Nārāyaṇīya · Chapter 12.338

bahavaḥ puruṣā brahmann utāho eka eva tu
ko hy atra puruṣaḥ śreṣṭhaḥ ko vā yonir ihocyate //

bahavaḥ puruṣā loke sāṃkhyayogavicāriṇām
naitad icchanti puruṣam ekaṃ kurukulodvaha //

bahūnāṃ puruṣāṇāṃ ca yathaikā yonir ucyate
tathā taṃ puruṣaṃ viśvaṃ vyākhyāsyāmi guṇādhikam //

namaskṛtvā tu gurave vyāsāyā-mitatejase
tapoyuktāya dāntāya vandyāya paramar1ṣaye //

idaṃ puruṣasūktaṃ hi sarvavedeṣu pārthiva
ṛtaṃ satyaṃ ca vikhyātam ṛṣisiṃhena cintitam //

utsargeṇāpavādena ṛṣibhiḥ kapilādibhiḥ
adhyātmacintām āśritya śāstrāṇy uktāni bhārata //

samāsatas tu yad vyāsaḥ puruṣaikatvam uktavān
tat te 'haṃ saṃpravakṣyāmi prasādād amitaujasaḥ //

atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam
brahmaṇā saha saṃvādaṃ tryambakasya viśāṃ pate //

kṣīrodasya samudrasya madhye hāṭakasaprabhaḥ
vaijayanta iti khyātaḥ parvatapravaro nṛ

tatrādhyātmagatiṃ deva ekākī pravicintayan
vairājasadane nityaṃ vaijayantaṃ niṣevate //

atha tatrāsatas tasya caturvaktrasya dhīmataḥ
lalāṭaprabhavaḥ putraḥ śiva āgād yadṛcchayā
ākāśenaiva yogīśaḥ purā trinayanaḥ prabhuḥ //

tataḥ khān nipapātāśu dharaṇīdharamūrdhani
agrataś cābhavat prīto vavande cāpi pādayoḥ //

taṃ pādayor nipatitaṃ dṛṣṭvā savyena pāṇinā
utthāpayām āsa tadā prabhur ekaḥ prajāpatiḥ //

uvāca cainaṃ bhagavāṃś cirasyāgatam ātmajam
svāgataṃ te mahābāho diṣṭyā prāpto 'si me 'ntikam //

kaccit te kuśalaṃ putra svādhyāyatapasoḥ sadā
nityam ugratapās tvaṃ hi tataḥ pṛcchāmi te punaḥ //

tvatprasādena bhagavan svādhyāyatapasor mama
kuśalaṃ cā-vyayaṃ caiva sarvasya jagatas tathā //

ciradṛṣṭo hi bhagavān vairājasadane mayā
tato 'haṃ parvataṃ prāptas tv imaṃ tvatpādasevitam //

kautūhalaṃ cāpi hi me ekāntagamanena te
naitat kāraṇam alpaṃ hi bhaviṣyati pitāmaha //

kiṃ nu tat sadanaṃ śreṣṭhaṃ kṣutpipāsāvivarjitam
surāsurair adhyuṣitam ṛṣibhiś cā-mitaprabhaiḥ //

gandharvair apsarobhiś ca satataṃ saṃniṣevitam
utsṛjyemaṃ girivaram ekākī prāptavān asi //

brahmovāca: vaijayanto girivaraḥ satataṃ sevyate mayā
atraikāgreṇa manasā puruṣaś cintyate virāṭ //

bahavaḥ puruṣā brahmaṃs tvayā sṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā
sṛjyante cāpare brahman sa caikaḥ puruṣo virāṭ //

ko hy asau cintyate brahmaṃs tvayā vai puruṣottamaḥ
etan me saṃśayaṃ brūhi mahat kautūhalaṃ hi me //

brahmovāca: bahavaḥ puruṣāḥ putra ye tvayā samudāhṛtāḥ
evam etad atikrāntaṃ draṣṭavyaṃ naivam ity api
ādhāraṃ tu pravakṣyāmi ekasya puruṣasya te //

bahūnāṃ puruṣāṇāṃ sa yathaikā yonir ucyate
tathā taṃ puruṣaṃ viśvaṃ paramaṃ sumahattamam
nirguṇaṃ nirguṇā bhūtvā praviśanti sanātanam //