Nāṭakacandrikā · Verses 208-227
asūcyaṃ tu śobhodāra-rasa-bhāva-nirantaram |
prārambhe yady asūcyaṃ syād aṅkam evātra kalpayet
asūcyaṃ tu dvidhā dṛśyaṃ śravyaṃ cādyaṃ tu darśayet |
dvedhā dvitīyaṃ svagataṃ prakāśaṃ ceti bhedataḥ
svagataṃ svaika-vijñeyaṃ prakāśaṃ tad dvidhā bhavet |
sarva-prakāśaṃ niyata-prakāśaṃ ceti bhedataḥ
sarva-prakāśaṃ sarveṣāṃ sthitānāṃ śravaṇocitam |
dvidhā vibhajyate tac ca janāntam apavāritam
tripatāka-kareṇānyān apavāryāntarā kathām |
yā mithaḥ kriyate dvābhyāṃ taj janāntikam ucyate
rahasyaṃ kathyate'nyasya parāvṛtyāpavāritam |
athāṅka-svarūpam -
pratyakṣanetṛ-caritaḥ kṣudra-cūrṇaka-saṃyutaḥ
nātīvagūḍha-śabdārtho nātipracura-padyavān |
ayuto bahubhiḥ kāryair bīja-saṃharaṇena ca
aneka-dina-nirvartyakathayā ca vivarjitaḥ |
dinārdha-dinayor yogya-vastunā parikalpitaḥ
vadhena dūrāhvānena yuddha-rājyādi-viplavaiḥ |
śāpotsarga-vihārābhyāṃ rata-bhojana-mṛtyubhiḥ
snānānulepa-nidrādyaiś cumbanāliṅganādibhiḥ |
vrīḍā-heturbhir anyaiś ca bībhataiś ca vinā kṛtaḥ
anta-niṣkrānta-nikhila-pātro'ṅka iti kīrtitaḥ |
atha garbhāṅkaḥ
aṅka-prasaṅgād garbhāṅka-lakṣaṇaṃ vakṣyate mayā
aṅkasya madhye yo'ṅkaḥ syād asau garbhāṅka īritaḥ |
vastu-sūcaka-nāndīko diṅ-mātra-mukha-saṅgataḥ
arthopakṣepakair hīno yutaḥ pātrais tu pañcaṣaiḥ |
anveṣya-vastu-viṣayaḥ svādhārāṅkānta-śobhitaḥ
nātiprapañcetivṛttaḥ prastutārthānubandhakaḥ|
prathamāṅke na kartavyaḥ so'yaṃ kāvya-viśāradaiḥ
caturthe'ṅke tu garbhāṅko yathā lalita-mādhave |
atha sāmānya-nirṇayaḥ -
nāṭake'ṅkā na kartavyā pañca-nyūnā daśādhikāḥ
viṣkambhakādyair api no vadho vācyo'dhikāriṇaḥ |
anyonyena tirodhānaṃ na kuryād rasa-vastunoḥ
yat syād anucitaṃ vastu nāyakasya rasasya vā |
viruddhaṃ tat parityājyam anyathā vā prakalpayet
aviruddhaṃ ca yad vṛttaṃ rasābhivyaktaye'dhikam |
tad apy anyathayed dhīmān na vaded vā kadācana
lāsyāṅgāni daśa tathā vīthy-aṅgāni trayodaśa |
aṅkeṣv api nibadhyāni kecid evaṃ pracaksate
prāyas tāny api santy eva tasmin lalita-mādhave |
kvacid atra viniṣpādyaṃ dhīrair ākāśa-bhāṣitam
Original text: Nāṭakacandrikā · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0