Language

ENहिગુ
Scripture Library

Nāṭakacandrikā · Verses 25-44

25

yathā keśava-carite --
ullāsayan sumanasāṃ paritaḥ kalāpaṃ
saṃvardhayan sapadi vaibhavam uddhavasya |
dhīraṃ numer api mano madayan samantād
ānandano milati sundari mādhavo'yam ||
iti niṣkrāntau tataḥ praviśati mādhavaḥ |
yathā vā vidagdha-mādhave (1.10) --
so'yaṃ vasanta-samayaḥ samiyāya yasmin
pūrṇaṃ tam īśvaram upoḍha-navānugāgam |
gūḍha-grahā rucirayā saha rādhayāsau
raṅgāya saṅgamayitā niśi paurṇamāsī ||
atha prayogātiśayaḥ --
eṣo'yam ity upakṣepāt sūtradhāra-prayogataḥ |
preveśa-sūcanaṃ yatra prayogātiśayo hi saḥ

26

yathā lalita-mādhave (4.16) garbhāṅke --
vṛddhayā śaśvad-ārabdha-nirodhām api rādhikām |
nirābādhaṃ sadā sādhu ramayaty eṣa mādhavaḥ ||
athodghātyakam --
padāni tv agatārthāni tad-artha-gataye narāḥ |
yojayanti padair anyais tad udghātyakam ucyate

27

yathā lalita-mādhave (1.11) --
naṭatā kirāta-rājaṃ nihatya raṅga-sthale kalānidhinā |
samaye tena vidheyaṃ guṇavati tārā-kara-grahaṇam ||
(nepathye) hanta rādhā-mādhavayoḥ pāṇibandhaṃ kaṃsa-bhūpater bhayād
abhivyaktam udāhartum asamartho naṭatā kirāta-rājam ity upadeśena bodhayan
dhanyaḥ ko'yaṃ cintā-viklavāṃ mām āśvāsayatīti tatra paurṇamāsī-praveśaḥ ||
athāvalagitam --
yatraikasmin samāveśya kāryam anyat prasādhyate |
purānurodhāt taj jñeyaṃ nāmnāvagalitaṃ budhaiḥ

28

yathā kaṃsa-vadhe --
naṭarāja-puruṣottama kathaṃ vilambase |
(nepathye) bhoḥ kas tvam asi yad atra māṃ tvarayasi |
sūtradhāraḥ -- katham ayaṃ gopāla-veśo bhagavān upasthita eva paśya paśya
ityādi ||
śṛṅgāra-pracure nāṭye yuktam āmukham eva hi |
vīthī prahasanaṃ ceti dvividhe nātra lakṣite

29

ata evāmukhaṃ tatra bhavel lalita-mādhave |
prastāvanā-sthāpane dve āmukhasyāpare bhide |
ity ākhyāya sphuṭaṃ kecit tayoḥ kurvanti lakṣaṇam

30

yathā -
naṭī-vidūṣaka-naṭa-sūtra-saṃlāpa-saṅgatam |
stoka-vīthyādi-sahitaṃ bhavet prastāvanāmukham ||
sarva-vīthyādi-sahitaṃ tad eva sthāpanocyate |
vīrādbhutādi prāyeṣu bhavet prastāvanocitā ||
hāsya-bībhatsa-raudrādau prāyeṇa sthāpanā mateti |
vīthī-prahasane dve tu rūpakāṇāṃ bhide smṛte ||
atha sandhiḥ --
ekaikasyās tv avasthāyāḥ prakṛtyā caikayaikayā |
yogaḥ sandhir iti jñeyo nāṭya-vidyā-viśāradaiḥ

31

tatra prakṛtiḥ --
pāñcavidhyāt kathāyās tu prakṛtiḥ pañcadhā smṛtā |
bījaṃ binduḥ patākā ca prakarī kāryam eva ca

32

tatra bījam --
yat tu svalpam upakṣiptaṃ bahudhā vistṛtiṃ gatam |
kāryasya kāraṇaṃ dhīrais tad bījam iti kathyate

33

yathā lalita-mādhave prathama-dvitīyayor aṅkayoḥ kalpite mukha-sandhau nirūḍho
rādhā-mādhavayor anurāgo bījam ucyate |
atha binduḥ --
phale pradhāne bījasya prasaṅgoktaiḥ phalāntaraiḥ |
vicchinne yad aviccheda-kāraṇaṃ bindur ucyate

34

yathā tatraive tṛtīya-caturthayoḥ kalpita pratimukha-sandhau
kṛṣṇa-pura-gamanādinā mukhya-phale vicchinne tenaiva samāśāsanaṃ etās tūrṇaṃ
nayata kiyatīḥ ity ādi sūrya-vākya-śravaṇa-janita-kṛṣṇa-pratyāśāṃ nīre
maṅkṣu-mimaṅkṣum (4.10) ityādyuktyā garbhāṅkaś ca binduḥ |
atha patākā --
yat pradhānopakaraṇaṃ prasaṅgāt svārtham ṛcchati |
sā patākā budhaiḥ proktā yādavāmātya-vṛttavat

35

yathā tatraiva pañcama-ṣaṣṭhyoḥ kalpite garbha-sandhau
paurṇamāsy-uddhava-vṛttaṃ patākā |
atha prakarī --
yat kevalaṃ parārthasya sādhakaṃ ca pradeśa-bhāk |
prakarī sā samuddiṣṭā nava-vṛndādi-vṛttavat

36

yathā tatraiva saptamāṣṭayoḥ kalpite vimarṣa-sandhau yathā
nava-vṛndādi-kulādi-vṛttaṃ prakarī ||
atha kāryaṃ --
vastunas tu samastasya sādhyaṃ kāryam iti smṛtam |
rādhā-mādhavayoḥ saṅgo yathā lalita-mādhave

37

yathātra navama-daśamayoḥ kalpite nirvahaḥaṇa-sandhau rādhā-mādhavayoḥ
punaḥ saṅgama-puraḥsara-krīḍādi ||
pradhānam aṅgam iti ca tat tu syād dvividhaṃ punaḥ |
pradhānaṃ netṛ-caritaṃ vyāpi kṛṣṇasya ceṣṭitam

38

nāyakārthaṃ kṛdaṅgaṃ syāt nāyaketara-ceṣṭitm |
nityaṃ patākā prakarī cāṅgaṃ bījādayaḥ kvacit

39

bījatvād bījam ādau syāt phalatvāt kāryam antataḥ |
tayoḥ sandhāna-hetutvāt madhye binduṃ muhuḥ kṣipet

40

yathāyogaṃ patākāyāḥ prakāryāś ca niveśanam

41

ataeva bindur, yathā pañcame (LalM 5.23) --
sphuran-maṇi-sarādhikaṃ navatamāla-nīlaṃ harer
udūḍha-nava-kuṅkumaṃ jayati hāri bakṣaḥ-sthalam |
uḍu-stavakitaṃ sadā taḍid-udīrṇa-lakṣmī-bharaṃ
yad abhram iva līlayā sphuṇam adabhram udbhrājate ||
evaṃ ṣaṣṭha-saptamādiṣv api bindur draṣṭavyaḥ ||
athāvasthā --
kāryasya pañcadhāvasthā nāyakādi-kriyā-vaśāt |
ārambha-yatna-prāpty-āśā-niyatāpti-phalāgamāḥ

42

tatrārambhaḥ --
budhair mukhya-phalodyoga ārambha iti kathyate |
yathā lalita-mādhave mukha-sandhau rādhā-mādhavayor anyonya-saṅgamāya
vyavasāya ārambhaḥ |
atha yatnaḥ --
yatnas tu tat-phala-prāptāv autsukyena tu vartanam

43

yathā tatraiva pratimukha-sandhau rādhayā kṛṣṇasyānveṣaṇe kṛṣṇena ca
gandharva-kṛta-nṛtyādau rādhāvalokāyodyamo yatnaḥ |
atha prāpty-āśā
prāpty-āśā tu nijārthasya siddhi-sambhāvanā matā ||
[*NOTE: siddha-sad-bhāvanā matā.]
tathā ca munināpy (19.11) uktam --
īṣat prāptir yadā kācit phalasya parikalpyate |
bhāva-mātreṇa taṃ prāhur vidhijñāḥ prāpti-sambhavam ||
yathā, tatraiva garbha-sandhau rādhāyāḥ satrājiti samarpaṇ kṛṣṇasya ca
lalitā-śaṅkhacūḍa-ratnādi-lābhādinā sambhāvanāyogyatvāt prāptyāśā |
atha niyatāptiḥ --
niyatāptir avighnena kārya-saṃsiddhi-niścayaḥ |
yathā, tatraiva vimarśa-sandhau rādhā-darśanād avighnena phala-saṃsiddhi-niśayān
niyatāptiḥ |
atha phalāgamaḥ --
nijābhīṣṭa-phalāvāptir bhaved eva phalāgamaḥ

44

yathā tatraiva nirvahaṇa-sandhau
vraja-bandhu-samāgama-rādhā-lābha-ratnābhiṣekādiḥ phalāgamaḥ |
patākāyās tv avasthānaṃ kvacid asti na vā kvacit |
patākayā vihīne tu bīja-bindū niveśayet

Original text: Nāṭakacandrikā · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc