Nārāyaṇīya · Chapter 12.336

aho hy ekāntinaḥ sarvān prīṇāti bhagavān hariḥ
vidhiprayuktāṃ pūjāṃ ca gṛhṇāti bhagavān svayam //

ye tu dagdhendhanā loke puṇyapāpavivarjitāḥ
teṣāṃ tvayābhinirdiṣṭā pāraṃparyāgatā gatiḥ //

caturthyāṃ caiva te gatyāṃ gacchanti puruṣottamam
ekāntinas tu puruṣā gachanti paramaṃ padam //

nūnam ekāntadharmo 'yaṃ śreṣṭho nārāyaṇapriyaḥ
agatvā gatayas tisro yad gacchanty avyayaṃ harim //

sahopaniṣadān vedān ye viprāḥ samyag āsthitāḥ
paṭhanti vidhim āsthāya ye cāpi yatidharmiṇaḥ //

tebhyo viśiṣṭāṃ jānāmi gatim ekāntināṃ nṛṇām
kenaiṣa dharmaḥ kathito devena ṛṣiṇāpi vā //

ekāntināṃ ca kā caryā kadā cotpāditā vibho
etan me saṃśayaṃ chindhi paraṃ kautūhalaṃ hi me //

samupoḍheṣv anīkeṣu kurupāṇḍavayor mṛdhe
arjune vimanaske ca gītā bhagavatā svayam //

āgatiś ca gatiś caiva pūrvaṃ te kathitā mayā
gahano hy eṣa dharmo vai durvijñeyo 'kṛtātmabhiḥ //

saṃmitaḥ sāmavedena puraivādiyuge kṛtaḥ
dhāryate svayam īśena rājan nārāyaṇena ha //

etam arthaṃ mahārāja pṛṣṭaḥ pārthena nāradaḥ
ṛṣimadhye mahābhāgaḥ śṛṇvatoḥ kṛṣṇabhīṣmayoḥ //

guruṇā ca mamāpy eṣa kathito nṛpa_2-sattama
yathā tu kathitas tatra nāradena tathā śṛṇu //

yadāsīn mānasaṃ janma nārāyaṇamukhodgatam
brahmaṇaḥ pṛthivīpāla tadā nārāyaṇaḥ svayam
tena dharmeṇa kṛtavān daivaṃ pitryaṃ ca bhārata //

phenapā_1 ṛṣayaś caiva taṃ dharmaṃ pratipedire
vaikhānasāḥ phenapebhyo_1 dharmam etaṃ prapedire
vaikhānasebhyaḥ somas tu tataḥ so 'ntardadhe punaḥ //

yadāsīc cākṣuṣaṃ janma dvitīyaṃ brahmaṇo nṛpa_2
tadā pitāmahāt somād etaṃ dharmam ajānata
nārāyaṇātmakaṃ rājan rudrāya pradadau ca saḥ //

tato yogasthito rudraḥ purā kṛtayuge nṛpa_2
vālakhilyān ṛṣīn sarvān dharmam etam apāṭhayat
antardadhe tato bhūyas tasya devasya māyayā //

tṛtīyaṃ brahmaṇo janma yadāsīd vācikaṃ mahat
tatraiṣa dharmaḥ saṃbhūtaḥ svayaṃ nārāyaṇān nṛ

suparṇo nāma tam ṛṣiḥ prāptavān puruṣottamāt
tapasā vai sutaptena damena niyamena ca //

triḥ parikrāntavān etat suparṇo dharmam uttamam
yasmāt tasmād vrataṃ hy etat trisauparṇam ihocyate //

ṛgvedapāṭhapaṭhitaṃ vratam etad dhi duścaram
suparṇāc cāpy adhigato dharma eṣa sanātanaḥ //

vāyunā dvipadāṃ śreṣṭha prathito jagad āyuṣā
vāyoḥ sakāśāt prāptaś ca ṛṣibhir vighasāśibhiḥ //

tebhyo mahodadhiś cainaṃ prāptavān dharmam uttamam
tataḥ so 'ntardadhe bhūyo nārāyaṇasamāhitaḥ //

yadā bhūyaḥ śravaṇajā sṛṣṭir āsīn mahātmanaḥ
brahmaṇaḥ puruṣavyāghra tatra kīrtayataḥ śṛṇu //

jagat sraṣṭumanā devo harir nārāyaṇaḥ svayam
cintayām āsa puruṣaṃ jagat sargakaraṃ prabhuḥ //

atha cintayatas tasya karṇābhyāṃ puruṣaḥ sṛtaḥ
prajāsargakaro brahmā tam uvāca jagatpatiḥ //

sṛja prajāḥ putra sarvā mukhataḥ pādatas tathā
śreyas tava vidhāsyāmi balaṃ tejaś ca suvrata //

dharmaṃ ca matto gṛhṇīṣva sātvataṃ nāma nāmataḥ
tena sarvaṃ kṛtayugaṃ sthāpayasva yathāvidhi //

tato brahmā namaś cakre devāya harimedhase
dharmaṃ cāgryaṃ sa jagrāha sarahasyaṃ sasaṃgraham
āraṇyakena sahitaṃ nārāyaṇamukhodgatam //

upadiśya tato dharmaṃ brahmaṇe 'mitatejase
taṃ kārtayugadharmāṇaṃ nirāśīḥkarmasaṃjñitam
jagāma tamasaḥ pāraṃ yatrā-vyaktaṃ vyavasthitam //

tato 'tha varado devo brahmalokapitāmahaḥ
asṛjat sa tadā lokān kṛtsnān sthāvarajaṅgamān //

tataḥ prāvartata tadā ādau kṛtayugaṃ śubham
tato hi sātvato dharmo vyāpya lokān avasthitaḥ //

tenaivādyena dharmeṇa brahmā lokavisargakṛt
pūjayām āsa deveśaṃ hariṃ nārāyaṇaṃ prabhum //

dharmapratiṣṭhāhetoś ca manuṃ svārociṣaṃ tataḥ
adhyāpayām āsa tadā lokānāṃ hitakāmyayā //

tataḥ svārociṣaḥ putraṃ vayaṃ śaṅkhapadaṃ nṛpa_2
adhyāpayat purā-vyagraḥ sarvalokapatir vibhuḥ //

tataḥ śaṅkhapadaś cāpi putram ātmajam aurasam
diśāpālaṃ sudharmāṇam adhyāpayata bhārata
tataḥ so 'ntardadhe bhūyaḥ prāpte tretāyuge punaḥ //

nāsikyajanmani purā brahmaṇaḥ pārthivottama
dharmam etaṃ svayaṃ devo harir nārāyaṇaḥ prabhuḥ
ujjagārāravindākṣo brahmaṇaḥ paśyatas tadā //

sanatkumāro bhagavāṃs tataḥ prādhītavān nṛpa_2
sanatkumārād api ca vīraṇo vai prajāpatiḥ
kṛtādau kuruśārdūla dharmam etam adhītavān //

vīraṇaś cāpy adhītyainaṃ raucyāya manave dadau
raucyaḥ putrāya śuddhāya suvratāya sumedhase //

kukṣināmne 'tha pradadau diśāṃ pālāya dharmiṇe
tataḥ so 'ntardadhe bhūyo nārāyaṇamukhodgataḥ //

aṇḍaje janmani punar brahmaṇe hariyonaye
eṣa dharmaḥ samudbhūto nārāyaṇamukhāt punaḥ //

gṛhīto brahmaṇā rājan prayuktaś ca yathāvidhi
adhyāpitāś ca munayo nāmnā barhiṣado nṛ

barhiṣadbhyaś ca saṃkrāntaḥ sāmavedāntagaṃ_1 dvijam
jyeṣṭhaṃ nāmnābhivikhyātaṃ jyeṣṭhasāmavrato hariḥ //

jyeṣṭhāc cāpy anusaṃkrānto rājānam avikampanam
antardadhe tato rājann eṣa dharmaḥ prabhor hareḥ //

yad idaṃ saptamaṃ janma padmajaṃ brahmaṇo nṛpa_2
tatraiṣa dharmaḥ kathitaḥ svayaṃ nārāyaṇena hi //

pitāmahāya śuddhāya yugādau lokadhāriṇe
pitāmahaś ca dakṣāya dharmam etaṃ purā dadau //

tato jyeṣṭhe tu dauhitre prādād dakṣo nṛpa_2-uttama
āditye savitur jyeṣṭhe vivasvāñ jagṛhe tataḥ //

tretāyugādau ca punar vivasvān manave dadau
manuś ca lokabhūtyarthaṃ sutāyekṣvākave dadau //

ikṣvākuṇā ca kathito vyāpya lokān avasthitaḥ
gamiṣyati kṣayānte ca punar nārāyaṇaṃ nṛ

vratināṃ cāpi yo dharmaḥ sa te pūrvaṃ nṛpa_2-uttama
kathito harigītāsu samāsavidhikalpitaḥ //

nāradena tu saṃprāptaḥ sarahasyaḥ sasaṃgrahaḥ
eṣa dharmo jagannāthāt sākṣān nārāyaṇān nṛ

evam eṣa mahān dharma ādyo rājan sanātanaḥ
durvijñeyo duṣkaraś ca sātvatair dhāryate sadā //

dharmajñānena caitena suprayuktena karmaṇā
ahiṃsādharmayuktena prīyate harir īśvaraḥ //

ekavyūhavibhāgo vā kvacid dvivyūhasaṃjñitaḥ
trivyūhaś cāpi saṃkhyātaś caturvyūhaś ca dṛśyate //

harir eva hi kṣetrajño nirmamo niṣkalas tathā
jīvaś ca sarvabhūteṣu pañcabhūtaguṇātigaḥ //

manaś ca prathitaṃ rājan pañcendriyasamīraṇam
eṣa lokanidhir dhīmān eṣa lokavisargakṛt //

akartā caiva kartā ca kāryaṃ kāraṇam eva ca
yathecchati tathā rājan krīḍate puruṣo 'vyayaḥ //

eṣa ekāntidharmas te kīrtito nṛpa_2-sattama
mayā guruprasādena durvijñeyo 'kṛtātmabhiḥ
ekāntino hi puruṣā durlabhā bahavo nṛ

yady ekāntibhir ākīrṇaṃ jagat syāt kurunandana
ahiṃsakair ātmavidbhiḥ sarvabhūtahite rataiḥ
bhavet kṛtayugaprāptir āśīḥkarmavivarjitaiḥ //

evaṃ sa bhagavān vyāso gurur mama viśāṃ pate
kathayām āsa dharmajño dharmarājñe dvijottamaḥ //

ṛṣīṇāṃ saṃnidhau rājañ śṛṇvatoḥ kṛṣṇabhīṣmayoḥ
tasyāpy akathayat pūrvaṃ nāradaḥ sumahātapāḥ //

devaṃ paramakaṃ brahma śvetaṃ candrābham acyutam
yatra caikāntino yānti nārāyaṇaparāyaṇāḥ //

evaṃ bahuvidhaṃ dharmaṃ pratibuddhair niṣevitam
na kurvanti kathaṃ viprā anye nānāvrate sthitāḥ //

tisraḥ prakṛtayo rājan dehabandheṣu nirmitāḥ
sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti bhārata //

dehabandheṣu puruṣaḥ śreṣṭhaḥ kurukulodvaha
sāttvikaḥ puruṣavyāghra bhaven mokṣārthaniścitaḥ //

atrāpi sa vijānāti puruṣaṃ brahmavartinam
nārāyaṇaparo mokṣas tato vai sāttvikaḥ smṛtaḥ //

manīṣitaṃ ca prāpnoti cintayan puruṣottamam
ekāntabhaktiḥ satataṃ nārāyaṇaparāyaṇaḥ //

manīṣiṇo hi ye kecid yatayo mokṣakāṅkṣiṇaḥ
teṣāṃ vai chinnatṛṣṇānāṃ yogakṣemavaho hariḥ //

jāyamānaṃ hi puruṣaṃ yaṃ paśyen madhusūdanaḥ
sāttvikas tu sa vijñeyo bhaven mokṣe ca niścitaḥ //

sāṃkhyayogena tulyo hi dharma ekāntasevitaḥ
nārāyaṇātmake mokṣe tato yānti parāṃ gatim //

nārāyaṇena dṛṣṭaś ca pratibuddho bhavet pumān
evam ātmecchayā rājan pratibuddho na jāyate //

rājasī tāmasī caiva vyāmiśre prakṛtī smṛte
tadātmakaṃ hi puruṣaṃ jāyamānaṃ viśāṃ pate
pravṛttilakṣaṇair yuktaṃ nāvekṣati hariḥ svayam //

paśyaty enaṃ jāyamānaṃ brahmā lokapitāmahaḥ
rajasā tamasā caiva mānuṣaṃ samabhiplutam //

kāmaṃ devāś ca ṛṣayaḥ sattvasthā nṛpa_2-sattama
hīnāḥ sattvena sūkṣmeṇa tato vaikārikāḥ smṛtāḥ //

kathaṃ vaikāriko gacchet puruṣaḥ puruṣottamam

susūkṣmasattvasaṃyuktaṃ saṃyuktaṃ tribhir akṣaraiḥ
puruṣaḥ puruṣaṃ gacchen niṣkriyaḥ pañcaviṃśakam //

evam ekaṃ sāṃkhyayogaṃ vedāraṇyakam eva ca
parasparāṅgāny etāni pañcarātraṃ ca kathyate
eṣa ekāntināṃ dharmo nārāyaṇaparātmakaḥ //

yathā samudrāt prasṛtā jalaughās
tam eva rājan punar āviśanti
ime tathā jñānamahājalaughā
nārāyaṇaṃ vai punar āviśanti

eṣa te kathito dharmaḥ sātvato yadubāndhava
kuruṣvainaṃ yathānyāyaṃ yadi śaknoṣi bhārata //

evaṃ hi sumahābhāgo nārado gurave mama
śvetānāṃ yatinām āha ekāntagatim avyayām //

vyāsaś cākathayat prītyā dharmaputrāya dhīmate
sa evāyaṃ mayā tubhyam ākhyātaḥ prasṛto guroḥ //

itthaṃ hi duścaro dharma eṣa pārthivasattama
yathaiva tvaṃ tathaivānye na bhajanti vimohitāḥ //

kṛṣṇa eva hi lokānāṃ bhāvano mohanas tathā
saṃhārakārakaś caiva kāraṇaṃ ca viśāṃ pate //