Narasimha Purana · Chapter 48

kṛtadāro mahātejā rāmaḥ kamalalocanaḥ
pitre sumahatīṃ prītiṃ janānām upapādayan //

ayodhyāyāṃ sthito rāmaḥ sarvabhogasamanvitaḥ
prītyā nandaty ayodhyāyāṃ rāme raghupatau nṛpa //

bhrātā śatrughnasahito bharato mātulaṃ yayau
tato daśaratho rājā prasamīkṣya suśobhanam //

yuvānaṃ balinaṃ yogyaṃ bhūpasiddhyai sutaṃ kavim
abhiṣicya rājyabhāraṃ rāme saṃsthāpya vaiṣṇavam //

padaṃ prāptuṃ mahad yatnaṃ kariṣyāmīty acintayat
saṃcintya tatparo rājā sarvadikṣu samādiśat //

prājñān bhṛtyān mahīpālān mantrigaṇaś ca tvarānvitaḥ
rāmābhiṣekadravyāṇi ṛṣiproktāni yāni vai //

tāni bhṛtyāḥ samāhṛtya śīghram āgantum arhatha
dūtāmātyāḥ samādeśāt sarvadikṣu narādhipān //

āhūya tān samāhṛtya śīghram āgantum arhatha
ayodhyāpuram atyarthaṃ sarvaśobhāsamanvitam //

janāḥ kuruta sarvatra nṛtyagītādinanditam
puravāsijanānandaṃ deśavāsimanaḥpriyam //

rāmābhiṣekaṃ vipulaṃ śvo bhaviṣyati jānatha
śrutvetthaṃ mantriṇaḥ prāhus taṃ nṛpaṃ praṇipatya ca //

śobhanaṃ te mataṃ rājan yad idaṃ paribhāṣitam
rāmābhiṣekam asmākaṃ sarveṣāṃ ca priyaṃkaram //

ityukto daśarathas tais tān sarvān punar abravīt
ānīyantāṃ drutaṃ sarve saṃbhārā mama śāsanāt //

sarvataḥ sārabhūtā ca purī ceyaṃ samantataḥ
adya śobhānvitā kāryā kartavyaṃ yāgamaṇḍalam //

ity evamuktā rājñā te mantriṇaḥ śīghrakāriṇaḥ
tathaiva cakrus te sarve punaḥ punar udīritāḥ //

prāptaharṣaḥ sa rājā ca śubhaṃ dinam udīkṣayan
kauśalyā lakṣmaṇaś caiva sumitrā nāgaro janaḥ //

rāmābhiṣekam ākarṇya mudaṃ prāpyātiharṣitaḥ
śvaśruśvaśurayoḥ samyak śuśrūṣaṇaparā tu sā //

mudānvitā sitā sītā bhartur ākarṇya śobhanam
śvobhāviny abhiṣeke tu rāmasya viditātmanaḥ //

dāsī tu mantharānāmnī kaikeyyāḥ kubjarūpiṇī
svāṃ svāminīṃ tu kaikeyīm idaṃ vacanam abravīt //

śṛṇu rājñi mabhābhāge vacanaṃ mama śobhanam
tvatpatis tu mahārājas tava nāśāya codyataḥ //

rāmo 'sau kauśalīputraḥ śvo bhaviṣyati bhūpatiḥ
vasuvāhanakośādi rājyaṃ ca sakalaṃ śubhe //

bhaviṣyaty adya rāmasya bharatasya na kiṃcana
bharato 'pi gato dūraṃ mātulasya gṛhaṃ prati //

hā kaṣṭaṃ mandabhāgyāsi sāpatnyād duḥkhitā bhṛśam
saivam ākarṇya kaikeyī kubjām idam athābravīt //

paśya me dakṣatāṃ kubje adyaiva tvaṃ vicakṣaṇe
yathā tu sakalaṃ rājyaṃ bharatasya bhaviṣyati //

rāmasya vanavāsaś ca tathā yatnaṃ karomy aham
ity uktvā mantharāṃ sā tu unmucya svāṅgabhūṣaṇam //

vastraṃ puṣpāṇi conmucya sthūlavāsodharābhavat
nirmālyapuṣpadhṛk kaṣṭā kaśmalāṅgī virūpiṇī //

bhasmadhūlyādinirdigdhā bhasmadhūlyā tathā śrite
bhūbhāge śāntadīpe sā saṃdhyākāle suduḥkhitā //

lalāṭe śvetacailaṃ tu baddhvā suṣvāpa bhāminī
mantribhiḥ saha kāryāṇi saṃmantrya sakalāni tu //

puṇyāhaḥsvastimāṅgalyaiḥ sthāpya rāmaṃ tu maṇḍale
ṛṣibhis tu vasiṣṭhādyaiḥ sārdhaṃ saṃbhāramaṇḍape //

vṛddhijāgaraṇīyaiś ca sarvatas tūryanādite
gītanṛtyasamakīrṇe śaṅkhakāhalaniḥsvanaiḥ //

svayaṃ daśarathas tatra sthitvā pratyāgataḥ punaḥ
kaikeyyā veśmano dvāraṃ jaradbhiḥ parirakṣitam //

rāmābhiṣekaṃ kaikeyīṃ vaktukāmaḥ sa pārthivaḥ
kaikeyībhavanaṃ vīkṣya sāndhakāram athābravīt //

andhakāram idaṃ kasmād adya te mandire priye
rāmābhiṣekaṃ harṣāya antyajā api menire //

gṛhālaṃkaraṇaṃ kurvanty adya lokā manoharam
tvayādya na kṛtaṃ kasmād ity uktvā ca mahīpatiḥ //

jvālayitvā gṛhe dīpān praviveśa gṛhaṃ nṛpaḥ
aśobhanāṅgīṃ kaikeyīṃ svapatnīṃ patitāṃ bhuvi //

dṛṣṭvā daśarathaḥ prāha tasyāḥ priyam idaṃ tv iti
āśliṣyotthāya tāṃ rājā śṛṇu me paramaṃ vacaḥ //

svamātur adhikāṃ nityaṃ yas te bhaktiṃ karoti vai
tasyābhiṣekaṃ rāmasya śvo bhaviṣyati śobhane //

ityuktā pārthivenāpi kiṃcin novāca sā śubhā
muñcantī dīrgham uṣṇaṃ ca roṣocchvāsaṃ muhur muhuḥ //

tasthāv āśliṣya hastābhyāṃ pārthivaḥ prāha roṣitām
kiṃ te kaikeyi duḥkhasya kāraṇaṃ vada śobhane //

vastrābharaṇaratnādi yad yad icchasi śobhane
tat tvaṃ gṛhṇīṣva niḥśaṅkaṃ bhāṇḍārāt sukhinī bhava //

bhāṇḍāreṇa mama śubhe śvo 'rthasiddhir bhaviṣyati
yadābhiṣekaṃ saṃprāpte rāme rājīvalocane //

bhāṇḍāgārasya me dvāraṃ mayā muktaṃ nirargalam
bhaviṣyati punaḥ pūrṇaṃ rāme rājyaṃ praśāsati //

bahu mānaya rāmasya abhiṣekaṃ mahātmanaḥ
ityuktā rājavaryeṇa kaikeyī pāpalakṣaṇā //

kumatir nirghṛṇā duṣṭā kubjayā śikṣitābravīt
rājānaṃ svapatiṃ vākyaṃ krūram atyantaniṣṭhuram //

ratnādi sakalaṃ yat te tan mamaiva na saṃśayaḥ
devāsuramahāyuddhe prītyā yan me varadvayam //

purā dattaṃ tvayā rājaṃs tad idānīṃ prayaccha me
ityuktaḥ pārthivaḥ prāha kaikeyīm aśubhāṃ tadā //

adattam apy ahaṃ dāsye tava nānyasya vā śubhe
kiṃ me pratiśrutaṃ pūrvaṃ dattam eva mayā tava //

śubhāṅgī bhava kalyāṇi tyaja kopam anarthakam
rāmābhiṣekajaṃ harṣaṃ bhajottiṣṭha sukhī bhava //

ityuktā rājavaryeṇa kaikeyī kalahapriyā
uvāca paruṣaṃ vākyaṃ rājño maraṇakāraṇam //

varadvayaṃ pūrvadattaṃ yadi dāsyasi me vibho
śvobhūte gacchatu vanaṃ rāmo 'yaṃ kośalātmajaḥ //

dvādaśābdaṃ nivasatu tvadvākyād daṇḍake vane
abhiṣekaṃ ca rājyaṃ ca bharatasya bhaviṣyati //

ity ākarṇya sa kaikeyyā vacanaṃ ghoram apriyam
papāta bhuvi niḥsaṃjño rājā sāpi vibhūṣitā //

rātriśeṣaṃ nayitvā tu prabhāte sā mudāvatī
dūtaṃ sumantram āhaivaṃ rāma ānīyatām iti //

rāmas tu kṛtapuṇyāhaḥ kṛtasvastyayano dvijaiḥ
yāgamaṇḍapamadhyasthaḥ śaṅkhatūryaravānvitaḥ //

tam āsādya tato dūtaḥ praṇipatya puraḥsthitaḥ
rāma rāma mahābāho ājñāpayati te pitā //

drutam uttiṣṭha gaccha tvaṃ yatra tiṣṭhati te pitā
ityuktas tena dūtena śīghram utthāya rāghavaḥ //

anujñāpya dvijān prāptaḥ kaikeyyā bhavanaṃ prati
praviśantaṃ gṛhaṃ rāmaṃ kaikeyī prāha nirghṛṇā //

pitus tava mataṃ vatsa idaṃ te prabravīmy aham
vane vasa mahābāho gatvā tvaṃ dvādaśābdakam //

adyaiva gamyatāṃ vīra tapase dhṛtamānasaḥ
na cintyam anyathā vatsa ādarāt kuru me vacaḥ //

etac chrutvā pitur vākyaṃ rāmaḥ kamalalocanaḥ
tathety ājñāṃ gṛhītvāsau namaskṛtya ca tāv ubhau //

niṣkramya tadgṛhād rāmo dhanur ādāya veśmataḥ
kauśalyāṃ ca namaskṛtya sumitrāṃ gantum udyataḥ //

tac chrutvā tu tataḥ paurā duḥkhaśokapariplutāḥ
vivyathuś cātha saumitriḥ kaikeyīṃ prati roṣitaḥ //

tatas taṃ rāghavo dṛṣṭvā lakṣmaṇaṃ raktalocanam
vārayām_asa dharmajño dharmavāgbhir mahāmatiḥ //

tatas tu tatra ye vṛddhās tān praṇamya munīṃś ca saḥ
rāmo rathaṃ khinnasūtaṃ prasthānāyāruroha vai //

ātmīyaṃ sakalaṃ dravyaṃ brāhmaṇebhyo nṛpātmajaḥ
śraddhayā parayā dattvā vastrāṇi vividhāni ca //

tisraḥ śvaśrūḥ samāmantrya śvaśuraṃ ca visaṃjñitam
muñcantam aśrudhārāṇi netrayoḥ śokajāni ca //

paśyatī sarvataḥ sītā cāruroha tathā ratham
ratham āruhya gacchantaṃ sītayā saha rāghavam //

dṛṣṭvā sumitrā vacanaṃ lakṣmaṇaṃ cāha duḥkhitā
rāmaṃ daśarathaṃ viddhi māṃ viddhi janakātmajām //

ayodhyām aṭavīṃ viddhi vraja tābhyāṃ guṇākara
mātraivamukto dharmātmā stanakṣīrārdradehayā //

tāṃ natvā cāruyānaṃ tam āruroha sa lakṣmaṇaḥ
gacchato lakṣmaṇo bhrātā sītā caiva pativratā //

rāmasya pṛṣṭhato yātau purād dhīrau mahāmate
vidhicchinnābhiṣekaṃ taṃ rāmaṃ rājīvalocanam //

ayodhyāyā viniṣkrāntam anuyātāḥ purohitāḥ
mantriṇaḥ pauramukhyāś ca duḥkhena mahatānvitāḥ //

taṃ ca prāpya hi gacchantaṃ rāmam ūcur idaṃ vacaḥ
rāma rāma mahābāho gantuṃ nārhasi śobhana //

rājann atra nivartasva vihāyāsmān kva gacchasi
ityukto rāghavas tais tu tān uvāca dṛḍhavrataḥ //

gacchadhvaṃ mantriṇaḥ paurā gacchadhvaṃ ca purodhasaḥ
pitrādeśaṃ mayā kāryam abhiyāsyāmi vai vanam //

dvādaśābdaṃ vrataṃ caitan nītvāhaṃ daṇḍake vane
āgacchāmi pituḥ pādaṃ mātṝṇāṃ draṣṭum añjasā //

ity uktvā tāñ jagāmātha rāmaḥ satyaparāyaṇaḥ
taṃ gacchantaṃ punar yātāḥ pṛṣṭhato duḥkhitā janāḥ //

punaḥ prāha sa kākutstho gacchadhvaṃ nagarīm imām
mātṝś ca pitaraṃ caiva śatrughnaṃ nagarīm imām //

prajāḥ samastās tatrasthā rājyaṃ bharatam eva ca
pālayadhvaṃ mahābhāgās tapase yāmy ahaṃ vanam //

atha lakṣmaṇam āhedaṃ vacanaṃ rāghavas tadā
sītām arpaya rājānaṃ janakaṃ mithileśvaram //

pitṛmātṛvaśe tiṣṭha gaccha lakṣmaṇa yāmy aham
ityuktaḥ prāha dharmātmā lakṣmaṇo bhrātṛvatsalaḥ //

maivam ājñāpaya vibho mām adya karuṇākara
gantum icchasi yatra tvam avaśyaṃ tatra yāmy aham //

ityukto lakṣmaṇenāsau sītāṃ tām āha rāghavaḥ
sīte gaccha mamādeśāt pitaraṃ prati śobhane //

sumitrāyā gṛhe cāpi kauśalyāyāḥ sumadhyame
nivartasva hi tāvat tvaṃ yāvad āgamanaṃ mama //

ityuktā rāghavenāpi sītā prāha kṛtāñjaliḥ
yatra gatvā vane vāsaṃ tvaṃ karoṣi mahābhuja //

tatra gatvā tvayā sārdhaṃ vasāmy aham ariṃdama
viyogaṃ no sahe rājaṃs tvayā satyavatā kvacit //

atas tvāṃ prārthayiṣyāmi dayāṃ kuru mama prabho
gantum icchasi yatra tvam avaśyaṃ tatra yāmy aham //

nānāyānair upagatāñ janān vīkṣya sa pṛṣṭhataḥ
yoṣitāṃ ca gaṇān rāmo vārayām_asa dharmavit //

nivṛttya sthīyatāṃ svairam ayodhyāyāṃ janāḥ striyaḥ
gatvāhaṃ daṇḍakāraṇyaṃ tapase dhṛtamānasaḥ //

katipayābdād āyāsye nānyathā satyam īritam
lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā ca svabhāryayā //

janān nivartya rāmo 'sau jagāma ca guhāśramam
guhas tu rāmabhakto 'sau svabhāvād eva vaiṣṇavaḥ //

kṛtāñjalipuṭo bhūtvā kiṃ kartavyam iti sthitaḥ
mahatā tapasaānītā guruṇā yā hi vaḥ purā //

bhāgīrathena yā bhūmiṃ sarvapāpaharā śubhā
nānāmunijanair juṣṭā kūrmamatsyasamākulā //

gaṅgā tuṅgormimālāḍhyā sphaṭikābhajalāvahā
guhopanītanāvā tu tāṃ gaṅgāṃ sa mahādyutiḥ //

uttīrya bhagavān rāmo bharadvājāśramaṃ subham
prayāge tu tatas tasmin snātvā tīrthe yathāvidhi //

lakṣmaṇena saha bhrātrā rāghavaḥ sītayā saha
bharadvājāśrame tatra viśrāntas tena pūjitaḥ //

tataḥ prabhāte vimale tam anujñāpya rāghavaḥ
bharadvājoktamārgeṇa citrakūṭaṃ śanair yayau //

nānādrumalatākīrṇaṃ puṇyatīrtham anuttamam
tāpasaṃ veṣam āsthāya jahnukanyām atītya vai //

gate rāme sabhārye tu saha bhrātrā sasārathau
ayodhyām avasan bhūpa naṣṭasobhāṃ suduḥkhitāḥ //

naṣṭasaṃjño daśarathaḥ śrutvā vacanam apriyam
rāmapravāsajananaṃ kaikeyyā mukhaniḥsṛtam //

labdhasaṃjñaḥ kṣaṇād rājā rāma rāmeti cukruśe
kaikeyy uvāca bhūpālaṃ bharataṃ cābhiṣecaya //

sītālakṣmaṇasaṃyukto rāmacandro vanaṃ gataḥ
putraśokābhisaṃtapto rājā daśarathas tadā //

vihāya dehaṃ duḥkhena devalokaṃ gatas tadā
tatas tasya mahāpuryyām ayodhyāyām ariṃdama //

rurudur duḥkhaśokārtā janāḥ sarve ca yoṣitaḥ
kauśalyā ca sumitrā ca kaikeyī kaṣṭakāriṇī //

parivārya mṛtaṃ tatra rurudus tāḥ patiṃ tataḥ
tataḥ purohitas tatra vasiṣṭhaḥ sarvadharmavit //

tailadroṇyāṃ vinikṣipya mṛtaṃ rajakalevaram
dūtaṃ vai preṣayām_asa sahamantrigaṇaiḥ sthitaḥ //

sa gatvā yatra bharataḥ śatrughnena saha sthitaḥ
tatra prāpya tathā vārtā saṃnivartya nṛpātmajau //

tāv ānīya tataḥ śīghram ayodhyāṃ punar āgataḥ
krūrāṇi dṛṣṭvā bharato nimittāni ca vai pathi //

viparītaṃ tv ayodhyāyām iti mene sa pārthivaḥ
niḥśobhāṃ nirgataśrīkāṃ duḥkhaśokānvitāṃ purīm //

kaikeyyagnivinirdagdhām ayodhyāṃ praviveśa saḥ
duḥkhānvitā janāḥ sarve tau dṛṣṭvā rurudur bhṛśam //

hā tāta rāma hā sīte lakṣmaṇeti punaḥ punaḥ
ruroda bharatas tatra śatrughnaś ca suduḥkhitaḥ //

kaikeyyās tatkṣaṇāc chrutvā cukrodha bharatas tadā
duṣṭā tvaṃ duṣṭacittā ca yayā rāmaḥ pravāsitaḥ //

lakṣmaṇena saha bhrātrā rāghavaḥ sītayā vanam
sāhasaṃ kiṃ kṛtaṃ duṣṭe tvayā sadyo 'lpabhāgyayā //

udvāsya sītayā rāmaṃ lakṣmaṇena mahātmanā
mamaiva putraṃ rājānaṃ karotv iti matis tava //

duṣṭāyā naṣṭabhāgyāyāḥ putro 'haṃ bhāgyavarjitaḥ
bhrātrā rāmeṇa rahito nāhaṃ rājyaṃ karomi vai //

yatra rāmo naravyāghraḥ padmapatrāyatekṣaṇaḥ
dharmajño sarvaśāstrajño matimān bandhuvatsalaḥ //

sītā ca yatra vaidehī niyamavratacāriṇī
pativratā mahābhāgā sarvalakṣaṇasaṃyutā //

lakṣmaṇaś ca mahāvīryo guṇavān bhrātṛvatsalaḥ
tatra yāsyāmi kaikeyi mahat pāpaṃ tvayā kṛtam //

rāma eva mama bhrātā jyeṣṭho matimatāṃ varaḥ
sa eva rājā duṣṭātme bhṛtyo 'haṃ tasya vai sadā //

ity uktvā mātaraṃ tatra ruroda bhṛśaduḥkhitaḥ
hā rājan pṛthivīpāla māṃ vihāya suduḥkhitam //

kva gato 'sy adya vai tāta kiṃ karomīha tad vada
bhrātā pitrā samaḥ kvāste jyeṣṭho me karunākaraḥ //

sītā ca mātṛtulyā me kva gato lakṣmaṇaś ca ha
ity evaṃ vilapantaṃ taṃ bharataṃ mantribhiḥ saha //

vasiṣṭho bhagavān āha kālakarmavibhāgavit
uttiṣṭhottiṣṭha vatsa tvaṃ na śokaṃ kartum arhasi //

karmakālavaśād eva pitā te svargam āsthitaḥ
tasya saṃskārakāryāṇi karmāṇi kuru śobhana //

rāmo 'pi duṣṭanāśāya śiṣṭānāṃ pālanāya ca
avatīrṇo jagatsvāmī svāṃśena bhuvi mādhavaḥ //

prāyas tatrāsti rāmeṇa kartavyaṃ lakṣmaṇena ca
yatrāsau bhagavān vīraḥ karmaṇā tena coditaḥ //

tat kṛtvā punar āyāti rāmaḥ kamalalocanaḥ
ityukto bharatas tena vasiṣṭhena mahātmanā //

saṃskāraṃ lambhayām_asa vidhidṛṣṭena karmaṇā
agnihotrāgninā dagdhvā pitur dehaṃ vidhānataḥ //

snātvā sarayvāḥ salile kṛtvā tasyodakakriyām
śatrughnena saha śrīmān mātṛbhir bāndhavaiḥ saha //

tasyaurdhvadehikaṃ kṛtvā mantriṇā mantrināyakaḥ
hastyaśvarathapattībhiḥ saha prāyān mahāmatiḥ //

bharato rāmam anveṣṭuṃ rāmamārgeṇa sattamaḥ
tam āyāntaṃ mahāsenaṃ rāmasyānuvirodhinam //

matvā taṃ bharataṃ śatruṃ rāmabhakto guhas tadā
svaṃ sainyaṃ vartulaṃ kṛtvā saṃnaddhaḥ kavacī rathī //

mahābalaparīvāro rurodha bharataṃ pathi //

sabhrātṛkaṃ sabhāryaṃ me rāmaṃ svāminam uttamam
prāpayas tvaṃ vanaṃ duṣṭa sāṃprataṃ hantum icchasi //

gamiṣyasi durātmaṃs tvaṃ senayā saha durmate
ityukto bharatas tatra guhena nṛpanandanaḥ //

tam uvāca vinītātmā rāmāyātha kṛtāñjaliḥ
yathā tvaṃ rāmabhakto 'si tathāham api bhaktimān //

proṣite mayi kaikeyyā kṛtam etan mahāmate
rāmasyānayanārthāya vrajāmy adya mahāmate //

satyapūrvaṃ gamiṣyāmi panthānaṃ dehi me guha
iti viśvāsam ānīya jāhnavīṃ tena tāritaḥ //

naukāvṛndair anekais tu snātvāsau jāhnavījale
bharadvājāśramaṃ prāpto bharatas taṃ mahāmunim //

praṇamya śirasā tasmai yathāvṛttam uvāca ha
bharadvājo 'pi taṃ prāha kālena kṛtam īdṛśam //

duḥkhaṃ na tāvat kartavyaṃ rāmārthe 'pi tvayādhunā
vartate citrakūṭe 'sau rāmaḥ satyaparākramaḥ //

tvayi tatra gate vāpi prāyo 'sau nāgamiṣyati
tathāpi tatra gaccha tvaṃ yas asau vakti tat kuru //

rāmas tu sītayā sārdhaṃ vanakhaṇḍe sthitaḥ śubhe
lakṣmaṇas tu mahāvīryo duṣṭālokanatatparaḥ //

ityukto bharatas tatra bhāradvājena dhīmatā
uttīrya yamunāṃ yātaś citrakūṭaṃ mahān agam //

sthito 'sau dṛṣṭavān dūrāt sadhūlīṃ cottarāṃ diśam
rāmāya kathayitvāsa tadādeśāt tu lakṣmaṇaḥ //

vṛkṣam āruhya medhāvī vīkṣamāṇaḥ prayatnataḥ
sa tato dṛṣṭavān hṛṣṭām āyāntīṃ mahatīṃ camūm //

hastyaśvarathasaṃyuktāṃ dṛṣṭvā rāmam athābravīt
he bhrātas tvaṃ mahābāho sītāpārśve sthiro bhava //

bhūpo 'sti balavān kaścid *dhastyaśvarathapattibhiḥ
ity ākarṇya vacas tasya lakṣmaṇasya mahātmanaḥ //

rāmas tam abravīd vīro vīraṃ satyaparākramaḥ
prāyeṇa bharato 'smākaṃ draṣṭum āyāti lakṣmaṇa //

ity evaṃ vadatas tasya rāmasya viditātmanaḥ
ārāt saṃsthāpya senāṃ tāṃ bharato vinayānvitaḥ //

brāhmaṇair mantribhiḥ sārdhaṃ rudann āgatya pādayoḥ
rāmasya nipapātātha vaidehyā lakṣmaṇasya ca //

mantriṇo mātṛvargaś ca snigdhabandhusuhṛjjanāḥ
parivārya tato rāmaṃ ruruduḥ śokakātarāḥ //

svaryātaṃ pitaraṃ jñātvā tato rāmo mahāmatiḥ
lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyātha samanvitaḥ //

snātvā malāpahe tīrthe dattvā ca salilāñ jalim
mātrādīn abhivādyātha rāmo duḥkhasamanvitaḥ //

uvāca bharataṃ rājan duḥkhena mahatānvitam
ayodhyāṃ gaccha bharata itaḥ śīghraṃ mahāmate //

rājñā vihīnāṃ nagarīṃ anāthāṃ paripālaya
ityukto bharato prāha rāmaṃ rājīvalocanam //

tvām ṛte puruṣavyāghra na yāsye 'ham ito dhruvam
yatra tvaṃ tatra yāsyāmi vaidehī lakṣmaṇo yathā //

ity ākarṇya punaḥ prāha bharataṃ purataḥ sthitam
nṛṇāṃ pitṛsamo jyeṣṭhaḥ svadharmam anuvartinām //

yathā na laṅghyaṃ vacanaṃ mayā pitṛmukheritam
tathā tvayā na laṅghyaṃ syād vacanaṃ mama sattama //

matsamīpād ito gatvā prajās tvaṃ paripālaya
dvādaśābdikam etan me vrataṃ pitṛmukheritam //

tad araṇye caritvā tu āgamisyāmi te 'ntikam
gaccha tiṣṭha mamādeśe na duḥkhaṃ kartum arhasi //

ityukto bharataḥ prāha bāṣpaparyākulekṣaṇaḥ
yathā pitā tathā tvaṃ me nātra karyā vicāraṇā //

tavādeśān mayā kāryaṃ dehi tvaṃ pāduke_2 mama
nandigrāme vasiṣye 'haṃ pāduke_2 dvādaśābdikam //

tvadveṣam eva madveṣaṃ tvadvrataṃ me mahāvratam
tvaṃ dvādaśābdikād ūrdhvaṃ yadi nāyāsi sattama //

tato havir yathā cāgnau pradhakṣyāmi kalevaram
ity evaṃ śapathaṃ kṛtvā bharato hi suduḥkhitaḥ //

bahu pradakṣiṇaṃ kṛtvā namaskṛtya ca rāghavam
pāduke_2 śirasā sthāpya bharataḥ prasthitaḥ śanaiḥ //

sa kurvan bhrātur ādeśaṃ nandigrāme sthito vaśī
tapasvī niyatāhāraḥ śākamūlaphalāśanaḥ //

jaṭākalāpaṃ śirasā ca bibhrat tvacaś ca vārkṣīḥ kila vanyabhojī
rāmasya vākyādarato hṛdi sthitaṃ babhāra bhūbhāram aninditātmā //