Navasāhasāṅkacarita · Chapter 4

tataḥ saś cetasy avanīpatir dadhe śaśiprabhālokamahotsavaspṛhām
upoḍharāgām udadhis taṭodare navodgatāṃ vidrumakandalīm iva //

śaśiprabhāśānalinīmṛṇālatām upāgate mauktikadāmni sādaraḥ
tadāgate dūta iva nyaveśayat sa darśitapremalave vilocane //

punaḥ punaḥ ṣaṭpadarājimecakāṃ tadindranīlākṣarapaṅktim aikṣata
sa tatkṣanān manmathajātavedasaṃ tanīyasīṃ dhūmalatām ivodgatām //

sugandhihārād anulepanaṃ kare samunmiṣatsvedalave vilumpati
asaṅgatāyā api dīrghacakṣuṣaḥ payodharaspṛśam ivāsasāda sa //

tadīyanāmāṅkalipiṃ śanaiḥ śanaiḥ salīlam āvartayituṃ pracakrame
parisphuratpallavapāṭalādharo rahasyavidyām iva manmathasya sa //

anekarūpālikhanapragalbhayā sutīkṣṇayā vartikayeva cintayā
sas tām anāptekṣaṇasaṃstavāṃ purā lilekha citte muhur anyathānyathā //

anaṅgacaṇḍātapataptayos tadā śaśiprabhāvibhramadarśanaṃ prati
dvayor abhūd utsukatā vanāntare vilāsinas tasya ca kairavasya ca //

udagradigvāraṇahastahāriṇā sa dakṣiṇena sphuratā ca bahunā
sthirīkṛtāśo manāsāpi durlabhām adurlabhām indumukhīm amanyata //

puro vimuñcannayane yadṛcchayā nṛpas tamāladrumakānanodare
apaśyad atravāsare vilāsinīṃ payodhamadhye śaśinaḥ kalām iva //

athaiṣa dīrghā darśanārciṣaḥ kiran mukhāmṛtāṃśoḥ kiraṇacchaṭā iva
nirīkṣya tām unmadahaṃsagāminīṃ ramāṅgadaṃ sasmitam ity avocat //

śanaiś carantī vipine tava sthitā nitambinī kaccid iyaṃ dṛśaḥ pathi?
adhīratāṃ dakṣiṇamātariśvanā lateva nītā masṛṇena mādhavī //

yutā sitābhaiḥ sumanobhir etayā pariślatheyaṃ kabarī niyamyate
udastabhāsvatkarakāntayā śriyā dinasya tārāśabaleva śarvarī //

asatkaver vāg iva vītasauṣṭhavaṃ niveśayantī padam avyavasthayā
asāv anekaskhalitaiḥ samākulā vimucya mārgaṃ kim itaḥ pratiṣṭhate //

haṭhena netuṃ vaśatām ivātmano mano'bhirāmāsu vilāsabhaṅgiṣu
dhṛtāṃśukā tābhir iyaṃ pade pade latābhir ambhojamukhī niruddhyate //

vicinvatī kiṃ cid iveyam ādarād apakṣamapātastimite vilocane
gate 'vataṃsotpalapatrabandhutām itas tataḥ padmavane vimuñcati //

mṛdu prayāntīyam animnanimnayoḥ sitāṃśukā kām api kāntim aśnute
jale kalā iva pratibimbitaindavī vanānilodañcadavāñcadūrmiṇi //

prasādam asmākam araṇyadurlabhair vidhehi sālaktakapādatāḍanaiḥ
asāv aśokaiḥ kṣaṇam āśritaiḥ śramāt itīva mattālirutena yācyate //

abhedamūḍhastabakābhir āvṛtā latābhir īṣal lulitālipaṅktibhiḥ
iyaṃ puro mārutanartitālakā na lakṣyate vyaktam avāmanastanī //

ṛju kvacit kvāpi anṛju pravartate kvacit skhalaty uccaśilātale pathi
iyaṃ śanaiḥ śailanadīva ca kvacit vinamravānīratalena gacchati //

sthite pariṣvajya sarojinīm imāṃ vane ghane 'smin kusumonmadālini
prayāti sāsūyam iyaṃ kathaṃcana svahastasīmantitamārgavīrudhi //

kvacit kvacit svedalavodgamo mukhe samāhṛteyaṃ kabarī yathā tathā
sayaṃ ca kampaḥ kucayor vadhūr iyaṃ ratiśramavyākuliteva lakṣyate //

anena rūpātiśayena līlayā viviktanepathyaparigraheṇa ca
araṇyasañcāraparā iyam ekikā kutūhalaṃ me hṛdaye niṣiñcati //

asau parādhīnatayāspadīkṛtā na bālikā na pratibhāsate na mama
ayaṃ sphuratkāñcanapadmasodaraḥ sacāmaro 'syāḥ kathamanyathā karaḥ //

iyaṃ kim u syād vanadevatāgatā ? gatā dharāṃ vyomavadhūr iyaṃ kim u ?
avekṣituṃ hāram iheyam āgatā śaśiprabhāvāravilāsinī kim u ? //

itaḥ saś citrākṛtir īkṣato mṛgaḥ sitacchadādāptam ito vibhūṣaṇam
itaś ca dṛṣṭeyam iti sprasūyate prasaktam āścaryam iyaṃ vanasthalī //

iti prakṛtyā madhuroktir uktavān tayāyatākṣyā dadṛśe viśāmpatiḥ
tamālapatrāpihite śilātale kumudvatīkānta ivāmbare sthitaḥ //

tatas tadālokanakautukena sā sthitā nimeṣojjhitapakṣmalekṣaṇam
vinidrasatkesarapaṅkajā babhau vane nivātastimiteva padminī //

acintayat seti ca pāṭalādharaḥ sitāravindacchadadīrghalocanaḥ
mukhaṃ sudhādīdhitisundaraṃ dadhan vane gataḥ ko 'yam anaṅgavibhramaḥ //

vyanakti kalyāṇamayīyam ākṛtir mahīyasīmasya mahānubhavatām
asatyam etāsu rucā vitanvatī latāsu kārtasvarapallavodgamam //

bhujena citrāṅgadaratnaśobhinā satārahāreṇa bhujāntareṇa ca
vadaty ayaṃ madhyamalokapālatāṃ parārdhyacūḍāmaṇinā ca maulinā //

anātapatro 'yam atra lakṣyate sitātapatrair iva sarvato vṛtaḥ
acāmaro 'py eṣa sateva vījyate vilāsavālavyajanena ko 'pi ayam //

priyā iyam ārūḍhaguṇā suvaṃśabhūr na cāntikaṃ cāpalatāsya muñcati
ime pṛṣatkā api pārthivaśriyo vilāsakarṇotpalapallavā iva //

itaḥ śilotsaṅgatale niṣeduṣā divaścyuteneva kuraṅgalakṣmaṇā
adhas taruṇām amunā vinīyate kṣaṇaṃ mṛgavyopanataḥ pariśramaḥ //

ayaṃ sa na syān navasāhasāṅka ity anaṅgalīlāsu kṛtī bhuvaḥpatiḥ
sa yena mukto nijanāmalāñchitaḥ śaśiprabhākelikuraṅgake śaraḥ //

ayaṃ sa no hāra ivāsya dṛśyate karodare pallavapāṭalatviṣi
itaḥ kim etasya na saikate saḥ kiṃ sitacchado locanagocaraṃ gataḥ //

suvarṇapuṅkhe likhitaṃ śilīmukhe tad asya nāmāsti samānam ākṛteḥ
yad adbhutām ekapade pṛṣatkatām agād anaṅgasya śaśiprābhāṃ prati //

anena ced yogam upaiti daivataḥ phanīndrakanyā śaśineva rohiṇī
analpalāvaṇyatiraskṛtopamaṃ vapus tad asyāḥ saphalatvam eṣyati //

vidhātum enām aham eva vā kṣamā mitodarīm aṅkatale 'sya ko vidhiḥ
mamedṛśe yadviṣaye vimatsarāḥ stuvanti sakhyo masṛṇoktisauṣṭhavam //

sahāmunā kiṃcidupāntavartinā vadaty asaūdgatadantadīdhitiḥ
kutūhalākṣiptanimeṣalāsyayā vilokayan mām iva dīrghayā dṛśā //

athādhigantuṃ kila tasya patriṇo gatiṃ vanānte katham apy alakṣitām
tam abhyagāt sā nṛpatiṃ sacāmarā sarit saphenā nidhim ambhasām iva //

samuccaran nūpurasinncitaiḥ padair yathā yathā saṃmukham ājagāma sā
tayāyatākṣyeva tathātatheritā dṛg asya paścād apasāram ādade //

śanais tatas tāṃ savidhopasarpaṇīṃ nirīkṣya hāraṃ pidadhe narādhipaḥ
nijottarīyeṇa sitena mārutaḥ śaraddhaneneva śaśāṅkamaṇḍalam //

payodharotsaṅganivāsalālitaṃ vyadhād imaṃ pannagarājakanyakā
iti prarohadbahumānamantharo babhūva tasminn avanīpurandaraḥ //

analpalāvaṇyavilāsajanmabhūr vicitraratnadyutibhāsvarormikā
tamiddhamuktābharaṇaṃ bhuvaḥpatiṃ payodhiveleva suvelam āpa sā //

avāpa devaḥ śriyam antikasthayā tayā sa vālavyajanāṅkahastayā
niṣevyamāṇaḥ sphuṭalakṣyadehayā narendralakṣmyeva yaśaḥsametayā //

vibhinnacūrṇālakabhakti kurvatī vikīrṇacūḍāmaṇicandrikaṃ śiraḥ
athānubhavena nideśiteva sā nanāma māninyavaśā viśāṃpatim //

dṛśā narendreṇa nideśite svayaṃ śilātale nātividūravartini
upāviśat sā raśanāmaṇitviṣā niṣicyamāne 'maracāpaśobhini //

tayātidīrghair daśanānupātibhir vikṛṣyamāṇām iva bhūṣaṇāṃśubhiḥ
iti kṣitīśeṅgitavartmadīpikām udīrayām āsa giraṃ ramāṅgadaḥ //

anena vindhyādrivihārajanmanā śrameṇa kāmaṃ bhavatī kadarthitā
prasuptajūṭāhimukhāniloṣmaṇā jaṭāviṭaṅkendukaleva śūlinaḥ //

amī sarojapratime mukhe muhus tavātapātāmrakapolabhittini
samunmiṣanti śramavāribindavo natāṅgi lāvaṇyasudhālavās iva //

ito 'vataṃsotpalalāsyadeśike nirantaraṃ gandhavahe vahaty api
na ghūrṇate khinnalalāṭasaṅginī tavālakaśreṇir iyaṃ manāg api //

anena pīnastanakampadāyinā nirāyatenodvahatā kaduṣṇatām
atha pravālād api pāṭalacchavir na dūyate niḥśvasitena te 'dharaḥ //

uditya paṅktyā śramavārivipruṣāṃ nirantarādhyāsitarekhayānayā
tavaiṣa kaṇṭhaḥ kuṭajāvadātayā vilāsamuktālatatayeva bhūṣyate //

idaṃ mahac citram amānuṣaṃ tvayā vigāhyate yad vanam advitīyayā
imāḥ kva vindhyasya bhuvo 'tidurgamāḥ kva rājaveśmābharaṇaṃ bhavādṛśī //

navodgatāśokapalāśakāntinā nikāmaniryannakhacandrikeṇa ca
bibharṣi kasyedam anena pāṇinā vadāvadhūtendumarīci cāmaram //

nṛpasya kasyāpi paricchadāṅganā yadi tvam uccair vibhavo hi ko 'pi sa
marutpatir menakayeva tanvi yas tvayāpi vālavyajanena vījyate //

atha rdhimatyā paravaty asi striyā kayāpi kāsau jagadekasundarī
natabhru yasyāḥ smaracāpayaṣṭayo vidheyatāṃ yānti bhavadvidhā api //

parasparaspardhi vilāsasampadāṃ trayaṃ bhavatsvāmitayā vikalpyate
marutvato vā ramaṇī ramātha vā kalatram ardhenduvibhūṣaṇasya vā ? //

iyaṃ paribhrāntir agendrakandare sakhīva te śaṃsati kāryagauravam
bhavādṛśaḥ śvāpadadūṣite 'nyathā caranty araṇye kim adhīnanītayaḥ //

anena khelanmadadantinā vada tvam āgatā caṇḍi kuto duradhvanā
vidhāya viśleṣaviṣādam āvayoḥ svakāryaniṣṭhe kathaya kva yāsyasi ? //

iti sābhihitā mṛgāyatākṣī samupoḍhapraṇayaṃ yaśobhaṭena
sahasā na jagāda lajjayā nu śramataḥ kiṃ tu nṛpas tu tām avocat //

śrāntāsi kautukahṛtena kadarthitāsi praśnair anena vihito na tavopacāraḥ
ātithyam eṣa kurute param aṅgalekhā saṃvāhanaikacaturo niculānilas te //

evaṃ nisargamadhureṇa sudhārasaika niṣyandinā phaṇivadhūr atha sā hasantī
candrāṃśunā kumudinīva dinoṣmataptā vītaklamā narapater vacasā babhūva //