Language

ENहिગુ
Scripture Library

Natya Shastra · Chapter 33

33.1

iti bharatīye nāṭyaśāstre suṣirātodyalakṣaṇaṃ nāmādhyāyastriṃśaḥ
atha trayastriṃśo 'dhyāyaḥ
guṇāt pravartate gānaṃ doṣaṃ caiva nirasyate /
tasmādyatnena vijñeyau guṇadoṣau samāsataḥ

33.2

gātā pratyagravayāḥ snigdho madhurasvaropacitakaṇṭhaḥ /
layatālakalāpātapramāṇayogeṣu tattvajñaḥ

33.3

rūpaguṇakāntiyuktā mādhuryopetasatvasampannāḥ /
peśalamadhurasnigdhānunādisamarakta gurukaṇṭhāḥ

33.4

(śubha)
suvihitagamakavidhāyinyo 'kṣobhyās tālalayakuśalāḥ /
ātodyārpitakaraṇā vijñeyā gāyikāḥ śyāmāḥ

33.5

prāyeṇa tu svabhāvāt strīṇāṃ gānaṃ nṛṇāṃ ca pāṭhyavidhiḥ /
strīṇāṃ svabhāvamadhuraḥ kaṇṭho nṛṇāṃ balitvaṃ ca

33.6

yatra strīṇāṃ pāṭhyaṃ guṇairnarāṇāṃ ca gānamadhuratvam /
jñeyo 'laṅkāro 'sau na hi svabhāvo hyayaṃ teṣām

33.7

suniviṣṭapāṇilayayatiyogajñausumadhuralaghuhastau /
gātṛguṇaiścopetāvavahitamanasau susaṅgītau

33.8

sphuṭaracitacitrakaraṇau gītaśravaṇācalaupravīṇau ca /
citrādivādyakuśalauvīṇābhyāṃ vādakau bhavataḥ

33.9

balavānavahitabuddhirgītalayajñastathāsusaṅgītaḥ /
śrāvakamadhurasnigdho dṛḍhapāṇirvaṃśavādako jñeyaḥ

33.10

avicalitamavicchannaṃ varṇālaṅkārabodhakaṃmadhuram /
snigdhaṃ doṣavihīnaṃ veṇorevaṃ smṛtaṃ vādyam

33.11

jñānavijñānakaraṇavacanaprayogasiddhiniṣpādanāni ṣaḍācāryaguṇā iti |
tatra jñānaṃ śāstrāvabodhaḥ |
yathā ca kriyāsampādanaṃ vijñānam |
kaṇṭhahastagauṇyaṃ karaṇam |
jitagranthatā vacanam |
deśādisampadārādhanaṃ prayogasiddhiḥ |
śiṣyasvabhāvamaviśeṣyopāttaya upadeśācchiṣyaniṣpādanamiti

33.12

śrāvaṇo 'tha ghanaḥ snigdho madhurohyavadhānavān /
tristhānaśobhītyevaṃ tu ṣaṭ kaṇṭhasya guṇā matāḥ

33.13

udāttaṃ śrūyate yasmāttasmācchrāvaṇa ucyate /
śrāvaṇaḥ susvaro yasmādacchinnaḥ sa ghano mataḥ

33.14

arūkṣadhvanisaṃyuktaḥ snigdhastajjñaiḥ prakīrtitaḥ /
manaḥprahlādanakaraḥ sa vai madhura ucyate

33.15

svare 'dhike ca hīne ca hyavirakto vidhānavān /
śiraḥkaṇṭheṣvabhihitaṃtristhānamadhurasvaraḥ /
tristhānaśobhītyevaṃ tu sa hi tajjñairudāhṛtaḥ

33.16

kapilo hyavasthitaścaiva tathā sandaṣṭa eva ca /
kākī ca tumbakī caiva pañca doṣā bhavanti hi

33.17

vaisvaryaṃ ca bhavedyatra tathā syād ghargharāyitam /
kapilaḥ sa tu vijñeyaḥ śleṣmakaṇṭhastathaiva ca

33.18

ūnatā'dhikatā cāpi svarāṇāṃ yatra dṛśyate /
rūkṣadoṣahataścaiva jñeyaḥ sa tvavyavasthitaḥ

33.19

daṇḍaprayogāt sandaṣṭastvācāryaiḥ parikīrtitaḥ /
yo na vistarati sthāne svaramuccāraṇāgatam

33.20

nāsāgragrastaśabdastutumbakī so 'bhidhīyate

33.21

anye tu
samapraharaṇe caiva javinau viśadau tathā /
jitaśramau vikṛṣṭau ca madhurau svedavarjitau /
tathā bṛyannakhau caiva jñeyau hastasya vai guṇāḥ

33.22

iti
ete guṇāśca doṣāśca tattvataḥ kathito mayā /
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi hyavanaddhavidhiṃ punaḥ

33.23

pūrvaṃ yaduktaṃ prapitāmahena kuryāt ya evaṃ tu naraḥ prayoge sammānamagrayaṃ labhate sa loke

Original text: Nāṭyaśāstra 1-16, 18-30, 33, 35-37 · Data entry Padmakar Dadegaonkar Sowmya Krishnapur Haresh Bakshi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc