Language

ENहिગુ
Scripture Library

Nāṭakacandrikā · Verses 1-24

1

Nāṭakacandrikā
śrī-śrī-kṛṣṇa-caitanya-candrāya namaḥ |
vīkṣya bharata-muni-śāstraṃ rasapūrvasudhākaraṃ ca ramaṇīyam |
lakṣaṇam ati-saṃkṣepād vilikhyate nāṭakasyedam

2

nātīva-saṅgatatvād bharata-muner mata-virodhāc ca |
sāhitya-darpaṇīyā na gṛhītā prakriyā prāyaḥ

3

divyena divyādivyena tathā'divyena vā yutam |
dhīreṇāḍhyam udāttena kṛṣṇaś ca lalitena ca

4

śṛṅgāra-vīrānyatara-mukhyaṃ ramye'nivṛttayuk |
prastāvanānta-sambandhaṃ sandhi-sandhy-aṅga-saṅgatam

5

sandhyantaraikaviṃśatyā ṣaṭ-triṃśad-bhūṣaṇair yutam |
patākā-sthānakair yuktam athopekṣepakais tathā

6

bhāṣāvidhāna-saṃyuktaṃ satkāvya-guṇa-garbhitam |
nāṭakaṃ doṣa-rahitaṃ sarvāmanda-pradāyakam

7

tatra nāyakaḥ --
svayaṃ prakaṭitaiśvaryo divyaḥ kṛṣṇādir īritaḥ |
divyo'pi nara-ceṣṭatvād divyādivyo raghūdvahaḥ

8

adivyo dharma-putrādir eṣu kṛṣṇo guṇādhikaḥ |
nāyakānāṃ guṇāḥ sarve yatra sarva-vidhāḥ smṛtāḥ

9

lālityaudattyayor atra vyaktā śobhābharo'dhikaḥ |
tenaiṣa nāyako yuktaḥ śṛṅgārottara-nāṭake

10

yat-paroḍhopapatyos tu gauṇatvaṃ kathitaṃ budhaiḥ |
tat tu kṛṣṇaṃ ca gopīś ca vineti pratipāditam

11

tathā coktam rasa-vilāse (sudeva-kṛte) --
neṣṭā yad aṅgini rase kavibhiḥ paroḍhā
tad gokulāmbuja-dṛśāṃ kulam antareṇa |
āśaṃsayā rasa-vidher avatārikāṇāṃ
kaṃsāriṇā rasika-maṇḍala-śekhareṇa

12

atha rasāḥ --
rasāḥ śṛṅgāra-vīrādyā jñeyā rasa-sudhārṇave |
anye hāsyādayaḥ kāryā asminn aṅgatayā budhaiḥ

17

athetivṛttam --
itivṛttaṃ bhavet khyātaṃ k ptaṃ miśram iti tridhā |
śāstra-prasiddhaṃ khyātaṃ syāt k ptaṃ kavi-vinirmitam |
tayoḥ saṅkulatā miśraṃ k ptaṃ ramyaṃ tu nāṭake |
nāṭakaṃ khyāta-vṛttaṃ syāt k pta-vṛttā tu nāṭikā |
īhāmṛgo miśra-vṛtta iti nāṭyāṅga-bhāṣitam ||
atha prastāvanā --
athāsya pratipādyasya tīrthaṃ prastāvanocyate |
prastāvanāyāṃ tu mukhe nāndī kāryā śubhāvahā ||
āśīrnamaskriyā-vastunirdeśānyatamānvitā |
aṣṭabhir daśabhir yuktā kiṃ vā dvādaśabhiḥ padaiḥ ||
candranāmāṅkitā prāyo maṅgalārtha-padojjvalā |
maṅgalaṃ cakra-kamala-cakrora-kumudādikam ||
tatrāśīr-anvitā, yathā lalita-mādhave (1.1) --
suraripu-sudṛśāṃm uroja-kokān
mukha-kamalāni ca khedayan nakhaṇḍaḥ |
ciram akhila-suhṛt cakoranandī
diśatu mukunda-yaśaḥ-śaśī mudaṃ vaḥ ||
namaskriyānvitā, yathā tatraiva (1.2)
aṣṭau prokṣya dig-aṅganā ghana-rasaiḥ patrāṅkurāṇāṃ śriyā
kurvan-mañjulatā-bharasya ca sadā rāmāvalī-maṇḍanam |
yaḥ pīne hṛdi bhānujām atulabhāṃ candrākṛtiṃ cojjvalāṃ
rundhānaḥ kramate tam atra mudiraṃ kṛṣṇaṃ namaskurmahe ||
vastu-nirdeśānvitā cātraiva aṣṭau prokṣya digaṅganā ityādir eva |
aṣṭapada-yuktā yathā vīra-carite prathamāṅke (prastāvanāyāḥ prathamaḥ
ślokaḥ)-
antaḥ-svacchāya nityāya devāya hṛta-pāpmane |
tyakta-krama-vibhāgāya caitanya-jyotiṣe namaḥ ||
kaścid aṣṭa-padāṃ pādair aṣṭabhiḥ padyayor jagau

18

daśapadānvitā yathā abhirāma-rāghave --
kriyāsu kalyāṇaṃ bhujaga-śayanād utthitavataḥ |
kaṭākṣāḥ kāruṇya-prasara-rasa-veṇī-laharayaḥ |
harer lakṣmī-līlā-kamala-dala-saubhāgya-suhṛdaḥ
sudhāsāra-smerāḥ sucarita-viśeṣaika-sulabhāḥ ||
dvādaśa-padānvitā yathā sura-ripu-sudṛśām uroja-kokān ityādi (LalM 1.1) |
atraiva candra-nāmāṅkitā maṅgalārthatā cāsti |
bhāraty atrocitā vṛttir eṣā tu caturaṅgikā |
prarocanā mukhe caiva vīthī-prahasane tathā

19

tatra prarocanā --
deśa-kāla-kathā-nātha-sabhyādīnāṃ praśaṃsayā |
śrotṝṇām unmukhīkāraḥ kathiteyaṃ prarocanā

20

yathā lalita-mādhave (1.7) --
sūtradhāraḥ | kim ity evam ucyate | paśya paśya --
cakāsti śarad-utsavaḥ sphurati vaiṣṇavānāṃ sabhā
cirasya girir utdgiraty amala-kīrtidhārāṃ hareḥ |
kim anyad iha mādhavo madhura-mūrtir udbhāsate
tad eṣa paraodayas tava viśuddha-puṇya-śriyaḥ ||
atha āmukham --
sūtradhāro naṭīṃ brūte svakāryaṃ prati yuktitaḥ |
prastutākṣepi citroktyā yat tad āmukham īritam

21

yad āmukham iti proktaṃ saiva pratsāvanocyate |
pañcāmukhāṅgāny ucyante kathodghātaḥ pravartakam

22

prayogātiśayaś ceti tathā vīthy-aṅga-yugmakam |
udghātyakāvalagita-saṅgakaṃ muninoditam

23

tatra kathodghātaḥ --
sūtrivākyaṃ tad-arthaṃ vā svetivṛttasamaṃ yadā |
svīkṛtya praviśet pātraṃ kathodghātaḥ sa kīrtitaḥ

24

yathā harivilāse --
nirupama-mahima-dhurāṇāṃ jagatī-durbodha-bhāvānām |
lokottara-caritānāṃ hṛdayaṃ ko jñātum īśati ||
(nepathye) hanta bhoḥ satyam āttha lokottara-caritānāṃ hṛdayaṃ ko jñātum
īśatīti ||
atha pravartakam --
ākṣiptaṃ kāla-sāmyena pravṛttiḥ syāt pravartakam

Original text: Nāṭakacandrikā · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc