Language

ENहिગુ
Scripture Library

Nāṭakacandrikā · Verses 45-66

45

atha sandhy-aṅgāni --
mukhya-prayojana-vaśāt kathāṅg.nāṃ samanvaye |
avāntarārtha-sambandhaḥ sandhoḥ sandhāna-rūpakaḥ

46

mukha-pratimukhe garbha-vimarśāv upasaṃhṛtiḥ |
pañcaite sandhayas teṣu mukha-lakṣaṇam ucyate

47

atha mukham --
mukhaṃ bīja-samutpattir nānārtha-rasa-sambhavā |
atra tu dvādaśāṅgāni bījārambhānurodhataḥ

48

rādhā-mādhavayor atra prema-bīja-samudbhavaḥ |
sūcitaḥ sauṣṭavāt tatra yathā lalita-mādhave

49

upakṣepaḥ parikaraḥ parinyāso vilobhanam |
yuktiḥ prāptiḥ samādhānaṃ vidhānaṃ paribhāvanā

50

udbheda-bheda-karaṇāny eṣāṃ lakṣaṇam ucyate |
tatropakṣepaḥ --
upakṣepas tu bījasya sūcanaṃ kathyate budhaiḥ

52

yathā lalita-mādhave prathame'ṅke (1.14)
paurṇamāsī -- (hanta rādhā-mādhavayor iti paṭhitvā) vatse gārgi śrūyatām |
kṛṣṇāpāṅga-taraṅgita-dyumaṇijāsambheda-veṇīkṛte
rādhāyāḥ smita-candrikā-suradhunī-pure nipīyāmṛtam |
antas toṣa-tuṣāra-sampravalava-vyālīḍhatāpoccayāḥ
krāntvā sapta jaganti samprati vayaṃ sarvordhvam adhyāsmahe ||
atra rādhā-mādhavayor anurāga-bījasya sūcanam upakṣepaḥ |
atha parikaraḥ --
bījasya bahulīkāro jñeyaḥ parikaro budhaiḥ |
yathā tatraiva (1.24) --
gārgī (saṃskṛtena)
hriyam avagṛhya gṛhebhyaḥ karṣati rādhāṃ vanāya yā nipuṇā |
sā jayati nisṛṣṭārthī vara-vaṃśaja-kākalī dūtī ||
atra vanākarṣaṇādinā anurāga-bījasya bahulīkaraṇāt parikaraḥ ||
atha parinyāsaḥ --
bīja-niṣpatti-kathanaṃ parinyāsa itīryate

54

yathā tatraiva prathame'ṅke --
rādhā (saromāñcam): lalide kā kkhu kahnatti sunīadi jeṇa kealaṃ kaṇṇassa jjea
adidhīhonteṇa ummatīkijjahmi || [lalite, kaḥ khalu kṛṣṇa iti śrūyate? Yena kevalaṃ
karṇasyaiva atithībhavatā unmattīkriye'ham |]
atra unmattīkaraṇena bīja-niṣpattikathanāt parinyāsaḥ |
atha vilobhanam --
nāyakādi-guṇānāṃ yad varṇanaṃ tad vilobhanam |
yathā tatraiva prathame'ṅke --
tatra kṛṣṇaḥ (sannidhāya)
samīkṣya tava rādhike vadana-bimbam udbhāsvaraṃ
trapā-bhara-parīta-dhīḥ śrayitum asya tulya-śriyam |
śaśī kila kṛsībhavan suradhunī-taraṅgokṣitāṃ
tapasyati kapardinaḥ sphuṭa-jaṭāṭavīm āsthitaḥ ||
tatra rādhā-saundarya-guṇa-varṇanād vilobhanam |
atha yuktiḥ --
samyak prayojanānāṃ hi nirṇayo yuktir iṣyate

55

yathā tatraiva (para 1.111-2)--
yaśodā -- bhaadi candāalī ṇomāliā rāhā māharia sabbāo maha āsāo
guṇāsohara-pūreṇa purei | tatthabi baccho bia baccā laiī ṇetta-bhiṅgaṃ
sondara-marandeṇa āṇandei || [bhagavati candrāvalī nava-mālikā rādhā mādhavī
ca sarvathā mama āśā guṇa-saurabha-pūreṇa pūrayati | tatrāpi vatsa iva vatsā
laghvī netra-bhṛṅgaṃ saundarya-makarandena ānandayati | ]
bhagavatī: gokuleśvari | sarveṣāṃ gokula-vāsināṃ īdṛg eva samudācāra iti |
atra rādhāyāṃ sarvato'dhikānāṃ guṇotkarṣāṇāṃ nirṇayo yuktiḥ |
atha prāptiḥ --
prājñaiḥ sukhasya samprāptiḥ prāptir ity abhidhīyate

56

yathā tatraiva (1.51) --
tatra kṛṣṇaḥ (punar utkarṇo bhavan sapulakam)
madhurima-laharībhiḥ stambhayaty ambare yā
smara-mada-sarasānāṃ sārasānāṃ rutāni |
iyam udayati rādhā-kiṅkinī-jhaṅkṛtir me
hṛdi pariṇamayantī vikriyāḍambarāṇi ||
atra rādhā-jhaṅkṛti-śravaṇāt kṛṣṇasya sukha-samprāptiḥ prāptiḥ |
atha samādhānaṃ --
bījasya punar ādhānaṃ samādhānam ihocyate

57

yathā tatraiva --
rādhā (sāsraṃ): kundalaie, abi ṇāma imassa ekassa bi hadaṇttassa maggaṃ kkhaṇaṃ
bi ārohissadi so maha dhaṇṇassa kaṇṇassa adidhī | [kundalate! api nāma
tasyaikasyāpi hata-netrasya mārgaṃ kṣaṇam api ārohiṣyati sa me dhanyasya
karṇasyātithiḥ |]
atra svayaṃ rādhayā punar anurāga-bījasyādhānāt samādhānam |
atha vidhānaṃ --
sukha-duḥkha-karaṃ yat tu tad-vidhānaṃ budhā viduḥ

58

yathā tatraiva dvitīyāṅke --
rādhikā - (dūrataḥ kṛṣṇam īṣad avalokya, janāntikaṃ saṃskṛtena)
sahacari nirātaṅkaḥ ko'yaṃ yuvā mudira-dyutir
vraja-bhuvi kutaḥ prāpto mādyan-mataṅgaja-vibhramaḥ |
ahaha caṭulair utsarpadbhir dṛga-aṅcala-taskarair
mama dhṛtir-dhanaṃ cetaḥ-koṣād viluṇṭhayatīha yaḥ || (2.11)
(punar avekṣya) haddhī haddhī ppamādo, lalide pekkha pekkha eṇaṃ bamhaāriṇaṃ
daṭṭhūṇa vikkhuhidaṃ maha hadahiaam | tā imassa mahāpābassa aggippaveso jebba
parāacittam | [ha dhik hā dhik pramādaḥ | lalite prekṣya prekṣya | etaṃ
brahmacāriṇaṃ dṛṣṭvā vikṣbdhaṃ me hata-hṛdayam | tad etasya mahā-pāpasya
agni-praveśa eva prāyaścittam |]
lalitā : halā, saccaṃ kadhesi | tā ṇūṇaṃ sabaṇṇataṇaṃ bhāmedi | [halā, satyaṃ
kathayasi, tan nūnaṃ savarṇatvaṃ bhramayati |]
rādhikā : (punar nibhālya, saṃskṛtena) -
sahacari harir eṣa brahma-veśaṃ prapannaḥ
kim ayam itarathā me vidravaty antarātmā |
śaśadhara-maṇi-vedī sveda-dhārāṃ prasūte
na kila kumuda-bandhoḥ kaumudīm antareṇa || (2.12)
atra rādhāyāḥ kṛṣṇa-buddhyā viprabuddhyā ca sukha-duḥkha-kathanād vidhānam |
atha paribhāvanā -
ślāghyaiś citta-camatkāro guṇaughaiḥ paribhāvanā

59

yathā tatraiva prathame'ṅke --
rādhā (sacamatkāraṃ saṃskṛtena) -
kula-varatanu-dharma-grāva-vṛndāni bhindan
sumukhi niśita-dīrghāpāṅga-ṭaṅka-cchaṭābhiḥ
yugapad ayam apūrvaḥ kaḥ puro viśva-karmā
marakata-maṇi-lakṣair goṣṭha-kakṣāṃ cinoti || 52 ||
lalitā: halā, so eso de parāṇa-nādho | [halā, sa eṣa te prāṇanāthaḥ |]
rādhā: (sonmādaṃ punaḥ saṃskṛtena)
sa eṣa kim u gopikā-kumudinī-sudhā-dīdhitiḥ
sa eṣa kim u gokula-sphurita-yauvarājyotsavaḥ |
sa eṣa kim u man-manaḥ-pika-vinoda-puṣpākaraḥ
kṛśodari dṛśor dvaīm amṛta-vīcibhiḥ siñcati || (1.53)
atra kṛṣṇasya vaidagdha-saundaryādi-guṇa-nidarśanena ca
rādhā-camatkāra-kathanāt paribhāvanā |
athodbhedaḥ -
bījasya tu ya udghātaḥ sa udbheda iti smṛtaḥ

60

yathā tatraiva dvitīyāṅke -
rādhikā (apavārya, saṃskṛtena)
calākṣi-guru-lokataḥ sphurati tāvad antarbhayaṃ
kula-sthitir alaṃ tu me manasi tāvad unmīlati |
calan-makara-kuṇḍala-sphurita-phulla-gaṇḍa-sthalaṃ
na yāvad aparokṣatām idam apaiti vaktrāmbujam || (2.26)
atrādau saṃvṛttasyānurāga-bījasya svamukhenaivodhghātanād udbhedaḥ |
atha bhedaḥ
bījasyottejanaṃ bhedo yad vā saṅghāta-bhedanam

61

yathā tatraiva -
kundalatā - rāhe, akkhalidaṃ tumha sadībbadaṃ, tā alaṃ saaṃ vikkhābideṇa | [rādhe,
jāne saskhalitaṃ tava satī-vrataṃ, tad alaṃ svayaṃ vikhyāpitena | ]
viśākhā - (sa-praṇayābhyasūyam) kundalade! kā kkhu abarā tumaṃ bia vaṃsīe
tiṇṇi-sañjhaṃ āaḍḍhīadi ? [rādhe, kā khalv aparā tvām iva vaṃśyā trisandhyam
ākṛṣyate |]
kundalatā (sanarma-smitaṃ, saṃskṛtena) -
dadāmi sadayaṃ sadā viśada-buddhi-rāśīḥ-śataṃ
bhavādṛśi pativratā-vratam akhaṇḍitaṃ tiṣṭhatu |
śrutair nikhila-mādhurī-pariṇate'pi veṇu-dhvanau
manaḥ sakhi manāg api tyajati vo na dhairyaṃ yathā || (2.20)
atra kundalatayā rādhādi-premasyottejanād bhedanāc cātmanas tābhyo bhedaḥ |
atha karaṇam -
prastutārtha-samārambhaṃ karaṇaṃ paricakṣate

62

yathā, tatraiva -
kundalatā -(saṃskṛtena)
trapāṃ tyaja kuḍaṅgakaṃ praviśa santu te maṅgalā-
ny anaṅga-samarāṅgaṇe parama-sāṃyugīnā bhava |
vivasvad-udaye bhavad-vijaya-kīrti-gāthāvalī
puraḥ skahi muradviṣaḥ sahacarībhir udgīyatām || 2.24 ||
atra prastutasya krīḍārūpasyārthasya samārambha-kathanāt karaṇam |
atha pratimukha-sandhiḥ -
bhavet pratimukhaṃ dṛśyaṃ bīja-prakāśanam |
bindu-prayatnopagamād aṅgāny asya trayodaśa

63

viṣamātyanta-viśleṣād rādhāmādhavayor iha |
dṛśyādṛśyaṃ prema-bījaṃ yathā lalita-mādhave

64

vilāsaḥ parisarpaś ca vidhutaṃ śamanarmaṇī |
narma-dyutiḥ pragamanaṃ virodhaḥ paryupāsanam |
puṣpaṃ vajram upanyāso varṇa-saṃhāra ity api

65

tatra vilāsaḥ -
vilāsaḥ saṅgamārthas tu vyāpāraḥ parikīrtitaḥ

66

yathā tatraiva caturthāṅke -
mādhavaḥ - (adhare veṇuṃ vinyasya) -
akṣṇor bandhuṃ hari-haya-harin-nāgari-prāg-ariktāṃ
rogeṇāviṣkuru guru-rucaṃ bhānavīyāṃ navīnām |
cakrābhikhyaḥ kim api virahād ākulaḥ kākū-lakṣaṃ
kurvan mukhyas tvayi sa vayasām arthibhāvaṃ tanoti ||4.22||
atra mādhavasya saṅgamārtha-vyāpāra-kathanād vilāsaḥ |
atha parisarpaḥ -
smṛtir naṣṭasya bījasya parisarpa iti smṛtaḥ

Original text: Nāṭakacandrikā · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc