Narada Purana · Chapter 1.24
iti śrībṛhannāradīye purāṇe pūrvabhāge prathamapāde vratākhyāne ekādaśīvratamahimānuvarṇanaṃ nāma trayoviṃśo 'yāyaḥ
sūta uvāca
etanniśamya sanakoditamaprameyaṃ puṇyaṃ harerdinabhavaṃ nikhilottamaṃ ca /
pāpaughaśāntikaraṇaṃ vratasāramevaṃ brahmātmajaḥ punarabhāṣata harṣayuktaḥ
nārada uvāca
kathitaṃ bhavatā sarvaṃ mune tattvārthakovida /
vratākhyānaṃ mahāpuṇyaṃ yathāvaddharibhaktidam
idānīṃ śrotumicchāmi varṇācacāravidhiṃ mune /
tathā sarvāśramācāraṃ prāyaścittavidhiṃ tathā
etatsarvaṃ mahābhāga sarvatattvārthakovida /
kṛpayā parayā mahyaṃ yathāvadvaktumarhasi
sanaka uvāca
śṛṇuṣva muniśārdūla yathā bhaktapriyaṅkaraḥ /
varṇāśramācāraparaiḥ pūjyate hariravyayaḥ
manvādyairuditaṃ yacca varṇāśramanibandhanam /
tatte vakṣyāmi vidhivadbhakto 'si tvamadhokṣaje
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścatvāra eva te /
varṇā iti samākhyātā eteṣu brāhmaṇo 'dhikaḥ
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā dvijāḥ proktāstrayastāthā /
mātṛtaścopanayanāddi jatvaṃ prāpyate tribhiḥ
etairvarṇaiḥ sarvadharmāḥ kāryā varṇānurupataḥ /
svavarṇadharmatyagena pāṣaṇḍaḥ procyate budhaiḥ
svagṛhyacoditaṃ karmadvijaḥ kurvankṛtī bhavet /
anyathā patito bhūyātsarvadharmabahiṣkṛtaḥ
yugadharmaḥ parigāryā verṇairetairyathocitam /
deśācārāstathāgrāhyāḥ smṛtidharmāvirodhataḥ
karmaṇā manasā vācā yatnāddharṃmaṃ samācaret /
asvargyaṃ lokavidviṣṭaṃ dharmyamapyācarennatu
samudrayātrāsvīkāraḥ kamaṇḍaluvidhāraṇam /
dvijānāmasavarṇāsu kanyā sūpayamastathā
devarācca sutotpattirmadhuparke paśorvadhaḥ /
māṃsādanaṃ tathā śrāddhe vānaprasthaāśramastathā
dattākṣatāyāḥ kanyāyāḥ punardānaṃ varāya ca /
naiṣṭikaṃ brahmacaryaṃ ca naramedhāścamedhakau
mahāprasthānagamanaṃ gomedhaśca tathā makhaḥ /
etāndharmānkaliyuke varjyānāhurmanīṣiṇaḥ
deśācārāḥ parigrāhyāstattaddeśagatairnaraiḥ /
anyathā patito jñeyaḥ sarvadharmabahiṣkṛtaḥ
brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ ca dvijottamā /
kriyāḥ sāmānyato vakṣye tacchṛṇuṣva samāhitaḥ
dānaṃ dadyārdvahmaṇebhyastathā yajñairyajetsurān /
vṛttyarthaṃ yācayeccaiva anyānadhyāpayettathā
yājayedyajane yogyānvipro nityodakī bhavet /
kuryyācca vedagrahaṇaṃ tathāgreśca parigraham
grāhyer dvye ca pārakye samabuddhirbhavettathā /
sarvalokahitaṃ kṛryānmṛduvākyamudīrayet
ṛtāvabhigamaḥ patnyāṃ śasyate brāhmaṇasya vai /
na kasyāpyahitaṃ brūyādviṣṇupūjāparo bhavet
dadyāddānāni viprebhyaḥ kṣatriyo 'pi dvijottama /
kuryyācca vedagrahaṇaṃ yajñairddevānyajettathā
śastrājīvī bhaveccaiva pālayeddharmato mahīm /
duṣṭānāṃ śāsanaṃ kuryyācchiṣṭānāṃ pālanaṃ tathā
pāśupālyaṃ ca vāṇijyaṃ kṛṃṣiśca dvijasattama /
vedasyādhyayanaṃ caiva vaiśyasyāpi prakīrttitam
kuryācca dāragrahaṇaṃ dharmāścaiva samācaret /
krayavikrayajarvāpi dhanaiḥ kārukriyodbhavaiḥ
dadyāddānāni śūdro 'pi pākayajñairyajenna ca /
brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śuśrūṣāni rato bhavet
ṛtukālābhigāmīca svadāreṣu bhavettathā /
sarvalokahitoṣitvaṃ maṅgalaṃ priyavāditā
anāyāso manoharṣastitikṣā nātimānitā /
sāmānyaṃ sarvavarṇānāṃ munibhiḥ parikīrtitam
sarve ca munitāṃ yānti svāśramocitakarmaṇā /
brāhmaṇaḥ kṣatriyācāramāśrayedāpadi dvija
kṣatriyo 'pi ca viḍvṛttimatyāpadi samāśrayet /
nāśrayecchūdravṛttiṃ tu atyāpadyapi vai dvijaḥ
yadyāśrayeddijo mūḍhastadā cāṇḍāsatāṃ vrajet /
brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ trayāṇāṃ munisattama
catvāra āśramāḥ proktāḥ pañcamo nopapadyate /
brahmacārī gṛhī vānaprastho bhikṣuśca sattama
caturbhirāśramairebhiḥ sādhyate dharma uttamaḥ /
viṣṇustuṣyati viprendra karmayogaratātmanaḥ
niḥspṛhāśāntamanasaḥ svakarmaniratasya ca /
tato yāti paraṃ sthānaṃ yato nāvarttate punaḥ
Original text: Nāradapurāṇa (or Nāradīyapurāṇa) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0