Narasimha Purana · Chapter 49

gate 'tha bharate tasmin rāmaḥ kamalalocanaḥ
lakṣmaṇena saha bhrātrā bhāryayā sītayā saha //

śākamūlaphalāhāro vicacāra mahāvane
kadācil lakṣmaṇam ṛte rāmadevaḥ pratāpavān //

citrakūṭavanoddeśe vaidehyutsaṅgam āśritaḥ
suṣvāpa sa muhūrtaṃ tu tataḥ kāko durātmavān //

sītābhimukham abhyetya vidadāra stanāntaram
vidārya vṛkṣam āruhya sthito 'sau vāyasādhamaḥ //

tataḥ prabuddho rāmo 'sau dṛṣṭvā raktaṃ stanāntare
śokāviṣṭāṃ tu sītāṃ tām uvāca kamalekṣaṇaḥ //

vada stanāntare bhadre tava raktasya kāraṇam
ityuktā sā ca taṃ prāha bhartāraṃ vinayānvitā //

paśya rājendra vṛkṣāgre vāyasaṃ duṣṭaceṣṭitam
anenaiva kṛtaṃ karma supte tvayi mahāmate //

rāmo 'pi dṛṣṭavān kākaṃ tasmin krodham athākarot
iṣīkāstraṃ samādhaya brahmāstreṇābhimantritam //

kākam uddiśya cikṣepa so 'py adhāvad bhayānvitaḥ
sa tv indrasya suto rājann indralokaṃ viveśa ha //

rāmāstraṃ prajvalad dīptaṃ tasyānu praviveśa vai
viditārthaś ca devendro devaiḥ saha samanvitaḥ //

niṣkrāmayac ca taṃ duṣṭaṃ rāghavasyāpakāriṇam
tato 'sau sarvadevais tu devalokād bahiḥ kṛtaḥ //

punaḥ so 'py apatad rāmaṃ rājānaṃ śaraṇaṃ gataḥ
pāhi rāma mahābāho ajñānād apakāriṇam //

iti bruvantaṃ taṃ prāha rāmaḥ kamalalocanaḥ
amoghaṃ ca mamaivāstram aṅgam ekaṃ prayaccha vai //

tato jīvasi duṣṭa tvam apakāro mahān kṛtaḥ
ityukto 'sau svakaṃ netram ekam astrāya dattavān //

astraṃ tannetram ekaṃ tu bhasmīkṛtya samāyayau
tataḥ prabhṛti kākānāṃ sarveṣām ekanetratā //

cakṣuṣaikena paśyanti hetunā tena pārthiva
uṣitvā tatra suciraṃ citrakūṭe sa rāghavaḥ //

jagāma daṇḍakāraṇyaṃ nānāmuniniṣevitam
sabhrātṛkaḥ sabhāryaś ca tāpasaṃ veṣam āsthitaḥ //

dhanuḥparvasupāṇiśca seṣudhiś ca mahābalaḥ
tato dadarśa tatrasthān ambubhakṣān mahāmunīn //

aśmakuṭṭān anekāṃś ca dantolūkhalinas tathā
pañcāgnimadhyagān anyān anyān ugratapaś carān //

tān dṛṣṭvā praṇipatyoccai rāmas taiś cābhinanditaḥ
tato 'khilaṃ vanaṃ dṛṣṭvā rāmaḥ sākṣāj janārdanaḥ //

bhrātṛbhāryāsahāyaś ca saṃpratasthe mahāmatiḥ
darśayitvā tu sītāyai vanaṃ kusumitaṃ śubham //

nānāścaryasamāyuktaṃ śanair gacchan sa dṛṣṭavān
kṛṣṇāṅgaṃ raktanetraṃ tu sthūlaśailasamānakam //

śubhradaṃṣṭraṃ mahābāhuṃ saṃdhyāghanaśiroruham
meghasvanaṃ sāparādhaṃ śaraṃ saṃdhāya rāghavaḥ //

vivyādha rākṣasaṃ krodhāl lakṣmaṇena saha prabhuḥ
anyair avadhyaṃ hatvā taṃ girigarte mahātanum //

śilābhiś chādya gatavāñ śarabhaṅgāśramaṃ tataḥ
taṃ natvā tatra viśramya tatkathātuṣṭamānasaḥ //

tīkṣṇāśramam upāgamya dṛṣṭavāṃs taṃ mahāmunim
tenādiṣṭena mārgeṇa gatvāgastyaṃ dadarśa ha //

khaḍgaṃ tu vimalaṃ tasmād avāpa raghunandanaḥ
iṣudhi cākṣayaśaraṃ cāpaṃ caiva tu vaiṣṇavam //

tato 'gastyāśramād rāmo bhrātṛbhāryāsamanvitaḥ
godāvaryāḥ samīpe tu pañcavaṭyām uvāsa saḥ //

tato jaṭāyur abhyetya rāmaṃ kamalalocanam
natvā svakulam ākhyāya sthitavān gṛdhranāyakaḥ //

rāmo 'pi tatra taṃ dṛṣṭvā ātmavṛttaṃ viśeṣataḥ
kathayitvā tu taṃ prāha sītāṃ rakṣa mahāmate //

ityukto 'sau jaṭāyus tu rāmam āliṅgya sādaram
kāryārthaṃ tu gate rāme bhrātrā saha vanāntaram //

ahaṃ rakṣyāmi te bhāryāṃ sthīyatām atra śobhana
ity uktvā gatavān rāmaṃ gṛdhrarājaḥ svam āśramam //

samīpe dakṣiṇe bhāge nānāpakṣiniṣevite
vasantaṃ rāghavaṃ tatra sītayā saha sundaram //

manmathākārasadṛśaṃ kathayantaṃ mahākathāḥ
kṛtvā māyāmayaṃ rūpaṃ lāvaṇyaguṇasaṃyutam //

madanākrāntahṛdayā kadācid rāvaṇānujā
gāyantī susvaraṃ gītaṃ śanair āgatya rākṣasī //

dadarśa rāmam āsīnaṃ kānane sītayā saha
atha śūrpaṇakhā ghorā māyārūpadharā śubhā //

niḥśaṅkā duṣṭacittā sā rāghavaṃ pratyabhāṣata
bhaja māṃ kānta kalyāṇīṃ bhajantīṃ kāminīm iha //

bhajamānāṃ tyajed yas tu tasya doṣo mahān bhavet
ityuktaḥ śūrpaṇakhayā rāmas tām āha pārthivaḥ //

kalatravān ahaṃ bāle kanīyāṃsaṃ bhajasva me
iti śrutvā tataḥ prāha rākṣasī kāmarūpiṇī //

atīva nipuṇā cāhaṃ ratikarmaṇi rāghava
tyaktvainām anabhijñāṃ tvaṃ sītāṃ māṃ bhaja śobhanam //

ity ākarṇya vacaḥ prāha rāmas tāṃ dharmatatparaḥ
parastriyaṃ na gacche 'haṃ tvam ito gaccha lakṣmaṇam //

tasya nātra vane bhāryā tvām asau saṃgrahīṣyati
ityuktā sā punaḥ prāha rāmaṃ rājīvalocanam //

yathā syāl lakṣmaṇo bhartā tathā tvaṃ dehi patrakam
tathaivam uktvā matimān rāmaḥ kamalalocanaḥ //

chindhy asyā nāsikām iti moktavyā nātra saṃśayaḥ
iti rāmo mahārājo likhya patraṃ pradattavān //

sā gṛhītvā tu tatpatraṃ gatvā tasmān mudānvitā
gatvā dattavatī tadval lakṣmaṇāya mahātmane //

tāṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaḥ prāha rākṣasīṃ kāmarūpiṇīm
na laṅghyaṃ raghavavaco mayā tiṣṭhātmakaśmale //

tāṃ pragṛhya tataḥ khaḍgam udyamya vimalaṃ sudhīḥ
tena tatkarṇanāsāṃ tu viccheda tilakāṇḍavat //

chinnanāsā tataḥ sā tu ruroda bhṛśaduḥkhitā
hā daśāsya mama bhrātaḥ sarvadevavimardaka //

hā kaṣṭaṃ kumbhakarṇādyā -yātā me cāpadā parā
hā hā kaṣṭaṃ guṇanidhe vibhīṣaṇa mahāmate //

ity evam ārtā rudatī sā gatvā kharadūṣaṇau
triśirasaṃ ca sā dṛṣṭvā nivedyātmaparābhavam //

rāmam āha janasthāne bhrātrā saha mahābalam
jñātvā te rāghavaṃ kruddhāḥ preṣayām_asur ūrjitān //

caturdaśasahasrāṇi rākṣasānāṃ balīyasām
agre nijagmus tenaiva rakṣasāṃ nāyakās trayaḥ //

rāvaṇena niyuktās te puraiva tu mahābalāḥ
mahābalaparīvārā janasthānam upāgatāḥ //

krodhena mahatāviṣṭā dṛṣṭvā tāṃ chinnanāsikām
rudatīm aśrudigdhāṅgīṃ bhaginīṃ rāvaṇasya tu //

rāmo 'pi tadbalaṃ dṛṣṭvā rākṣasānāṃ balīyasām
saṃsthāpya lakṣmaṇaṃ tatra sītāyā rakṣaṇaṃ prati //

gatvā tu prahitais tatra rākṣasair baladarpitaiḥ
caturdaśasahasraṃ tu rākṣasānāṃ mahābalam //

kṣaṇena nihataṃ tena śarair agniśikhopamaiḥ
kharaś ca nihatas tena dūṣaṇaś ca mahābalaḥ //

triśirāś ca mahāroṣād raṇe rāmeṇa pātitaḥ
hatvā tān rākṣasān duṣṭān rāmaś cāśramam āviśat //

śūrpaṇakhā ca rudatī rāvaṇāntikam āgatā
chinnanāsāṃ ca tāṃ dṛṣṭvā rāvaṇo bhaginīṃ tadā //

mārīcaṃ prāha durbuddhiḥ sītāharaṇakarmaṇi
puṣpakeṇa vimānena gatvāhaṃ tvaṃ ca mātula //

janasthānasamīpe tu sthitvā tatra mamājñayā
sauvarṇamṛgarūpaṃ tvam āsthāya tu śanaiḥ śanaiḥ //

gaccha tvaṃ tatra kāryārthaṃ yatra sītā vyavasthitā
dṛṣṭvā sā mṛgapotaṃ tvāṃ sauvarṇaṃ tvayi mātula //

spṛhāṃ kariṣyate rāmaṃ preṣayiṣyati bandhane
tadvākyāt tatra gachantaṃ dhāvasva gahane vane //

lakṣmaṇasyāpakarṣārthaṃ vaktavyaṃ vāgudīraṇam
tataḥ puṣpakam āruhya māyārūpeṇa cāpy aham //

tāṃ sītām aham āneṣye tasyām āsaktamānasaḥ
tvam api svecchayā paścād āgamiṣyasi śobhana //

ityukte rāvaṇenātha mārīco vākyam abravīt
tvam eva gaccha pāpiṣṭha nāhaṃ gacchāmi tatra vai //

puraivānena rāmeṇa vyathito 'haṃ muner makhe
ityuktavati mārīce rāvaṇaḥ krodhamūrcchitaḥ //

mārīcaṃ hantum ārebhe mārīco 'py āha rāvaṇam
tava hastavadhād vīra rāmeṇa maraṇaṃ varam //

ahaṃ gamiṣyāmi tatra yatra tvaṃ netum icchasi
atha puṣpakam āruhya janasthānam upāgataḥ //

mārīcas tatra sauvarṇaṃ mṛgam āsthāya cāgrataḥ
jagāma yatra sā sītā vartate janakātmajā //

sauvarṇaṃ mṛgapotaṃ tu dṛṣṭvā sītā yaśasvinī
bhāvikarmavaśād rāmam uvāca patim ātmanaḥ //

gṛhītvā dehi sauvarṇaṃ mṛgapotaṃ nṛpātmaja
ayodhāyāṃ tu madgehe krīḍanārtham idaṃ mama //

tayaivam ukto rāmas tu lakṣmaṇaṃ sthāpya tatra vai
rakṣaṇārthaṃ tu sītāyā gato 'sau mṛgapṛṣṭhatah //

rāmeṇa cānuyāto 'sau abhyadhāvad vane mṛgaḥ
tataḥ sareṇa vivyādha rāmas taṃ mṛgapotakam //

hā lakṣmaṇeti coktvāsau nipapāta mahītale
mārīcaḥ parvatākāras tena naṣṭo babhūva saḥ //

ākarṇya rudataḥ śabdaṃ sītā lakṣmaṇam abravīt
gaccha lakṣmaṇa putra tvaṃ yatrāyaṃ śabda utthitaḥ //

bhrātur jyeṣṭhasya tat tvaṃ vai rudataḥ śrūyate dhvaniḥ
prāyo rāmasya saṃdehaṃ lakṣaye 'ham mahātmanaḥ //

ityuktaḥ sa tathā prāha lakṣmaṇas tām aninditām
na hi rāmasya saṃdeho na bhayaṃ vidyate kvacit //

iti bruvānaṃ taṃ sītā bhāvikarmabalād bhṛtam
lakṣmaṇaṃ prāha vaidehī viruddhavacanaṃ tadā //

mṛte rāme tu mām icchann atas tvaṃ na gamiṣyasi
ityuktaḥ sa vinītātmā asahann apriyaṃ vacaḥ //

jagāma rāmam anveṣṭuṃ tadā pārthivanandanaḥ
saṃnyāsaveṣam āsthāya rāvaṇo 'pi durātmavān //

sa sītāpārśvam āsādya vacanaṃ cedam uktavān
āgato bharataḥ śrīmān ayodhyāyā mahāmatiḥ //

rāmeṇa saha saṃbhāṣya sthitavāṃs tatra kānane
māṃ ca preṣitavān rāmo vimānam idam āruha //

ayodhyāṃ yāti rāmas tu bharatena prasāditaḥ
mṛgabālaṃ tu vaidehi krīḍārthaṃ te gṛhītavān //

kleśitāsi mahāraṇye bahukālaṃ tvam īdṛśam
saṃprāptarājyas te bhartā rāmaḥ sa rucirānanaḥ //

lakṣmaṇaś ca vinītātmā vimānam idam āruha
ityuktā sā tathā gatvā nītā tena mahātmanā //

āruroha vimānaṃ tu chadmanā preritā satī
taj jagāma tataḥ śīghraṃ vimānaṃ dakṣiṇāṃ diśam //

tataḥ sītā suduḥkhārtā vilalāpa suduḥkhitā
vimāne khe 'pi rodantyāś cakre sparśaṃ na rākṣasaḥ //

rāvaṇaḥ svena rūpeṇa babhūvātha mahātanuḥ
daśagrīvaṃ mahākāyaṃ dṛṣṭvā sītā suduḥkhitā //

hā rāma vañcitādyāhaṃ kenāpi cchadmarūpiṇā
rakṣasā ghorarūpeṇa trāyasveti bhayārditā //

he lakṣmaṇa mahābāho māṃ hi duṣṭena rakṣasā
drutam āgatya rakṣasva nīyamānām athākulām //

evaṃ pralapamānāyāḥ sītāyās tan mahat svanam
ākarṇya gṛdhrarājas tu jaṭāyus tatra cāgataḥ //

tiṣṭha rāvaṇa duṣṭātman muñca muñcātra maithilīm
ity uktvā yuyudhe tena jaṭāyus tatra vīryavān //

pakṣābhyāṃ tāḍayām_asa jaṭāyus tasya vakṣasi
tāḍayantaṃ tu taṃ matvā balavān iti rāvaṇaḥ //

tuṇḍacañcuprahārais tu bhṛśaṃ tena prapīḍitaḥ
tata utthāpya vegena candrahāsam asiṃ mahat //

jaghāna tena duṣṭātmā jaṭāyuṃ dharmacāriṇam
nipapāta mahīpṛṣṭhe jaṭāyuḥ kṣīṇacetanaḥ //

uvāca ca daśagrīvaṃ duṣṭātman na tvayā hataḥ
candrahāsasya vīryeṇa hato 'haṃ rākṣasādhama //

nirāyudhaṃ ko hanen mūḍha sāyudhas tvām ṛte janaḥ
sītāpaharaṇaṃ viddhi mṛtyus te duṣṭa rākṣasa //

duṣṭa rāvaṇa rāmas tvāṃ vadhiṣyati na saṃśayaḥ
rudatī duḥkhaśokārtā jaṭāyuṃ prāha maithilī //

matkṛte maraṇam yasmāt tvayā prāptaṃ dvijottama
tasmād rāmaprasādena viṣṇulokam avāpsyasi //

yāvad rāmeṇa saṅgas te bhaviṣyati mahādvija
tāvat tiṣṭhantu te prāṇā ity uktvā tu khagottamam //

tatas tāny arpitāny aṅgād bhūṣaṇāni vimucya sā
śīghraṃ nibadhya vastreṇa rāmahastaṃ gamiṣyatha //

ity uktvā pātayām_asa bhūmau sītā suduḥkhitā
evaṃ hṛtvā sa sītāṃ tu jaṭāyuṃ pātya bhūtale //

puṣpakeṇa gataḥ śīghraṃ laṅkāṃ duṣṭaniśācaraḥ
aśokavanikāmadhye sthāpayitvā sa maithilīm //

imām atraiva rakṣadhvaṃ rākṣasyo vikṛtānanāḥ
ity ādiśya gṛhaṃ yāto rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ //

laṅkānivāsinaś cocur ekāntaṃ ca parasparam
asyāḥ puryā vināśārthaṃ sthāpiteyaṃ durātmanā //

rākṣasībhir virūpābhī rakṣyamāṇā samantataḥ
sītā ca duḥkhitā tatra smarantī rāmam eva sā //

uvāsa sā suduḥkhārtā duḥkhitā rudatī bhṛśam
yathā jñānakhale devī haṃsayānā sarasvatī //

sugrīvabhṛtyā harayaś caturaś ca yadṛcchayā
vastrabaddhaṃ tayotsṛṣṭaṃ gṛhītvā bhūṣaṇaṃ drutam //

svabhartre vinivedyocuḥ sugrīvāya mahātmane
araṇye 'bhūn mahāyuddhaṃ jaṭāyo rāvaṇasya ca //

atha rāmaś ca taṃ hatvā mārīcaṃ māyayāgatam
nivṛtto lakṣaṇaṃ dṛṣṭvā tena gatvā svam āśramam //

sītām apaśyan duḥkhārtaḥ praruroda sa rāghavaḥ
lakṣmaṇaś ca mahātejā ruroda bhṛśaduḥkhitaḥ //

bahuprakāram asvasthaṃ rudantaṃ rāghavaṃ tadā
bhūtale patitaṃ dhīmān utthāpyāśvāsya lakṣmaṇaḥ //

uvāca vacanaṃ prāptaṃ tadā yat tac chṛṇuṣva me
ativelaṃ mahārāja na śokaṃ kartum arhasi //

uttiṣṭhottiṣṭha śīghraṃ tvaṃ sītāṃ mṛgayituṃ prabho
ity evaṃ vadatā tena lakṣmaṇena mahātmanā //

utthāpito narapatir duḥkhito duḥkhitena tu
bhrātrā saha jagāmātha sītāṃ mṛgayituṃ vanam //

vanāni sarvāṇi viśodhya rāghavo girīn samastān girisānugocarān
tathā munīnām api cāśramān bahūṃs tṛṇādivallīgahaneṣu bhūmiṣu //

nadītaṭe bhūvivare guhāyāṃ nirīkṣamāṇo 'pi mahānubhāvaḥ
priyām apaśyan bhṛśaduḥkhitas tadā jaṭāyuṣaṃ vīkṣya ca ghātitaṃ nṛpaḥ //

aho bhavān kena hatas tvam īdṛśīṃ daśām avāpto 'si mṛto 'si jīvasi
mamādya sarvaṃ samaduḥkhitasya bhoḥ patnīviyogād iha cāgatasya vai //

ityuktamātre vihago 'tha kṛcchrād uvāca vācaṃ madhurāṃ tadānīm
śṛṇuṣva rājan mama vṛttam atra vadāmi dṛṣṭaṃ ca kṛtaṃ ca sadyaḥ //

daśānanas tām apanīya māyayā sītāṃ samāropya vimānam uttamam
jagāma khe dakṣiṇadiṅmukho 'sau sītā ca mātā vilalāpa duḥkhitā //

ākarṇya sītāsvanam āgato 'haṃ sītāṃ vimoktuṃ svabalena rāghava
yuddhaṃ ca tenāham atīva kṛtvā hataḥ punaḥ khaḍgabalena rakṣasā //

vaidehivākyād iha jīvatā mayā dṛṣṭo bhavān svargam ito gamiṣye
mā rāma śokaṃ kuru bhūmipāla jahy adya duṣṭaṃ sagaṇaṃ tu nairṛtam //

rāmo jaṭāyuṣetyuktaḥ punas taṃ cāha śokataḥ
svasty astu te dvijavara gatis tu paramāstu te //

tato jaṭāyuḥ svaṃ dehaṃ vihāya gatavān divam
vimānena tu ramyeṇa sevyamāno 'psarogaṇaiḥ //

rāmo 'pi dagdhvā taddehaṃ snāto dattvā jalāñjalim
bhrātrā sa gacchan duḥkhārto rākṣasīṃ pathi dṛṣṭavān //

udvamantīṃ maholkābhāṃ vivṛtāsyāṃ bhayaṃkarīm
kṣayaṃ nayantīṃ jantūn vai pātayitvā gato ruṣā //

gacchan vanāntaraṃ rāmaḥ sa kabandhaṃ dadarśa ha
virūpaṃ jaṭharamukhaṃ dīrghabāhuṃ ghanastanam //

rundhānaṃ rāmamārgaṃ tu dṛṣṭvā taṃ dagdhavāñ śanaiḥ
dagdho 'sau divyarūpī tu khastho rāmam abhāṣata //

rāma rāma mahābāho tvayā mama mahāmate
virūpaṃ nāśitaṃ vira muniśāpāc cirāgatam //

tridivaṃ yāmi dhanyo 'smi tvatprasādān na saṃśayaḥ
tvaṃ sītāprāptaye sakhyaṃ kuru sūryasutena bhoḥ //

vānarendreṇa gatvā tu sugrīve svaṃ nivedya vai
bhaviṣyati nṛpaśreṣṭha ṛṣyamūkagiriṃ vraja //

ity ukvā tu gate tasmin rāmo lakṣmaṇasaṃyutaḥ
siddhais tu munibhiḥ śūnyam āśramaṃ praviveśa ha //

tatrasthāṃ tāpasīṃ dṛṣṭvā tayā saṃlāpya saṃsthitaḥ
śabarīṃ munimukhyānāṃ sa paryāhatakalmaṣām //

tayā saṃpūjito rāmo badarādibhir īśvaraḥ
sāpy enaṃ pūjayitvā tu svām avasthāṃ nivedya vai //

sītāṃ tvaṃ prāpsyasīty uktvā praviśyāgniṃ divaṃgatā
divaṃ prasthāpya tāṃ cāpi jagāmānyatra rāghavaḥ //

tato vinītena guṇānvitena bhrātrā sameto jagadekanāthaḥ
priyāviyogena suduḥkhitātmā jagāma yāmyāṃ sa tu rāmadevaḥ //