Language

ENहिગુ
Scripture Library

Natya Shastra · Chapter 14

14.1

iti bharatīye nāṭyaśāstre karayuktidharmīvyañjako nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ
atha caturdaśo 'dhyāyaḥ
yo vāgabhinayaḥ prokto mayā pūrvaṃ dvijottamāḥ /
lakṣaṇaṃ tasya vakṣyāmi svaravyañjanasambhavam

14.2

vāci yatnastu kartavyo nāṭyasyeyaṃ tanuḥ smṛtā /
aṅganepathyasattvāni vākyārthaṃ vyañjayanti hi

14.3

vāṅmayānīha śāstrāṇi vāṅniṣṭhāni tathaiva ca /
tasmādvācaḥ paraṃ nāsti vāg hi sarvasya kāraṇam

14.4

āgamanāmākhyātanipātopasargasamāsataddhitairyuktaḥ /
sandhivacanavibhaktyupagrahaniyukto vācikābhinayaḥ

14.5

dvividhaṃ hi smṛtaṃ pāṭhyaṃ saṃskṛtaṃ prākṛtaṃ tathā /
tayorvibhāgaṃ vakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ

14.6

vyañjanāni svarāścaiva sandhayo 'tha vibhaktayaḥ /
nāmākhyātopasargāśca nipātāstaddhitāstathā

14.7

etairaṅgaiḥ samāsaiśca nānādhātusamāśrayam /
vijñeyaṃ saṃskṛtaṃ pāṭhyaṃ prayogañca nibodhata

14.8

akārādyāḥ svarā jñeyā aukārāntāścaturdaśa /
hakārāntāni kādīni vyañjanāni vidurbudhāḥ

14.9

tatra svarāścaturdaśa - a ā i ī u ū ṛ ṝ ḷ ḹ e ai
o au iti svarā jñeyāḥ ||
kādīni vyañjanāni yathā - ka kha ga gha ṅa ca cha ja jha
ña ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa ta tha da dha na pa pha ba bha ma ya ra la va
śa ṣa sa ha iti vyañjanavargaḥ |
varge varge samākhyātau dvau varṇau prāgavasthitau /
aghoṣā iti ye tvanye saghoṣāḥ saṃprakīrtitāḥ

14.10

aṣṭau sthānāni varṇānāmuraḥ kaṇṭhaḥ śirastathā /
jihvāmūlaśca dantāśca nāsikoṣṭhau ca tālu ca

14.11

a ku ha visarjanīyāḥ kaṇṭhyāḥ | i cu ya śāstālavyāḥ |
ṛ ṭu ra ṣā mūrdhanyāḥ | ḷ tu la sā dantyāḥ | u
pūpadhmānīyā oṣṭhyāḥ | -pa -pha iti paphābhyāṃ prāk
ardhavisargasadṛśaḥ upadhmānīyaḥ | -ka -kha iti kakhābhyāṃ
prāk ardhavisargasadṛśo jihvamūlīyaḥ | e ai kaṇṭhyatālavyau |
o au kaṇṭhyoṣṭhyau | vakāro dantyoṣṭhyaḥ | ṅa ña ṇa na mā
anunāsikāḥ | visarjanīyaḥ aurasyaḥ ityeke |
sarvavarṇānāṃ mukhaṃ sthānamityapare |
dvau dvau varṇau tu vargādyau śaṣasāśca trayo 'pare /
aghoṣā ghoṣavantastu tato 'nye parikīrtitāḥ

14.12

ete ghoṣāghoṣāḥ kaṇṭhyoṣṭhyā dantyajihvānunāsikyāḥ /
ūṣmāṇastālavyāḥ visarjanīyāśca boddhavyāḥ

14.13

gaghaṅa jajhaña ḍaḍhaṇa dadhana babhama tathaiva yaralavā matā ghoṣāḥ /
kakha cacha ṭaṭha tatha papha iti vargeṣvaghoṣāḥ syuḥ

14.14

kakhagaghaṅāḥ kaṇṭhasthāstālusthānāstu cachajajhañāḥ /
ṭaṭhaḍaḍhaṇā mūrdhanyāstathadadhanāścaiva dantasthāḥ

14.15

paphababhamāstvoṣṭhyāḥ syuḥ dantyā ḷlasā ahau ca kaṇṭhasthau /
tālavyā icuyaśā syurṛṭuraṣā mūrdhasthitā jñeyāḥ

14.16

ḷḹ dantyau oau kaṇṭhoṣṭhyau eaikārau ca kaṇṭhatālavyau /
kaṇṭhyo visarjanīyo jihvāmūlamudbhavaḥ kakhayoḥ

14.17

paphayoroṣṭhasthānaṃ bhavedukāraḥ svaro vivṛtaḥ /
spṛṣṭāḥ kādyā māntāḥ śaṣasahakārāstathā vivṛtāḥ

14.18

antasthāḥ saṃvṛtajāḥ ṅañaṇanamā nāsikodbhavā jñeyāḥ /
ūṣmāṇaśca śaṣasahāḥ yaralavavarṇāstathaiva cāntaḥsthāḥ

14.19

jihvāmūlīyaḥ -kaḥ -pa upadhmānīyasaṃjñayā jñeyaḥ /
kacaṭatapā svaritāḥ syuḥ khachaṭhathaphā syuḥ sadā kramyāḥ

14.20

kaṇṭhyorasyān vidyāt ghajhaḍhadhabhān pāṭhyasaṃprayoge tu /
vedyo visarjanīyo jihvāsthāne sthito varṇaḥ

14.21

ete vyañjanavarṇāḥ samāsataḥ saṃjñayā mayā kathitāḥ /
śabdaviṣayaprayoge svarā.ṇstu bhūyaḥ pravakṣyāmi

14.22

yasmin sthāne sa samo vijñeyo yaḥ savarṇasaṃjño 'sau |
ya ime svarāścaturdaśa nirdiṣṭāstatra vai daśa samānāḥ /
pūrvo hrasvaḥ teṣāṃ paraśca dīrgho 'vagantavyaḥ

14.23

itthaṃ vyañjanayogaiḥ svaraiśca sākhyātanāmapadavihitaiḥ /
kāvyanibandhāśca syurdhātunipātopasargāstu

14.24

ebhirvyañjanavargairnāmākhyātopasarganipātaiḥ /
taddhitasandhivibhaktibhiradhiṣṭhitaḥ śabda ityuktaḥ

14.25

pūrvācāryairuktaṃ śabdānāṃ lakṣaṇaṃ samāsayogena /
vistaraśaḥ punareva prakaraṇavaśāt saṃpravakṣyāmi

14.26

arthapradhānaṃ nāma syādākhyātaṃ tu kriyākṛtam /
dyotayantyupasargāstu viśeṣaṃ bhāvasaṃśrayam

14.27

tatprāhuḥ saptavidhaṃ ṣaṭkārakasaṃyutaṃ prathitasādhyam /
nirdeśasaṃpradānāpadānaprabhṛtisaṃjñābhiḥ

14.28

nāmākhyātārthaviṣayaṃ viśeṣaṃ dyotayanti te /
pṛthaktatropasargebhyo nipātā niyame 'cyute

14.29

saṃpratyatītakālakriyādisaṃyojitaṃ prathitasādhyam /
vacanaṃ nāgatayuktaṃ susadṛśasaṃyojanavibhaktam

14.30

pañcaśatadhātuyuktaṃ pañcaguṇaṃ pañcavidhamidaṃ vāpi |
svādyadhikāraguṇairarthaviśeṣairvibhūṣitanyāsam /
prātipadikārthaliṅgairyuktaṃ pañcavidhamidaṃ jñeyam

14.31

ākhyātaṃ pāṭhyakṛtaṃ jñeyaṃ nānārthāśrayaviśeṣam /
vacanaṃ nāmasametaṃ puruṣavibhaktaṃ tadākhyātam

14.32

prātipadikārthayuktāndhātvarthānupasṛjanti ye svārthaiḥ /
upasargā hyupadiṣṭāstasmāt saṃskāraśāstre 'smin

14.33

prātipadikārthayogāddhātucchandoniruktayuktyā ca /
yasmānnipatanti pade tasmātproktā nipātāstu

14.34

pratyayavibhāgajanitāḥ prakarṣasaṃyogasatvavacanaiśca /
yasmātpūrayate 'rthān pratyaya uktastatastasmāt

14.35

loke prakṛtipratyayavibhāgasaṃyogasatvavacanaiśca /
tāṃstān pūrayate 'rthāṃsteṣu yastaddhitastasmāt

14.36

ekasya bahūnāṃ vā dhātorliṅgasya vā padānāṃ vā /
vibhajantyarthaṃ yasmāt vibhaktayastena tāḥ proktāḥ

14.37

viśiṣṭāstu svarā yatra vyañjanaṃ vāpi yogataḥ /
sandhīyate pade yasmāttasmāt sandhiḥ prakīrtitaḥ

14.38

varṇapadakramasiddhaḥ padaikayogācca varṇayogācca /
sandhīyate ca yasmāttasmāt sandhiḥ samuddiṣṭaḥ

14.39

luptavibhaktirnāmnāmekārthaṃ saṃharatsamāso 'pi /
tatpuruṣādikasaṃjñairnirdiṣṭaḥ ṣaḍvidho viprāḥ

14.40

ebhiḥ śabdavidhānairvistāravyañjanārthasaṃyuktaiḥ /
padabandhāḥ kartavyā nibaddhabandhāstu cūrṇā vā

14.41

vibhaktyantaṃ padaṃ jñeyaṃ nibaddhaṃ cūrṇameva ca /
tatra cūrṇapadasyeha sannibodhata lakṣaṇam

14.42

anibaddhapadaṃ chandovidhānāniyatākṣaram /
arthāpekṣyakṣarasyūtaṃ jñeyaṃ cūrṇapadaṃ budhaiḥ

14.43

nibaddhākṣarasaṃyuktaṃ yaticchedasamanvitam /
nibaddhaṃ tu padaṃ jñeyaṃ pramāṇaniyatātmakam

14.44

evaṃ nānārthasaṃyuktaiḥ pādairvarṇavibhūṣitaiḥ /
caturbhistu bhavedyuktaṃ chando vṛttābhidhānavat

14.45

ṣaḍviṃśatiḥ smṛtānyebhiḥ pādaiśchandasi saṃkhyayā /
samañcārdhasamañcaiva tathā viṣamameva ca

14.46

chandoyuktaṃ samāsena trividhaṃ vṛttamiṣyate /
nānāvṛttiviniṣpannā śabdasyaiṣā tanūssmṛtā

14.47

chandohīno na śabdo 'sti na cchandaśśabdavarjitam /
tasmāttūbhyasaṃyogo nāṭyasyodyotakaḥ smṛtaḥ

14.48

ekākṣaraṃ bhaveduktamatyuktaṃ dvyakṣaraṃ bhavet /
madhyaṃ tryakṣaramityāhuḥ pratiṣṭhā caturakṣarā

14.49

supratiṣṭhā bhavet pañca gāyatrī ṣaḍ bhavediha /
saptākṣarā bhaveduṣṇigaṣṭākṣarānuṣṭubucyate

14.50

navākṣarā tu bṛhatī paṅktiścaiva daśākṣarā /
ekādaśākṣarā triṣṭub jagatī dvādaśākṣarā

14.51

trayodaśā'tijagatī śakvarī tu caturdaśā /
atiśakvarī pañcadaśā ṣoḍaśāṣṭiḥ prakīrtitā

14.52

atyaṣṭiḥ syātsaptadaśā dhṛtiraṣṭādaśākṣarā /
ekonaviṃśatirdhṛtiḥ kṛtirviṃśatireva ca

14.53

prakṛtiścaikaviṃśatyā dvāviṃśatyākṛtistathā /
vikṛtiḥ syāt trayoviṃśā caturviṃśā ca saṃkṛtiḥ

14.54

pañcaviṃśatyatikṛtiḥ ṣaḍviṃśatyutkṛtirbhavet /
ato 'dhikākṣaraṃ chando mālāvṛttaṃ tadiṣyate

14.55

chandasāṃ tu tathā hyete bhedāḥ prastārayogataḥ /
asaṃkhyeyapramāṇāni vṛttānyāhurato budhāḥ

14.56

gāyatrīprabhṛtittveṣāṃ pramāṇaṃ saṃvidhīyate /
prayogajāni sarvāṇi prāyaśo na bhavanti hi

14.57

vṛttāni ca catuṣṣaṣṭirgāyatryāṃ kīrtitāni tu /
śataṃ viṃśatiraṣṭau ca vṛttānyuṣṇihyathocyate

14.58

ṣaṭpañcāśacchate dve ca vṛttānāmapyanuṣṭubhi /
śatāni pañca vṛtānāṃ bṛhatyāṃ dvādaśaiva ca

14.59

paṅktyāṃ sahasraṃ vṛttānāṃ caturviṃśatireva ca /
traiṣṭubhe dve sahasre ca catvāriṃśattathāṣṭa ca

14.60

sahasrāṇyapi catvāri navatiśca ṣaḍuttarā /
jagatyāṃ samavarṇānāṃ vṛttānāmiha sarvaśaḥ

14.61

aṣṭau sahasrāṇi śataṃ dvyadhikā navatiḥ punaḥ /
jagatyāmatipūrvāyāṃ vṛttānāṃ parimāṇataḥ

14.62

śatāni trīṇyaśītiśca sahasrāṇyapi ṣoḍaśa /
vṛttāni caiva catvāri śakvaryāḥ parisaṃkhyayā

14.63

dvātriṃśacca sahasrāṇi sapta caiva śatāni ca /
aṣṭau ṣaṣṭiśca vṛttāni hyāśrayantyatiśakvarīm

14.64

pañcaṣaṣṭisahasrāṇi sahasrārdhañca saṃkhyayā /
ṣaṭtriṃśaccaiva vṛttāni hyaṣṭyāṃ nigaditāni ca

14.65

ekatriṃśatsahasrāṇi vṛttānāñca dvisaptatiḥ /
tathā śatasahasrañca chandāṃsyatyaṣṭisaṃjñite

14.66

dhṛtyāmapi hi piṇḍena vṛttānyākalpitāni tu /
tajjñaiḥ śatasahasre dve śatamekaṃ tathaiva ca

14.67

dviṣaṣṭiśca sahasrāṇi catvāriṃśacca yogataḥ /
catvāri caiva vṛttāni samasaṃkhyāśrayāṇi tu

14.68

atidhṛtyāṃ sahasrāṇi caturviṃśatireva ca /
tathā śatasahasrāṇi pañca vṛttaśatadvayam

14.69

aṣṭāśītiśca vṛttāni vṛttajñaiḥ kathitāni ca /
kṛtau śatasahasrāṇi daśa proktāni saṃkhyayā

14.70

catvāriṃśattathā cāṣṭau sahasrāṇi śatāni ca /
pañcaṣaṭsaptatiścaiva vṛttānāṃ parimāṇataḥ

14.71

tathā śatasahasrāṇāṃ prakṛtau viṃśatirbhavet /
sapta vai gaditāstvatra navatiścaiva saṃkhyayā

14.72

sahasrāṇi śataṃ caikaṃ dvipañcāśattathaiva ca /
vṛttāni parimāṇena vṛttajñairgaditāni tu

14.73

catvāriṃśattathaikañca lakṣāṇāmatha saṃkhyayā /
tathā ceha sahasrāṇi navatiścaturuttarā

14.74

śatatrayaṃ samākhyātaṃ hyākṛtyāṃ caturuttaram /
jñeyā śatasahasrāṇāmaśītistryadhikā budhaiḥ

14.75

aṣṭāśīti sahasrāṇi vṛttānāṃ ṣaṭ śatāni ca /
aṣṭau caiva tu vṛttāni vikṛtyāṃ gaditāni tu

14.76

tathā śatasahasrāṇi saptaṣaṣṭiśca saptatiḥ /
sapta caiva sahasrāṇi ṣoḍaśe dve śate tathā

14.77

koṭiścaiveha vṛttāni saṃkṛtau kathitāni vai /
koṭitrayañcābhikṛtyāṃ pañcatriṃśadbhiranvitam

14.78

pañcāśadbhiḥ sahasraiśca caturbhiradhikaistathā /
catuṣṭayaṃ śatānām ca dvātriṃśadbhiḥ samanvitam

14.79

ṣaṭ koṭayastathotkṛtyāṃ lakṣāṇāmekasaptatiḥ /
catuṣṣaṣṭiśatānyaṣṭau sahasrāṇyaṣṭa caiva hi

14.80

uktādutkṛtiparyantavṛttasaṃkhyāṃ vicakṣaṇaḥ /
etena ca vikalpena vṛtteṣveteṣu nirdiśet

14.81

sarveṣāṃ chandasāmevaṃ vṛttāni kathitāni vai /
tisraḥ koṭayo daśa tathā sahasrāṇāṃ śatāni tu

14.82

catvāriṃśattathā dve ca sahasrāṇi daśaiva tu /
saptabhiḥ sahitānyeva sapta caiva śatāni ca

14.83

ṣaḍviṃśatirihānyāni vyākhyātāni samāsataḥ /
samāni gaṇanāyuktimāśritya kathitāni vai

14.84

sarveṣāṃ chandasāmevaṃ trikairvṛttaṃ prayojayet /
jñeyāścāṣṭau trikāstatra saṃjñābhiḥ sthānamaccharam

14.85

trīṇyakṣarāṇi vijñeyastriko 'ṃśaḥ parikalpitaḥ /
gurulaghvakṣarakṛtaḥ sarvavṛtteṣu nityaśaḥ

14.86

gurupūrvo bhakāraḥ syānmakāre tu gurutrayam /
jakāro gurumadhyasthaḥ sakāro 'ntyagurustathā

14.87

laghumadhyasthito rephastakāro 'ntyalaghuḥ paraḥ /
laghupūrvo yakārastu nakāre tu laghutrayam

14.88

ete hyaṣṭau trikāḥ prājñairvijñeyā brahmasambhavāḥ /
lāghavārthaṃ punaramī chandojñānamavekṣya ca

14.89

ebhirvinirgatāścānyā jātayo 'tha samādayaḥ /
asvarāḥ sasvarāścaiva procyante vṛttalakṣaṇaiḥ

14.90

gurvekaṃ giti vijñeyaṃ tathā laghu liti smṛtam /
niyataḥ padavicchedo yatirityabhidhīyate

14.91

guru dīrghaṃ plutañcaiva saṃyogaparameva ca /
sānusvāravisargaṃ ca tathāntyañca laghu kvacit

14.92

gāyatryāṃ dvau trikau jñeyau uṣṇik caikādhikākṣarā /
anuṣṭup dvyadhikā caiva bṛhatyāṃ ca trikāstrayaḥ

14.93

ekākṣarādhikā paṅktistriṣṭup ca dvyadhikākṣarā /
catustrikā tu jagatī saikātijagatī punaḥ

14.94

śakvarī dvyadhikā pañcatrikā jñeyātiśakvarī /
ekādhikākṣarāṣṭiśca dvyadhikātyaṣṭirucyate

14.95

ṣaṭtrikāstu dhṛtiḥ proktā saikā cātidhṛtistathā /
kṛtiśca dvyadhikā proktā prakṛtyāṃ sapta vai trikāḥ

14.96

ākṛtistvadhikaikena dvyadhikā vikṛtistathā /
aṣṭatrikāḥ saṃkṛtau syāt saikā cābhikṛtiḥ punaḥ

14.97

utkṛtirdvyadhikā caiva vijñeyā gaṇamānataḥ |
gurvekaṃ ga iti proktaṃ guruṇī gāviti smṛtau /
laghvekaṃ la iti jñeyaṃ laghunī lāviti smṛtau

14.98

saṃpadvirāmapādāśca daivatasthānamakṣaram /
varṇaḥ svaro vidhirvṛttamiti chandogato vidhiḥ

14.99

naivātiriktaṃ hīnaṃ vā yatra saṃpadyate kramaḥ /
vidhāne cchandasāmeṣa saṃpadityabhisaṃjñitaḥ

14.100

yatrārthasya samāptiḥ syāt sa virāma iti smṛtaḥ /
pādaśca padyaterdhātoścaturbhāga iti smṛtaḥ

14.101

agnyādidaivataṃ proktaṃ sthānaṃ dvividhamucyate /
śarīrāśrayasaṃbhūtaṃ digāśrayamathāpi ca

14.102

śārīraṃ mantrasaṃbhūtaṃ chando gāyatrasaṃjñitam /
kruṣṭe madhyaṃ dinaṃ proktaṃ traiṣṭubhaṃ parikīrtyate

14.103

tṛtīyasavanañcāpi śīrṣaṇyaṃ jāgataṃ hi yat /
hrasvaṃ dīrghaṃ plutañcaiva trividhañcākṣaraṃ smṛtam

14.104

śvetādayastathā varṇā vijñeyāśchandasāmiha /
tāraścaiva hi mandraśca madhyamastrividhaḥ svaraḥ

14.105

dhruvāvidhāne caivāsya saṃpravakṣyāmi lakṣaṇam /
vidhirgaṇakṛtaścaiva tathaivārthakṛto bhavet

14.106

chandato yasya pāde syāddhīnaṃ vā'dhikameva vā /
akṣaraṃ nicṛditi proktaṃ bhūrik ceti dvijottamāḥ

14.107

akṣarābhyāṃ sadā dvābhyāmadhikaṃ hīnameva vā /
tacchando nāmato jñeyaṃ svarāḍiti virāḍapi

14.108

sarveṣāmeva vṛttānāṃ tajjñairjñeyā gaṇāstrayaḥ /
divyo divyetaraścaiva divyamānuṣa eva ca

14.109

gāyatryuṣṇiganuṣṭup ca bṛhatī paṅktireva ca /
triṣṭup ca jagatī caiva divyo 'yaṃ prathamo gaṇaḥ

14.110

tathātijagatī caiva śakvarī cātiśakvarī /
aṣṭiratyaṣṭirapi ca dhṛtiścātidhṛtirgaṇaḥ

14.111

kṛtiśca prakṛtiścaiva hyākṛtirvikṛtistathā /
saṃkṛtyabhikṛtī caiva utkṛtirdivyamānuṣā

14.112

eteṣāṃ chandasāṃ bhūyaḥ prastāravidhisaṃśrayam /
lakṣaṇaṃ saṃpravakṣyāmi naṣṭamuddiṣṭameva ca

14.113

prastāro 'kṣaranirdiṣṭo mātroktaśca tathaiva hi /
dvikau glāviti varṇoktau miśrau cetyapi mātrikau

14.114

guroradhastādādyasya prastāre laghu vinyaset /
agratastu samādeyā guravaḥ pṛṣṭhatastathā

14.115

prathamaṃ gurubhirvarṇairlaghubhistvavasānajam /
vṛttantu sarvachandassu prastāravidhireva tu

14.116

gurvadhastāllaghuṃ nyasya tathā dvidvi yathoditam /
nyasyet prastāramārgo 'yamakṣaroktastu nityaśaḥ

14.117

mātrāsaṃkhyāvinirdiṣṭo gaṇo mātrāvikalpitaḥ /
miśrau glāviti vijñeyau pṛthak lakṣyavibhāgataḥ

14.118

mātrāgaṇo guruścaiva laghunī caiva lakṣite /
āryāṇāṃ tu caturmātrāprastāraḥ parikalpitaḥ

14.119

gītakaprabhṛtīnāntu pañcamātro gaṇaḥ smṛtaḥ /
vaitālīyaṃ puraskṛtya ṣaṇmātrādyāstathaiva ca

14.120

tryakṣarāstu trikā jñeyā laghugurvakṣarānvitāḥ /
mātrāgaṇavibhāgastu gurulaghvakṣarāśrayaḥ

14.121

antyād dviguṇitādrūpād dvidvirekaṃ gurorbhavet /
dviguṇāñca laghoḥ kṛtvā saṃkhyāṃ piṇḍena yojayet

14.122

ādyaṃ sarvaguru jñeyaṃ vṛttantu samasaṃjñitam /
kośaṃ tu sarvalaghvantyaṃ miśrarūpāṇi sarvataḥ

14.123

vṛttānāṃ tu samānānāṃ saṃkhyāṃ saṃyojya tāvatīm /
rāśyūnāmardhaviṣamāṃ samāsādabhinirdiśet

14.124

ekādikāṃ tathā saṃkhyāṃ chandaso viniveśya tu /
yāvat pūrṇantu pūrveṇa pūrayeduttaraṃ gaṇam

14.125

samānāṃ viṣamāṇāṃ ca saṃguṇayya tathā sphuṭam /
rāśyūnāmabhijānīyādviṣamāṇāṃ samāsataḥ

14.126

evaṃ kṛtvā tu sarveṣāṃ pareṣāṃ pūrvapūraṇam /
kramānnaidhanamekaikaṃ pratilomaṃ visarjayet

14.127

sarveṣāṃ chandasāmevaṃ laghvakṣaraviniścayam /
jānīta samavṛttānāṃ saṃkhyāṃ saṃkṣepatastathā

14.128

vṛttasya parimāṇantu chitvārdhena yathākramam /
nyasellaghu yathā saikamakṣaraṃ guru cāpyatha

14.129

evaṃ vinyasya vṛttānāṃ naṣṭoddiṣṭavibhāgataḥ /
gurulaghvakṣarāṇīha sarvachandassu darśayet

14.130

iti chandāṃsi yānīha mayoktāni dvijottamāḥ /
vṛttānyeteṣu nāṭye 'smin prayojyāni nibodhata

Original text: Nāṭyaśāstra 1-16, 18-30, 33, 35-37 · Data entry Padmakar Dadegaonkar Sowmya Krishnapur Haresh Bakshi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc