નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 49

ગતે ઽથ ભરતે તસ્મિન્ રામઃ કમલલોચનઃ
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા ભાર્યયા સીતયા સહ ॥

શાકમૂલફલાહારો વિચચાર મહાવને
કદાચિલ્ લક્ષ્મણમ્ ઋતે રામદેવઃ પ્રતાપવાન્ ॥

ચિત્રકૂટવનોદ્દેશે વૈદેહ્યુત્સઙ્ગમ્ આશ્રિતઃ
સુષ્વાપ સ મુહૂર્તં તુ તતઃ કાકો દુરાત્મવાન્ ॥

સીતાભિમુખમ્ અભ્યેત્ય વિદદાર સ્તનાન્તરમ્
વિદાર્ય વૃક્ષમ્ આરુહ્ય સ્થિતો ઽસૌ વાયસાધમઃ ॥

તતઃ પ્રબુદ્ધો રામો ઽસૌ દૃષ્ટ્વા રક્તં સ્તનાન્તરે
શોકાવિષ્ટાં તુ સીતાં તામ્ ઉવાચ કમલેક્ષણઃ ॥

વદ સ્તનાન્તરે ભદ્રે તવ રક્તસ્ય કારણમ્
ઇત્યુક્તા સા ચ તં પ્રાહ ભર્તારં વિનયાન્વિતા ॥

પશ્ય રાજેન્દ્ર વૃક્ષાગ્રે વાયસં દુષ્ટચેષ્ટિતમ્
અનેનૈવ કૃતં કર્મ સુપ્તે ત્વયિ મહામતે ॥

રામો ઽપિ દૃષ્ટવાન્ કાકં તસ્મિન્ ક્રોધમ્ અથાકરોત્
ઇષીકાસ્ત્રં સમાધય બ્રહ્માસ્ત્રેણાભિમન્ત્રિતમ્ ॥

કાકમ્ ઉદ્દિશ્ય ચિક્ષેપ સો ઽપ્ય્ અધાવદ્ ભયાન્વિતઃ
સ ત્વ્ ઇન્દ્રસ્ય સુતો રાજન્ન્ ઇન્દ્રલોકં વિવેશ હ ॥

રામાસ્ત્રં પ્રજ્વલદ્ દીપ્તં તસ્યાનુ પ્રવિવેશ વૈ
વિદિતાર્થશ્ ચ દેવેન્દ્રો દેવૈઃ સહ સમન્વિતઃ ॥

નિષ્ક્રામયચ્ ચ તં દુષ્ટં રાઘવસ્યાપકારિણમ્
તતો ઽસૌ સર્વદેવૈસ્ તુ દેવલોકાદ્ બહિઃ કૃતઃ ॥

પુનઃ સો ઽપ્ય્ અપતદ્ રામં રાજાનં શરણં ગતઃ
પાહિ રામ મહાબાહો અજ્ઞાનાદ્ અપકારિણમ્ ॥

ઇતિ બ્રુવન્તં તં પ્રાહ રામઃ કમલલોચનઃ
અમોઘં ચ મમૈવાસ્ત્રમ્ અઙ્ગમ્ એકં પ્રયચ્છ વૈ ॥

તતો જીવસિ દુષ્ટ ત્વમ્ અપકારો મહાન્ કૃતઃ
ઇત્યુક્તો ઽસૌ સ્વકં નેત્રમ્ એકમ્ અસ્ત્રાય દત્તવાન્ ॥

અસ્ત્રં તન્નેત્રમ્ એકં તુ ભસ્મીકૃત્ય સમાયયૌ
તતઃ પ્રભૃતિ કાકાનાં સર્વેષામ્ એકનેત્રતા ॥

ચક્ષુષૈકેન પશ્યન્તિ હેતુના તેન પાર્થિવ
ઉષિત્વા તત્ર સુચિરં ચિત્રકૂટે સ રાઘવઃ ॥

જગામ દણ્ડકારણ્યં નાનામુનિનિષેવિતમ્
સભ્રાતૃકઃ સભાર્યશ્ ચ તાપસં વેષમ્ આસ્થિતઃ ॥

ધનુઃપર્વસુપાણિશ્ચ સેષુધિશ્ ચ મહાબલઃ
તતો દદર્શ તત્રસ્થાન્ અમ્બુભક્ષાન્ મહામુનીન્ ॥

અશ્મકુટ્ટાન્ અનેકાંશ્ ચ દન્તોલૂખલિનસ્ તથા
પઞ્ચાગ્નિમધ્યગાન્ અન્યાન્ અન્યાન્ ઉગ્રતપશ્ ચરાન્ ॥

તાન્ દૃષ્ટ્વા પ્રણિપત્યોચ્ચૈ રામસ્ તૈશ્ ચાભિનન્દિતઃ
તતો ઽખિલં વનં દૃષ્ટ્વા રામઃ સાક્ષાજ્ જનાર્દનઃ ॥

ભ્રાતૃભાર્યાસહાયશ્ ચ સંપ્રતસ્થે મહામતિઃ
દર્શયિત્વા તુ સીતાયૈ વનં કુસુમિતં શુભમ્ ॥

નાનાશ્ચર્યસમાયુક્તં શનૈર્ ગચ્છન્ સ દૃષ્ટવાન્
કૃષ્ણાઙ્ગં રક્તનેત્રં તુ સ્થૂલશૈલસમાનકમ્ ॥

શુભ્રદંષ્ટ્રં મહાબાહું સંધ્યાઘનશિરોરુહમ્
મેઘસ્વનં સાપરાધં શરં સંધાય રાઘવઃ ॥

વિવ્યાધ રાક્ષસં ક્રોધાલ્ લક્ષ્મણેન સહ પ્રભુઃ
અન્યૈર્ અવધ્યં હત્વા તં ગિરિગર્તે મહાતનુમ્ ॥

શિલાભિશ્ છાદ્ય ગતવાઞ્ શરભઙ્ગાશ્રમં તતઃ
તં નત્વા તત્ર વિશ્રમ્ય તત્કથાતુષ્ટમાનસઃ ॥

તીક્ષ્ણાશ્રમમ્ ઉપાગમ્ય દૃષ્ટવાંસ્ તં મહામુનિમ્
તેનાદિષ્ટેન માર્ગેણ ગત્વાગસ્ત્યં દદર્શ હ ॥

ખડ્ગં તુ વિમલં તસ્માદ્ અવાપ રઘુનન્દનઃ
ઇષુધિ ચાક્ષયશરં ચાપં ચૈવ તુ વૈષ્ણવમ્ ॥

તતો ઽગસ્ત્યાશ્રમાદ્ રામો ભ્રાતૃભાર્યાસમન્વિતઃ
ગોદાવર્યાઃ સમીપે તુ પઞ્ચવટ્યામ્ ઉવાસ સઃ ॥

તતો જટાયુર્ અભ્યેત્ય રામં કમલલોચનમ્
નત્વા સ્વકુલમ્ આખ્યાય સ્થિતવાન્ ગૃધ્રનાયકઃ ॥

રામો ઽપિ તત્ર તં દૃષ્ટ્વા આત્મવૃત્તં વિશેષતઃ
કથયિત્વા તુ તં પ્રાહ સીતાં રક્ષ મહામતે ॥

ઇત્યુક્તો ઽસૌ જટાયુસ્ તુ રામમ્ આલિઙ્ગ્ય સાદરમ્
કાર્યાર્થં તુ ગતે રામે ભ્રાત્રા સહ વનાન્તરમ્ ॥

અહં રક્ષ્યામિ તે ભાર્યાં સ્થીયતામ્ અત્ર શોભન
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ગતવાન્ રામં ગૃધ્રરાજઃ સ્વમ્ આશ્રમમ્ ॥

સમીપે દક્ષિણે ભાગે નાનાપક્ષિનિષેવિતે
વસન્તં રાઘવં તત્ર સીતયા સહ સુન્દરમ્ ॥

મન્મથાકારસદૃશં કથયન્તં મહાકથાઃ
કૃત્વા માયામયં રૂપં લાવણ્યગુણસંયુતમ્ ॥

મદનાક્રાન્તહૃદયા કદાચિદ્ રાવણાનુજા
ગાયન્તી સુસ્વરં ગીતં શનૈર્ આગત્ય રાક્ષસી ॥

દદર્શ રામમ્ આસીનં કાનને સીતયા સહ
અથ શૂર્પણખા ઘોરા માયારૂપધરા શુભા ॥

નિઃશઙ્કા દુષ્ટચિત્તા સા રાઘવં પ્રત્યભાષત
ભજ માં કાન્ત કલ્યાણીં ભજન્તીં કામિનીમ્ ઇહ ॥

ભજમાનાં ત્યજેદ્ યસ્ તુ તસ્ય દોષો મહાન્ ભવેત્
ઇત્યુક્તઃ શૂર્પણખયા રામસ્ તામ્ આહ પાર્થિવઃ ॥

કલત્રવાન્ અહં બાલે કનીયાંસં ભજસ્વ મે
ઇતિ શ્રુત્વા તતઃ પ્રાહ રાક્ષસી કામરૂપિણી ॥

અતીવ નિપુણા ચાહં રતિકર્મણિ રાઘવ
ત્યક્ત્વૈનામ્ અનભિજ્ઞાં ત્વં સીતાં માં ભજ શોભનમ્ ॥

ઇત્ય્ આકર્ણ્ય વચઃ પ્રાહ રામસ્ તાં ધર્મતત્પરઃ
પરસ્ત્રિયં ન ગચ્છે ઽહં ત્વમ્ ઇતો ગચ્છ લક્ષ્મણમ્ ॥

તસ્ય નાત્ર વને ભાર્યા ત્વામ્ અસૌ સંગ્રહીષ્યતિ
ઇત્યુક્તા સા પુનઃ પ્રાહ રામં રાજીવલોચનમ્ ॥

યથા સ્યાલ્ લક્ષ્મણો ભર્તા તથા ત્વં દેહિ પત્રકમ્
તથૈવમ્ ઉક્ત્વા મતિમાન્ રામઃ કમલલોચનઃ ॥

છિન્ધ્ય્ અસ્યા નાસિકામ્ ઇતિ મોક્તવ્યા નાત્ર સંશયઃ
ઇતિ રામો મહારાજો લિખ્ય પત્રં પ્રદત્તવાન્ ॥

સા ગૃહીત્વા તુ તત્પત્રં ગત્વા તસ્માન્ મુદાન્વિતા
ગત્વા દત્તવતી તદ્વલ્ લક્ષ્મણાય મહાત્મને ॥

તાં દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણઃ પ્રાહ રાક્ષસીં કામરૂપિણીમ્
ન લઙ્ઘ્યં રઘવવચો મયા તિષ્ઠાત્મકશ્મલે ॥

તાં પ્રગૃહ્ય તતઃ ખડ્ગમ્ ઉદ્યમ્ય વિમલં સુધીઃ
તેન તત્કર્ણનાસાં તુ વિચ્છેદ તિલકાણ્ડવત્ ॥

છિન્નનાસા તતઃ સા તુ રુરોદ ભૃશદુઃખિતા
હા દશાસ્ય મમ ભ્રાતઃ સર્વદેવવિમર્દક ॥

હા કષ્ટં કુમ્ભકર્ણાદ્યા -યાતા મે ચાપદા પરા
હા હા કષ્ટં ગુણનિધે વિભીષણ મહામતે ॥

ઇત્ય્ એવમ્ આર્તા રુદતી સા ગત્વા ખરદૂષણૌ
ત્રિશિરસં ચ સા દૃષ્ટ્વા નિવેદ્યાત્મપરાભવમ્ ॥

રામમ્ આહ જનસ્થાને ભ્રાત્રા સહ મહાબલમ્
જ્ઞાત્વા તે રાઘવં ક્રુદ્ધાઃ પ્રેષયામ્_અસુર્ ઊર્જિતાન્ ॥

ચતુર્દશસહસ્રાણિ રાક્ષસાનાં બલીયસામ્
અગ્રે નિજગ્મુસ્ તેનૈવ રક્ષસાં નાયકાસ્ ત્રયઃ ॥

રાવણેન નિયુક્તાસ્ તે પુરૈવ તુ મહાબલાઃ
મહાબલપરીવારા જનસ્થાનમ્ ઉપાગતાઃ ॥

ક્રોધેન મહતાવિષ્ટા દૃષ્ટ્વા તાં છિન્નનાસિકામ્
રુદતીમ્ અશ્રુદિગ્ધાઙ્ગીં ભગિનીં રાવણસ્ય તુ ॥

રામો ઽપિ તદ્બલં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસાનાં બલીયસામ્
સંસ્થાપ્ય લક્ષ્મણં તત્ર સીતાયા રક્ષણં પ્રતિ ॥

ગત્વા તુ પ્રહિતૈસ્ તત્ર રાક્ષસૈર્ બલદર્પિતૈઃ
ચતુર્દશસહસ્રં તુ રાક્ષસાનાં મહાબલમ્ ॥

ક્ષણેન નિહતં તેન શરૈર્ અગ્નિશિખોપમૈઃ
ખરશ્ ચ નિહતસ્ તેન દૂષણશ્ ચ મહાબલઃ ॥

ત્રિશિરાશ્ ચ મહારોષાદ્ રણે રામેણ પાતિતઃ
હત્વા તાન્ રાક્ષસાન્ દુષ્ટાન્ રામશ્ ચાશ્રમમ્ આવિશત્ ॥

શૂર્પણખા ચ રુદતી રાવણાન્તિકમ્ આગતા
છિન્નનાસાં ચ તાં દૃષ્ટ્વા રાવણો ભગિનીં તદા ॥

મારીચં પ્રાહ દુર્બુદ્ધિઃ સીતાહરણકર્મણિ
પુષ્પકેણ વિમાનેન ગત્વાહં ત્વં ચ માતુલ ॥

જનસ્થાનસમીપે તુ સ્થિત્વા તત્ર મમાજ્ઞયા
સૌવર્ણમૃગરૂપં ત્વમ્ આસ્થાય તુ શનૈઃ શનૈઃ ॥

ગચ્છ ત્વં તત્ર કાર્યાર્થં યત્ર સીતા વ્યવસ્થિતા
દૃષ્ટ્વા સા મૃગપોતં ત્વાં સૌવર્ણં ત્વયિ માતુલ ॥

સ્પૃહાં કરિષ્યતે રામં પ્રેષયિષ્યતિ બન્ધને
તદ્વાક્યાત્ તત્ર ગછન્તં ધાવસ્વ ગહને વને ॥

લક્ષ્મણસ્યાપકર્ષાર્થં વક્તવ્યં વાગુદીરણમ્
તતઃ પુષ્પકમ્ આરુહ્ય માયારૂપેણ ચાપ્ય્ અહમ્ ॥

તાં સીતામ્ અહમ્ આનેષ્યે તસ્યામ્ આસક્તમાનસઃ
ત્વમ્ અપિ સ્વેચ્છયા પશ્ચાદ્ આગમિષ્યસિ શોભન ॥

ઇત્યુક્તે રાવણેનાથ મારીચો વાક્યમ્ અબ્રવીત્
ત્વમ્ એવ ગચ્છ પાપિષ્ઠ નાહં ગચ્છામિ તત્ર વૈ ॥

પુરૈવાનેન રામેણ વ્યથિતો ઽહં મુનેર્ મખે
ઇત્યુક્તવતિ મારીચે રાવણઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ॥

મારીચં હન્તુમ્ આરેભે મારીચો ઽપ્ય્ આહ રાવણમ્
તવ હસ્તવધાદ્ વીર રામેણ મરણં વરમ્ ॥

અહં ગમિષ્યામિ તત્ર યત્ર ત્વં નેતુમ્ ઇચ્છસિ
અથ પુષ્પકમ્ આરુહ્ય જનસ્થાનમ્ ઉપાગતઃ ॥

મારીચસ્ તત્ર સૌવર્ણં મૃગમ્ આસ્થાય ચાગ્રતઃ
જગામ યત્ર સા સીતા વર્તતે જનકાત્મજા ॥

સૌવર્ણં મૃગપોતં તુ દૃષ્ટ્વા સીતા યશસ્વિની
ભાવિકર્મવશાદ્ રામમ્ ઉવાચ પતિમ્ આત્મનઃ ॥

ગૃહીત્વા દેહિ સૌવર્ણં મૃગપોતં નૃપાત્મજ
અયોધાયાં તુ મદ્ગેહે ક્રીડનાર્થમ્ ઇદં મમ ॥

તયૈવમ્ ઉક્તો રામસ્ તુ લક્ષ્મણં સ્થાપ્ય તત્ર વૈ
રક્ષણાર્થં તુ સીતાયા ગતો ઽસૌ મૃગપૃષ્ઠતહ્ ॥

રામેણ ચાનુયાતો ઽસૌ અભ્યધાવદ્ વને મૃગઃ
તતઃ સરેણ વિવ્યાધ રામસ્ તં મૃગપોતકમ્ ॥

હા લક્ષ્મણેતિ ચોક્ત્વાસૌ નિપપાત મહીતલે
મારીચઃ પર્વતાકારસ્ તેન નષ્ટો બભૂવ સઃ ॥

આકર્ણ્ય રુદતઃ શબ્દં સીતા લક્ષ્મણમ્ અબ્રવીત્
ગચ્છ લક્ષ્મણ પુત્ર ત્વં યત્રાયં શબ્દ ઉત્થિતઃ ॥

ભ્રાતુર્ જ્યેષ્ઠસ્ય તત્ ત્વં વૈ રુદતઃ શ્રૂયતે ધ્વનિઃ
પ્રાયો રામસ્ય સંદેહં લક્ષયે ઽહમ્ મહાત્મનઃ ॥

ઇત્યુક્તઃ સ તથા પ્રાહ લક્ષ્મણસ્ તામ્ અનિન્દિતામ્
ન હિ રામસ્ય સંદેહો ન ભયં વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥

ઇતિ બ્રુવાનં તં સીતા ભાવિકર્મબલાદ્ ભૃતમ્
લક્ષ્મણં પ્રાહ વૈદેહી વિરુદ્ધવચનં તદા ॥

મૃતે રામે તુ મામ્ ઇચ્છન્ન્ અતસ્ ત્વં ન ગમિષ્યસિ
ઇત્યુક્તઃ સ વિનીતાત્મા અસહન્ન્ અપ્રિયં વચઃ ॥

જગામ રામમ્ અન્વેષ્ટું તદા પાર્થિવનન્દનઃ
સંન્યાસવેષમ્ આસ્થાય રાવણો ઽપિ દુરાત્મવાન્ ॥

સ સીતાપાર્શ્વમ્ આસાદ્ય વચનં ચેદમ્ ઉક્તવાન્
આગતો ભરતઃ શ્રીમાન્ અયોધ્યાયા મહામતિઃ ॥

રામેણ સહ સંભાષ્ય સ્થિતવાંસ્ તત્ર કાનને
માં ચ પ્રેષિતવાન્ રામો વિમાનમ્ ઇદમ્ આરુહ ॥

અયોધ્યાં યાતિ રામસ્ તુ ભરતેન પ્રસાદિતઃ
મૃગબાલં તુ વૈદેહિ ક્રીડાર્થં તે ગૃહીતવાન્ ॥

ક્લેશિતાસિ મહારણ્યે બહુકાલં ત્વમ્ ઈદૃશમ્
સંપ્રાપ્તરાજ્યસ્ તે ભર્તા રામઃ સ રુચિરાનનઃ ॥

લક્ષ્મણશ્ ચ વિનીતાત્મા વિમાનમ્ ઇદમ્ આરુહ
ઇત્યુક્તા સા તથા ગત્વા નીતા તેન મહાત્મના ॥

આરુરોહ વિમાનં તુ છદ્મના પ્રેરિતા સતી
તજ્ જગામ તતઃ શીઘ્રં વિમાનં દક્ષિણાં દિશમ્ ॥

તતઃ સીતા સુદુઃખાર્તા વિલલાપ સુદુઃખિતા
વિમાને ખે ઽપિ રોદન્ત્યાશ્ ચક્રે સ્પર્શં ન રાક્ષસઃ ॥

રાવણઃ સ્વેન રૂપેણ બભૂવાથ મહાતનુઃ
દશગ્રીવં મહાકાયં દૃષ્ટ્વા સીતા સુદુઃખિતા ॥

હા રામ વઞ્ચિતાદ્યાહં કેનાપિ ચ્છદ્મરૂપિણા
રક્ષસા ઘોરરૂપેણ ત્રાયસ્વેતિ ભયાર્દિતા ॥

હે લક્ષ્મણ મહાબાહો માં હિ દુષ્ટેન રક્ષસા
દ્રુતમ્ આગત્ય રક્ષસ્વ નીયમાનામ્ અથાકુલામ્ ॥

એવં પ્રલપમાનાયાઃ સીતાયાસ્ તન્ મહત્ સ્વનમ્
આકર્ણ્ય ગૃધ્રરાજસ્ તુ જટાયુસ્ તત્ર ચાગતઃ ॥

તિષ્ઠ રાવણ દુષ્ટાત્મન્ મુઞ્ચ મુઞ્ચાત્ર મૈથિલીમ્
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા યુયુધે તેન જટાયુસ્ તત્ર વીર્યવાન્ ॥

પક્ષાભ્યાં તાડયામ્_અસ જટાયુસ્ તસ્ય વક્ષસિ
તાડયન્તં તુ તં મત્વા બલવાન્ ઇતિ રાવણઃ ॥

તુણ્ડચઞ્ચુપ્રહારૈસ્ તુ ભૃશં તેન પ્રપીડિતઃ
તત ઉત્થાપ્ય વેગેન ચન્દ્રહાસમ્ અસિં મહત્ ॥

જઘાન તેન દુષ્ટાત્મા જટાયું ધર્મચારિણમ્
નિપપાત મહીપૃષ્ઠે જટાયુઃ ક્ષીણચેતનઃ ॥

ઉવાચ ચ દશગ્રીવં દુષ્ટાત્મન્ ન ત્વયા હતઃ
ચન્દ્રહાસસ્ય વીર્યેણ હતો ઽહં રાક્ષસાધમ ॥

નિરાયુધં કો હનેન્ મૂઢ સાયુધસ્ ત્વામ્ ઋતે જનઃ
સીતાપહરણં વિદ્ધિ મૃત્યુસ્ તે દુષ્ટ રાક્ષસ ॥

દુષ્ટ રાવણ રામસ્ ત્વાં વધિષ્યતિ ન સંશયઃ
રુદતી દુઃખશોકાર્તા જટાયું પ્રાહ મૈથિલી ॥

મત્કૃતે મરણમ્ યસ્માત્ ત્વયા પ્રાપ્તં દ્વિજોત્તમ
તસ્માદ્ રામપ્રસાદેન વિષ્ણુલોકમ્ અવાપ્સ્યસિ ॥

યાવદ્ રામેણ સઙ્ગસ્ તે ભવિષ્યતિ મહાદ્વિજ
તાવત્ તિષ્ઠન્તુ તે પ્રાણા ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તુ ખગોત્તમમ્ ॥

તતસ્ તાન્ય્ અર્પિતાન્ય્ અઙ્ગાદ્ ભૂષણાનિ વિમુચ્ય સા
શીઘ્રં નિબધ્ય વસ્ત્રેણ રામહસ્તં ગમિષ્યથ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પાતયામ્_અસ ભૂમૌ સીતા સુદુઃખિતા
એવં હૃત્વા સ સીતાં તુ જટાયું પાત્ય ભૂતલે ॥

પુષ્પકેણ ગતઃ શીઘ્રં લઙ્કાં દુષ્ટનિશાચરઃ
અશોકવનિકામધ્યે સ્થાપયિત્વા સ મૈથિલીમ્ ॥

ઇમામ્ અત્રૈવ રક્ષધ્વં રાક્ષસ્યો વિકૃતાનનાઃ
ઇત્ય્ આદિશ્ય ગૃહં યાતો રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ ॥

લઙ્કાનિવાસિનશ્ ચોચુર્ એકાન્તં ચ પરસ્પરમ્
અસ્યાઃ પુર્યા વિનાશાર્થં સ્થાપિતેયં દુરાત્મના ॥

રાક્ષસીભિર્ વિરૂપાભી રક્ષ્યમાણા સમન્તતઃ
સીતા ચ દુઃખિતા તત્ર સ્મરન્તી રામમ્ એવ સા ॥

ઉવાસ સા સુદુઃખાર્તા દુઃખિતા રુદતી ભૃશમ્
યથા જ્ઞાનખલે દેવી હંસયાના સરસ્વતી ॥

સુગ્રીવભૃત્યા હરયશ્ ચતુરશ્ ચ યદૃચ્છયા
વસ્ત્રબદ્ધં તયોત્સૃષ્ટં ગૃહીત્વા ભૂષણં દ્રુતમ્ ॥

સ્વભર્ત્રે વિનિવેદ્યોચુઃ સુગ્રીવાય મહાત્મને
અરણ્યે ઽભૂન્ મહાયુદ્ધં જટાયો રાવણસ્ય ચ ॥

અથ રામશ્ ચ તં હત્વા મારીચં માયયાગતમ્
નિવૃત્તો લક્ષણં દૃષ્ટ્વા તેન ગત્વા સ્વમ્ આશ્રમમ્ ॥

સીતામ્ અપશ્યન્ દુઃખાર્તઃ પ્રરુરોદ સ રાઘવઃ
લક્ષ્મણશ્ ચ મહાતેજા રુરોદ ભૃશદુઃખિતઃ ॥

બહુપ્રકારમ્ અસ્વસ્થં રુદન્તં રાઘવં તદા
ભૂતલે પતિતં ધીમાન્ ઉત્થાપ્યાશ્વાસ્ય લક્ષ્મણઃ ॥

ઉવાચ વચનં પ્રાપ્તં તદા યત્ તચ્ છૃણુષ્વ મે
અતિવેલં મહારાજ ન શોકં કર્તુમ્ અર્હસિ ॥

ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ શીઘ્રં ત્વં સીતાં મૃગયિતું પ્રભો
ઇત્ય્ એવં વદતા તેન લક્ષ્મણેન મહાત્મના ॥

ઉત્થાપિતો નરપતિર્ દુઃખિતો દુઃખિતેન તુ
ભ્રાત્રા સહ જગામાથ સીતાં મૃગયિતું વનમ્ ॥

વનાનિ સર્વાણિ વિશોધ્ય રાઘવો ગિરીન્ સમસ્તાન્ ગિરિસાનુગોચરાન્
તથા મુનીનામ્ અપિ ચાશ્રમાન્ બહૂંસ્ તૃણાદિવલ્લીગહનેષુ ભૂમિષુ ॥

નદીતટે ભૂવિવરે ગુહાયાં નિરીક્ષમાણો ઽપિ મહાનુભાવઃ
પ્રિયામ્ અપશ્યન્ ભૃશદુઃખિતસ્ તદા જટાયુષં વીક્ષ્ય ચ ઘાતિતં નૃપઃ ॥

અહો ભવાન્ કેન હતસ્ ત્વમ્ ઈદૃશીં દશામ્ અવાપ્તો ઽસિ મૃતો ઽસિ જીવસિ
મમાદ્ય સર્વં સમદુઃખિતસ્ય ભોઃ પત્નીવિયોગાદ્ ઇહ ચાગતસ્ય વૈ ॥

ઇત્યુક્તમાત્રે વિહગો ઽથ કૃચ્છ્રાદ્ ઉવાચ વાચં મધુરાં તદાનીમ્
શૃણુષ્વ રાજન્ મમ વૃત્તમ્ અત્ર વદામિ દૃષ્ટં ચ કૃતં ચ સદ્યઃ ॥

દશાનનસ્ તામ્ અપનીય માયયા સીતાં સમારોપ્ય વિમાનમ્ ઉત્તમમ્
જગામ ખે દક્ષિણદિઙ્મુખો ઽસૌ સીતા ચ માતા વિલલાપ દુઃખિતા ॥

આકર્ણ્ય સીતાસ્વનમ્ આગતો ઽહં સીતાં વિમોક્તું સ્વબલેન રાઘવ
યુદ્ધં ચ તેનાહમ્ અતીવ કૃત્વા હતઃ પુનઃ ખડ્ગબલેન રક્ષસા ॥

વૈદેહિવાક્યાદ્ ઇહ જીવતા મયા દૃષ્ટો ભવાન્ સ્વર્ગમ્ ઇતો ગમિષ્યે
મા રામ શોકં કુરુ ભૂમિપાલ જહ્ય્ અદ્ય દુષ્ટં સગણં તુ નૈરૃતમ્ ॥

રામો જટાયુષેત્યુક્તઃ પુનસ્ તં ચાહ શોકતઃ
સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ તે દ્વિજવર ગતિસ્ તુ પરમાસ્તુ તે ॥

તતો જટાયુઃ સ્વં દેહં વિહાય ગતવાન્ દિવમ્
વિમાનેન તુ રમ્યેણ સેવ્યમાનો ઽપ્સરોગણૈઃ ॥

રામો ઽપિ દગ્ધ્વા તદ્દેહં સ્નાતો દત્ત્વા જલાઞ્જલિમ્
ભ્રાત્રા સ ગચ્છન્ દુઃખાર્તો રાક્ષસીં પથિ દૃષ્ટવાન્ ॥

ઉદ્વમન્તીં મહોલ્કાભાં વિવૃતાસ્યાં ભયંકરીમ્
ક્ષયં નયન્તીં જન્તૂન્ વૈ પાતયિત્વા ગતો રુષા ॥

ગચ્છન્ વનાન્તરં રામઃ સ કબન્ધં દદર્શ હ
વિરૂપં જઠરમુખં દીર્ઘબાહું ઘનસ્તનમ્ ॥

રુન્ધાનં રામમાર્ગં તુ દૃષ્ટ્વા તં દગ્ધવાઞ્ શનૈઃ
દગ્ધો ઽસૌ દિવ્યરૂપી તુ ખસ્થો રામમ્ અભાષત ॥

રામ રામ મહાબાહો ત્વયા મમ મહામતે
વિરૂપં નાશિતં વિર મુનિશાપાચ્ ચિરાગતમ્ ॥

ત્રિદિવં યામિ ધન્યો ઽસ્મિ ત્વત્પ્રસાદાન્ ન સંશયઃ
ત્વં સીતાપ્રાપ્તયે સખ્યં કુરુ સૂર્યસુતેન ભોઃ ॥

વાનરેન્દ્રેણ ગત્વા તુ સુગ્રીવે સ્વં નિવેદ્ય વૈ
ભવિષ્યતિ નૃપશ્રેષ્ઠ ઋષ્યમૂકગિરિં વ્રજ ॥

ઇત્ય્ ઉક્વા તુ ગતે તસ્મિન્ રામો લક્ષ્મણસંયુતઃ
સિદ્ધૈસ્ તુ મુનિભિઃ શૂન્યમ્ આશ્રમં પ્રવિવેશ હ ॥

તત્રસ્થાં તાપસીં દૃષ્ટ્વા તયા સંલાપ્ય સંસ્થિતઃ
શબરીં મુનિમુખ્યાનાં સ પર્યાહતકલ્મષામ્ ॥

તયા સંપૂજિતો રામો બદરાદિભિર્ ઈશ્વરઃ
સાપ્ય્ એનં પૂજયિત્વા તુ સ્વામ્ અવસ્થાં નિવેદ્ય વૈ ॥

સીતાં ત્વં પ્રાપ્સ્યસીત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રવિશ્યાગ્નિં દિવંગતા
દિવં પ્રસ્થાપ્ય તાં ચાપિ જગામાન્યત્ર રાઘવઃ ॥

તતો વિનીતેન ગુણાન્વિતેન ભ્રાત્રા સમેતો જગદેકનાથઃ
પ્રિયાવિયોગેન સુદુઃખિતાત્મા જગામ યામ્યાં સ તુ રામદેવઃ ॥