṇaguṇibhāvābhyupagamena sukhādhika iti tātparyārtho 'bhihitaḥ /
ya(smāttasmā)tastasmāditi śeṣaḥ /
*4,18*
[======= JNys_1,3.III: akṣarādhikaraṇam =======]
// oṃ akṣaramambarāntadhṛteḥ oṃ //
akṣaram ambarāntadhṛteḥ
"etadvai tadakṣaraṃ gārgī'; ityatroktamakṣaraṃ brahmaivetyuktam /
atra sūtram- //
oṃ anyabhāvavyāvṛtteśceti oṃ //
tadidamakṣarasya brahmatvopapādanāya hetvantarābhidhāyakatayā vyākhyātaṃ bhāṣye /
ākṣepanivartakatayāpyato viruddhavadityādinā vyākhyāyate /
tathāhi /
nedamakṣaraṃ brahma /
"asthūlamanaṇvahrasvamadīrghamalohitamacchāyamatamo 'vāyvanākāśamasaṅgamarasamavāgamano 'cakṣuṣkamaprāṇamasukhama(gotra)mātramanantaramabāhyaṃ na tadaśnāti kiñcana'; ityakṣarasyāsthūlatvādiśravaṇāt /
nacaitadbrahmaṇaḥ sambhavati /
asthūlatvādipadairhi sthūlatvādiviparītam aṇutvādyabhidhānaṃ vā syāt /
sthūlatvādinivṛttimātraparyavasānaṃ vā /
ādye parasparavirodhaḥ /
asthūlamityanena hyaṇuparimāṇaṃ vaktavyam /
anaṇvityanena ca mahattvam /
nacobhayamekatra yujyate /
parasparaparihāreṇaiva vṛttidarśanāt /
evamahrasvamadīrghamityatrāpi virodho draṣṭavyaḥ /
nacaikaparimāṇopetamevotkṛṣṭāpekṣayāṇu mahaddīrghaṃ hrasvaṃ cetyucyata ityāśrayaṇena virodhaparihāraḥ /
ghaṭāditulyatvenāvaktavyatvāt /
utkṛṣṭāpakṛṣṭaparimāṇadravyāntarābhāvācca /
dvitīye tu niḥsvabhāvaṃ brahmetyāpannam /
tathāca"sarvatra prasiddhopadeśāt /
attā carācaragrahaṇāt /
rūpopanyāsācca'; ityuktavirodhaḥ syāditi /
tatra tāvatprathamapakṣamabhyupetya caśabdasūcitaṃ parihāramāha- ata iti //
anyabhāvavyāvṛtteś ca
ato viruddhavad bhātamapi vyākhyāya tattvataḥ /
yojanīyaṃ harau vākyaṃ viruddhairlakṣaṇairyutam
brahmaiva ...
*4,18f.*
NYĀYASUDHĀ:
yato brahma viruddhairlakṣaṇairyutameva ato, viruddhavatuuktobhayavidhaviruddhārthapratipādakamiva, bhātaṃupratītamapi vākyaṃ tattvato vyākhyāya harau yojanīyam yojayituṃ śakyamiti yojanā /
yato 'mbarāntadhṛtyādinākṣarasya viṣṇutvaṃ niścitamato viruddhavadbhātamapi vākyaṃ tattvato vyākhyāya harau yojayitavyamiti vā /
kathaṃ tattvato vyākhyānamityapekṣāyāṃ viruddhairiti sambaddhayate /
athavā ata ityasya pūrvatra sambandhaḥ /
yataḥ sukhādhiko 'to bhūmā viṣṇuri(viṣṇurato bhūme0ti /
viruddhavaditi pratijñāyāṃ viruddhairiti hetutayā sambaddhayate /
*4,19*
etaduktaṃ bhavati /
nākṣarasya brahmatve 'sthūlamityadivākyasyānavakāśaḥ /
asthūlādipadaistadviparītāṇutvādyabhidhānamiti vyākhyānasyāṅgīkārāt /
nacaivaṃ sati parasparavirodha iti vācyam /
viruddhadharmāṇāṃ brahmaṇyavasthānasya śrutyādisiddhatvāditi /
*4,25*
viruddhairlakṣaṇairyutaṃ brahmetyuktam /
me mātā vandhyetivadvayāhatatvāt /
yadi hi mahattvāṇutvādīni viruddhāni /
kathaṃ tarhi tairyutamekaṃ syāt /
virodhasya sahānavasthānātmakatvāt /
yadi caikaṃ tairyutaṃ kathaṃ tarhi tāni viruddhāni syuḥ /
sahāvasthānasyāvirodharūpatvādityāśaṅkayoktaṃ vivṛṇoti- tānīti //
... tāni liṅgāni tadanyatra tvasantyapi /
avirodhena govinde santyasthūlādikāni ca
NYĀYASUDHĀ:
viruddhairlakṣaṇairyuktaṃ brahmetyanenaitadasmābhirabhipretam /
tānyasthūlādikāni aṇutvamahattvādikāni liṅgāni tasmādbrahmaṇo 'nyatra sahāsantyapi govinde 'virodhenaiva sahaiveti yāvat santīti /
na punarvirodhamabhyupetyaikatrāvasthānamucyate yena vyāghātaḥ syāt ityavadhāraṇārthasya caśabdasyātharḥ /
govinda ityanena yaśodādipratyakṣamapyatrārthe pramāṇamiti sūcayati /
ayamabhisandhiḥ /
aṇutvamahattvādikaṃ brahmaṇi kiṃ pramāṇābhāvānnābhyupeyam /
kiṃvā viruddhatvāt /
nādyaḥ /
"aṇoraṇīyān'; ityādyāgamasyobhayakāryadarśanānumānasyodāhṛtapratyakṣasya ca tatra pramāṇatvāt /
dvitīye 'pi kiṃ virodhaḥ pramāṇenātha parasparam /
na prathamaḥ /
viparītapramāṇādarśanāt /
dravyatvādestūktapramāṇaviruddhatvena kālātyayāpadiṣṭatvāt /
*4,28*
kiñcākāśasya paramāṇusaṃyogaḥ kimākāśaikadeśe vartate, utākāśa eva /
ādye kimekadeśo nāmāvayavaḥ, pradeśabhedo vā /
nādyaḥ /
anabhyupagamāt /
dvitīye kimasāvākāśasvarūpamevāthārthāntaram /
ādyo 'ntye 'ntarbhavati /
dvitīyo 'pyabhyupagamaviruddhaḥ /
aupādhikāṅgīkāre tvātmāśrayādikam /
na dvitīyaḥ /
bherīsaṃyogasyāpi tathātvāpatteḥ /
tathāca sarvatra śabdopalabdhiprasaṅgāt /
ataḥ paramāṇusaṃyogārthamākāśo 'ṇurabhyupagantavya iti vyabhicāraśca /
na dvitīyaḥ /
parasparavirodhādanyatra sarvatra /
sa hi sarvatra sahānavasthānadarśanādvā kalpanīyaḥ /
uta kvacit /
kiṃ vā vimatipadādanyatra sarvatra /
nādyaḥ /
brahmaṇi śrutyādinā sahāvasthānasya darśanāt /
na dvitīyaḥ /
ākāśamanasoḥ parasparaparihāreṇa vartamānayorapi bhūtatvamūrtatvayorvirodhābhāvāt /
anyathā pṛthivyādau tadubhayaṃ na syāt /
na tṛtīyaḥ /
nityatvajñānatvayoraśarīratvakartṛtvayoścānyatra sarvatra sahānavasthitayorīśvarabuddhāvīśvare ca samāveśābhāvaprasaṅgāt /
*4,31f.*
kiñca /
saṃyogādīnāṃ pradeśavṛttitvamaṅgīkurvatā na tāvatpradeśavṛttitvamavayavavṛttitvamaṅgīkartumucitam /
ākāśādīnāṃ tadabhāvāt /
anyadharmasyānyavṛttitvābhyupagame 'tiprasaṅgācca /
kintu svātyantābhāvasamānādhikaraṇatvameva vaktavyam /
tathāca bhāvābhāvayoranyatra sarvatra sahānavasthitaṃ kathaṃ virodho na bhavet /
darśanāditi cetsamaṃ prakṛte 'pi /
tasmādanyatra sarvatra sahānavasthitaṃ kathaṃ nāma sahāvatiṣṭhata ityevaṃ praśnamātramavaśiṣyate /
tatra vastusvabhāva eva tādṛśa iti parihāraḥ /
na caivamatiprasaṅgaḥ /
pramāṇabhāvābhāvābhyāṃ tadvyudāsāt /
evaṃ sati vākyavyavasthā na kvāpyāśrayaṇīyeti cenna /
pramāṇasvarūpāvadhāraṇe tvevametadityaṅgīkārāt /
ata eva na mīmāṃsāvaiyarthyamiti /
*4,34*
evaṃ tāvadasthūlādipadānāmaṇutvādyabhidhāyakatvapakṣamupādāya śruterbrahmaviṣayatvamupapāditam /
idānīṃ sthūlatvādinivṛttiparatve 'pi na dāṣa ityevaṃparatayā sūtraṃ vyācaṣṭe- anyeti //
anyavastusvabhāvānāṃ sthaulyādīnāmapākṛtim /
nārāyaṇe śrutirvakti natu tasyāsvabhāvatām
*4,34f.*
NYĀYASUDHĀ:
brahmaṇo 'nyāni vastūni ghaṭādīni /
tatsvabhāvabhūtāni yāni sthaulyādīni jaḍāni paratantrāṇi kāryāṇi vināśavantyaṇutvādibhiḥ sahānavasthitāni ca /
tathāvidhānāṃ sthaulyādīnāmabhāvaṃ nārāyaṇe"asthūlamanaṇuḥ'; ityādiśrutirvakti /
natu tasya niḥsvabhāvatvaṃ yenoktavirodhaḥ syādityarthaḥ /
kuta evaṃ śruterarthasaṅkocaḥ kriyate /
niḥsvabhāvatvamevārthaḥ kiṃ na syādityata āha- sarvadharmeti //
*4,35*
sarvadharmā sarvanāmā sarvakarmā guṇāḥ śrutāḥ /
doṣāḥ śrutāśca netyādyā pramāṇaṃ śrutiratra ca
NYĀYASUDHĀ:
atra parameśvarasya sasvabhāvatve na kevalamatra kiṃ nāma pūrvoktāṇutvamahāttvādau cetyarthaḥ /
ihācchāyamatama ityāderasaṅkucitavṛttitvameva jñeyam /
bahupadaviṣaṭatvādidaṃ vyākhyānaṃ svaśabdena vidhāya sūtrakāraḥ, katipayapadaviṣayaṃ pūrvavyākhyānaṃ caśabdena samuccitavāniti /
*4,37*
[======= JNys_1,2.VII: vāmanādhikaraṇam =======]
ataḥparāṇi sūtrāṇi bhāṣya eva spaṣṭārthānīti na tatra vaktavyamasti /
paramākhyavidyāvyākhyāṃ karomīti ca pratijñātam /
tadubhayasiddhayarthametatpādādhikaraṇaviṣayapūrvapakṣasiddhāntanyāyān saṅgraheṇa darśayati- liṅgamiti //
liṅgaṃ sādhāraṇaṃ śabdau sthānaṃ liṅgamanugrahaḥ /
punaḥ śabdā liṅgaśabdau vicāryā dvisthitā iha
bāhulyaṃ liṅgaśabdānāmanuktiśca viruddhatā /
adṛṣṭiranvayābhāvo viparītaśrutibhramaḥ
liṅgāvakāśarāhityabhramastādṛg dvayaṃ tathā /
bahutādṛktavamuktasya virodho 'rthāt tathā gatiḥ /
samastametadityatra pūrvapakṣeṣu yuktayaḥ
ta eva balavantastu gatyantaravivarjitāḥ /
siddhāntayuktayo jñeyā dṛśyante tāśca sarvaśaḥ
NYĀYASUDHĀ:
etacca nyāyavivaraṇe svayamevācāryeṇa vyākhyātamiti tatraivāvagantavyam /
*4,40*
sūtrasūcitānsiddhāntanyāyānabhidhāya sākṣāduktānapyāha- mukteti //
muktopasṛpyatā prāṇādādhikyaṃ sarvatastathā /
vailakṣaṇyaṃ svabhāvasya prekṣāpūrvakriyā tathā
arasya ṇyasya ceśatvaṃ sūryādyanukṛtistathā /
vāmanākhyā sarvakampastacchabdānanyasiddhatā
anāmarūpatā bhedasyopajīvyapramāṇatā /
sarvaiśvaryādikādyāstā vedeśena pradarśitāḥ
NYĀYASUDHĀ:
ata eva pūrvaṃ dṛśyanta ityuktvātra pradarśitā ityuktam /
sarvatastathā ityetatpūrveṇottareṇa ca sambaddhayate /
prāṇādādhikyaṃ tathā sarvata ādhikyamiti /
svabhāvasya sarvato vailakṣaṇyaṃ tathāmbarāntadhṛtyādīti /
prekṣāpūrvakriyā tatheti tathāśabda uttaratra sambadhyate /
tenāpahatapāpmatvādīnāṃ grahaṇam /
sūryādyanukṛtistathā sarvaprakāśakatvam /
tacchabdānanyasiddhateti jyotiḥśabdasyānyatrāsambhava ityarthaḥ /
upajīvyaṃ pramāṇaṃ yasyāsau tathoktastasya bhāva upajīvyapramāṇatā /
tā iti siddhāntayuktayaḥ /
*4,42*
nanvatra pāde caturdaśādhikaraṇāni bhāṣyādavagamyante /
viṣayāḥ pūrvapakṣanyāyāḥ siddhāntanyāyāścātra dvādaśaivoktāḥ na ca viṣayādinā vinādhikaraṇaṃ sambhavati /
tatkathametaditi cet /
ittham /
"taduparyapi bādarāyaṇaḥ sambhavāt'"śugasya tadanādaraśravaṇāttadādravaṇātsūcyate hi'; ityetadadhikaraṇadvayaṃ na samanvayasamarthanārtham /
kiṃ nāma devādīnāṃ vedavidyādhikārasamarthanārthamādyam /
dvitīyaṃ tu traivarṇikavyatiriktānāṃ tadabhāvasamarthanātharmityetajjñāpayitumetadadhikaraṇadvayaviṣayaviṣayādyanuktiḥ /
anyathā tatrāpi samanvayasambandhānveṣaṇena śiṣyāṇāṃ vṛthā prayāsaḥ prasajyeta /
*4,44*
nanvetaddvayamatra na vicāraṇīyam /
asaṅgatatvāt /
tathāhi /
saṅgatistāvaddvividhā bhavati /
antarbhāvalakṣaṇā'nantaryalakṣaṇā ca /
tatrādyā tāvadanayoradhikaraṇayorna sambhavati /
samanvayalakṣaṇe prathamādhyāye 'nantarbhāvasya bhavadbhirevoktatvāt /
adhyāyānantarbhūtayośca pādāntarbhāvāsambhavāt /
uttarāpi ṣoḍhā bhavati /
prasaṅgopodghātāvasaraprāptikāraṇakāryatvaikakāryatvabhedāt /
tatra na tāvatprathamātrāsti /
smārakābhāvāt /
na dvitīyā /
vinaiva tena prakṛtasiddheḥ /
na tṛtīyā /
samanvayaśeṣeṇāvaruddhatvāt /
na caturthī /
uttaraṃ prabandhaṃ prati kāraṇatvānupalambhāt /
na pañcamī /
pūrvaprabandhakāryatvādarśanāt /
nāpi ṣaṣṭhī /
pūrveṇānenottareṇa caikasyājananāt /
tasmādidaṃ nehāvakāśamarhatītyata āha- adhikāraśceti //
adhikāraśca taddhāniḥ prasaṅgādeva cintitau
NYĀYASUDHĀ:
antarbhāvalakṣaṇasaṅgatyabhāve 'pi devānāṃ vedavidyādhikāraḥ tadabhāvaḥ śūdrādīnāmatra prasaṅgādeva cintitau /
prasaṅgaśca manuṣyādhikāratvāditi pūrvasūtroktyopodbalita iti bhāvaḥ /
naca prasaktānuprasaktavicantane 'tiprasaṅgaḥ /
prayojanabhāvābhāvābhyāṃ vyavasthānāt /
prakṛte ca"viśvedevā upāsate'; ityuktopapannatvādikaṃ prayojanamasti /
*4,50*
nanu cintitāviti katham /
vipratiṣedhe paraṃ kāryamiti strīliṅgena bhāvyam /
maivam /
itāmau viṣayāvityadhyāhāram /
*4,58*
[======= JNys_1,3.VIII: devatvādhikaraṇam =======]
atra devānāṃ vedavidyādhikārākṣepārthaṃ sūtradvayam"madhvādiṣvasambhavādanadhikāraṃ jaiminiḥ'"jyotiṣi bhāvācca'; iti /
tasyārthaḥ /
na devā vaidikopāsanādāvadhikriyante /
tānprati vaidikavidherabhāvāt /
"ātmānamupāsīta'; ityādividhireva tānviṣayīkarotīti cenna /
vikalpānupapatteḥ /
tathāhi /
kiṃ teṣāṃ sarvavedoktopāsanādāvadhikāraḥ /
kiṃ vā kvacit /
nādyaḥ /
sarvatra teṣāṃ niyojyatvābhāvāt /
tatsādhyaphalakāmo hi tatra niyujyate /
phalaṃ ca taducyate /
yadaprāptamananuṣṭhitasādhanaṃ ca /
naca sarvopāsanādiphale devānāṃ kāmaḥ sambhavati /
madhvādyupāsanānāṃ devatāpadaprāptiphalatvāt /
tasya ca taiḥ prāptatvāt /
sarvajñatvenopāsanāsādhyajñānasyāpi nityasiddhatvāt /
ata eva na dvitīyaḥ /
kiñca jaiminirapyevaṃ manyata iti /
*4,59*
evamavāntaraphalasya paramaprayojanasya ca padādeḥ prāptatvena vidherasambhavājjaiminivacanācca devānāmanadhikāra iti prāpte tatpratividhānārthaṃ sūtram /
oṃ bhāvaṃ tu bādarāyaṇo 'sti hīti oṃ //
tatphalāya vidhiḥ siddhe copāsāyā nirākṛtaḥ
yato jaimininānyārthamasiddhe 'rthe vidhistathā /
vidyādhirājasya matamavirodhastayostataḥ
NYĀYASUDHĀ:
tatra yatpūrvapakṣiṇodāhṛtaṃ jaiminivacanaṃ tasya parihāro nāsti /
tatkiṃ bhagavanmataviruddhatvenāpramāṇameva pratipattavyamiti /
maivam /
bhinnaviṣayatvena virodhābhāvādityāha- tatphalāyeti //
taditi "vasūnāmevaiko bhūtvā'; ityādiśrutiprasiddhaṃ parāmṛśati /
siddhe jñāte brahmasvarūpe, viṣayasaptamīyam /
upāsāyā vidhiriti sambandhaḥ /
anyārthaṃ phalāntarārtham /
tathā asiddhe 'rthe vidhirupāsāyā ityatrāpyanuvartate /
atretiśabdādhyāhāreṇa matamiti yojyam /
tayomartayoḥ /
*4,61*
nanu kiṃ tadanyaphalaṃ kathaṃ ca sarvajñānāmasiddho 'tharḥ /
yena devānāmapyupāsanāvidhānopapattirityata āha- mokṣa iti //
mokṣe phalaviśeṣo 'sti naca sarvaṃ prakāśate /
sarvadā tena devānāmapi yuktā hyupāsanā
NYĀYASUDHĀ:
yacca prakāśate, na tatsarvadā /
tena tadubhayārtham /
hiśabdo yasmādityarthe /
nanu sarvajñānāṃ sarvaṃ na prakāśata iti vipratiṣiddham /
maivam /
parameśvaravyatiriktānāṃ sarvajñatvāsiddherityāha- nityamiti //
nityaṃ vṛddhikṣayāpetaṃ viṣṇoḥ pūrṇaṃ tu vedanam /
spaṣṭātispaṣṭaviśadaṃ brahmaṇo 'śeṣavastugam
anyeṣāṃ kramaśo jñānaṃ mitavastugataṃ sadā
*4,62*
NYĀYASUDHĀ:
pūrṇam aśeṣārthaviṣayam /
tuśabdo 'vadhāraṇe, viṣṇoreveti sambadhyate /
spaṣṭātispaṣṭaviṣayamiti /
niratiśayaspaṣṭamityarthaḥ /
nanu spaṣṭatā nāma jñānasya viśeṣaviṣayatā /
sā ca pūrṇamityanenaiva gatā /
maivam /
aparokṣatvādivatspaṣṭatāyā viṣayānapekṣajñānadharmatvāṅgīkārāt /
tasya cānubhavasiddhatvāt /
brahmaṇo hiraṇyagarbhasya /
aśeṣavastugaṃ parabrahmātiriktāśeṣavastuviṣayam /
atrāpyeveti sambaddhayate /
natu sarvārthaviṣayatvādyuktaviśeṣaṇopetamityarthaḥ /
atra brahmasaṃvedanasya pṛthaguktiḥ kaimutyārtham /
viṣṇusaṃvedanoktistu sarvaviṣayatvasya viṣṇujñānalakṣaṇatvenetareṣāṃ tadasambhāvitamiti sūcayitum /
mitavastugataṃ parameśvarātiriktakatipayārthaviṣayam /
etena bhāvamiti sūtraṃ vyākhyātaṃ bhavati /
atra ca"yāvatsevā'; ityādibhāṣyodāhṛtaṃ vacanaṃ pramāṇamiti /
nanu jaiminibhagavanmatayoravirodha iti na yuktam /
jaiminirhi śrutaphalādyatiriktaṃ phalādikaṃ vidyānāmastīti vā manyate nāstīti vā /
ādye kathamanadhikāraṃ brūyāt /
dvitīye tu kathaṃ na virodha iti cenna /
bhagavataḥ sūtrakārasyāśeṣaviśeṣajñatvena viśadaṃ vacanam /
jaiministu sāmānyavedī phalāntarādikamajānanna nirākuvarnyathāśrutamaṅgīkṛtyānadhikāramuktavānityavirodhopapatterityāha- ityādaya iti //
ityādayo viśeṣāstu sadā vidyāpaterhṛdi
jaiminyādyāstu sāmānyavettṛtvāt tat tathāvadan /
vidyeśamatametasmānnaiva sadbhirviruddhayate
Original text: Nyāyasudhā a subcommentary on Mādhva's Anuvyākhāna, a commentary on Bādarāyaṇa's Brahmasūtra, integrated version · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0