નવસાહસાઙ્કચરિત · અધ્યાય 4

તતઃ સશ્ ચેતસ્ય્ અવનીપતિર્ દધે શશિપ્રભાલોકમહોત્સવસ્પૃહામ્
ઉપોઢરાગામ્ ઉદધિસ્ તટોદરે નવોદ્ગતાં વિદ્રુમકન્દલીમ્ ઇવ ॥

શશિપ્રભાશાનલિનીમૃણાલતામ્ ઉપાગતે મૌક્તિકદામ્નિ સાદરઃ
તદાગતે દૂત ઇવ ન્યવેશયત્ સ દર્શિતપ્રેમલવે વિલોચને ॥

પુનઃ પુનઃ ષટ્પદરાજિમેચકાં તદિન્દ્રનીલાક્ષરપઙ્ક્તિમ્ ઐક્ષત
સ તત્ક્ષનાન્ મન્મથજાતવેદસં તનીયસીં ધૂમલતામ્ ઇવોદ્ગતામ્ ॥

સુગન્ધિહારાદ્ અનુલેપનં કરે સમુન્મિષત્સ્વેદલવે વિલુમ્પતિ
અસઙ્ગતાયા અપિ દીર્ઘચક્ષુષઃ પયોધરસ્પૃશમ્ ઇવાસસાદ સ ॥

તદીયનામાઙ્કલિપિં શનૈઃ શનૈઃ સલીલમ્ આવર્તયિતું પ્રચક્રમે
પરિસ્ફુરત્પલ્લવપાટલાધરો રહસ્યવિદ્યામ્ ઇવ મન્મથસ્ય સ ॥

અનેકરૂપાલિખનપ્રગલ્ભયા સુતીક્ષ્ણયા વર્તિકયેવ ચિન્તયા
સસ્ તામ્ અનાપ્તેક્ષણસંસ્તવાં પુરા લિલેખ ચિત્તે મુહુર્ અન્યથાન્યથા ॥

અનઙ્ગચણ્ડાતપતપ્તયોસ્ તદા શશિપ્રભાવિભ્રમદર્શનં પ્રતિ
દ્વયોર્ અભૂદ્ ઉત્સુકતા વનાન્તરે વિલાસિનસ્ તસ્ય ચ કૈરવસ્ય ચ ॥

ઉદગ્રદિગ્વારણહસ્તહારિણા સ દક્ષિણેન સ્ફુરતા ચ બહુના
સ્થિરીકૃતાશો મનાસાપિ દુર્લભામ્ અદુર્લભામ્ ઇન્દુમુખીમ્ અમન્યત ॥

પુરો વિમુઞ્ચન્નયને યદૃચ્છયા નૃપસ્ તમાલદ્રુમકાનનોદરે
અપશ્યદ્ અત્રવાસરે વિલાસિનીં પયોધમધ્યે શશિનઃ કલામ્ ઇવ ॥

અથૈષ દીર્ઘા દર્શનાર્ચિષઃ કિરન્ મુખામૃતાંશોઃ કિરણચ્છટા ઇવ
નિરીક્ષ્ય તામ્ ઉન્મદહંસગામિનીં રમાઙ્ગદં સસ્મિતમ્ ઇત્ય્ અવોચત્ ॥

શનૈશ્ ચરન્તી વિપિને તવ સ્થિતા નિતમ્બિની કચ્ચિદ્ ઇયં દૃશઃ પથિ?
અધીરતાં દક્ષિણમાતરિશ્વના લતેવ નીતા મસૃણેન માધવી ॥

યુતા સિતાભૈઃ સુમનોભિર્ એતયા પરિશ્લથેયં કબરી નિયમ્યતે
ઉદસ્તભાસ્વત્કરકાન્તયા શ્રિયા દિનસ્ય તારાશબલેવ શર્વરી ॥

અસત્કવેર્ વાગ્ ઇવ વીતસૌષ્ઠવં નિવેશયન્તી પદમ્ અવ્યવસ્થયા
અસાવ્ અનેકસ્ખલિતૈઃ સમાકુલા વિમુચ્ય માર્ગં કિમ્ ઇતઃ પ્રતિષ્ઠતે ॥

હઠેન નેતું વશતામ્ ઇવાત્મનો મનોઽભિરામાસુ વિલાસભઙ્ગિષુ
ધૃતાંશુકા તાભિર્ ઇયં પદે પદે લતાભિર્ અમ્ભોજમુખી નિરુદ્ધ્યતે ॥

વિચિન્વતી કિં ચિદ્ ઇવેયમ્ આદરાદ્ અપક્ષમપાતસ્તિમિતે વિલોચને
ગતે ઽવતંસોત્પલપત્રબન્ધુતામ્ ઇતસ્ તતઃ પદ્મવને વિમુઞ્ચતિ ॥

મૃદુ પ્રયાન્તીયમ્ અનિમ્નનિમ્નયોઃ સિતાંશુકા કામ્ અપિ કાન્તિમ્ અશ્નુતે
જલે કલા ઇવ પ્રતિબિમ્બિતૈન્દવી વનાનિલોદઞ્ચદવાઞ્ચદૂર્મિણિ ॥

પ્રસાદમ્ અસ્માકમ્ અરણ્યદુર્લભૈર્ વિધેહિ સાલક્તકપાદતાડનૈઃ
અસાવ્ અશોકૈઃ ક્ષણમ્ આશ્રિતૈઃ શ્રમાત્ ઇતીવ મત્તાલિરુતેન યાચ્યતે ॥

અભેદમૂઢસ્તબકાભિર્ આવૃતા લતાભિર્ ઈષલ્ લુલિતાલિપઙ્ક્તિભિઃ
ઇયં પુરો મારુતનર્તિતાલકા ન લક્ષ્યતે વ્યક્તમ્ અવામનસ્તની ॥

ઋજુ ક્વચિત્ ક્વાપિ અનૃજુ પ્રવર્તતે ક્વચિત્ સ્ખલત્ય્ ઉચ્ચશિલાતલે પથિ
ઇયં શનૈઃ શૈલનદીવ ચ ક્વચિત્ વિનમ્રવાનીરતલેન ગચ્છતિ ॥

સ્થિતે પરિષ્વજ્ય સરોજિનીમ્ ઇમાં વને ઘને ઽસ્મિન્ કુસુમોન્મદાલિનિ
પ્રયાતિ સાસૂયમ્ ઇયં કથંચન સ્વહસ્તસીમન્તિતમાર્ગવીરુધિ ॥

ક્વચિત્ ક્વચિત્ સ્વેદલવોદ્ગમો મુખે સમાહૃતેયં કબરી યથા તથા
સયં ચ કમ્પઃ કુચયોર્ વધૂર્ ઇયં રતિશ્રમવ્યાકુલિતેવ લક્ષ્યતે ॥

અનેન રૂપાતિશયેન લીલયા વિવિક્તનેપથ્યપરિગ્રહેણ ચ
અરણ્યસઞ્ચારપરા ઇયમ્ એકિકા કુતૂહલં મે હૃદયે નિષિઞ્ચતિ ॥

અસૌ પરાધીનતયાસ્પદીકૃતા ન બાલિકા ન પ્રતિભાસતે ન મમ
અયં સ્ફુરત્કાઞ્ચનપદ્મસોદરઃ સચામરો ઽસ્યાઃ કથમન્યથા કરઃ ॥

ઇયં કિમ્ ઉ સ્યાદ્ વનદેવતાગતા ? ગતા ધરાં વ્યોમવધૂર્ ઇયં કિમ્ ઉ ?
અવેક્ષિતું હારમ્ ઇહેયમ્ આગતા શશિપ્રભાવારવિલાસિની કિમ્ ઉ ? ॥

ઇતઃ સશ્ ચિત્રાકૃતિર્ ઈક્ષતો મૃગઃ સિતચ્છદાદાપ્તમ્ ઇતો વિભૂષણમ્
ઇતશ્ ચ દૃષ્ટેયમ્ ઇતિ સ્પ્રસૂયતે પ્રસક્તમ્ આશ્ચર્યમ્ ઇયં વનસ્થલી ॥

ઇતિ પ્રકૃત્યા મધુરોક્તિર્ ઉક્તવાન્ તયાયતાક્ષ્યા દદૃશે વિશામ્પતિઃ
તમાલપત્રાપિહિતે શિલાતલે કુમુદ્વતીકાન્ત ઇવામ્બરે સ્થિતઃ ॥

તતસ્ તદાલોકનકૌતુકેન સા સ્થિતા નિમેષોજ્ઝિતપક્ષ્મલેક્ષણમ્
વિનિદ્રસત્કેસરપઙ્કજા બભૌ વને નિવાતસ્તિમિતેવ પદ્મિની ॥

અચિન્તયત્ સેતિ ચ પાટલાધરઃ સિતારવિન્દચ્છદદીર્ઘલોચનઃ
મુખં સુધાદીધિતિસુન્દરં દધન્ વને ગતઃ કો ઽયમ્ અનઙ્ગવિભ્રમઃ ॥

વ્યનક્તિ કલ્યાણમયીયમ્ આકૃતિર્ મહીયસીમસ્ય મહાનુભવતામ્
અસત્યમ્ એતાસુ રુચા વિતન્વતી લતાસુ કાર્તસ્વરપલ્લવોદ્ગમમ્ ॥

ભુજેન ચિત્રાઙ્ગદરત્નશોભિના સતારહારેણ ભુજાન્તરેણ ચ
વદત્ય્ અયં મધ્યમલોકપાલતાં પરાર્ધ્યચૂડામણિના ચ મૌલિના ॥

અનાતપત્રો ઽયમ્ અત્ર લક્ષ્યતે સિતાતપત્રૈર્ ઇવ સર્વતો વૃતઃ
અચામરો ઽપ્ય્ એષ સતેવ વીજ્યતે વિલાસવાલવ્યજનેન કો ઽપિ અયમ્ ॥

પ્રિયા ઇયમ્ આરૂઢગુણા સુવંશભૂર્ ન ચાન્તિકં ચાપલતાસ્ય મુઞ્ચતિ
ઇમે પૃષત્કા અપિ પાર્થિવશ્રિયો વિલાસકર્ણોત્પલપલ્લવા ઇવ ॥

ઇતઃ શિલોત્સઙ્ગતલે નિષેદુષા દિવશ્ચ્યુતેનેવ કુરઙ્ગલક્ષ્મણા
અધસ્ તરુણામ્ અમુના વિનીયતે ક્ષણં મૃગવ્યોપનતઃ પરિશ્રમઃ ॥

અયં સ ન સ્યાન્ નવસાહસાઙ્ક ઇત્ય્ અનઙ્ગલીલાસુ કૃતી ભુવઃપતિઃ
સ યેન મુક્તો નિજનામલાઞ્છિતઃ શશિપ્રભાકેલિકુરઙ્ગકે શરઃ ॥

અયં સ નો હાર ઇવાસ્ય દૃશ્યતે કરોદરે પલ્લવપાટલત્વિષિ
ઇતઃ કિમ્ એતસ્ય ન સૈકતે સઃ કિં સિતચ્છદો લોચનગોચરં ગતઃ ॥

સુવર્ણપુઙ્ખે લિખિતં શિલીમુખે તદ્ અસ્ય નામાસ્તિ સમાનમ્ આકૃતેઃ
યદ્ અદ્ભુતામ્ એકપદે પૃષત્કતામ્ અગાદ્ અનઙ્ગસ્ય શશિપ્રાભાં પ્રતિ ॥

અનેન ચેદ્ યોગમ્ ઉપૈતિ દૈવતઃ ફનીન્દ્રકન્યા શશિનેવ રોહિણી
અનલ્પલાવણ્યતિરસ્કૃતોપમં વપુસ્ તદ્ અસ્યાઃ સફલત્વમ્ એષ્યતિ ॥

વિધાતુમ્ એનામ્ અહમ્ એવ વા ક્ષમા મિતોદરીમ્ અઙ્કતલે ઽસ્ય કો વિધિઃ
મમેદૃશે યદ્વિષયે વિમત્સરાઃ સ્તુવન્તિ સખ્યો મસૃણોક્તિસૌષ્ઠવમ્ ॥

સહામુના કિંચિદુપાન્તવર્તિના વદત્ય્ અસઊદ્ગતદન્તદીધિતિઃ
કુતૂહલાક્ષિપ્તનિમેષલાસ્યયા વિલોકયન્ મામ્ ઇવ દીર્ઘયા દૃશા ॥

અથાધિગન્તું કિલ તસ્ય પત્રિણો ગતિં વનાન્તે કથમ્ અપ્ય્ અલક્ષિતામ્
તમ્ અભ્યગાત્ સા નૃપતિં સચામરા સરિત્ સફેના નિધિમ્ અમ્ભસામ્ ઇવ ॥

સમુચ્ચરન્ નૂપુરસિન્ન્ચિતૈઃ પદૈર્ યથા યથા સંમુખમ્ આજગામ સા
તયાયતાક્ષ્યેવ તથાતથેરિતા દૃગ્ અસ્ય પશ્ચાદ્ અપસારમ્ આદદે ॥

શનૈસ્ તતસ્ તાં સવિધોપસર્પણીં નિરીક્ષ્ય હારં પિદધે નરાધિપઃ
નિજોત્તરીયેણ સિતેન મારુતઃ શરદ્ધનેનેવ શશાઙ્કમણ્ડલમ્ ॥

પયોધરોત્સઙ્ગનિવાસલાલિતં વ્યધાદ્ ઇમં પન્નગરાજકન્યકા
ઇતિ પ્રરોહદ્બહુમાનમન્થરો બભૂવ તસ્મિન્ન્ અવનીપુરન્દરઃ ॥

અનલ્પલાવણ્યવિલાસજન્મભૂર્ વિચિત્રરત્નદ્યુતિભાસ્વરોર્મિકા
તમિદ્ધમુક્તાભરણં ભુવઃપતિં પયોધિવેલેવ સુવેલમ્ આપ સા ॥

અવાપ દેવઃ શ્રિયમ્ અન્તિકસ્થયા તયા સ વાલવ્યજનાઙ્કહસ્તયા
નિષેવ્યમાણઃ સ્ફુટલક્ષ્યદેહયા નરેન્દ્રલક્ષ્મ્યેવ યશઃસમેતયા ॥

વિભિન્નચૂર્ણાલકભક્તિ કુર્વતી વિકીર્ણચૂડામણિચન્દ્રિકં શિરઃ
અથાનુભવેન નિદેશિતેવ સા નનામ માનિન્યવશા વિશાંપતિમ્ ॥

દૃશા નરેન્દ્રેણ નિદેશિતે સ્વયં શિલાતલે નાતિવિદૂરવર્તિનિ
ઉપાવિશત્ સા રશનામણિત્વિષા નિષિચ્યમાને ઽમરચાપશોભિનિ ॥

તયાતિદીર્ઘૈર્ દશનાનુપાતિભિર્ વિકૃષ્યમાણામ્ ઇવ ભૂષણાંશુભિઃ
ઇતિ ક્ષિતીશેઙ્ગિતવર્ત્મદીપિકામ્ ઉદીરયામ્ આસ ગિરં રમાઙ્ગદઃ ॥

અનેન વિન્ધ્યાદ્રિવિહારજન્મના શ્રમેણ કામં ભવતી કદર્થિતા
પ્રસુપ્તજૂટાહિમુખાનિલોષ્મણા જટાવિટઙ્કેન્દુકલેવ શૂલિનઃ ॥

અમી સરોજપ્રતિમે મુખે મુહુસ્ તવાતપાતામ્રકપોલભિત્તિનિ
સમુન્મિષન્તિ શ્રમવારિબિન્દવો નતાઙ્ગિ લાવણ્યસુધાલવાસ્ ઇવ ॥

ઇતો ઽવતંસોત્પલલાસ્યદેશિકે નિરન્તરં ગન્ધવહે વહત્ય્ અપિ
ન ઘૂર્ણતે ખિન્નલલાટસઙ્ગિની તવાલકશ્રેણિર્ ઇયં મનાગ્ અપિ ॥

અનેન પીનસ્તનકમ્પદાયિના નિરાયતેનોદ્વહતા કદુષ્ણતામ્
અથ પ્રવાલાદ્ અપિ પાટલચ્છવિર્ ન દૂયતે નિઃશ્વસિતેન તે ઽધરઃ ॥

ઉદિત્ય પઙ્ક્ત્યા શ્રમવારિવિપ્રુષાં નિરન્તરાધ્યાસિતરેખયાનયા
તવૈષ કણ્ઠઃ કુટજાવદાતયા વિલાસમુક્તાલતતયેવ ભૂષ્યતે ॥

ઇદં મહચ્ ચિત્રમ્ અમાનુષં ત્વયા વિગાહ્યતે યદ્ વનમ્ અદ્વિતીયયા
ઇમાઃ ક્વ વિન્ધ્યસ્ય ભુવો ઽતિદુર્ગમાઃ ક્વ રાજવેશ્માભરણં ભવાદૃશી ॥

નવોદ્ગતાશોકપલાશકાન્તિના નિકામનિર્યન્નખચન્દ્રિકેણ ચ
બિભર્ષિ કસ્યેદમ્ અનેન પાણિના વદાવધૂતેન્દુમરીચિ ચામરમ્ ॥

નૃપસ્ય કસ્યાપિ પરિચ્છદાઙ્ગના યદિ ત્વમ્ ઉચ્ચૈર્ વિભવો હિ કો ઽપિ સ
મરુત્પતિર્ મેનકયેવ તન્વિ યસ્ ત્વયાપિ વાલવ્યજનેન વીજ્યતે ॥

અથ ર્ધિમત્યા પરવત્ય્ અસિ સ્ત્રિયા કયાપિ કાસૌ જગદેકસુન્દરી
નતભ્રુ યસ્યાઃ સ્મરચાપયષ્ટયો વિધેયતાં યાન્તિ ભવદ્વિધા અપિ ॥

પરસ્પરસ્પર્ધિ વિલાસસમ્પદાં ત્રયં ભવત્સ્વામિતયા વિકલ્પ્યતે
મરુત્વતો વા રમણી રમાથ વા કલત્રમ્ અર્ધેન્દુવિભૂષણસ્ય વા ? ॥

ઇયં પરિભ્રાન્તિર્ અગેન્દ્રકન્દરે સખીવ તે શંસતિ કાર્યગૌરવમ્
ભવાદૃશઃ શ્વાપદદૂષિતે ઽન્યથા ચરન્ત્ય્ અરણ્યે કિમ્ અધીનનીતયઃ ॥

અનેન ખેલન્મદદન્તિના વદ ત્વમ્ આગતા ચણ્ડિ કુતો દુરધ્વના
વિધાય વિશ્લેષવિષાદમ્ આવયોઃ સ્વકાર્યનિષ્ઠે કથય ક્વ યાસ્યસિ ? ॥

ઇતિ સાભિહિતા મૃગાયતાક્ષી સમુપોઢપ્રણયં યશોભટેન
સહસા ન જગાદ લજ્જયા નુ શ્રમતઃ કિં તુ નૃપસ્ તુ તામ્ અવોચત્ ॥

શ્રાન્તાસિ કૌતુકહૃતેન કદર્થિતાસિ પ્રશ્નૈર્ અનેન વિહિતો ન તવોપચારઃ
આતિથ્યમ્ એષ કુરુતે પરમ્ અઙ્ગલેખા સંવાહનૈકચતુરો નિચુલાનિલસ્ તે ॥

એવં નિસર્ગમધુરેણ સુધારસૈક નિષ્યન્દિના ફણિવધૂર્ અથ સા હસન્તી
ચન્દ્રાંશુના કુમુદિનીવ દિનોષ્મતપ્તા વીતક્લમા નરપતેર્ વચસા બભૂવ ॥