Language

ENहिગુ
Scripture Library

Nāṭakacandrikā · Verses 108-127

108

atrāṅga-kalpanākārya-phalāgama-samāgamāt |
rādhādīnāṃ tu sarvāsāṃ kumārīṇām avāptitaḥ

109

udvāhādy-utsavaḥ prokto yathā lalita-mādhave |
sandhir virodho grahtanaṃ nirṇayaḥ paribhāṣaṇam

110

prasādānanda-samayāḥ kṛtir bhāṣopagūhane |
pūrva-bhāvopasaṃhārau praśastiś ca manīṣibhiḥ

111

iti nirvahaṇasyāṅgāny uktāny asya caturdaśa |
tatra sandhiḥ -
bījopagamanaṃ sandhiḥ...
yathā tatraiva navame'ṅke -
nihnūtāmṛta-mādhurī-parimalaḥ kalyāṇi bimbādharau
vaktraṃ paṅkaja-saurabhaṃ kuharita-ślāghābhidas te giraḥ |
aṅkaś candana-śītalas tanur iyaṃ saundarya-sarvasva-bhāk
tvām āsādya mamedam indriya-kulaṃ rādhe muhur modate || (9.9)
atrānurāga-bījopagamanāt sandhiḥ |
atha virodhaḥ -
... virodhaḥ kārya-mārgaṇam

112

yathā tatraiva navamāṅke nava-vṛndā --
mādhavī-virahitāṃ madhuvīraḥ
kuṇḍineśvara-sutāṃ niśamayya |
nandayan sphurad-amanda-vilāsair
hāsakandala-lasan-mukham āha || (9.7)
satyākhyasya vilokāya lokasyātma-bhuvārthitaḥ |
pratiṣṭhāsurahaṃ devi tatrānujñā vidhīyatām || (9.8)
atra rādhā-saṅgama-kāryasya māraṇād virodhaḥ |
atha grathanam -
grathanaṃ sad-upekṣepaḥ...
yathā tatraiva rādhikā (kṛṣṇaṃ paśyantī)
aṃjalim ettaṃ salilaṃ sabharīe ahilasaṃtīe |
obari saaṃ ṇaajaladā dhārāvarisī samullasaī || 9.19
[añjali-mātraṃ salilaṃ śapharyā ahilaṣantyā |
upari svayaṃ navajalado dhārāvarṣī samullasati ||]
atra punaḥ sahasā kṛṣṇa-darśana-rūpasya sad-arthasyopakṣepād grathanam |
atha nirṇayaḥ -
nirṇayas tv anubhūtoktiḥ

113

yathā tatraiva kṛṣṇaḥ -
nava-madana-vinodaiḥ keli-kuñjeṣu rādhe
nimiṣavad uparāmaṃ kāma āseduṣīṇām |
upacita-paritoṣa-proṣitāpatrapāṇāṃ
smarasi kim iva tāsāṃ śāradīnāṃ kṣapāṇām || (9.47)
atra spaṣṭa eva nirṇayaḥ |
atha paribhāṣaṇam -
paribhāṣā mitho jalpaḥ parivādo'thavā bhavet

114

tatrādyaṃ yathā tatraiva -
madhumaṅgalaḥ -bhodi kiṃ ti āadāsi? [bhavati kim ity āgatāsi?]
sukaṇṭhī - imassa paṇhottarassa sadikkhaṃ aṇṇaṃ bi mahuraṃ suṇidum | [asya
praśnottarasya sadṛkṣam anyad api madhuraṃ śrotum |]
madhumaṅgalaḥ -bhodi paṇṇottaraṃ bi tue suṇidam? [bhavati praśnottaram api
tvayā śrutam]
sukaṇṭhī - ṇa keaṇaṃ idaṃ jjeba | [na kevalam idam eva |]
madhumaṅgalaḥ -abaraṃ kiṃ? [aparaṃ kim ?]
sukaṇṭhī - jā kiṃ pi diṭhṭhaṃ taṃ gadua deie ṇivedissaṃ | [yat kim api dṛṣṭaṃ tad
gatvā devyai nivedayiṣyāmi |]
atra vidūṣaka-sukaṇṭhyor mitho jalpaḥ | dvitīyo yathā tatraiva -
madhumaṅgalaḥ -(saṃskṛtena)
asi viṣakaṇṭhī-kaṭhine kim iti sukaṇṭhīti bhaṇyate ceṭi |
athavā kā mama śastā bhadrety abhidhīyate viṣṭiḥ || 9.21
atra sukaṇṭhyāḥ doṣa-darśanāt parīvādaḥ |
atha prasādaḥ -
śuśrūṣādy-upasampannā yat prasādaḥ prasannatā

115

yathā navame -
kṛṣṇaḥ (saharṣam) sukaṇṭhike! bāḍham asminn arthe duṣkaras te mayā
niṣkrayaḥ |
atra śrī-kṛṣṇasya prasādaḥ spaṣṭa eva |
athānandaḥ -
ānando'bhīṣṭa-samprāptiḥ...
yathā tatraiva daśame -
nayanayoḥ stanayor api yugmataḥ
paripatadbhir asau payasāñjhiraiḥ |
ahaha vallava-rāja-gṛheśvarī
svatanayaṃ praṇayād abhiṣiñcati ||(10.14)||
atra yaśodāyā ānandaḥ |
yathā vā tatraiva -
kṛṣṇaḥ (sānandam) cireṇādya gokula-vāsinām ivātmānam abhimanyamānaḥ
pramoda-mugdho'smi |
atra kṛṣṇasyānandaḥ |
atha samayaḥ -
samayo duḥkha-saṅkṣayaḥ

116

yathā tatraiva daśame -
rādhikā (mukhād añcalam apāsya, savikrośam) hā hā kadhaṃ piasahī me lalidā |
hā kadhaṃ baccalā bhaavadī | hā kadhaṃ ajjiā muharā | [hā hā kathaṃ priyasakhī
me lalitā | hā kathaṃ vatsahā bhagavatī | hā kathaṃ āryā mukharā |] (ity ānandena
ghūrṇantī bhūmau skhalati |)
atra suhṛd-darśanād rādhāyā duḥkha-saṅkṣayaḥ |
atha kṛtiḥ
labdhārthasya kṛtiḥ sthairyam ...
yathā tatraiva candrāvalī (janāntikam) -
bhaavadi bahiṇīe karaṃ geṇhiduṃ maha baaṇeṇa abbhatthīadu... ajja-utto |
[bhagavati bhaginyāḥ karaṃ grahītuṃ mama vacanena abhyarthyatām āryaputraḥ |]
atra yaśodādi-samāgamāl labdhyasya rādhikā-rūpārthasya candrāvalī-prārthanena
sthairya-kṛtiḥ |
atha bhāṣaṇam -
mānādyāptiś ca bhāṣaṇam

117

yathā tatraiva -
(bhaginyau paurṇamāsīm antarākṛtya gopendraṃ praṇamataḥ)
nandaḥ - vatse, parasparasya prāṇādhikyaṃ bhajantyau saubhāgyavatyau bhūyāsam |
atra nanda-kṛtāśīrvādādimāna-prāptyā bhāṣaṇam |
athopagūhanam -
adbhutārtha-pariprāptir upagūhanam ucyate

118

yatha tatraiva -
rādhā (sarvāsāṃ pādān abhivādya sotkaṇṭham) -- kusaliṇī kiṃ me bahiṇī
candāalī | [kuśalinī kiṃ me bhaginī candrāvalī |]
candrāvalī (gāḍhaṃ pariṣvajya) - bahiṇī esāmhi dujjaṇī-hata-candāaliā | [bhaginī,
eṣāsmi durjanī hata-candrāvalikā |] (iti roditi)
rādhikā (sānandaṃ sasambhramaṃ pādayoḥ patantī) haddhi haddhi, biḍambidahmi
hada-debbeṇa | [hā dhik! hā dhik!, viḍambitāsmi hata-daivena |]
atrādṛṣṭa-pūrva-bhaginyoḥ parasparāliṅganādy-adbhutārtha-pariprāptir
upagūhanam |
atha pūrva-bhāvaḥ -
mukhya-kāryasya saṃsargaḥ pūrva-bhāvaḥ prakīrtitaḥ

119

yathā tatraiva -
paurṇamāsī - yaśodā-mātaḥ, upasthito'yaṃ sarvo'bhiṣeka-sambhāraḥ | tad
alaṅkriyatāṃ prathamaṃ rādhayā saha parva-vedī tataḥ krameṇa kumārībhiś ca |
atra mukhya-kāryasya rādhā-mādhavayoḥ pariṇaya-mahotsavasya saṃsargāt
pūrva-bhāvaḥ | kecit pūrva-vākyaṃ kecit pūrva-bhāṣām iti paṭhanto lakṣayanti
(SāhD 6.113) - pūrva-vākyaṃ tu vijñeyaṃ yathoktārthopadarśanam | yathā tatraiva
(nepathye) -
vinīte rādhāyāḥ pariṇaya-vidhānānumatibhiḥ
svayaṃ devyā tasmin pitur iha nibandhe muditayā |
kumārīṇāṃ tāsām ayam upanayan ṣoḍaśa kṛtī
sahasrāṇi smeraḥ praviśati śatāḍhyāni garuḍaḥ || (10.31)
atra pūrvaṃ kṛṣṇena tṛtīyāṅke yad uktaṃ etās tūrṇaṃ nayata kiyatīr ity ādinā
punaḥ svayaṃ gamanaṃ tasyaivopadarśanam |
athopasaṃhāraḥ -
kṛtārthatopasaṃhāraḥ sarvābhīṣṭopalaksitaḥ

120

yathā tatraiva daśame -
kṛṣṇaḥ (sarvam abhinandya janāntikam) prāṇeśvari rādhe prārthayasva kim ataḥ
paraṃ te priyaṃ karavāṇi | (ity ārabhya)
rādhikā (sānandam saṃskṛtena) -
sakhyas tā militā nisarga-madhura-premābhirāmīkṛtā
yāmī me samagaṃs tu saṃstavavatī śvaśrūś ca goṣṭheśvarī |
vṛndāraṇya-nikuñja-dhāmni bhavatā saṅgo'yaṃ raṅgavān
saṃvṛttaḥ kim ataḥ paraṃ priyataraṃ kartavyam atrāsmi me || (10.36) ||
atra prakaṭam evopasaṃhāraḥ |
atha praśastiḥ -
maṅgalāśaṃsanaṃ samyak praśastir abhidhīyate

121

yathā tatraiva -
tathāpīdam astu -
cirād āśā-mātraṃ tvayi viracayantu sthira-dhiyo
vidadhyur ye vāsaṃ madhurima-gabhīre madhupure |
dadhānaḥ kaiśore vayasi sakhitāṃ gokula-pateḥ
prapadyethās teṣāṃ paricayam avaśyaṃ nayanayoḥ || 10.37 ||
atra māthura-mañjula-nibaddha-vāsānāṃ netra-pathe
kṛṣṇāvāpti-rūpa-maṅgalāśaṃsanāt praśastiḥ |
pañcānām eva sandhīnāṃ catuṣaṣṭiḥ kramād iha |
kīrtirāni mayāṅgāni samyag lalita-mādhave

122

rasa-bhāvānubodhena prayojanam avekṣa ca |
sāphalyaṃ kāryam aṅgānām ity ācāryāḥ pracakṣate

123

keṣāṃcid eṣām aṅgānāṃ vaiphalyaṃ kecid ūcire |
daśarūpaka-kārādyās tat sarveṣāṃ na sammatam

124

mukhādi-sandhiṣv aṅgānāṃ kramo'yaṃ na vivakṣitaḥ |
kramasyānādarādādyaiḥ lakṣyeṣu vyutkramād api

125

aṅgān niṣpādayed etān nāyakā pratināyakā |
tad-abhāve patākādyās tad-abhāve tathetaraḥ

126

atha sandhy-antarāṇi -
sukhādi-sandhiṣv aṅgānām aśaithilyāya sarvadā |
sandhy-antarāṇi yojyāni tac ca tatraikaviṃśatiḥ

127

sāma-dāne bheda-daṇḍau pratyutpanna-matir vadhaḥ |
gotra-skhalitam ojaś ca dhīḥ krodhaḥ sāhasaṃ bhayam

Original text: Nāṭakacandrikā · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc